Phân tích đặc trưng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nêu giải pháp Việt Nam cần thực để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC PHẦN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ TÀI: Phân tích đặc trưng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Na

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

HỌC PHẦN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI: Phân tích đặc trưng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Nêu giải pháp Việt Nam cần thực hiện để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Giảng viên hướng dẫn : Sinh viên thực hiện :

Mã sinh viên :

Hà Nội,ngày 09 tháng 06 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 5

chương I Nhận thức lý luận về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5

1.1 Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5

1.2 Đăc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5

Chương II TÌNH HÌNH Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 7

2.1 Những thành tựu đạt được 7

2.2 Một số hạn chế 8

2.3 Nguyên nhân 9

CHƯƠNG III GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 9

KẾT LUẬN 18

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

là một vấn đề phức tạp cả về lý thuyết lẫn thực tiễn và chưa có tiền lệ trong lịch

sử Trải qua 35 năm đổi mới, nhất là từ khi thực hiện Nghị quyết Trung ương 6 khóa X, Đảng ta luôn quan tâm tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, rút ra các bài học kinh nghiệm, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển, góp phần quan trọng đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa; bảo đảm an sinh xã hội, không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân, bảo vệ môi trường sinh thái, củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả đối ngoại, hội nhập quốc tế Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước có vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế

Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nhằm phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội nâng cao năng xuất lao động xã hội, từng bước xác lập và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Xuất phát từ những ý nghĩa đó, tôi xin lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Đặc trưng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và những giải pháp Việt Nam cần thực hiện để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu tiểu

luận kết thúc môn học của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm mục đích nghiên cứu hệ thống một số quan niệm

lý luận về những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và đưa ra những giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường ở định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, đề tài tập trung giải quyết một số nhiệm vụ sau:

- Khái quát một số vấn lý luận chung về những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Chỉ ra tình hình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường ở định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Đề xuất một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Nền kinh tế thị trường ở định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và đưa ra những giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường ở định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Đề tài nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ chế thị trường

Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương lôgic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, đồng thời tham khảo và kế thừa có chọn lọc một số đề tài nghiên cứu của các học giả nghiên cứu đi trước

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Về mặt lý luận: Đề tài nghiên cứu một cách có hệ thống những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và đưa ra những giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường ở định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Về mặt thực tiễn: Trang bị cho sinh viên nền tảng quan điểm cơ bản về

cơ chế thị trường, những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương và 5 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG I NHẬN THỨC LÝ LUẬN VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1.1 Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Đó là nền kinh tế thị trường vừa bảo đảm yêu cầu phát triển hiện đại và hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời phù hợp với những điều kiện, đặc thù và giá trị truyền thống của Việt Nam Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đây là một hình thái kinh tế thị trường vừa tuân thủ những quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên cơ sở và được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội Vì vậy, cần phân biệt rõ sự khác nhau giữa nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, người làm chủ là giới chủ

tư sản; trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì người làm chủ là đông đảo nhân dân lao động, do nhà nước của dân, do dân, vì dân đại diện quản lý, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đây chính là sự khác biệt căn bản nhất giữa nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2 Đăc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2.1 Đặc trưng về sở hữu và thành phần kinh tế

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là nền kinh

tế có nhiều hình thức sở hữu khác nhau, giống với các nền kinh tế thị trường của các quốc gia Cụ thể ở Việt Nam hiện có: sở hữu công hữu (sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể), sở hữu tư nhân và sờ hữu hỗn hợp Với chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước, các chủ thể kinh tế được quyền lựa chọn các hình thức sở hữu để phù hợp với yêu cầu và phát huy tối ưu tiềm năng trong hoạt động sản xuất kinh doanh theo luật pháp Trong xu hướng phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hình thức công hữu ngày càng trở thành hạt nhân cơ bản trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Với sự tồn tại đa dạng hóa các hình thức sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì tất yếu nền kinh tế đó phải có nhiều thành phần kinh tế

Đảng ta đã xác định, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa có nhiều thành phần kinh tế tham gia, “trong đó kinh tế nhà nước giữ vai

trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế” 1

.

1.2.2 Đặc trưng về cơ chế vận hành

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vận hành theo cơ chế

thị trường có sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa: “Nhà nước quản lý nền

kinh tế, định hướng điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch chính sách và lực lượng vật chất” 2

Cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam được Đảng xác định: trong nền kinh tế “thị trường đóng vai trò chủ

yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực phát triển, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù họp với cơ chế thị trường Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển” 3

.

Để nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vận hành có hiệu quả theo cơ chế như trên đòi hỏi phải giải quyết hợp lý các mối quan hệ giữa Nhà nước với thị trường, giữa Nhà nước với doanh nghiệp và giữa doanh nghiệp với thị trường

1.2.3 Đặc trưng về phân phối

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện nhiều hình

thức phân phối: “Quan hệ phân phổi bảo đàm công bằng và tạo động lực cho

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc ỉần thứ XII, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2016, tr.103.

tr.74-75.

3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2016, tr 103.

phát triển; các nguồn lực được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; thực hiện chế độ phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội” 4

Phân phối thu nhập trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được xác định: Đảm bảo từng bước cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân Căn cứ để tiến hành phân phối là kết quả lao động và hiệu quả kinh tế; đồng thời kết hợp với các hình thức phân phối khác để huy động được các nguồn lực xã hội như: phân phối theo vốn, theo tài năng, tài sản đóng góp trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh Bên cạnh việc thực hiện cơ chế phân phối thu nhập đó, cần thực hiện các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi

để thực hiện xóa đói giảm nghèo, nhất là các đối tượng chính sách, vùng sâu vùng xa

CHƯƠNG II TÌNH HÌNH HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

2.1 Những thành tựu đạt được

Qua 35 năm đổi mới, nhất là từ khi thực hiện Nghị quyết Trung ương 6 khoá X, Đảng ta luôn quan tâm tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, rút ra các bài học kinh nghiệm, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển, góp phần quan trọng đưa nước ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển, trở thành quốc gia

có thu nhập trung bình, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa; bảo đảm an sinh

xã hội, không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân, bảo vệ môi trường sinh thái, củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả đối ngoại, hội nhập quốc tế

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từng bước được hoàn thiện, có nhiều đặc điểm theo hướng hiện đại, đồng bộ và hội nhập Ban hành Hiến pháp năm 2013 và tập trung sửa đổi, hoàn thiện các luật, pháp lệnh

và văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, nhất là trong các lĩnh vực đầu

tư kinh doanh, phát triển doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, bảo vệ

4 Đàng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, tr.74.

môi trường, chuyển giao công nghệ cạnh tranh, kiểm soát độc quyền, bảo vệ người tiêu dùng, đấu giá tài sản, giải quyết tranh chấp, phá sản, xử lý vi phạm

Hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng trên nhiều cấp độ, đa dạng

về hình thức, từng bước thích ứng với nguyên tắc và chuẩn mực của thị trường toàn cầu Việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực phù hợp hơn với cơ chế thị trường Các cơ chế, chính sách đã chú trọng kết hợp giữa phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, tạo cơ hội cho người dân tham gia và nhận được thành quả từ quá trình phát triển kinh tế Phương thức lãnh đạo của Đảng, hoạt động của Nhà nước từng bước được đổi mới phù hợp hơn với yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

2.2 Một số hạn chế

Thứ nhất, chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhưng vẫn còn nhiều vương vấn trong tư duy và hành động Nhiều nơi, nhiều chỗ vẫn còn bám vào thể chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp, chưa thoát ra để đi vào thị trường một cách đầy đủ, nhiều cách thức, phương thức quản lý vẫn đi theo lối cũ, thích được cấp phát, xin cho hơn là để thị trường điều tiết

Việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn quá chậm, cụ thể là quy định pháp luật, cơ chế, chính sách còn chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu ổn định, không nhất quán; đặc biệt là còn có biểu hiện cục bộ, chưa tạo được bước đột phá trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả nguồn lực phát triển

Thứ hai, các chủ thể kinh tế chưa được bình đẳng trong việc tiếp cận nguồn lực xã hội, các loại hình doanh nghiệp chưa được hoạt động bỉnh đẳng, chưa tạo được môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và ổn định

Thứ ba, một số loại thị trường chậm hình thành, phát triển và vận hành kém hiệu quả Quy luật thị trường về giá cả hàng hóa và dịch vụ còn chưa được coi trọng Thiếu thể chế bảo đảm tính công bằng và tiến bộ xã hội Xóa đói giảm nghèo còn chưa được giải quyết một cách hợp lý Nhiều mặt của cuộc sống chưa được áp dụng và chú trọng theo quy luật thị trường

Thứ tư, phương thức lãnh đạo của Đảng về kinh tế xã hội chưa đổi mới phù hợp với yêu cầu về đổi mới kinh tế Đặc biệt, còn thiếu cơ chế kiểm soát quyền lực, còn nhiều bất cập trong việc phân công, phân cấp Quản lý của Nhà nước chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; hiệu quả, hiệu lực chưa cao; kỷ cương, kỷ luật chưa nghiêm Đặc biệt là, chưa theo được tinh thần mà chính phủ kiến tạo Đồng thời, thể chế chính trị chưa đổi mới theo kịp và đồng bộ với đổi mới thể chế kinh tế

2.3 Nguyên nhân

Do nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chưa

đủ rõ Tư duy bao cấp còn ảnh hưởng nặng nề

Năng lực xây dựng và thực thi thể chế còn nhiều bất cập, chưa theo kịp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường

Việc quán triệt, tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ở các cấp, các ngành, nhất là người đứng đầu thiếu quyết liệt, hiệu quả chưa cao và chưa đủ nghiêm

Vai trò, chức năng, phương thức hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị chậm đổi mới phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường trong điều kiện hội nhập quốc tế

Sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tệ quan liêu, tham nhũng ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên làm giảm hiệu lực, hiệu quả trong việc thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

CHƯƠNG III GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

3.1 Tiếp tục thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà nước ta xây dựng

là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước; là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh"