đề 12 đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài của toà án việt nam và tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó

Áp dụng pháp luật nước ngoài là một trong những vấn đề nghiên cứu quan trọng và ngày càng có ý nghĩa trong giao lưu quốc tế. Khi các quốc gia áp dụng luật nước ngoài thì cơ quan có thẩm quyền phải tuân thủ các điều kiện, cơ sở và thể thức pháp lý nhất định. Ở mỗi quốc gia các điều kiện, cơ sở và thể thức pháp lý về áp dụng luật nước ngoài là khác nhau. Việc áp dụng pháp luật nước ngoài của toà án là vấn đề khá phức tạp và trong xu thế toàn cầu hóa thì đây là nhu cầu và đòi hỏi tất yếu của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Dưới đây là phần trình bày của tôi về một số vấn đề liên quan đến vấn đề này tại Việt Nam với đề tài: “Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài của toà án Việt Nam và tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó.”

KHOA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

.………

BÀI TẬP HỌC KỲ

BỘ MÔN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ : 12 Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài của toà án Việt Nam và tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó

Hà Nội, 2021

MỞ BÀI

Áp dụng pháp luật nước ngoài là một trongnhững vấn đề nghiên cứu quan trọng và ngàycàng có ý nghĩa trong giao lưu quốc tế Khi cácquốc gia áp dụng luật nước ngoài thì cơ quan cóthẩm quyền phải tuân thủ các điều kiện, cơ sở

và thể thức pháp lý nhất định Ở mỗi quốc giacác điều kiện, cơ sở và thể thức pháp lý về ápdụng luật nước ngoài là khác nhau Việc ápdụng pháp luật nước ngoài của toà án là vấn đềkhá phức tạp và trong xu thế toàn cầu hóa thìđây là nhu cầu và đòi hỏi tất yếu của mỗi quốcgia, trong đó có Việt Nam Dưới đây là phầntrình bày của tôi về một số vấn đề liên quan đến

vấn đề này tại Việt Nam với đề tài: “Đánh giá

thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài

của toà án Việt Nam và tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó.”

THÂN BÀI

I TỔNG QUAN CHUNG

1 Áp dụng pháp luật nước ngoài

Áp dụng pháp luật nước ngoài là hoạt động thihành pháp luật quốc gia thông qua việc áp dụngquy định của pháp luật nước ngoài nhằm điềuchỉnh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Ngoài ra, áp dụng pháp luật nước ngoài cònđược hiểu một cách khái quát là việc cơ quan cóthẩm quyền của quốc gia này (phổ biến nhất làtòa án) áp dụng hệ thống pháp luật của quốcgia khác trên lãnh thổ của quốc gia mình để giảiquyết các vụ việc thuộc thẩm quyền của họ

2 Trường hợp áp dụng pháp luật nước ngoài

Luật nước ngoài sẽ được áp dụng trong cáctrường hợp sau đây:

- Các bên được pháp luật cho phép lựa chọnpháp luật áp dụng và đã lựa chọn pháp luậtnước ngoài, khi đó pháp luật nước ngoài được

áp dụng Chú ý sự cho phép các bên lựa chọnpháp luật áp dụng có thể được quy định tạiquy phạm xung đột thống nhất cũng có thểđược quy định tại quy phạm xung đột thôngthường

- Quy phạm xung đột thống nhất trong điềuước quốc tế dẫn chiếu đến pháp luật nướcngoài

- Quy phạm xung đột thông thường dẫn chiếuđến pháp luật nước ngoài

- Khi quy phạm xung đột xác định áp dụngpháp luật nước có mối liên hệ gắn bó nhất và

trong trường hợp cụ thể cơ quan có thẩmquyền xác định pháp luật nước ngoài chính làpháp luật của nước có mối liên hệ gắn bónhất.

3 Điều kiện áp dụng pháp luật nước ngoài

Điều kiện để pháp luật nước ngoài được ápdụng tại Việt Nam được ghi nhận tại Điều 664,Điều 666 và Điều 670 của BLDS 2015, cụ thể:

“Điều 664 Xác định pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

1 Pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài được xác định theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

là thành viên hoặc luật Việt Nam.

2 Trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc luật Việt Nam có quy định các bên có quyền lựa chọn thì pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân

sự có yếu tố nước ngoài được xác định theo lựa chọn của các bên.

3 Trường hợp không xác định được pháp luật

áp dụng theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì pháp luật áp dụng là pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài đó.”

“Điều 666 Áp dụng tập quán quốc tế

Các bên được lựa chọn tập quán quốc tế trong trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 664 của

Bộ luật này Nếu hậu quả của việc áp dụng tập quán quốc tế đó trái với các nguyên tắc cơ bản

của pháp luật Việt Nam thì pháp luật Việt Nam được áp dụng.”

“Điều 670 Trường hợp không áp dụng pháp luật nước ngoài

1 Pháp luật nước ngoài được dẫn chiếu đến không được áp dụng trong trường hợp sau đây: a) Hậu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam;

b) Nội dung của pháp luật nước ngoài không xác định được mặc dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật tố tụng.

2 Trường hợp pháp luật nước ngoài không được

áp dụng theo quy định tại khoản 1 Điều này thì pháp luật Việt Nam được áp dụng.”

Với các quy định này, nhìn chung pháp luậtnước ngoài sẽ được áp dụng tại Việt Nam nếuthoã mãn hai điều kiện sau đây:

- Đầu tiên, pháp luật nước ngoài chỉ được ápdụng trong những trường hợp được pháp luậtquy định Cụ thể là pháp luật nước ngoài sẽđược áp dụng khi Điều ước quốc tế mà Cộnghoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viênhoặc luật Việt Nam có quy định; hoặc phápluật nước ngoài được áp dụng nếu Điều ướcquốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa ViệtNam là thành viên hoặc luật Việt Nam có quyđịnh các bên có quyền lựa chọn pháp luật ápdụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nướcngoài Đây được xem là điều kiện tiên quyết

để Toà án xem xét việc áp dụng pháp luậtnước ngoài trong một vụ việc cụ thể Mặc dù

việc chấp nhận áp dụng pháp luật nước ngoàihay không, chấp nhận áp dụng đối với nhữngquan hệ nào, hoàn toàn thuộc chủ quyền củaquốc gia

- Thứ hai, pháp luật nước ngoài chỉ được ápdụng nếu thỏa mãn điều kiện nếu hậu quảcủa việc áp dụng pháp luật nước ngoài khôngđược trái với các nguyên tắc cơ bản của phápluật Việt Nam Đây là điều kiện quan trọngnhằm bảo vệ nguyên tắc cơ bản của quốc gia

có Toà án không bị ảnh hưởng bởi pháp luậtnước ngoài

4 Áp dụng pháp luật nước ngoài của toà án Việt Nam

Việc xác định áp dụng pháp luật nước ngoài ởViệt Nam lần đầu tiên được quy định cụ thể tạiđiều 481 BLTTDS 2015 Theo đó, trong trường

hợp luật nước ngoài do các bên lựa chọn thì việcxác định pháp luật nước ngoài trước hết thuộc

về trách nhiệm của các bên tham gia quan hệ

đó

Trong trường hợp việc áp dụng pháp luật nướcngoài là do sự dẫn chiếu của quy phạm xungđột trong nước hoặc quy phạm xung đột thốngnhất trong các điều ước quốc tế dẫn chiếu đếnthì việc xác định luật nước ngoài thuộc về tráchnhiệm của các cơ quan nhà nước mà cụ thể làTòa án và Bộ Tư pháp, Bộ ngoại giao hoặc các

cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài

Trong trường hợp đã áp dụng mọi biện pháp cầnthiết mà hết thời hạn 6 tháng vẫn không xácđịnh được nội dung của luật nước ngoài để ápdụng thì tòa án sẽ áp dụng pháp luật của ViệtNam để giải quyết vụ việc

5 Nguyên tắc áp dụng pháp luật nước ngoài của Việt Nam

- Không áp dụng pháp luật nước ngoài có nộidung hoặc hệ quả trái với các nguyên tắc cơbản của pháp luật Việt Nam Cụ thể Điều 670BLDS 2015 đã quy định không được áp dụng

pháp luật nước ngoài trong trường hợp “Hậu

quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam”.

- Việc áp dụng phải thống nhất trong mối quan

hệ tổng thể của hệ thống pháp luật nước xâydựng các quy phạm đó Điều này được hiểu là

áp dụng cả hệ thống luật nước ngoài đượcviện dẫn, hệ thống luật nước ngoài được cơcấu như thế nào, bằng những loại nguồn pháp

luật nào đều phải được áp dụng mà khôngđược loại bỏ một cách tùy tiện.

II NỘI DUNG CHÍNH

Xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc

tế và tự do hóa thương mại đang là vấn đề nổibật của kinh tế thế giới hiện nay Chính đặcđiểm này tạo ra sự liên kết và phụ thuộc lẫnnhau càng cao giữa các quốc gia và khu vực.Điều đó cũng đồng nghĩa rằng việc áp dụngpháp luật nước ngoài là một nhu cầu kháchquan không thể tránh khỏi ở tất cả các quốcgia trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nóiriêng, nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích chínhđáng của các đương sự và thúc đẩy giao lưudân sự phát triển Thời gian qua, cùng với sựphát triển của các giao lưu dân sự, thươngmại, đầu tư, lao động, giữa nước ta với cộng

đồng quốc tế đặc biệt là các nước trong khuvực, số lượng các vụ án dân sự có yếu tố nướcngoài được các tòa án Việt Nam thụ lý giảiquyết cũng gia tăng Trong thời gian qua, ViệtNam đã tham gia kí kết 23 Hiệp định tương trợ

tư pháp về dân sự và các lĩnh vực có liên quantrong đó có một số quy định nhằm quy định

cụ thể hơn việc áp dụng pháp luật nước ngoài

1 Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài của toà án Việt Nam

- Phần thứ 5 BLDS 2015 về pháp luật áp dụngđối với quan hệ có yếu tố nước ngoài cũng đãquy định cụ thể về các trường hợp áp dụng,không áp dụng pháp luật nước ngoài, cácphương pháp, cách thức áp dụng pháp luậtnước ngoài Bên cạnh đó, điều 481 BLTTDS

2015 của nước ta cũng đã quy định cụ thể vềquyền và trách nhiệm xác định, cung cấppháp luật nước ngoài của các chủ thể trongcác trường hợp nhất định Tuy nhiên cho đếnnay, những quy định này vẫn chỉ dừng lại ởviệc quy định mà vẫn chưa được áp dụng vàothực tiễn Trên thực tế, khi xử lý những vụviệc có yếu tố nước ngoài hầu hết Tòa án chỉ

áp dụng pháp luật Việt Nam mà không xemxét việc pháp luật nước ngoài có được ápdụng hay không Cộng với việc các đương sự

do hiểu biết pháp luật không nhiều nên cũngkhông biết để lên tiếng về vấn đề này, do đóTòa án đã mặc nhiên rằng đương sự đồng ýviệc giải quyết của Tòa án

- Trên thực tế việc áp dụng pháp luật nướcngoài để giải quyết các quan hệ dân sự theo

nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài tại Việt Namcủa các Tòa án là rất hạn hữu do vậy nên kinhnghiệm của Tòa án Việt Nam trong việc ápdụng pháp luật nước ngoài để giải quyết cácquan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu tốnước ngoài là gần như chưa có Mặc dù việc

áp dụng pháp luật nước ngoài trên cơ sở dẫnchiếu của quy phạm xung đột có thể bảo vệtốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của cácbên nhưng thực tế, khi có vụ việc dân sự liênquan đến các quan hệ dân sự theo nghĩa rộng

có yếu tố nước ngoài xảy ra, nếu các bênkhông có thỏa thuận gì về pháp luật điềuchỉnh thì tòa án Việt Nam có xu hướng chung

là áp dụng pháp luật luôn pháp luật Việt Nam

để giải quyết Thậm chí, có trường hợp tòa ánViệt Nam thụ lý nhưng liên quan đến một vấn

đề được điều chỉnh bởi pháp luật nước ngoàithì lại từ chối thẩm quyền giải quyết.

2 Nguyên nhân của thực trạng

Sở dĩ việc áp dụng pháp luật nước ngoài tại ViệtNam còn rất hạn chế do:

- Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án

về quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài cònthiếu trình độ ngoại ngữ cũng như thiếu hiểubiết về pháp luật nước ngoài Chưa có sự nhiệttình trong việc tìm kiếm và xác định pháp luậtnước ngoài

- Các quy định về thời hạn giải quyết vụ việcdân sự có yếu tố nước ngoài còn quá ít, do đónếu phải giải quyết bằng cách áp dụng phápluật nước ngoài thì có thể không đáp ứng được

về mặt thời gian đủ để Thẩm phán hay đương

sự có thể tìm hiểu và xác định áp dụng phápluật.

- Pháp luật Việt Nam đã có quy định về vấn đềnày nhưng các quy định đó mới chỉ dừng lại ởmức độ chung, mang tính khái quát, thườngdưới dạng: theo quy định của Chính phủ Vàsau khi các quy định trong các luật, bộ luật được ban hành lại còn cần chờ được hướngdẫn thi hành bởi các nghị quyết, thông tư thìmới có thể được thi hành trên thực tế Đồngnghĩa rằng phải mất rất nhiều thời gian để cácquy định về việc áp dụng pháp luật nướcngoài này được ban hành và hướng dẫn thihành để áp dụng được trên thực tế, trong khicác quan hệ pháp luật dân sự theo nghĩa rộng

có yếu tố nước ngoài diễn ra ngày càng phổbiến trên thực tế và đòi hỏi phải được giải

quyết nhanh chóng và kịp thời Chưa kể đếnviệc các quy định đã được ban hành còn cóthể có tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn,trong cùng một vấn đề nhưng lại có nhiều vănbản pháp luật khác nhau cùng quy định Hơnnữa, trong nhiều trường hợp, chủ thể nghiêncứu và áp dụng pháp luật nước ngoài lại chưa

có kinh nghiệm xét xử, chưa thực sự đáp ứngđược yêu cầu mới cả về số lượng và chấtlượng

- Trên thực tế cho thấy các Tòa án Việt Namhầu như không áp dụng pháp luật nước ngoàitrong giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế.Thay vào đó với những vụ việc cần phải ápdụng pháp luật nước ngoài để giải quyết thìTòa án lại áp dụng pháp luật Việt Nam Thựctrạng này đã xảy ra nhưng lại không bị xử lý

về hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan cóthẩm quyền dẫn đến đây trở thành tiền lệ đểcác tòa án khác tham khảo, dẫn đến việc quyđịnh về áp dụng pháp luật nước ngoài khôngnhững không được bảo đảm mà còn bị viphạm.

3 Giải pháp khắc phục thực trạng

- Cần nâng cao trình độ, năng lực của các cán

bộ trong các cơ quan áp dụng pháp luật liênquan đến toà án, đáp ứng xu thế mới cả về sốlượng và chất lượng của đội ngũ cán bộ Đồngthời các cơ quan có thẩm quyền cần áp dụngpháp luật nước ngoài một cách thiện chí,trung thực, đầy đủ Không thể chỉ áp dụngnhững quy phạm hay nội dung mang tính chất

có lợi cho các chủ thể mang quốc tịch của

quốc gia mình hoặc cố tình hiểu sai lệch ýnghĩa của các quy phạm pháp luật nướcngoài.

- Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền phápluật đến nhân dân để mọi người có thể phầnnào nắm rõ các quy định của pháp luật về ápdụng pháp luật nước ngoài, từ đó giúp họ tựbảo vệ được quyền lợi ích chính đáng củamình khi tham gia vào các quan hệ dân sự cóyếu tố nước ngoài

- Cần tăng thêm thời gian để các chủ thể cótrách nhiệm xác định pháp luật nước ngoàiđược áp dụng có thêm thời gian để tìm hiểu rõpháp luật được áp dụng để đảm bảo choquyền lợi ích của các đương sự

- Cần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc ápdụng pháp luật nước ngoài tại Việt Nam: Các

quy định trong các văn bản pháp luật cầnđược quy định một cách cụ thể, rõ ràng, nênquy định việc giải quyết một vấn đề trongcùng một văn bản, giảm dần việc phải banhành thêm các văn bản pháp luật khác đểhướng dẫn thi hành các quy định đã có Cáchiệp định tương trợ tư pháp cần phải quy địnhmột cách rõ ràng và cụ thể về các trường hợp

áp dụng pháp luật nước kia để vừa thuận tiện

và hiệu quả trong quá trình giải quyết, vừatránh xung đột pháp luật

KẾT BÀI

Việc áp dụng các quy phạm xung đột cũngđồng nghĩa với việc quốc gia đó thừa nhận vàcho phép áp dụng luật nước ngoài và tất nhiênđây là một đòi hỏi thực tế khách quan đáp ứng

việc củng cố, tăng cường và mở rộng quan hệ

đa phương, đa diện của quốc gia với nước ngoài.Tuy nhiên vì nhiều lý do khác nhau, vấn đề ápdụng pháp luật nước ngoài vẫn là một tháchthức đối với Toà án Việt Nam và những quy địnhcủa pháp luật về vấn đề này vẫn chưa phát huyhiệu quả trong thực tiễn xét xử Trong tiến trìnhhội nhập nền kinh tế quốc tế ở mức độ cao hơn

và sâu sắc hơn, nếu những bất cập trong vấn đề

áp dụng pháp luật nước ngoài khi Toà án xét xửnhững vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài vẫncòn tồn tại thì sẽ gây những trở ngại không nhỏcho các chủ thể có liên quan Vô hình trung sẽảnh hưởng đến môi trường pháp lý thuận lợi màViệt Nam đang xây dựng nhằm thu hút nhiềuhơn nữa những chủ thể nước ngoài tham gia

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Ths Bùi Thị Thu (Chủ biên), giáo trình Luật

tư pháp quốc tế, Nxb Giáo dục Việt Nam,

Hà Nội, 2010

2.Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tưpháp quốc tế, Nxb Tư Pháp, Hà Nội, 20153.Bộ luật tố tụng dân sự 2004, sửa đổi, bổsung năm 2011

4.Quốc hội, Bộ luật Dân sự, Hà Nội, 2005

5.Quốc hội, Bộ luật Dân sự, Hà Nội, 2015