Trong các nguyên lý về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, Đảng ta luôn khẳng định lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản và thường xuyên quan tâm đến việc thực hiện nguyên tắc đó trong xây dựng tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng. Cùng với xây dựng Đảng về chính trị và tư tưởng, nguyên tắc tập trung dân chủ bảo đảm tăng cường sự đoàn kết nhất trí trong nội bộ Đảng, làm cho Đảng trở thành một tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật nghiêm minh, có sức chiến đấu cao, phát huy tính chủ động, sáng tạo của các tổ chức Đảng và đảng viên.Thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ vừa phát huy được tính tích cực chủ động, sáng tạo trách nhiệm cao của mỗi cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng, vừa tập trung được trí tuệ và sức mạnh vật chất của toàn Đảng. Sức mạnh của Đảng là sự thống nhất về chính trị, tư tưởng tổ chức. Sự thống nhất về chính trị, tư tưởng, chỉ có thể vững chắc và biến thành hiện thực khi được bảo đảm bằng sự thống nhất về mặt tổ chức thông qua thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Tuy nhiên, trong Đảng vẫn còn nhiều tổ chức đảng và đảng viên nhận thức chưa đầy đủ về cơ sở khoa học, vị trí, vai trò, nội dung, bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ và việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng, nhất là ở cấp chi bộ có lúc vẫn còn chưa thật sự nghiêm túc, diễn biến phức tạp với những biểu hiện khác nhau, dưới những hình thức khác nhau. Do vậy, trong công tác xây dựng Đảng ở chi bộ hiện nay, nội dung thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ là vấn đề cơ bản, cấp thiết, nếu xem nhẹ hay từ bỏ nó sẽ dẫn đến nguy cơ mâu thuẫn nội bộ, làm giảm sức chiến đấu ở chi bộ và không hoàn thành được nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị. Với ý nghĩa đó, trong quá trình học tập, học viên lựa chọn đề tài: : “Tập trung dân chủ và nâng cao chất lượng thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng ở chi bộ cơ quan Phòng Nội vụ Quận hiện nay” làm chủ đề nghiên cứu kết thúc môn học.
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
Trang 22 Bản chất, nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ 7
2.1 Bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ 72.2 Nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ 11
3.
Một số giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng thực hiện
nguyên tắc tập trung dân chủ ở chi bộ tại cơ quan
Phòng Nội vụ Quận
12
3.1
Tình hình thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ ở chi bộ cơ
3.2
Một số giải pháp đảm bảo giữ vững và thực hiện nguyên tắc
tập trung dân chủ trong tổ chức sinh hoạt chi bộ cơ quan
Trang 3MỞ ĐẦU
Trong các nguyên lý về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân,Đảng ta luôn khẳng định lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản vàthường xuyên quan tâm đến việc thực hiện nguyên tắc đó trong xây dựng tổ chức,sinh hoạt và hoạt động của Đảng Cùng với xây dựng Đảng về chính trị và tưtưởng, nguyên tắc tập trung dân chủ bảo đảm tăng cường sự đoàn kết nhất trí trongnội bộ Đảng, làm cho Đảng trở thành một tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật nghiêmminh, có sức chiến đấu cao, phát huy tính chủ động, sáng tạo của các tổ chức Đảng
và đảng viên
Thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ vừa phát huy được tính tích cựcchủ động, sáng tạo trách nhiệm cao của mỗi cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng, vừa tậptrung được trí tuệ và sức mạnh vật chất của toàn Đảng Sức mạnh của Đảng là sự thốngnhất về chính trị, tư tưởng tổ chức Sự thống nhất về chính trị, tư tưởng, chỉ có thể vữngchắc và biến thành hiện thực khi được bảo đảm bằng sự thống nhất về mặt tổ chứcthông qua thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ
Tuy nhiên, trong Đảng vẫn còn nhiều tổ chức đảng và đảng viên nhận thứcchưa đầy đủ về cơ sở khoa học, vị trí, vai trò, nội dung, bản chất của nguyên tắc tậptrung dân chủ và việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng, nhất là ởcấp chi bộ có lúc vẫn còn chưa thật sự nghiêm túc, diễn biến phức tạp với nhữngbiểu hiện khác nhau, dưới những hình thức khác nhau Do vậy, trong công tác xâydựng Đảng ở chi bộ hiện nay, nội dung thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ làvấn đề cơ bản, cấp thiết, nếu xem nhẹ hay từ bỏ nó sẽ dẫn đến nguy cơ mâu thuẫnnội bộ, làm giảm sức chiến đấu ở chi bộ và không hoàn thành được nhiệm vụ
Trang 4đề tài: : “Tập trung dân chủ và nâng cao chất lượng thực hiện nguyên tắc tập
trung dân chủ trong sinh hoạt đảng ở chi bộ cơ quan Phòng Nội vụ Quận hiện nay” làm chủ đề nghiên cứu kết thúc môn học
NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận, thực tiễn và vị trí, vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ
1.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của nguyên tắc tập trung dân chủ
Nguyên tắc tập trung dân chủ xuất phát từ nhiều cơ sở lý luận nhưng cốt lõi là
từ bản chất giai cấp công nhân và yêu cầu đấu tranh cách mạng; từ lý luận chủnghĩa Mác - Lênin về chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân và từ sứcmạnh tổng hợp của Đảng Theo đó, tập trung dân chủ là nguyên lý xây dựngĐảng kiểu mới về mặt tổ chức của giai cấp công nhân, do C.Mác vàPh.Ăngghen đặt cơ sở, được V.I.Lênin khái quát, được Chủ tịch Hồ Chí Minh vàĐảng ta khẳng định, kế thừa và thực hiện thành công trong xây dựng Đảng Cộngsản Việt Nam trở thành một Đảng mácxít
Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản trong công tác xây dựngĐảng, nhưng thực hiện nguyên tắc như thế nào cho đúng là một vấn đề khôngđơn giản Nếu chủ thể nhận thức không có bản lĩnh chính trị và một động cơtrong sáng thì nguyên tắc tập trung dân chủ sẽ phản tác dụng, nó sẽ như một condao hai lưỡi Theo V.I.Lênin, tập trung đi liền với dân chủ Tập trung càng caothì dân chủ càng cao Không thể có dân chủ mà thiếu tập trung và ngược lạikhông thể có tập trung mà thiếu dân chủ Khi viết về “Chế độ tập trung và chế
độ tự trị”, V.I.Lênin đã chỉ ra rằng: “Không được quên rằng khi bênh vực chế độ tập trung, chúng ta chỉ bênh vực chế độ tập trung dân chủ thôi”[4,tr.183], điều
đó có nghĩa: tư tưởng tập trung quan liêu, chuyên quyền, độc đoán, hoặc dân chủ
vô tổ chức, vô chính phủ đều xa lạ với tư tưởng của Người V.I.Lênin đã từng
phê phán rằng: “Ở ta, người ta luôn luôn lẫn lộn chế độ tập trung với chế độ độc đoán và chế độ quan liêu Lẽ tự nhiên là lịch sử nước Nga phải đẻ ra một sự
Trang 5lẫn lộn như thế, nhưng dù sao đối với người mácxít, điều đó vẫn là một điều dứt khoát không thể dung thứ được” [4,tr.183].
Là người sáng lập, giáo dục và rèn luyện Đảng ta, Hồ Chí Minh luôn trungthành với tư tưởng của C Mác - Ph Ăngghen và V I Lênin về nguyên tắc tậptrung dân chủ và sáng tạo, bổ sung, phát triển tư tưởng đó trong tổ chức, sinh hoạt
và hoạt động của Đảng cho phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của ĐảngCộng sản Việt Nam, trình độ dân trí của Việt Nam
Trước khi Đảng ta ra đời, trong tác phẩm “Đường cách mệnh” (1927), đềcập đến cách tổ chức, giải quyết công việc của Công hội, Hồ Chí Minh đã giảithích nguyên tắc tập trung dân chủ một cách giản dị và dễ hiểu Người nói: “Từ tiểu
tổ đến đại hội đều theo cách dân chủ tập trung Nghĩa là có việc gì ai cũng đượcbàn, cũng phải bàn Khi bàn rồi thì bỏ thăm, ý kiến nào nhiều người theo hơn thìđược Ấy là dân chủ Đã bỏ thăm rồi thì giao cho hội uỷ viên làm, khi ấy thì tất cảhội viên phải theo mệnh lệnh hội ấy Ấy là tập trung Ai không nghe lời thì uỷ viên
có quyền phạt” [10,tr.306]
Khi Đảng ta ra đời, Hồ Chí Minh đã áp dụng ngay nguyên tắc tập trung dânchủ trong xây dựng Đảng Trong các Văn kiện được thông qua tại Hội nghị hợpnhất (2/1930) do Người soạn thảo làm thành Cương lĩnh đầu tiên của Đảng đã xácđịnh: “Bất cứ về vấn đề nào đảng viên đều phải hết sức thảo luận và phát biểu ýkiến, khi đa số đã nghị quyết thì tất cả đảng viên phải phục tùng mà thi hành” Mặc
dù không sử dụng thuật ngữ “tập trung dân chủ” nhưng đây chính là nội dung cốtlõi nhất của nguyên tắc này
Trong báo cáo Chính trị trình bày tại Đại hội II của Đảng (2/1951), khibàn về các vấn đề cơ bản đảm bảo vai trò lãnh đạo của Đảng đối với cách mạngViệt Nam, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Về tổ chức, Đảng Lao động Việt Nam theochế độ dân chủ tập trung” Nhưng bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủđược Hồ Chí Minh luận giải toàn diện nhất trong cuốn “Thường thức chính trị”(1953) Tại đó, Người dành một mục để nói về chế độ dân chủ tập trung của
Trang 6Đảng và khẳng định: “Toàn thể đảng viên, toàn thể các cấp, tổ chức thống nhấtlại theo một nguyên tắc nhất định Nguyên tắc ấy tức là dân chủ tập trung”[11,tr.240] Như vậy, tập trung dân chủ là nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ công tác tổchức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng, là nguyên tắc cơ bản nhất có ý nghĩasống còn của Đảng.
Ở Hồ Chí Minh, trong tên gọi có sự khác biệt: Có khi là nguyên tắc dân chủtập trung, có khi là chế độ dân chủ tập trung; có khi lại là nguyên tắc tập trung dânchủ, nhưng quan điểm của Người về nội dung và bản chất của nguyên tắc này lànhất quán, thống nhất, đó là mối liên hệ, tác động chi phối làm tiền đề cho nhau,thống nhất biện chứng giữa hai mặt tập trung và dân chủ trong một cấu trúc chỉnhthể thống nhất của nguyên tắc: “Tập trung trên cơ sở dân chủ” và “dân chủ dưới sựchỉ đạo của tập trung” Điều đó cũng có nghĩa là trong từng yếu tố “dân chủ” và
“tập trung” đã có một sự hoà quyện, chuyển hoá tương ứng, “tập trung” không hềmâu thuẫn với “dân chủ” mà nó thống nhất, tác động qua lại với nhau Có dân chủtrong Đảng mới có dân chủ trong xã hội Người cho rằng bản chất của chế độ ta làdân chủ, “dân chủ là cái quý nhất của nhân dân” do đó cũng là cái quý nhất của mỗiđảng viên Nếu thực hành dân chủ nội bộ tốt sẽ làm cho Đảng phát huy và tập trungđược trí tuệ, tạo nên bầu không khí cởi mở, tin tưởng lẫn nhau, làm cho Đảng thoátkhỏi tình trạng thiếu đoàn kết - một nhân tố làm suy yếu sức mạnh của Đảng Mởrộng dân chủ còn chống được tệ độc đoán, chuyên quyền trong Đảng Hồ Chí Minh
là một hiện thân của dân chủ và gương mẫu thực hành dân chủ Dân chủ đã thànhnếp hằn sâu trong tư chất, phong cách và đời thường của Người Từ Người, nhữngvấn đề về tập trung dân chủ đã trở thành nguyên tắc cơ bản trong xây dựng, sinhhoạt và hoạt động của Đảng ta Vì vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn đoàn kếtthống nhất, trong sạch vững mạnh
Thực tiễn xây dựng, hoạt động của Đảng ta, của phong trào cộng sản vàcông nhân quốc tế đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của nguyên tắc tậptrung dân chủ: Đối với Đảng ta, trải qua hơn 91 năm xây dựng và lãnh đạo cáchmạng Việt Nam, Đảng luôn khẳng định tầm quan trọng của nguyên tắc tập trung
Trang 7dân chủ Đảng đã kiên trì, vận dụng sáng tạo nguyên tắc này cả trong điều kiệnkhi chưa có hoặc khi đã có chính quyền; cả trong điều kiện chiến tranh cũng nhưkhi xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt trong điều kiện Đảng ta là một đảng cầmquyền, Đảng đã trung thành, vận dụng đúng đắn, sáng tạo nguyên tắc tập trungdân chủ Nhờ vậy trong bất kỳ điều kiện, hoàn cảnh nào, Đảng cũng luôn luôn làmột khối thống nhất về ý chí và hành động, Đảng thực sự là một chỉnh thể thốngnhất, đủ sức lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.Điều này đã khẳng định năng lực, vai trò lãnh đạo, sức chiến đấu, sức mạnh củaĐảng xuất phát từ nhiều yếu tố, nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân đặcbiệt quan trọng chính là do Đảng ta kiên trì và vận dụng đúng đắn, sáng tạonguyên tắc tập trung dân chủ Trong điều kiện Đảng cầm quyền, trước yêu cầucủa nhiệm vụ cách mạng đang đặt ra cho công tác lãnh đạo, tổ chức bộ máy,phương thức lãnh đạo của Đảng cần được đổi mới, chỉnh đốn Điều đó càng đòihỏi Đảng ta phải không ngừng coi trọng, cụ thể hoá và vận dụng sáng tạo nguyêntắc tập trung dân chủ.
1.2 Vị trí, vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ
Nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
về xây dựng Đảng, từ lịch sử phát triển của phong trào Cộng sản và công nhânquốc tế đã khẳng định vai trò to lớn của nguyên tắc tập trung dân chủ đối với việcxây dựng và hoạt động của Đảng Cộng sản Nguyên tắc tập trung dân chủ mangbản chất của giai cấp công nhân Giữ vững và thực hiện tốt nguyên tắc này là giữvững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng trên lĩnh vực tổ chức
Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản chỉ đạo toàn bộ và xuyênsuốt quá trình xây dựng, tổ chức, sinh hoạt nội bộ và hoạt động lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam Sức mạnh tổ chức của Đảng, năng lực lãnh đạo và sức chiếnđấu của Đảng phụ thuộc quyết định vào nguyên tắc này Đồng thời, nguyên tắc nàycũng quy định việc xây dựng cơ cấu, hình thức tổ chức của Đảng, thiết lập các cơquan lãnh đạo của Đảng, tổ chức bộ máy của Đảng làm cho Đảng trở thành một
Trang 8chỉnh thể đồng bộ, thống nhất có tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh, đoàn kếtthống nhất từ Trung ương đến cơ sở.
Nguyên tắc tập trung dân chủ quy định các chế độ để chỉ đạo việc giảiquyết các mối quan hệ trong nội bộ Đảng Đó là mối quan hệ tập thể lãnh đạo,
cá nhân phụ trách, thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới thực hiện vô điều kiệnnghị quyết của cấp trên Giữa cá nhân với tổ chức, giữa địa phương với Trungương… giải quyết tốt các mối quan hệ đó thì mọi đường lối, chủ trương, chínhsách, chỉ thị của Đảng được thực hiện một cách triệt để, nhanh chóng và chínhxác, tránh được tình trạng “trên phát” nhưng “dưới không động” dưới làm như-
ng trên không biết, ỷ lại trông chờ vào trên hay “khoán trắng” cho cấp dưới,công việc không biết giao cho ai “nhiều sãi không ai đóng cửa chùa” Như vậy,hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo sẽ bị hạn chế Thực hiện tốt tập trung dân chủ sẽ bảođảm cho Đảng là một “guồng máy” chặt chẽ, thống nhất, có kỷ luật tự giác,nghiêm minh
Nguyên tắc tập trung dân chủ quy định các nguyên tắc, chế độ trong sinhhoạt Đảng và phương pháp tác phong lãnh đạo của Đảng, bảo đảm cho Đảng vừagiữ vững được nguyên tắc, vừa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo củamỗi cán bộ, đảng viên và tổ chức Đảng, vừa tập trung được trí tuệ và sức mạnh củatoàn Đảng Nguyên tắc tập trung dân chủ còn là nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ côngtác tổ chức, sinh hoạt và mọi hoạt động của Đảng; nó thể hiện bản chất và sự sốngcòn của Đảng Đồng thời, nó còn là tiêu chuẩn để phân biệt giữa Đảng Cộng sảnchân chính với các đảng cơ hội, cải lương và là thước đo tính đảng của người đảngviên cộng sản chân chính với các phần tử tự do, vô chính phủ, kém tính tổ chức,tính kỷ luật
Vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ còn được thể hiện qua kinh nghiệmthực tiễn của phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế và trong công tác xâydựng Đảng của Đảng Cộng sản Việt Nam Đối với Đảng ta, từ khi ra đời đến nay,trong suốt quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành luôn vận dụng đúng đắn,sáng tạo và kiên trì thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong mọi giai đoạn của
Trang 9cách mạng, lúc thuận lợi cũng như lúc khó khăn, thời bình cũng như thời chiến, khichưa có chính quyền cũng như khi đã có chính quyền… Trong mọi điều kiện, Đảng
ta luôn luôn là một khối đoàn kết thống nhất về ý chí và hành động, thực sự là mộtchỉnh thể có tổ chức, đủ sức lãnh đạo cách mạng Việt Nam giành hết thắng lợi nàyđến thắng lợi khác
2 Bản chất, nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ
2.1 Bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ
Bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ phản ánh thuộc tính bản chấtcủa giai cấp công nhân Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự thống nhất biệnchứng giữa hai thành tố tập trung và dân chủ Sự thống nhất đó không phải làngẫu nhiên, mà nó được quy định bởi những nhân tố khách quan của cuộc đấutranh cách mạng của giai cấp công nhân và bởi việc Đảng cộng sản phải lãnhđạo cuộc đấu tranh đó đến thắng lợi cuối cùng
Tập trung nhằm tạo sự thống nhất về mục tiêu, lý tưởng, quan điểm, đườnglối, về tổ chức và hành động toàn Đảng làm cho Đảng thống nhất về tư tưởng vàhành động, tạo sự thống nhất từ trên xuống dưới, có sự hiệp đồng, phối hợp chặtchẽ giữa các tổ chức đảng và đảng viên Tập trung có nghĩa là Đảng cộng sảnphải có một cương lĩnh cách mạng chung, có một điều lệ thống nhất, thể hiệnnhững tiêu chuẩn sinh hoạt đảng; tổ chức đảng và toàn thể đảng viên phải tuântheo Tập trung còn thể hiện ở việc lãnh đạo các tổ chức đảng, các công tác củaĐảng do một trung tâm thực hiện là Đại hội đại biểu toàn quốc và giữa hai kỳ Đạihội là Ban chấp hành Trung ương Đảng Các nghị quyết của Đảng là biểu hiện ýchí của toàn Đảng, bắt buộc các tổ chức đảng và toàn thể đảng viên phải thi hành.Tuân thủ nghị quyết của Đảng là tuân thủ ý chí, nguyện vọng của cán bộ, đảngviên, tuân thủ quyền dân chủ, kết quả hoạt động dân chủ của Đảng Tập trung đòihỏi phải có một kỷ luật thống nhất, tinh thần tuân thủ những tiêu chuẩn sinh hoạtđảng, ý thức phục tùng nghị quyết của Đảng Tập trung trong Đảng biểu hiện uyquyền, sức mạnh về sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, là điều kiện cần thiết cho
Trang 10sự tồn tại, hoạt động và phát triển của Đảng cộng sản Tập trung theo nguyên tắctập trung dân chủ hoàn toàn đối lập với tập trung quan liêu, độc đoán, gia trưởngcủa cá nhân người lãnh đạo hoặc cơ quan lãnh đạo cấp trên áp đặt ý kiến củamình cho cấp dưới Tập trung quan liêu là tập trung phi dân chủ, là tập trungkhông trên cơ sở dân chủ, không phải là bản chất của nguyên tắc tập trung dânchủ.
Tập trung trên cơ sở dân chủ là tập trung trên cơ sở trí tuệ, sức mạnh của
đa số mà thiểu số phải phục tùng khác với tập trung quyền lực của thiểu số giaicấp bóc lột bắt quần chúng nhân dân lao động phải thực hiện Tập trung trên cơ
sở dân chủ nhằm xoá bỏ chế độ áp bức bóc lột, thực hiện và bảo vệ lợi ích củaĐảng, của chế độ và của nhân dân lao động, khác với tập trung nhằm duy trì chế
độ bóc lột, bảo vệ chế độ áp bức bóc lột Đó là tập trung trên cơ sở chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất, khác với tập trung trên cơ sở chế độ chiếm hữu tư nhân
về tư liệu sản xuất Tập trung gắn liền với cấp dưới, với cơ sở, chịu sự kiểm tra,quyết định của cơ sở, khác với tập trung nhằm trấn áp dưới, thoát ly cơ sở, thoát
Dân chủ dưới sự chỉ đạo của tập trung là dân chủ có lãnh đạo, có mụcđích và hướng tới sự tập trung, nó trái với dân chủ cực đoan, dân chủ vô chínhphủ Mọi hoạt động lãnh đạo của Đảng phải trên cơ sở tập thể lãnh đạo, cá nhân