PHÂN TÍCH YẾU TỐ TỰ DO DI CHUYỂN LAO ĐỘNG LÀNH NGHỀ CỦA THỊ TRƯỜNG VÀ CƠ SỞ SẢN XUẤT THỐNG NHẤT TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN

Vấn đề tự do di chuyển lao động lành nghề là một yếu tố quan trọng trong cộng đồng kinh tế ASEAN. ASEAN đã thực hiện miễn thị thực cho công dân các quốc gia thành viên đi lại trong khối mà không có bất cứ hàng rào hay sự phân biệt đối xử nào. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, tôi đã lựa chọn 1 trong 5 yếu tố cơ bản của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất đó là tự do di chuyển lao động lành nghề để phân tích rõ hơn trong bài thi kết thúc học phần của môn học pháp luật cộng đồng ASEAN.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

KINH TẾ ASEAN

Hà Nội, 2021

MỞ ĐẦU

Vấn đề tự do di chuyển lao động lànhnghề là một yếu tố quan trọng trong cộngđồng kinh tế ASEAN ASEAN đã thực hiệnmiễn thị thực cho công dân các quốc giathành viên đi lại trong khối mà không có bất

cứ hàng rào hay sự phân biệt đối xử nào Đểhiểu rõ hơn về vấn đề này, tôi đã lựa chọn 1trong 5 yếu tố cơ bản của thị trường và cơ sởsản xuất thống nhất đó là tự do di chuyểnlao động lành nghề để phân tích rõ hơntrong bài thi kết thúc học phần của môn họcpháp luật cộng đồng ASEAN

NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Cộng đồng ASEAN

Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) là

tổ chức quốc tế liên chính phủ có tính chấtkhu vực được thành lập trên cơ sở Tuyên bốcủa Hội nghị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cácnước Đông Nam Á Hiệp hội các quốc giaĐông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày8/8/1967 tại Băngkôk (Thái Lan) với việc kýkết Tuyên bố ASEAN (Tuyên bố Băngkôk) của

5 nước sáng lập ASEAN, cụ thể là Thái Lan,Malaixia, Singapo, Philippin và Inđônêxia.Sau đó, Brunei gia nhập ngày 07/01/1984,Việt Nam ngày 28/7/1995, Lào và Mianmangày 23/7/1997, và Cămpuchia ngày

30/4/1999, nâng tổng số các quốc gia thànhviên của ASEAN lên 10.

Ngày 22/11/2015, các nhà lãnh đạo cácnước thành viên ASEAN đã đi đến ký kết vàtuyên bố thành lập Cộng đồng Kinh tếASEAN (AEC) Theo tuyên bố này, kể từ ngày1/1/2016, 10 quốc gia thành viên trong khối

sẽ cùng chung một nền tảng thị trường vàsản xuất, cũng như việc di cư lao động tự dohơn

AEC là một trong ba trụ cột quan trọng củaCộng đồng ASEAN nhằm thực hiện các mụctiêu đề ra trong Tầm nhìn ASEAN 2020 AECđược thành lập nhằm mục đích tạo dựng một

thị trường cơ sở sản xuất thống nhất cho cácquốc gia thành viên ASEAN, thúc đẩy dòngchu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu

tư, vốn và lao động có tay nghề trongASEAN Ngoài ra, AEC giúp thúc đẩy kinh tếphát triển một cách đồng đều, thiết lập khuvực kinh tế có năng lực cạnh tranh cao vàhội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu

Lao động lành nghề là lực lượng lao động

có chuyên môn, được đào tạo và có kinhnghiệm để thực hiện các công việc thể chấthoặc tinh thần phức tạp hơn các chức năngcông việc thông thường Lao động lành nghềthường được đặc trưng bởi trình độ học vấn,

trình độ chuyên môn đạt được thông quađào tạo và kinh nghiệm cũng như sẽ tươngứng với mức lương cao hơn lao động phổthông.

nghề trong AEC

Những lao động có kỹ năng trong thịtrường lao động tự do AEC được hiểu là laođộng có chất lượng cao (các chuyên gia, thợlành nghề), trong đó có lao động được đàotạo chuyên môn hoặc có trình độ từ đại họctrở lên, thông thạo ngoại ngữ, đặc biệt làtiếng Anh sẽ được tự do di chuyển trongAEC

Tám ngành nghề chuyên môn ưu tiên tạothuận lợi tự do di chuyển và quyền tự do làmviệc tại các nước trong khu vực ASEAN là:thực hành y tế, thực hành nha khoa, điềudưỡng, tư vấn kỹ thuật, kiến trúc, kế toán,kiểm toán, khảo sát, chuyên gia và du lịch.

II NỘI DUNG CHÍNH

vụ năm 1995 (AFAS) và Nghị định thư năm 2003

Thông qua các kết cấu và phương pháptiếp cận của Hiệp định chung về thươngmại dịch vụ (GATS), Hiệp định AFAS đưa ranguyên tắc chung để thiết lập các thoảthuận công nhận tay nghề tương đương cụ

thể, nhằm tập trung và hài hòa hóa cácngành dịch vụ Điều 5(1) Hiệp định xác địnhnguyên tắc: “Mỗi quốc gia có thể công nhậntrình độ giáo dục, kinh nghiệm, các yêu cầu,giấy phép và chứng nhận được cấp ở mộtnước khác với mục đích cấp phép và chứngnhận cho người cung cấp dịch vụ”.

Tuy nhiên, do Hiệp định AFAS chỉ cho phépmột số bên cung cấp dịch vụ cá nhân dichuyển tạm thời, nên các cam kết thườngbị giới hạn dẫn đến kết quả đạt được còn rấtkhiêm tốn Chính vì vậy, ASEAN đã quyếtđịnh sửa đổi Hiệp định AFAS bằng Nghị địnhthư năm 2003 Nghị định thư năm 2003 đãchấp nhận Công thức ASEAN - X; theo đó,

mỗi quốc gia, trên tinh thần tự nguyện, cóthể cho phép hai hay nhiều quốc gia thànhviên tiến hành đàm phán, chấp thuận tự dohóa thương mại dịch vụ trong những lĩnh vực

cụ thể mà các nước khác có thể tham giatheo các thỏa thuận sau đó khi phù hợp vớiđiều kiện gia nhập

nhập các ngành ưu tiên năm 2003

Hiệp định này được ký kết nhằm tạo điềukiện cho quá trình hội nhập từng bước,nhanh chóng và có hệ thống Theo đó,những ngành ưu tiên được xác định là du lịchhàng không, công nghệ thông tin điện tử, y

tế, du lịch và logistics ASEAN cam kết tự do

hóa đầy đủ các lĩnh vực ưu tiên vào cuốinăm 2010, ngành dịch vụ logistics vào năm

2013, tất cả các dịch vụ khác - cuối năm2015

Với Hiến chương năm 2007, ASEAN khẳngđịnh quyết tâm “xây dựng một thị trường và

cơ sở sản xuất duy nhất với sự ổn định, thịnhvượng, khả năng cạnh tranh và liên kết kinh

tế cao, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu

tư, bao gồm sự chu chuyển tự do hàng hóa,dịch vụ và dòng đầu tư; di chuyển thuận lợicủa các doanh nhân, những người có chuyênmôn cao, những người có tài năng và lực

lượng lao động và sự di chuyển tự do hơncác dòng vốn”.

Sau đó, với Kế hoạch tổng thể xây dựngAEC và Lộ trình chiến lược AEC năm 2007,

Hiến chương ASEAN năm 2007 đã cụ thể hóa

các mục tiêu nêu trên thành một trong bốnnội dung tự do hóa các yếu tố sảnxuất nhằm xây dựng một thị trường và cơ sởsản xuất thống nhất, trong đó có yếu tố tự

do di chuyển lao động có tay nghề Đồngthời, Hiến chương nêu ra các hành động cầnphải thực hiện hướng tới sự hài hòa và tiêuchuẩn hóa tạo điều kiện cho di chuyển laođộng có tay nghề trong khu vực

d Tuyên bố ASEAN về bảo vệ và thúc đẩy các quyền của người lao động di trú Cebu năm 2007

Tuyên bố Cebu năm 2007 đã trao quyềncho các thành viên trong việc thúc đẩy việcbảo vệ lao động một cách công bằng vàthích hợp, về tiền lương và sự tiếp cận hợp lýcác điều kiện lao động và đời sống cho laođộng di trú

thể nhân năm 2012

Dựa trên Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC,Hiệp định năm 2012 tạo ra cơ chế hiệu quả

để tiếp tục tự do hóa và tạo thuận lợi cho sự

di chuyển thể nhân hướng tới tự do lưu

thông của lao động có tay nghề trong ASEANthông qua hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quanliên quan không giới hạn đối với thương mạihàng hoá, thương mại dịch vụ, đầu tư, xuấtnhập cảnh và lao động Theo Hiệp định này,thể nhân là người mang quốc tịch hoặcthường trú tại một nước thành viên theopháp luật, quy tắc hoặc chính sách quốc gia.Hiệp định chỉ cho phép nhập cảnh và lưu trútạm thời cho lao động kỹ năng, các chuyêngia và lãnh đạo, không quy định về lao độngphổ thông Các thể nhân bao gồm: du kháchkinh doanh; người lưu chuyển trong nội bộdoanh nghiệp; các nhà cung cấp dịch vụtheo hợp đồng; các thể nhân khác có thể

được quy định trong Danh mục cam kết chotạm nhập cảnh và tạm trú.

tương đương của ASEAN về lao động

kỹ năng (ASEAN Mutual Recognition Arrangements) trong một số lĩnh vực dịch vụ

Thoả thuận công nhận tay nghề tươngđương tạo điều kiện cho việc tuyển dụng củacác chuyên gia từ nước ngoài trên cơ

sở ngắn hạn và dài hạn Theo đó, mỗi quốcgia có thể công nhận giáo dục, kinh nghiệm,các yêu cầu, giấy phép và chứng nhận đượccấp ở một nước khác Thoả thuận công nhậntay nghề tương đương là công cụ chính để di

chuyển lao động có tay nghề trong ASEAN,các quốc gia có thể yêu cầu các ứng viênphải đạt được các tiêu chuẩn tối thiểu vềkinh nghiệm hoặc hoàn thành một cuộckiểm tra để có hiểu biết đầy đủ các quy tắcbản xứ Tuy nhiên, việc thực hiện có hiệuquả các thoả thuận công nhận tay nghềtương đương sẽ đặt ra các vấn đề sau đó do

có sự khác biệt về trình độ phát triển giữacác nước ASEAN

sẵn sàng tham gia vào các cuộc đàm phánsong phương và đa phương về thừa nhận lẫnnhau trong lĩnh vực này, cũng như thúc đẩytrao đổi thông tin, kỹ năng và các thực tiễntốt Tuy nhiên, cho tới nay vẫn chưa có mộtthỏa thuận thừa nhận lẫn nhau song phươnghay đa phương nào được đưa ra trong lĩnhvực này.

Mục tiêu đặt ra cho vấn đề tự do di chuyển

lao động lành nghề trong ASEAN là vì nếucho tất cả lao động di chuyển một cách tự

do kể cả lao động phổ thông, lao động chưaqua đào tạo thì những đối tượng này sẽsang các nước phát triển hơn để tìm việclàm, sẽ gây ra sự hỗn loạn về lao động donhững lao động không có kỹ năng khôngđáp ứng được trình độ, tiêu chuẩn theo yêucầu nên không thể tham gia vào thị trườnglao động ở những nước đó Sẽ dẫn đến hệquả là bài toán nhập cư vẫn chưa giải quyếtđược Vậy nên, chỉ những lao động lànhnghề mới được tự do di chuyển trong khuvực ASEAN.

- Cho phép nhập cảnh và tạo điều kiệnthuận lợi trong cấp thị thực (visa) và dichuyển của các chuyên gia và lao động có

tay nghề cao tham gia vào thương mại

hàng hoá, dịch vụ và đầu tư

- Tăng cường hợp tác giữa các thành viênMạng lưới các trường đại học ASEAN(ASEAN University Network – AUN) để tạothuận lợi cho sinh viên và cán bộ cáctrường đại học trong đi lại, học tập và làm

việc trong khu vực

- Phát triển các năng lực cốt lõi, trình độ và

kĩ năng của các giảng viên đại học trongcác nghề nghiệp liên quan đến các lĩnhvực ưu tiên hội nhập của ASEAN và các

- Phát triển mạng lưới thông tin thị trườnglao động giữa các nước thành viên ASEAN.Lao động có tay nghề được tự do di chuyểntrong ASEAN mà không có bất cứ hàng ràohay sự phân biệt đối xử nào giữa các thànhviên sẽ góp phần trực tiếp nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực bởi lẽ nó tạo điều kiệncho lao động, cho doanh nghiệp đầu tư theochiều sâu, nâng cao sức cạnh tranh trongthời kỳ hội nhập Hơn nữa, hoạt động hợptác tự do di chuyển lao động lành nghề giữacác nước thành viên còn góp phần tăngcường đầu tư và mở rộng thị trường hànghóa, dịch vụ của mỗi nước thành viên, từ đóhướng tới nhất thể hóa thị trường của nền

kinh tế các nước thành viên, nâng cao khảnăng cạnh tranh và cấp độ liên kết kinh tếASEAN Đây cũng chính là động lực của quátrình chuyển đổi cơ cấu kinh tế vì có nguồnlao động chất lượng cao, đáp ứng như cầucủa nhà đầu tư theo chiều sâu

Hầu hết các quốc gia trên toàn thế giới nóichung và khu vực ASEAN nói riêng, đều đangphải trải qua một thời kỳ thật sự khó khăn

do cả thế giới đang phải đối mặt với mộtkhủng hoảng nghiêm trọng chưa từng có,cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ sau Thếchiến thứ II đó chính là đại dịch Covid 19 Vớicác biện pháp phong toả và giãn cách xã hội

đang được áp dụng theo những hình thứckhác nhau, khủng hoảng tự do di chuyển laođộng lành nghề đang nhanh chóng trở thànhcuộc khủng hoảng trong cộng đồng kinh tếASEAN Theo những ước tính của ILO, cácbiện pháp phong toả một phần hoặc toàndiện đã ảnh hưởng tới 2,7 tỷ người lao động,tức 81% lực lượng lao động toàn cầu.Khoảng 38% lực lượng lao động toàn cầulàm việc trong các lĩnh vực hiện đang chứngkiến sự sụt giảm nghiêm trọng về sản lượng,

đi kèm với những nguy cơ cao phải sa thảilao động, giảm lương và giờ làm Khi cácđường biên giới đóng, các máy bay nằm yêntrên mặt đất và tàu thuyền không thể rời

bến, khi các nền kinh tế gần như ngừng hoạtđộng khiến hoạt động đi lại trở nên rất khókhăn Việc sụt giảm tự do di chuyển lao độnglành nghề được ghi nhận trong năm đầu tiêncủa đại dịch COVID-19, cũng như tỷ lệ tửvong gia tăng, tỷ lệ sinh giảm và các chỉ sốkinh tế lao dốc.

KẾT LUẬN

Tóm lại, tự do di chuyển lao động lànhnghề là một yếu tố quan trọng trong cộngđồng kinh tế ASEAN Di chuyển lao độnglành nghề đang trở thành một loại hình hoạtđộng kinh tế đối ngoại mang tính tất yếu vàcấp thiết đối với nhiều nước trên thế giới.Tham gia vào di chuyển lao động lành nghề

không chỉ nhằm phát huy những lợi ích traođổi “sức lao động” đối với các nước thànhviên mà còn giúp toàn bộ khu vực đạt đượcmục tiêu liên kết sâu về kinh tế, sử dụnghiệu quả nguồn nhân lực của cả khối và thúcđẩy các dòng di chuyển hàng hóa và nguồnlực phát triển Đối với nhiều quốc gia, việctham gia vào di chuyển lao động lành nghề

là một động thái tích cực của hội nhập khuvực vừa giải quyết các vấn đề của thị trườnglao động quốc gia, vừa điều tiết thị trườnglao động chung của khu vực

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa pháp luật quốc tế - Trung tâm luật châu

Á -Thái Bình Dương, Tập bài giảng pháp

luật cộng đồng ASEAN, Hà Nội, 2011.

2. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Pháp luật cộng đồng ASEAN, Nxb CAND, Hà Nội, 2019.