LUẬN ÁN: NHÂN TỐ NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT HIỆN ĐẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ( theo chủ nghĩa MÁC LÊ NIN)

Lực lượng sản xuất và nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất vốn là một trong những vấn đề rất cơ bản của triết học Mác Lênin. Vì vậy, cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Liên quan đến nội dung của luận án, tác giả đã tổng quan những tài liệu đó thành ba nhóm chính theo bố cục ba chương của luận án.

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 GS.TS Nguyễn Hùng Hậu

2 PGS,TS Đặng Quang Định

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, sự phát triển của xã hội loài người

là sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội Xét đến cùng, lực lượng sản xuất chính là yếu tố quyết định mọi sự thay đổi của các kinh tế - xã hội đó Lực lượng sản xuất được cấu thành từ nhiều yếu tố, trong đó người lao động là yếu tố quyết định Mặc dù ngày nay, khoa học - công nghệ đã có bước phát triển mạnh mẽ, khoa học đã từng bước trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp nhưng có thể khẳng định, người lao động vẫn là yếu tố quyết định sự phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại

Vận dụng quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng ta cũng nhấn mạnh trước hết đến sự phát triển lực lượng sản xuất để tạo cơ sở vật chất - kỹ thuật cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Để đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế; Đảng ta đã đưa ra quan điểm phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, nhất là phát triển lực lượng sản xuất hiện đại

Trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, Đảng ta đặc biệt ưu tiên phát triển nhân tố người lao động, phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao Đây được coi là một trong ba khâu đột phá chiến lược, góp phần phá vỡ những

“điểm nghẽn” đang cản trở sự phát triển của lực lượng sản xuất ở nước ta nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội nói chung Đại hội XI xác định phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu

tố quyết định sự phát triển nhanh, bền vững đất nước Quan điểm này tiếp tục được Đại hội XII nhấn mạnh thêm thông qua việc thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

Trong những năm qua, mặc dù đội ngũ người lao động tham gia vào quá trình sản xuất vật chất ở nước ta ngày càng tăng lên về số lượng; được cải thiện về thể lực; nâng cao về trình độ, tay nghề, có đóng góp lo lớn vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Tuy nhiên, so với yêu cầu của nền sản xuất hiện đại, người lao động ở nước ta còn nhiều bất cập Nhìn chung, sức khỏe, thể lực còn kém; trình độ, tay nghề

còn thấp; ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức đạo đức nghề nghiệp, ý thức bảo vệ môi trường sinh thái chưa cao, tính tích cực trong lao động sản xuất chưa được phát huy một cách tối đa… Những hạn chế đó đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam như nền kinh tế chủ yếu vẫn phát triển theo chiều rộng, tăng trưởng kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố về vốn, tài nguyên, lao động trình độ thấp, chưa dựa vào tri thức và khoa học công nghệ, thiếu nhiều lao động có kỹ năng, năng suất lao động thấp, tốc độ phát triển kinh tế chưa cao, đời sống nhân dân chậm được cải thiện Ngoài ra, những hạn chế đó còn tạo ra những rào cản đáng kể khi người lao động nước ta tham gia vào thị trường lao động thế giới cũng như các nước trong cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) Do vậy, để hiện đại hóa nền sản xuất xã hội, một trong những vấn đề cốt lõi nhất, cần được ưu tiên hàng đầu là phát triển nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại, tạo

ra bước đột phá để thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững cho đất nước

Xuất phát từ yêu cầu đó, tôi chọn vấn đề “Nhân tố người lao động trong phát

triển lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu trong

luận án tiến sĩ triết học

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam hiện nay, luận án đề xuất những quan điểm, giải pháp cơ bản để phát triển nhân tố người lao động đáp ứng yêu cầu của lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam trong những năm tiếp theo

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được được mục tiêu trên, luận án thực hiện được những nhiệm vụ cụ thể sau:

Một là, tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến lực lượng sản

xuất hiện đại, nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại;

Hai là, làm rõ khái niệm và đặc điểm của lực lượng sản xuất hiện đại; vai trò

và yêu cầu của nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại;

Ba là, phân tích thực trạng của nhân tố người lao động trong phát triển lực

lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay trên cả hai phương diện là ưu điểm và hạn chế; đồng thời chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thực trạng đó;

Bốn là, đề xuất những quan điểm và giải pháp cơ bản để phát triển nhân tố

người lao động nhằm đáp ứng yêu cầu của lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam trong những năm tiếp theo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là nhân tố người lao động với tư cách là yếu

tố cấu thành của lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi đối tượng nghiên cứu: Luận án giới hạn trong phạm vi khảo sát, phân tích thực trạng người lao động là công nhân trong các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh vì lực lượng lao động này chiếm tỷ lệ lớn và cũng phản ánh nét đặc trưng cơ bản về trình độ của lực lượng sản xuất ở nước ta hiện nay

- Phạm vi thời gian và không gian nghiên cứu: nhân tố người lao động ở Việt Nam từ khi đổi mới (năm 1986) đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

trước đó những vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, như phương pháp trừu tượng hóa

khoa học, phương pháp lôgíc - lịch sử Ngoài ra, luận án còn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê để triển khai các nội dung của luận án

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

5.1 Ý nghĩa khoa học của luận án

- Luận án góp phần nghiên cứu sâu thêm, làm phong phú thêm một số vấn đề

lý luận về lực lượng sản xuất Đặc biệt, luận án làm rõ thêm vai trò của nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng để làm tài liệu tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu, giảng dạy triết học Mác - Lênin nói riêng và các ngành khoa học xã hội khác nói chung

5.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận án

- Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm thực trạng của nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay; đặc biệt là góp phần làm rõ hơn những

ưu điểm và hạn chế của người lao động là công nhân trong các doanh nghiệp, các cơ

sở sản xuất kinh doanh ở nước ta trong thời gian qua

- Luận án cũng có giá trị tham khảo trong việc hoạch định chính sách về phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam nói chung và phát triển lực lượng sản xuất ở các tỉnh, thành trong cả nước nói riêng

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm có 4

chương: 1 chương tổng quan tình hình nghiên cứu và 3 chương nội dung, với 11 tiết

NỘI DUNG Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Lực lượng sản xuất và nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất vốn là một trong những vấn đề rất cơ bản của triết học Mác - Lênin Vì vậy, cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này Liên quan đến nội dung của luận án, tác giả đã tổng quan những tài liệu đó thành ba nhóm chính theo bố cục

ba chương của luận án

1.1 Những công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề lý luận về lực lượng sản xuất hiện đại và nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại

1.1.1 Những nghiên cứu lý luận về lực lượng sản xuất hiện đại

Trước sự phát triển không ngừng của khoa học - công nghệ, lực lượng sản xuất

đã có những bước phát triển đáng kể, theo hướng hiện đại Vì vậy, gần đây có một số công trình bàn về lực lượng sản xuất hiện đại, lực lượng sản xuất mới Trong giới hạn của vấn đề nghiên cứu, luận án không tổng quan những công trình nghiên cứu về lực lượng sản xuất nói chung mà chỉ đi sâu tổng quan những công trình nghiên cứu về lực lượng sản xuất hiện đại, lực lượng sản xuất mới Dưới góc độ đó, có thể kể đến

những công trình nghiên cứu tiêu biểu là: Cuốn sách Lực lượng sản xuất mới và kinh

tế tri thức do hai tác giả Vũ Đình Cự, Trần Xuân Sầm chủ biên (NXB Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 2009); bài viết: “Những đặc điểm của hệ thống công nghệ mới và lực lượng sản xuất mới tác động quyết định đến quá trình hình thành kinh tế tri thức” của

tác giả Vũ Đình Cự, (Tạp chí Lý luận chính trị, số 2, 200); bài viết: “Để khoa học và

công nghệ thực sự là động lực then chốt trong việc phát triển lực lượng sản xuất hiện

đại” tác giả Đoàn Công Mẫn (Tạp chí Sinh hoạt lý luận, số 5/2011)… Trong các công

trình này, các tác giả đã bàn đến vai trò của khoa học - công nghệ trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại; đồng thời chỉ ra những biểu hiện của lực lượng sản xuất hiện đại

Ngoài những quan điểm về lực lượng sản xuất mới, lực lượng sản xuất hiện đại, có tác giả cũng cho rằng cần có những quan niệm mới về lực lượng sản xuất để

bắt nhịp với sự phát triển của lực lượng sản xuất trong thời đại ngày nay Tiêu biểu là tác giả Lý Hân trong bài viết: “Quan niệm mới về phát triển lực lượng sản xuất”

(Thông tin những vấn đề lý luận, số 19/2008) Theo tác giả, cần có những thay đổi

trong quan niệm về phát triển lực lượng sản xuất Tác giả cho rằng, nếu con người biết chung sống hòa bình với giới tự nhiên, con người sẽ được hưởng nhiều lợi ích từ

nó, sẽ có những hiểu biết sâu sắc hơn về giới tự nhiên Do đó, khả năng chung sống hòa bình với thiên nhiên là một phương diện có ý nghĩa rất quan trọng trong quan niệm về lực lượng sản xuất

1.1.2 Những nghiên cứu lý luận liên quan đến nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất

Nguồn nhân lực hay nguồn nhân lực chất lượng cao là vấn đề nhận được nhiều

sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Tuy nhiên, vấn đề người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại cũng chưa được nhiều người bàn đến Có thể kể đến một số

công trình nghiên cứu sau: Cuốn sách: Phát huy yếu tố con người trong lực lượng sản

xuất ở Việt Nam hiện nay của tác giả Hồ Anh Dũng (NXB Khoa học xã hội, Hà Nội,

2002); cuốn sách: Phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt

Nam hiện nay của tác giả Phạm Công Nhất (NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm

2007); bài viết “Xem xét nhân tố người lao động trong cấu trúc của lực lượng sản

xuất” của tác giả Trương Giang Long (Tạp chí Cộng sản số 13, tháng 7/1997); bài

viết “Kinh tế tri thức - xét từ giác độ lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất” của tác giả

Phạm Ngọc Quang (Tạp chí Triết học, số 3 năm 2003); Luận án Tiến sĩ Triết học Nhân

tố con người trong lực lượng sản xuất với vấn đề đào tạo người lao động trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay (Qua thực tiễn đồng bằng

sông Cửu Long) của tác giả Trần Thanh Đức (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,

Hà Nội, năm 2002…Trong các công trình trên, các tác giả tiếp tục khẳng định quan

điểm của C.Mác về vai trò quyết định của nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất Các tác giả còn khẳng định thêm, trong thời đại ngày nay, dù khoa học - công nghệ đang góp phần quan trọng đối với sự phát triển lực lượng sản xuất nhưng người lao động vẫn là nhân tố đóng vai trò quyết định

1.2 Những nghiên cứu liên quan đến thực trạng của nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay

Ngoài những công trình nghiên cứu về lực lượng sản xuất hiện đại, còn có những công trình nghiên cứu đi sâu phân tích thực trạng của nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay Ngoài những công trình đã kể trên của các tác giả Hồ Anh Dũng, Phạm Công Nhất, Trần Thanh Đức; còn có những công trình khác như: bài viết “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước và phát triển kinh tế tri thức” của tác giả Nguyễn Văn Sơn (Tạp

chí Triết học, số tháng 9, năm 2007); bài viết “Những khó khăn trong hoạt động đào tạo

nghề cho công nhân kỹ thuật tại doanh nghiệp” của tác giả Nguyễn Vân Thùy Anh ( Tạp

chí Lao động và xã hội, số 438, năm 2012); bài viết “Nguồn nhân lực trình độ Đại học ở

Việt Nam - Thực trạng và một số kiến nghị” của tác giả Phạm Văn Nam (Tạp chí Lao

động và Xã hội, số 440, năm 2012)… Trong những công trình trên, các tác giả đã chỉ ra

những ưu điểm của người lao động ở nước ta như có tinh thần cần cù, chịu khó; có khả năng thích nghi nhanh với những biến đổi của sản xuất nhưng nhìn chung vẫn còn nhiều hạn chế cả về thể lực, trình độ chuyên môn; tỉ lệ lao động đã qua đào tạo còn thấp chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất hiện đại…

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến quan điểm và giải pháp nhằm phát triển nhân tố người lao động đáp ứng nhu cầu của lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay

Ngoài việc phân tích, đánh giá những ưu điểm, hạn chế của nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất còn có một số công trình nghiên cứu đề xuất những quan điểm, phương hướng và giải pháp nhằm phát huy nguồn lực con người nói chung và nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất nói riêng Tiêu biểu

là những công trình như: Luận án Tiến sĩ Triết học năm 2014: Giáo dục - đào tạo với

việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay của tác giả

Lương Công Lý (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh); bài viết “Dạy nghề đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp: Xu thế và giải pháp” của tác giả Nguyễn Hồng Minh

(Tạp chí Lao động và Xã hội, số 455, năm 2013); bài viết “Những khó khăn trong

hoạt động đào tạo công nhân kỹ thuật tại doanh nghiệp - Nguyên nhân và giải pháp”

của tác giả Nguyễn Vân Thùy Anh (Tạp chí Lao động và Xã hội, số 438, năm 2012);

“Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền

vững” của tác giả Chu Văn Cấp (Tạp chí Khoa học Chính trị, số 2, năm 2012);…

Những giải pháp mà các tác giả đưa ra có giá trị tham khảo nhất định đối với tác giả luận án khi đưa ra những giải pháp nhằm phát triển nhân tố người lao động đáp ứng yêu cầu của lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam

1.4 Giá trị của các công trình đã tổng quan và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ thêm

1.4.1 Giá trị của những công trình đã tổng quan

Có thể khái quát những nội dung nghiên cứu và giá trị của những công trình đó trên các khía cạnh cơ bản sau:

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu trên đã trình bày khá cụ thể những vấn

đề lý luận rất cơ bản về lực lượng sản xuất và lực lượng sản xuất hiện đại, vai trò của nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại

Thứ hai, những công trình nghiên cứu trên ở những góc độ nhất định đã phân

tích được những ưu điểm và hạn chế của nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất cả về thể lực; trình độ, tay nghề; tâm lý sản xuất, ý thức trách nhiệm, ý thức bảo vệ môi trường sinh thái

Thứ ba, những công trình nghiên cứu trên cũng đã đưa ra một số quan điểm và

những giải pháp chủ yếu để tiếp tục phát huy nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo

Tuy vậy, cho đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu bàn đến nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam Các công trình nghiên cứu trước đây chưa bàn đến nhiều sự phát triển lực lượng sản xuất trong điều kiện toàn cầu hóa, kinh tế tri thức, cũng như yêu cầu đối với nhân tố người lao động trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam hiện nay Do vậy, đây là vấn

đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.4.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm

Trên cơ sở tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung của luận án, tác giả nhận thấy có một số vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và làm sáng

tỏ thêm như sau:

Thứ nhất, cần phải phân tích rõ những đặc điểm của lực lượng sản xuất hiện

đại, đồng thời tiếp tục luận giải vai trò của nhân tố người lao động trong điều kiện khoa học - công nghệ hiện đại đang góp phần quan trọng thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Từ đó, cũng cần chỉ ra những yêu cầu của nhân tố người lao động trong phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam hiện nay

Thứ hai, phân tích các yếu tố thể lực, trí lực, tâm lực của người lao động ở Việt

Nam đã đáp ứng ở mức độ nào yêu cầu của lực lượng sản xuất hiện đại và chưa đáp ứng như thế nào so với yêu cầu của lực lượng sản xuất hiện đại

Thứ ba, để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại ở Việt Nam hiện nay cần có

những quan điểm và giải pháp có tính khả thi, gắn liền với thực tiễn hiện nay của nước ta đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế

Chương 2 NHÂN TỐ NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT

HIỆN ĐẠI - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 2.1 Lực lượng sản xuất và lực lượng sản xuất hiện đại

2.1.1 Lực lượng sản xuất

2.1.1.1 Khái niệm lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất là một khái niệm trung tâm của chủ nghĩa duy vật lịch sử Việc nghiên cứu rõ nội hàm của khái niệm này là cơ sở để hiểu toàn bộ sự vận động

và phát triển của quá trình sản xuất vật chất trong lịch sử xã hội loài người Vì vậy, các nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác đã sớm nghiên cứu về khái niệm lực lượng sản xuất Trong các tác phẩm của mình, mặc dù C.Mác không trực tiếp đưa ra khái niệm lực lượng sản xuất nhưng nội hàm của khái niệm này đã được ông đề cập đến ngay từ những tác phẩm đầu tay

Trên cơ sở quan điểm của triết học Mác - Lênin và kế thừa những kết quả nghiên cứu về khái niệm lực lượng sản xuất, theo chúng tôi, lực lượng sản xuất là một khái niệm dùng để chỉ sự kết hợp giữa người lao động với tư liệu sản xuất theo một cách thức nhất định để tạo ra một sức sản xuất nhằm cải biến giới tự nhiên, đáp ứng nhu cầu của con người và phát triển kinh tế - xã hội

Như vậy, lực lượng sản xuất thể hiện năng lực thực tiễn của con người, là thước đo trình độ cải biến giới tự nhiên của con người ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau Sự cải biến ấy có thể được hiểu là con người ngày càng thấu hiểu giới tự nhiên, chung sống hòa bình với giới tự nhiên bởi thực tế cho thấy, chỉ có thể thấu hiểu và chung sống hòa bình với tự nhiên, con người mới có thể được hưởng những lợi ích tốt nhất mà giới tự nhiên mang lại

2.1.1.2 Mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành của lực lượng sản xuất

Theo quan điểm của C.Mác, có hai yếu tố cơ bản cấu thành lực lượng sản xuất

là tư liệu sản xuất và người lao động Tư liệu sản xuất bao gồm hai yếu tố cơ bản là

tư liệu lao động và đối tượng lao động Đối tượng lao động bao gồm những bộ phận của giới tự nhiên được đưa vào trong sản xuất Tư liệu lao động là những yếu tố mà con người dùng để tác động vào đối tượng lao động nhằm tạo ra của cải vật chất Ngoài tư liệu sản xuất được coi là yếu tố cần thiết của quá trình sản xuất, C.Mác khẳng định cần phải có người lao động Theo C.Mác, yếu tố vật thể sẽ không

có bất cứ tác dụng nào nếu không có một lực lượng xã hội để tiến hành sản xuất vật chất Tư liệu sản xuất sẽ trở thành vô nghĩa nếu không có sự tác động của con người

2.1.2 Lực lượng sản xuất hiện đại

2.1.2.1 Khái niệm lực lượng sản xuất hiện đại

Trong thời đại ngày nay, những thành tựu của khoa học - công nghệ đã góp phần quan trọng đối với sự phát triển lực lượng sản xuất, góp phần làm hiện đại hóa trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trên tất cả các yếu tố cấu thành của nó Sự phát triển không ngừng của khoa học - công nghệ đã góp phần tạo ra một lực lượng sản xuất mới, khác về chất so với lực lượng sản xuất trước kia - lực lượng sản xuất hiện đại

Có thể hiểu lực lượng sản xuất hiện đại là khái niệm dùng để chỉ sự kết hợp

giữa người lao động ở trình độ cao với tư liệu sản xuất tiên tiến, dựa trên hệ thống công nghệ hiện đại để tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng lớn, có tính bền vững và thân thiện với môi trường sinh thái

2.1.2.2 Đặc điểm của lực lượng sản xuất hiện đại

Lực lượng sản xuất hiện đại có những đặc điểm cơ bản như sau:

Thứ nhất, trong lực lượng sản xuất hiện đại, khoa học được thẩm thấu vào tất cả

các yếu tố cấu thành của nó, làm thay đổi đáng kể trình độ phát triển của lực lượng sản xuất so với những thời đại trước kia

Thứ hai, trong lực lượng sản xuất hiện đại; trình độ, tri thức trở thành yếu tố

quan trọng nhất của người lao động Nó được kết tinh ngày càng nhiều vào các sản phẩm lao động, làm cho những sản phẩm đó có giá trị gia tăng lớn

Thứ ba, trong lực lượng sản xuất hiện đại có sự phân công lao động xã hội

ngày càng hợp lý và khoa học hơn Sự phân công lao động tất yếu dẫn đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng ngày càng hợp lý hơn trong nền sản xuất hiện đại

Thứ tư, lực lượng sản xuất hiện đại có tính toàn cầu hoá vì đầu ra của lực lượng

sản xuất hiện đại không còn là sản phẩm riêng của lao động ở một quốc gia nữa mà là sản phẩm mang tính toàn cầu

2.2 Vai trò và những yêu cầu cơ bản của nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại

2.2.1 Vai trò của nhân tố người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại

Người lao động trong lực lượng sản xuất hiện đại là những người tham gia vào quá trình sản xuất vật chất với trình độ cao; có khả năng kết hợp với công nghệ tiên tiến để tạo ra những sản phẩm có hàm lượng trí tuệ lớn, có tính bền vững và thân thiện với môi trường

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, người lao động là yếu tố quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định sự phát triển lực lượng sản xuất bởi vì:

Thứ nhất, người lao động là một “động vật biết chế tạo công cụ” vì ngoài việc

sử dụng những công cụ lao động có sẵn, người lao động đã làm cho một vật “do tự