Tính cấp thiết của đề tài
Hệ thống kinh tế toàn cầu là một tổ chức phức tạp với nhiều cá thể đóng vai trò khác nhau, từ chính phủ, cộng đồng đến cá nhân, cùng nhau thúc đẩy sự phát triển kinh tế hợp pháp Tuy nhiên, bên cạnh những hoạt động tích cực, vẫn tồn tại những tổ chức và cá nhân cố gắng thao túng nền kinh tế để thu lợi cá nhân thông qua các hoạt động bất hợp pháp như "rửa tiền" Hoạt động này không chỉ đe dọa đến an ninh kinh tế mà còn tác động tiêu cực đến xã hội, doanh nghiệp và chính phủ Theo ước tính của John Walker vào năm 1995, khoảng 2,85 nghìn tỷ USD đã bị "rửa" toàn cầu, với gần một nửa xảy ra tại Mỹ Michel Camdessus từ IMF cũng chỉ ra rằng 2-5% GDP toàn cầu bị mất hàng năm do "rửa tiền" Điều này tạo điều kiện cho các tội phạm như buôn ma túy, khủng bố, và tham nhũng phát triển Do đó, các tổ chức tài chính và chính phủ đã thực hiện các chính sách nghiêm ngặt nhằm bảo vệ hệ thống kinh tế khỏi những kẻ lợi dụng tài chính để thực hiện hành vi "rửa tiền".
Các quốc gia đang phát triển, bao gồm Việt Nam, đang đối mặt với nhiều khó khăn và chịu tác động tiêu cực lớn từ vấn nạn "rửa tiền" do nguồn lực hạn chế và những khó khăn trong việc tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế.
Năm 2018, Việt Nam công bố lần đầu Đánh giá rủi ro quốc gia về "rửa tiền" và tài trợ khủng bố giai đoạn 2012-2017, sau khi gia nhập APG vào tháng 5 năm 2007 Báo cáo chỉ ra rằng nguy cơ "rửa tiền" tại Việt Nam được đánh giá ở mức đáng lo ngại.
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2018), Việt Nam đã dựa vào 17 tội phạm nguồn để đánh giá nguy cơ "rửa tiền" Các tội phạm nguồn có nguy cơ "rửa tiền" cao nhất tại Việt Nam được xác định rõ ràng.
Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy
Vị trí địa lý của Việt Nam khiến nước ta trở thành điểm trung chuyển hấp dẫn cho các hoạt động buôn lậu ma túy từ Tam giác vàng, Campuchia và Trung Quốc đến các quốc gia như Úc, Mỹ, Canada và châu Âu, theo báo cáo của UNODC (2013) Số lượng vụ án liên quan đến tội phạm này ở Việt Nam là cao nhất trong số các tội phạm nguồn, dẫn đến nguy cơ “rửa tiền” từ hoạt động mua bán và vận chuyển ma túy được đánh giá ở mức cao (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, 2018, tr 20).
Năm 2018, Việt Nam đứng thứ 117 trong số 180 quốc gia về mức độ tham nhũng khu vực công, theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế Cả chính phủ và công chúng đều nhận thức được rằng tham nhũng là mối đe dọa lớn đối với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và sự ổn định xã hội Tình trạng tham nhũng ngày càng tinh vi và lan rộng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế và xã hội Đặc biệt, tội tham ô tài sản là vấn đề nghiêm trọng, cùng với đó là nguy cơ "rửa tiền" liên quan đến tham nhũng ở Việt Nam cũng được đánh giá là cao.
Tội phạm có tổ chức
Việt Nam đã chính thức gia nhập Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (Công ước Palermo) vào tháng 6 năm 2023, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực quốc gia nhằm tăng cường hợp tác quốc tế trong việc phòng chống tội phạm.
Tính đến năm 2012, Việt Nam chưa có quy định cụ thể về các thuật ngữ “tội phạm có tổ chức” và “tội phạm xuyên quốc gia”, mặc dù các cơ quan thực thi pháp luật và chuyên gia đã xác định các đặc điểm liên quan Kể từ đầu những năm 2000, sau khi triệt phá một số nhóm tội phạm có tổ chức nổi tiếng, các thuật ngữ như “tội phạm kiểu xã hội đen” và “tội phạm kiểu Mafia” đã trở nên phổ biến để mô tả các băng nhóm tội phạm nghiêm trọng tại Việt Nam Những băng nhóm này được công nhận là có tổ chức chặt chẽ, hoạt động trong các lĩnh vực như cho vay nặng lãi, cướp có vũ trang, buôn lậu, buôn bán ma túy, mại dâm, tổ chức đánh bạc bất hợp pháp, buôn bán động vật hoang dã và thậm chí giết người theo hợp đồng.
Tội phạm của người gốc Việt ở nước ngoài
Một số lượng lớn người Việt Nam sinh sống, làm việc và học tập ở nước ngoài đã có những đóng góp đáng kể cho nền kinh tế Việt Nam Tuy nhiên, một bộ phận trong cộng đồng này lại tham gia vào các hoạt động tội phạm như buôn bán ma túy, buôn người và rửa tiền Gần đây, tại Vương quốc Anh, các cuộc đột kích vào các trang trại cần sa bất hợp pháp đã chỉ ra sự gia tăng đáng kể của các nghi phạm có nguồn gốc Việt Nam.
Vào năm 2019, có niềm tin rằng tội phạm tại Việt Nam đã tham gia vào việc trồng cần sa bất hợp pháp và thu được lợi nhuận khổng lồ Một phần lớn trong số lợi nhuận này được cho là đã được chuyển về Việt Nam (Đức Hùng, 2019).
Đề tài luận văn "Ảnh hưởng tiêu cực của rửa tiền đối với một số nền kinh tế đang phát triển và các chính sách chống rửa tiền ở Việt Nam" nhằm phân tích sâu sắc cả lý luận và thực tiễn về tác động tiêu cực của rửa tiền Nghiên cứu sẽ đánh giá các chính sách chống rửa tiền tại các nền kinh tế đang phát triển, từ đó đưa ra những đề xuất chính sách phù hợp để Việt Nam có thể tuân thủ tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế trong việc chống rửa tiền một cách hiệu quả.
Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới
Tình hình nghiên cứu trong nước
Nghiên cứu tại Việt Nam đã bắt đầu phân tích tội "rửa tiền" và ảnh hưởng của nó đến kinh tế và an ninh quốc gia từ góc độ luật thực định Bài viết cũng đề cập đến hệ thống pháp luật liên quan đến công tác phòng, chống "rửa tiền", cũng như vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý kinh tế, trong cuộc chiến đấu chống lại tội phạm và hoạt động rửa tiền.
“rửa tiền” Các tác giả cũng đưa ra một số giải pháp ban đầu về phòng, chống tội
Hoạt động "rửa tiền" tại Việt Nam đang gây ra những ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đến nền kinh tế Các nghiên cứu và phân tích sẽ được tác giả đánh giá để đưa ra những nhận định riêng về vấn đề này Đồng thời, tác giả cũng sẽ đề xuất các chính sách phù hợp nhằm tăng cường công tác phòng chống "rửa tiền" tại Việt Nam.
Về thực trạng “rửa tiền” ở Việt Nam
Nhiều dự án nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá thực trạng rửa tiền tại Việt Nam, tuy nhiên, tất cả đều gặp phải những hạn chế đáng kể Luận án về việc đấu tranh phòng chống tội phạm rửa tiền ở Việt Nam cũng nêu rõ những thách thức trong việc giải quyết vấn đề này.
Nam” của Trần Xuân Huệ đã có những nghiên cứu về tình hình “rửa tiền” hiện tại ở
Việt Nam đang đối mặt với tình trạng "rửa tiền" ngày càng gia tăng, với nhiều vụ việc xảy ra tại các thành phố lớn Các phương thức "rửa tiền" phổ biến được sử dụng trong nước đã được nghiên cứu và phân tích, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề này.
Nhiều nghiên cứu về "rửa tiền" ở Việt Nam, như luận văn của Lê Xuân Hiền về phòng, chống rửa tiền qua hệ thống ngân hàng và luận văn của Nguyễn Ngọc Linh về lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực hải quan, đã được thực hiện Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu chỉ tập trung vào thực trạng "rửa tiền" trong một số lĩnh vực cụ thể như ngân hàng và hải quan.
Về chính sách chống “rửa tiền” ở Việt Nam
The thesis "Legislative Implementation by Vietnam of its Obligations under the United Nations Drug Control Conventions" focuses on the discussion of Vietnam's efforts to implement the United Nations drug control conventions.
Phuong Thi Nguyen là một trong những nhà nghiên cứu tiên phong trong việc cung cấp hiểu biết về luật pháp Việt Nam liên quan đến phòng chống rửa tiền, đồng thời đề xuất các chính sách nhằm khắc phục những hạn chế hiện tại.
In 2014, Chat Le Nguyen's thesis titled "International Anti-Money Laundering Standards and Their Implementation by Vietnam" provided an in-depth analysis of the development and evolution of international anti-money laundering standards.
Tác giả đã phân tích các tiêu chuẩn của Việt Nam trong việc thực thi các quy định quốc tế, đồng thời chỉ ra những điểm đã làm được và chưa làm được Bài viết “Kinh nghiệm phòng, chống rửa tiền của một số quốc gia trên thế giới và bài học cho Việt Nam” của Vũ Văn Thực cũng đề xuất các giải pháp hiệu quả từ Mỹ, Anh, Úc và Singapore để chống lại hoạt động “rửa tiền” Từ đó, tác giả đưa ra những kiến nghị thiết thực cho chính phủ, các cơ quan tổ chức và cá nhân tại Việt Nam nhằm cải cách luật pháp theo hướng tuân thủ hơn nữa các quy định quốc tế.
Các dự án nghiên cứu hiện tại chưa xác định rõ ràng những bất cập trong chính sách chống rửa tiền tại Việt Nam và cũng không cập nhật thông tin mới nhất về các tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến vấn đề này.
Các nghiên cứu về “rửa tiền” tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực nhỏ và thiếu đánh giá toàn diện về tác động tiêu cực của hiện tượng này đối với nền kinh tế Hơn nữa, các chính sách trong các nghiên cứu chưa được cập nhật với các quy định chống “rửa tiền” mới nhất của Việt Nam cũng như các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành Do đó, bài luận văn này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng “rửa tiền” tại Việt Nam, chỉ ra những hạn chế hiện có và đề xuất các chính sách nhằm nâng cao khả năng tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về chống “rửa tiền”.
Tình hình nghiên cứu nước ngoài
Nghiên cứu từ các quốc gia khác đã cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện về hoạt động "rửa tiền", được phân tích từ nhiều khía cạnh khác nhau.
Về khái niệm, các giai đoạn và phương thức “rửa tiền”
The concept of "money laundering" is explored in the "Interim Report to the President and the Attorney General: The Cash Connection: Organised Crime, Financial Institutions, and Money Laundering," published by the President's Commission on Organized Crime This report highlights the intricate relationship between organized crime, financial institutions, and the processes involved in laundering illicit funds.
Vào tháng 10 năm 1984, một trong những văn bản pháp lý đầu tiên đã chính thức đưa ra khái niệm về “rửa tiền” Khái niệm này sau đó được phát triển và phân tích sâu hơn trong các nghiên cứu khác, tiêu biểu là tác phẩm “The Laundrymen”.
Inside Money Laundering, The World's Third Largest Business” của tác giả
Robinson Jeffrey hay “Fighting Money Laundering” của tác giả Cees D Schaap
Quy trình “rửa tiền” bao gồm nhiều giai đoạn và phương thức khác nhau, đã được phân tích chi tiết trong bài viết “The consequences of money laundering and financial crime” của John McDowell và Gary Novis năm 2001.
Hai tác phẩm "Understanding the Wash Cycle" của Paul Bauer và "Achieving a Sustained Response to Money Laundering" của Steven L Peterson đều phân tích quy trình rửa tiền, thường diễn ra qua ba bước: nhập tiền bẩn vào hệ thống tài chính, quay vòng tiền, và hội nhập tiền đã được rửa vào nền kinh tế Các phương thức phổ biến bao gồm việc làm sai lệch hóa đơn trong giao dịch xuất nhập khẩu và chuyển tiền qua ngân hàng hợp pháp thông qua ngân hàng trá hình hoặc công ty ma ở nước ngoài.
Các nghiên cứu hiện tại đã phân tích sâu sắc về khái niệm, giai đoạn và phương thức "rửa tiền", nhưng mỗi nghiên cứu lại đưa ra những cách lý giải khác nhau Do đó, luận văn này sẽ tổng hợp các khái niệm, giai đoạn và phương thức để đưa ra cái nhìn tổng quát nhất về "rửa tiền", đồng thời phân tích các giai đoạn và phương thức phổ biến trong lĩnh vực này.
Về ảnh hưởng tiêu cực của “rửa tiền” đối với nền kinh tế
Hầu hết các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào việc định lượng mức độ hoạt động mà không xem xét tác động của nó Ngay cả những nghiên cứu về hậu quả kinh tế của "rửa tiền" cũng chỉ chú trọng đến hệ thống tài chính toàn cầu, bỏ qua các nền kinh tế cụ thể của từng quốc gia.
Bài viết “Macroeconomic Implications of Money Laundering” của Peter J Quirk nghiên cứu định lượng tác động của “rửa tiền” đến hiệu quả kinh tế vĩ mô, tập trung vào ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng GDP Nghiên cứu của John McDowell chỉ ra rằng “rửa tiền” gây ra nhiều mối nguy cho nền kinh tế, làm suy yếu tính toàn vẹn của thị trường tài chính, mất kiểm soát chính sách kinh tế, và giảm doanh thu thuế Năm 2002, Brent L Bartlett tổng hợp các ảnh hưởng của “rửa tiền” trong nhiều lĩnh vực kinh tế, nhưng chưa đánh giá thực tế tác động đến nền kinh tế quốc gia Do thiếu hụt nghiên cứu thực tiễn, một số nhà nghiên cứu cho rằng các chính phủ nước đang phát triển không nên đầu tư nguồn lực vào các chính sách chống “rửa tiền”, dẫn đến quan điểm ủng hộ chính sách không hành động với ba lập luận, mỗi lập luận đều có thiếu sót.
Các quỹ “rửa tiền” từ các nền kinh tế phát triển thường được cho là chảy sang các nền kinh tế đang phát triển, tuy nhiên, lập luận này thiếu dữ liệu chứng minh Thực tế cho thấy, “rửa tiền” không chỉ không thúc đẩy dòng vốn vào các nước đang phát triển mà còn tạo điều kiện cho việc tháo chạy vốn bất hợp pháp khỏi những nền kinh tế này.
Mặc dù có quan điểm cho rằng "rửa tiền" chỉ xảy ra ở các nền kinh tế phát triển và không ảnh hưởng đến các nước đang phát triển, nhưng thực tế lại cho thấy điều ngược lại Nghiên cứu đã chỉ ra rằng "rửa tiền" không chỉ khuyến khích tội phạm mà còn làm giảm tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển Do đó, chính phủ các nước này cần xem xét kỹ lưỡng việc sử dụng nguồn lực để ngăn chặn tội phạm, vì tác động tiêu cực của "rửa tiền" đến nền kinh tế là rõ ràng.
Việc thực thi các quy định tài chính nhằm chống rửa tiền có thể làm giảm sự hấp dẫn của các ngân hàng ở các nước đang phát triển, đồng thời khuyến khích công dân chuyển tiền tiết kiệm ra nước ngoài.
Chế tài quản lý tài chính mạnh mẽ có thể khuyến khích tuân thủ quy định pháp luật trong hệ thống tài chính Ngoài ra, không có bằng chứng cho thấy việc áp dụng các chính sách chống "rửa tiền" dẫn đến việc tiền tiết kiệm bị chuyển ra nước ngoài.
Một trong những điểm quan trọng cần lưu ý là ba lập luận này không xem xét những tác động tiêu cực mà "rửa tiền" gây ra đối với nền kinh tế đang phát triển Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích những ảnh hưởng tiêu cực của "rửa tiền" và cách nó tác động đến sự phát triển kinh tế.
Về tiêu chuẩn quốc tế trong chống “rửa tiền”
Stessens đã thực hiện một trong những phân tích ban đầu và toàn diện nhất về tiêu chuẩn chống “rửa tiền” quốc tế, đặc biệt là trong hợp tác quốc tế Cuốn sách “Money Laundering: A New International Law Enforcement Model” của ông cung cấp một cái nhìn sâu rộng về tiêu chuẩn này tại nhiều quốc gia, gợi ý rằng nó là một hình mẫu thực thi pháp luật quốc tế mới Tuy nhiên, nghiên cứu được thực hiện trước khi Công ước Palermo và Công ước Liên Hợp Quốc về chống Tham nhũng ra đời, hai hiệp ước quan trọng liên quan đến vấn đề này Ngoài ra, Stessens cũng chưa đề cập đến một số vấn đề như dẫn độ tội “rửa tiền” và cách tiếp cận dựa trên rủi ro trong chống “rửa tiền”.
Gilmore trong cuốn sách “Dirty Money: The Evolution of International
Cuốn sách “Measures to Counter Money Laundering and the Financing of Terrorism” trình bày chi tiết về sự phát triển và nội dung tiêu chuẩn chống rửa tiền quốc tế, tập trung vào khu vực châu Âu Tuy nhiên, tác phẩm này thiếu thảo luận về việc thực hiện các tiêu chuẩn này Trong khi đó, Boister trong cuốn “An Introduction to Transnational Criminal Law” coi tiêu chuẩn quốc tế về chống rửa tiền là một phần của luật hình sự xuyên quốc gia, với hầu hết các khía cạnh về luật hình sự được thảo luận một cách toàn diện, mặc dù chỉ có một chương đề cập đến hình sự hóa tội phạm.
Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, luận văn cần thực hiện được những nhiệm vụ nghiên cứu sau:
Làm rõ được một số vấn đề lý luận hiện có về “rửa tiền”;
Rửa tiền gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng đối với các nền kinh tế đang phát triển, ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính và phát triển bền vững Các quốc gia như Nigeria, Mexico và Afghanistan đã phải đối mặt với những hệ lụy nặng nề từ hoạt động rửa tiền, bao gồm sự suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, gia tăng tham nhũng và tội phạm có tổ chức Hệ quả là, các nền kinh tế này không chỉ mất đi nguồn vốn đầu tư cần thiết mà còn gặp khó khăn trong việc cải thiện hạ tầng và dịch vụ công, dẫn đến sự chậm phát triển và bất bình đẳng xã hội.
Đánh giá chính sách chống “rửa tiền” ở các quốc gia này về cả các mặt làm được và chưa làm được;
Đề xuất được các chính sách nhằm chống “rửa tiền” ở Việt Nam.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu được luận văn sử dụng đó là các phương pháp sau:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: nhằm tổng hợp lại và phân tích các vấn đề lý luận hiện có về “rửa tiền”;
- Phương pháp thống kê nhằm tập hợp các số liệu thứ cấp và đánh giá ảnh hưởng tiêu cực của “rửa tiền” đối với một nền kinh tế;
- Phương pháp lịch sử nhằm so sánh, đối chiếu các thông tin trong quá khứ để tìm hiểu nguyên nhân và có các kết luận phù hợp.
Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, tóm tắt, kết luận và danh sách tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn bao gồm ba chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về “rửa tiền”
Chương 2: Phân tích ảnh hưởng tiêu cực của “rửa tiền” đối với một số nền kinh tế đang phát triển
Chương 3: Một số chính sách nhằm chống “rửa tiền” ở Việt Nam
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ “RỬA TIỀN”
Khái niệm chung
Thuật ngữ "rửa tiền" được chính thức sử dụng từ những năm 1980, mô tả quá trình chuyển đổi tiền kiếm được từ buôn bán ma túy thành nguồn vốn hợp pháp.
Thuật ngữ "rửa tiền" đã trở nên phổ biến trong pháp luật và các văn bản pháp lý liên quan Năm 1985, Ủy ban về tội phạm có tổ chức của Tổng thống Mỹ đã đưa ra một định nghĩa chính thức, mô tả rửa tiền là quá trình che giấu sự tồn tại, nguồn gốc bất hợp pháp hoặc việc sử dụng bất hợp pháp của thu nhập, đồng thời tạo ra vỏ bọc để làm cho nguồn thu nhập đó có vẻ hợp pháp.
Nhiều học viện, chuyên gia và tổ chức đã định nghĩa lại hoạt động "rửa tiền" theo cách riêng của họ Ví dụ, "Rửa tiền là việc chuyển đổi tiền mặt bất hợp pháp sang tài sản khác, nhằm che giấu nguồn gốc thực sự của tiền từ các hoạt động bất hợp pháp và tạo ra nhận thức rằng nguồn gốc và chủ sở hữu của số tiền đó hoàn toàn hợp pháp."
Rửa tiền, theo định nghĩa của Schaap (1998, tr 12), là bất kỳ hành động hoặc nỗ lực nào nhằm che giấu hoặc làm giả nguồn gốc thực sự của tiền thu được bất hợp pháp, để chúng có vẻ như có nguồn gốc hợp pháp (INTERPOL).
Mặc dù có sự khác biệt trong định nghĩa, nhưng mục đích chung của "rửa tiền" là che giấu nguồn gốc của tiền thu được từ các hoạt động bất hợp pháp, nhằm tạo ra nguồn gốc hợp pháp cho chúng Những hoạt động này thường liên quan đến tội phạm hình sự, không bao gồm các sai phạm dân sự Do đó, "rửa tiền" được hiểu là quá trình chuyển đổi tiền từ các hoạt động tội phạm như buôn bán ma túy, tham nhũng và lừa đảo thành tài sản hợp pháp.
Rửa tiền là quá trình nhằm bảo vệ số tiền thu được khỏi sự nghi ngờ, điều tra và thu giữ của chính quyền, cho phép số tiền này di chuyển tự do giữa các ngân hàng và tổ chức tài chính mà không gây ra nghi ngờ.
Mặc dù khái niệm về mặc học thuật chưa được định nghĩa rõ ràng, "rửa tiền" có thể được nhận diện và phân biệt với các hoạt động bất hợp pháp khác bởi mục đích chính của nó là che giấu nguồn gốc của thu nhập từ các hoạt động tội phạm.
1.1.2 Nguồn gốc của “tiền bẩn”
Nguồn gốc của các nguồn vốn bất hợp pháp (trong phạm vi nghiên cứu về
Rửa tiền là quá trình liên quan đến các hoạt động tội phạm hình sự, được gọi là các tội phạm nguồn, bao gồm nhiều hành vi chính nhưng không giới hạn ở đó (Chat Le Nguyen, 2014, tr 22).
Buôn bán ma túy là hành vi liên quan đến sản xuất, vận chuyển hoặc buôn bán các chất bị cấm theo luật pháp về ma túy và phân phối có kiểm soát.
Tham ô, hay còn gọi là "thụt két", là hành vi chiếm đoạt tài sản tài chính từ một tổ chức hoặc chính phủ nhằm phục vụ cho mục đích cá nhân hoặc lợi ích riêng.
Giao dịch nội gián là các giao dịch chứng khoán, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu, thực hiện bởi những cá nhân nắm giữ thông tin nội bộ của công ty mà các nhà đầu tư khác không biết Những người này thường thu lợi từ những thông tin này, dẫn đến việc họ có lợi thế trong các quyết định đầu tư.
Hối lộ là hành vi cung cấp tiền hoặc vật phẩm có giá trị nhằm tạo sự hài lòng cho người nhận, với mục đích mong muốn nhận được sự giúp đỡ hoặc được bỏ qua khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Tham nhũng là hành vi lạm dụng quyền lực và lợi dụng ảnh hưởng từ vị trí công tác để thu lợi tài chính, bằng cách bỏ qua hoặc hỗ trợ người khác thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.
Tội phạm có tổ chức là khi ba người trở lên hợp tác trong một nhóm có cấu trúc chặt chẽ để thực hiện các hành vi phạm tội nhằm mục đích kiếm lợi nhuận tài chính hoặc vật chất trong một khoảng thời gian dài.
Buôn bán vũ khí: Buôn bán hoặc buôn lậu vũ khí, đạn dược hoặc chất nổ bên ngoài các quy định hoặc luật lệ thương mại
Buôn người là hành vi tuyển dụng, vận chuyển hoặc tiếp nhận người với mục đích khai thác và thu lợi từ thương mại, bao gồm cả lao động cưỡng bức và buôn bán nội tạng.
Lừa đảo: Sử dụng sự xuyên tạc hoặc lừa dối để tước đoạt tiền bạc, tài sản hoặc quyền hợp pháp từ người khác
Trốn thuế: thực hiện các phương thức mà pháp luật không cho phép để giảm số thuế phải nộp.
Quy trình “rửa tiền”
Rửa tiền là quá trình phức tạp bao gồm ba giai đoạn chính: Ký thác, Phân tán và Hội tụ, giúp phân biệt các phương thức khác nhau trong hoạt động này (William C Gilmore, 2011, tr 34-36).
Ký thác là quá trình chuyển tiền thu được từ hoạt động tội phạm đến nơi an toàn hoặc chuyển đổi thành hình thức ít đáng ngờ hơn Các đối tượng rửa tiền thường lựa chọn đưa số tiền bất hợp pháp vào hệ thống tài chính, sử dụng nhiều phương thức khác nhau trong quá trình này.
Lướt sóng là hành vi của tội phạm khi chia nhỏ các khoản tiền gửi hoặc tiền mặt lớn thành những khoản nhỏ hơn để tránh việc các ngân hàng báo cáo giao dịch lớn cho chính quyền Khi ngưỡng báo cáo là 10.000 USD, những người tham gia vào hoạt động rửa tiền thường gửi tối đa 9.900 USD trong tài khoản của họ, nhằm giảm thiểu rủi ro bị phát hiện.
Buôn lậu tiền tệ là phương thức vận chuyển một lượng lớn tiền qua biên giới để che giấu nguồn gốc và người sở hữu Những đối tượng rửa tiền thường chọn các quốc gia có luật chống rửa tiền lỏng lẻo để thực hiện hành vi này, sau đó gửi tiền vào ngân hàng thông qua tài khoản nước ngoài Nhiều khoản tiền buôn lậu đã bị phát hiện trong các vật dụng như quả bowling, quan tài và bình oxy lặn biển của khách du lịch.
Séc du lịch là một phương thức phổ biến để rửa tiền, đặc biệt khi được mua bằng "tiền bẩn" Ưu điểm của séc du lịch là dễ dàng mua và có thể mang ra nước ngoài mà không cần khai báo rõ ràng Theo báo cáo của FATF, đã có nhiều trường hợp mua số lượng lớn séc để đổi lấy tiền mặt ở các quốc gia thành viên.
Đánh bạc và mở sòng bạc là hai giai đoạn quan trọng trong quá trình “rửa tiền” Trong giai đoạn “ký thác”, tội phạm có thể chuyển đổi tiền bẩn thành phỉnh tại sòng bạc, sau đó đổi lại thành tiền mặt và gửi vào ngân hàng với chứng nhận hợp pháp Giai đoạn “hội tụ” cho phép các đối tượng “rửa tiền” mua lại sòng bạc, nơi mang lại lượng tiền mặt lớn Bằng cách này, tội phạm có thể khai báo với chính quyền rằng số tiền mặt khổng lồ họ nắm giữ là từ lợi nhuận hợp pháp của sòng bạc.
Phân tán là giai đoạn phức tạp và phổ biến nhất trong quy trình rửa tiền, bao gồm nhiều giao dịch tài chính tinh vi nhằm che giấu dấu vết kiểm toán và nguồn gốc của tiền bất hợp pháp Giai đoạn này có thể liên quan đến việc mua bán cổ phiếu, hàng hóa và bất động sản Một số phương thức thường được sử dụng trong bước này bao gồm các giao dịch tài chính đa dạng để làm khó khăn việc truy vết nguồn tiền.
Cho vay với lãi suất thấp hoặc lãi suất bằng không là một phương thức hiệu quả giúp những đối tượng "rửa tiền" chuyển số lượng lớn tiền mặt mà không cần gửi vào ngân hàng Những người nhận khoản vay có thể nghi ngờ về nguồn gốc tiền nhưng thường sẽ bỏ qua vì lợi ích từ lãi suất ưu đãi quá hấp dẫn.
Các khoản vay song song, hay còn gọi là cho vay ngược hoặc hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng, là một phương thức phổ biến mà các công ty áp dụng để phòng ngừa rủi ro tiền tệ Trong thỏa thuận này, hai công ty từ các quốc gia khác nhau vay tiền lẫn nhau trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm giảm thiểu rủi ro ngoại hối cho cả hai bên Tuy nhiên, phương thức này cũng có thể bị lạm dụng trong các hoạt động "rửa tiền" thông qua các công ty vỏ bọc.
Tạo ra các hoạt động mua bán ảo là một phương thức sử dụng các đơn hàng giả, thường dưới danh nghĩa các tổ chức hợp pháp mà chính họ cũng không hay biết Nhiều giấy tờ mua bán hàng hóa ảo được tạo ra nhằm giải thích cho sự gia tăng bất thường trong thu nhập tài khoản, thường liên quan đến các hoạt động phi pháp.
Công ty bình phong hay công ty vỏ bọc là những doanh nghiệp không hoạt động vì mục đích thương mại, mà được thành lập chủ yếu để che giấu danh tính của chủ sở hữu thực sự của nguồn tiền và tài sản.
Trong thị trường bảo hiểm, những đối tượng liên quan đến “rửa tiền” thường sắp xếp các chính sách bảo hiểm cho tài sản của họ, bao gồm cả tài sản hữu hình và vô hình, thông qua các tay môi giới Họ nhận lại “tiền sạch” từ các khoản thanh toán định kỳ cho quyền lợi bảo hiểm.
Ngân hàng ngầm, hiểu rộng là các hoạt động tài chính ngoài quy định của ngân hàng chính thống, bao gồm hình thức "hawala" - nghĩa là "chuyển tiền" trong tiếng Ả Rập Các cộng đồng Ả Rập thường sử dụng các cửa hàng như quán ăn, cửa hàng điện thoại và video để chuyển tiền cho người thân mà không cần giấy tờ, dựa vào sự tín nhiệm Mặc dù đây là phương thức truyền thống của các dân tộc bản địa, nhưng gần đây nó đã bị lạm dụng bởi những kẻ buôn ma túy, trốn thuế và rửa tiền.
Sử dụng các đại lý đổi ngoại tệ là một phương pháp hợp pháp để chuyển đổi tiền tệ, nhưng cũng có nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động chuyển tiền trái phép Mặc dù phần lớn các đại lý chỉ được phép đổi tiền trong nước và không được thực hiện chuyển tiền quốc tế, nhiều đại lý vẫn tham gia vào hoạt động này Các tội phạm có thể chuyển tiền đến “ngân hàng ngầm” ở nước ngoài, sau đó nhân viên của ngân hàng này sẽ phối hợp với các đại lý đổi ngoại tệ khác để chuyển đổi sang nội tệ của nước đó.
Hội tụ là quá trình chuyển tiền vào nền kinh tế nhằm tạo ảo giác rằng nguồn tiền này xuất phát từ các hoạt động hợp pháp Trong giai đoạn này, tiền được tích hợp vào hệ thống kinh tế và tài chính hợp pháp, trộn lẫn với các tài sản khác, làm cho nó có vẻ hợp pháp Các phương thức phổ biến mà những đối tượng "rửa tiền" thường sử dụng trong bước này bao gồm việc đầu tư vào doanh nghiệp hợp pháp, mua bất động sản hoặc tham gia vào các giao dịch tài chính phức tạp.
Đánh giá rủi ro “rửa tiền” của một quốc gia
Năm 2010, FATF đã công bố bản Đánh giá mối đe dọa toàn cầu về "rửa tiền" và tài trợ khủng bố, đề xuất một khuôn khổ chung để xác định các mối đe dọa này ở cấp độ toàn cầu, khu vực và quốc gia Phân tích các hình thức "rửa tiền" và nguồn gốc của tiền bất hợp pháp là cơ sở quan trọng trong phương pháp đánh giá rủi ro của GTA Đến năm 2013, FATF đã cung cấp hướng dẫn chi tiết hơn để hỗ trợ các quốc gia thực hiện chính sách chống "rửa tiền" dựa trên rủi ro.
Cụ thể quy trình đánh giá rủi ro “rửa tiền” của một quốc gia sẽ trải qua ba bước như sau:
Hình 1.1: Quy trình đánh giá rủi ro “rửa tiền” quốc gia
Quá trình nhận dạng trong đánh giá rủi ro “rửa tiền” bắt đầu bằng việc xây dựng danh sách các rủi ro tiềm ẩn mà quốc gia phải đối mặt Rủi ro “rửa tiền” được định nghĩa là sự kết hợp giữa nguy cơ, tính dễ bị tổn thương và hậu quả Nguy cơ được xác định dựa trên các loại tội phạm nguồn và các kênh trong nền kinh tế có thể bị lợi dụng Tính dễ bị tổn thương phản ánh điểm yếu trong hệ thống quy định quốc gia, trong khi hậu quả đề cập đến tác động tiêu cực mà “rửa tiền” gây ra cho hệ thống tài chính, kinh tế và xã hội, thường kéo dài và ảnh hưởng đến cộng đồng và lợi ích quốc gia.
Những lỗ hổng Đánh giá đa phương
Các thực thể được quy định đánh giá rủi ro,…
Tội phạm nguồn Các phương thức “rửa tiền Các vụ án xử lý bởi cơ quan thực thi pháp luật
Khả năng Hậu quả Ưu tiên/Chiến lược
Dự phòng hoặc quốc tế, cũng như danh tiếng và sự hấp dẫn của ngành tài chính quốc gia (FATF, 2013, tr 7)
Phân tích là bước quan trọng trong quá trình đánh giá rủi ro "rửa tiền", liên quan đến việc xem xét bản chất, nguồn gốc, khả năng và hậu quả của các rủi ro đã xác định Mục tiêu của giai đoạn này là đạt được sự hiểu biết toàn diện về từng rủi ro, bao gồm nguy cơ, tính dễ bị tổn thương và hậu quả, từ đó gán giá trị tương đối cho chúng Mức độ chi tiết của phân tích rủi ro có thể khác nhau tùy thuộc vào loại rủi ro, mục đích đánh giá và thông tin, dữ liệu, tài nguyên sẵn có của mỗi quốc gia (FATF, 2013, tr 21).
Bước 3 trong quy trình đánh giá rủi ro "rửa tiền" là đánh giá các rủi ro đã được phân tích ở các giai đoạn trước, nhằm xác định các chiến lược giải quyết phù hợp với mục đích ban đầu Những chiến lược này sẽ góp phần vào việc phát triển chính sách nhằm giảm thiểu và chống lại hoạt động "rửa tiền" (FATF, 2013, tr 21).
1.3.2 Các cơ quan phụ trách việc đánh giá rủi ro “rửa tiền” của một quốc gia và nguồn dữ liệu phục vụ việc đánh giá
Các cơ quan hoạch định chính sách cần tham gia vào quá trình đánh giá rủi ro, không chỉ với vai trò là nhà cung cấp thông tin mà còn là người sử dụng các đánh giá này để đảm bảo rằng chúng đáp ứng các câu hỏi quan trọng liên quan đến việc điều chỉnh các chính sách chống “rửa tiền” quốc gia Vai trò của cơ quan này rất quan trọng trong việc xác định khung phạm vi của đánh giá rủi ro (FATF, 2013, tr 14).
Cơ quan thực thi pháp luật và cơ quan công tố, bao gồm cảnh sát, hải quan và cơ quan tình báo hình sự, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về các vụ án tội phạm và ước tính số tiền thu được từ tội phạm Họ là nguồn thông tin trung tâm cho quá trình đánh giá, với số liệu thống kê liên quan đến điều tra, truy tố và kết án các vụ “rửa tiền”, tài sản bị tịch thu, cũng như các yêu cầu hợp tác quốc tế Ngoài ra, họ còn cung cấp thông tin về các xu hướng và rủi ro mới phát hiện từ các cuộc điều tra, hỗ trợ xác định các lỗ hổng trong quy định pháp luật.
Cơ quan tình báo tài chính (FIU) được thành lập nhằm xác định các nguy cơ và lỗ hổng trong hệ thống tài chính, dựa trên các báo cáo giao dịch đáng ngờ và thông tin phân tích chiến lược mà cơ quan này thu thập.
Rửa tiền và các xu hướng mới liên quan đang trở thành mối quan tâm lớn Các Đơn vị Tình báo Tài chính (FIU) có khả năng trích xuất thông tin từ cơ sở dữ liệu về các sản phẩm và loại giao dịch cụ thể, từ đó phục vụ cho việc phân tích và tổng hợp xu hướng Thông tin này có thể được bổ sung bằng số liệu thống kê từ các báo cáo giao dịch đáng ngờ của các thực thể báo cáo, theo tài liệu của FATF (2013).
Cơ quan quản lý và giám sát có lợi thế trong việc nắm bắt bức tranh toàn cảnh về các tổ chức chống “rửa tiền” tại quốc gia Qua kiểm tra và giám sát, cơ quan này thu thập kiến thức chuyên sâu về các lỗ hổng liên quan đến tổ chức, sản phẩm, giao dịch và khách hàng có nguy cơ Điều này cho phép họ đánh giá hiệu quả của các chính sách, quy trình và kiểm soát trong lĩnh vực cụ thể Do đó, cơ quan này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định và quản lý các rủi ro liên quan đến “rửa tiền” (FATF, 2013, tr 15).
Các cơ quan khác như Bộ Ngoại giao và các cơ quan thống kê có thể cung cấp thông tin quan trọng cho việc đánh giá rủi ro, tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp Những cơ quan nắm giữ dữ liệu về các hoạt động tội phạm cụ thể, chẳng hạn như các bộ phúc lợi liên quan đến gian lận, cơ quan thuế liên quan đến tội phạm thuế, và cơ quan chống tham nhũng, cũng có thể đóng góp vào việc thu thập dữ liệu cần thiết (FATF, 2013, tr 15).
FATF là cơ quan chủ yếu đánh giá các báo cáo về rủi ro "rửa tiền" của các quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong Báo Cáo Đánh Giá Đa Phương về việc thực thi chính sách chống "rửa tiền" và tài trợ khủng bố Ngoài FATF, các tổ chức giám sát khu vực như APG ở châu Á, Hội đồng châu Âu ở châu Âu, và Nhóm hành động liên chính phủ chống rửa tiền ở châu Phi cũng thực hiện các đánh giá hỗ trợ.
“rửa tiền” tại Tây Phi (GIABA).
Ảnh hưởng của “rửa tiền” đối với nền kinh tế
FATF đã chỉ ra rằng "rửa tiền" gây ra các ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt, nhưng việc xác định và mô tả những tác động này đối với nền kinh tế lại gặp nhiều khó khăn và tranh cãi Nhiều học giả và tổ chức đã áp dụng những phương pháp khác nhau để phân tích các ảnh hưởng tiêu cực của "rửa tiền" trong các khía cạnh xã hội và kinh tế, dẫn đến nhiều cuộc thảo luận trái chiều Một số ý kiến cho rằng xu hướng tội phạm hóa có liên quan đến tác động tiêu cực về kinh tế của "rửa tiền" Tuy nhiên, cũng có những tác giả như Alldridge đã bày tỏ sự nghi ngờ về mức độ tác động tiêu cực thực sự của "rửa tiền" đối với sự phát triển kinh tế của một quốc gia.
Trong một khu vực tài phán độc lập, việc đánh giá ảnh hưởng của rửa tiền có thể không hoàn toàn hợp lý (Peter Alldridge, 2003) Ở các nước đang phát triển, tiền từ hoạt động tội phạm đôi khi được xem là nguồn vốn hữu ích cho phát triển kinh tế, nhưng việc áp dụng quy định chống rửa tiền có thể dẫn đến việc sử dụng vốn không hiệu quả (Ngân hàng Phát triển châu Á, 2003) Cần phân biệt giữa phát triển kinh tế bền vững và kích thích kinh tế ngắn hạn Thực tế, hoạt động rửa tiền có thể tạo ra một sự thúc đẩy tạm thời cho nền kinh tế, như việc ngân hàng tăng cường kinh doanh, nhưng điều này có thể gây hại cho tăng trưởng và phát triển kinh tế lâu dài.
1.4.1 Đối với lĩnh vực tài chính: “Rửa tiền” làm xói mòn các tổ chức tài chính
Mặc dù "rửa tiền" không nhất thiết phải thông qua các tổ chức tài chính chính thức, nhưng các báo cáo cho thấy ngân hàng, thị trường chứng khoán và các tổ chức tài chính phi ngân hàng như công ty bảo hiểm thường là lựa chọn phổ biến Sự ưu tiên này xuất phát từ hiệu quả mà các tổ chức tài chính mang lại cho những đối tượng thực hiện hành vi rửa tiền.
Rửa tiền là hành vi mà các tổ chức tài chính, mặc dù đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nền kinh tế hợp pháp, cũng có thể trở thành công cụ giúp cho nền kinh tế bất hợp pháp thực hiện các giao dịch với chi phí thấp.
Rửa tiền qua các tổ chức tài chính có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín và hoạt động của họ Đầu tiên, nó làm tăng khả năng khách hàng cá nhân bị lừa đảo bởi những cá nhân tha hóa trong tổ chức Thứ hai, tổ chức có thể trở nên tha hóa hoặc bị kiểm soát bởi tội phạm, dẫn đến việc khách hàng tiếp tục bị lừa gạt Cuối cùng, rửa tiền cũng gia tăng nguy cơ thất bại tài chính mà tổ chức phải đối mặt, tạo ra rủi ro hoạt động và ảnh hưởng xấu đến danh tiếng của tổ chức.
Ba yếu tố này có thể xuất hiện độc lập hoặc đồng thời, và chúng có khả năng củng cố lẫn nhau, đặc biệt là trong việc gia tăng rủi ro hoạt động và rủi ro danh tiếng mà các ngân hàng phải đối mặt Thiệt hại từ hoạt động liên quan đến “rửa tiền” không chỉ ảnh hưởng đến danh tiếng mà còn có thể dẫn đến tình hình tài chính khó khăn cho tổ chức, thậm chí gây ra nguy cơ rút tiền ồ ạt từ khách hàng.
1.4.2 Đối với lĩnh vực sản xuất: Rửa tiền làm giảm tăng trưởng
1.4.2.1 Rửa tiền làm sai lệch đầu tư và làm giảm năng suất
Dòng chảy của tiền "bẩn" được "rửa" qua các kênh khác biệt với nguồn tiền hợp pháp, thường không qua các tổ chức tài chính Nhiều báo cáo chỉ ra rằng tiền được "rửa" thông qua các hoạt động không nhất thiết mang lại lợi ích kinh tế cho quốc gia nhận đầu tư Hình thức đầu tư này, được gọi là đầu tư "vô vụ lợi", thường thấy rõ nhất trong lĩnh vực bất động sản.
“vô vụ lợi” đó, những khoản khác có thể bao gồm nghệ thuật, đồ cổ, trang sức và các hàng hóa xa xỉ như ô tô hạng sang
Các tổ chức tội phạm có thể biến doanh nghiệp sản xuất thành doanh nghiệp “vô vụ lợi” để “rửa” tiền bất chính, thay vì tối đa hóa lợi nhuận và đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng Việc sử dụng tài nguyên cho mục đích này dẫn đến giảm năng suất toàn bộ nền kinh tế Hơn nữa, “tiền bẩn” được “rửa” qua việc mua bất động sản, làm tăng giá tài sản và lấn át đầu tư sản xuất Hệ quả tiêu cực này có thể xói mòn tăng trưởng kinh tế, đặc biệt ở các nước đang phát triển, nơi các ngành như xây dựng và khách sạn được tài trợ không vì nhu cầu thực tế mà vì lợi ích ngắn hạn của những đối tượng “rửa tiền” Khi các ngành này không còn phù hợp, chúng dễ dàng bị bỏ rơi, gây ra sự sụp đổ hàng loạt và thiệt hại lớn cho các nền kinh tế yếu kém.
1.4.2.2 “Rửa tiền” tạo điều kiện cho tham nhũng và tội phạm và cái giá phải trả là phát triển kinh tế
“Rửa tiền” làm giảm chi phí của các hoạt động phạm pháp, do đó làm tăng mức độ tội phạm
Một lĩnh vực tài chính hiệu quả đóng vai trò quan trọng như "đầu vào" cho các quy trình sản xuất khác trong nền kinh tế Tương tự, một kênh "rửa tiền" hiệu quả cũng có ảnh hưởng lớn đến các hoạt động tài chính và kinh doanh.
“Đầu vào” là yếu tố quan trọng đối với tội phạm, bởi tiền từ hoạt động phạm pháp nếu chưa được “rửa” sẽ có giá trị thấp hơn Khi chi phí “đầu vào” giảm nhờ vào chính sách chống “rửa tiền” lỏng lẻo, các hoạt động tội phạm sẽ phát triển mạnh mẽ hơn, tương tự như trong các lĩnh vực sản xuất và kinh doanh khác.
Theo lý thuyết, vai trò của "rửa tiền" có thể được phân tích thông qua các điều chỉnh đơn giản trong mô hình cung và cầu Mức độ tội phạm, hay số lượng hành vi phạm pháp (Q), được xác định tại điểm giao nhau giữa chi phí cận biên của tội phạm (MC) và doanh thu cận biên từ các hành vi phạm pháp (MR) MR được hiểu là danh sách các cơ hội phạm pháp được sắp xếp theo lợi nhuận, từ cao nhất đến thấp nhất Tội phạm sẽ tiếp tục khai thác các cơ hội này cho đến khi chi phí thực hiện tiêu tốn hết số tiền bất hợp pháp mà họ đã thu được.
Hình 1.2: Thành phần chi phí trong hoạt động kinh doanh của tội phạm
Việc giảm chi phí “rửa tiền” dẫn đến sự dịch chuyển của đường MC sang bên phải, cho phép tội phạm thực hiện nhiều hoạt động phạm pháp hơn với chi phí thấp hơn Giao điểm của đường MC mới với đường MR cũ cho thấy sự gia tăng trong số lượng hoạt động phạm pháp (Q tăng lên), mặc dù các hoạt động phạm pháp mới thường có quy mô nhỏ hơn so với các hoạt động quy mô lớn trước đó vẫn tiếp tục diễn ra.
Chi phí cho hoạt động “rửa tiền” thường thấp hơn so với việc thực hiện các hành vi phạm tội Doanh thu từ tội phạm sau khi được “rửa” sẽ được sử dụng lại để “tái đầu tư” vào các hoạt động tội phạm tiếp theo.
Tăng mức độ tội phạm làm giảm tăng trường kinh tế
Nghiên cứu kinh tế đã chỉ ra rằng tham nhũng và các tội phạm tài chính khác cản trở sự tăng trưởng kinh tế của quốc gia Cụ thể, một nghiên cứu năm 1997 khẳng định rằng tham nhũng không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả tĩnh của nền kinh tế mà còn tác động xấu đến đầu tư và tăng trưởng.
Nghiên cứu của Andrei Shleifer và Robert W Vishny (1993) cho thấy rằng tham nhũng có tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế, với hầu hết các nghiên cứu đều khẳng định rằng nó làm chậm tiến trình phát triển này.
Những xu hướng “rửa tiền” mới hiện nay
1.5.1 Sự gia tăng nhanh chóng của nạn “rửa tiền” xuyên quốc gia
Công nghệ hiện đại và phương thức vận chuyển tiên tiến đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc “rửa tiền”, cho phép chuyển tiền bất hợp pháp ra nước ngoài nhanh chóng và an toàn hơn Toàn cầu hóa kinh tế cũng thúc đẩy giao dịch tài chính và thương mại xuyên biên giới, khiến cho các đối tượng “rửa tiền” lợi dụng để chuyển tiền phạm tội qua nhiều khu vực tài phán, thường là các nước đang phát triển với biện pháp quản lý lỏng lẻo Điều này đặt ra nhiều thách thức cho các cơ quan thực thi pháp luật trong việc theo dõi, phát hiện và thu giữ các khoản tiền được “rửa” qua biên giới.
1.5.2 Xu hướng chuyên nghiệp hóa hoạt động “rửa tiền”
Sự phát triển của các biện pháp chống rửa tiền đã dẫn đến xu hướng tách biệt giữa những tội phạm tạo ra nguồn tiền bất hợp pháp và những chuyên gia rửa tiền Tội phạm ngày càng cần đến sự hỗ trợ của các chuyên gia có kiến thức về pháp lý, tài chính và công nghệ để tránh bị phát hiện Nhiều ngành nghề như kế toán viên, luật sư, cố vấn tài chính và công chứng viên đã tham gia vào quá trình rửa tiền, lợi dụng địa vị xã hội và chuyên môn của họ để thực hiện hoặc hỗ trợ cho hoạt động này.
1.5.3 Xu hướng “rửa tiền” qua mạng
Các công nghệ tiên tiến, đặc biệt là Internet và viễn thông không dây, đã được áp dụng hiệu quả trong hoạt động “rửa tiền” Hoạt động này mang lại nhiều lợi thế như mức độ ẩn danh cao, tốc độ giao dịch nhanh chóng và tạo ra những thách thức xuyên biên giới cho các cơ quan thực thi pháp luật Các tội phạm có thể tận dụng nhiều dịch vụ trực tuyến để thực hiện hành vi “rửa tiền”.
Tiền điện tử rất khó theo dõi hơn tiền thật do khả năng lưu chuyển toàn cầu, khiến chính quyền gặp khó khăn trong việc phát hiện sai sót Tiền không trở thành hàng hóa thực sự mà chỉ là dòng mã hóa trên màn hình máy tính Những đối tượng rửa tiền không phải lo lắng về việc vận chuyển tiền mặt lớn, vì tiền không tồn tại ở dạng hữu hình, và tất cả các khoản thanh toán cùng biên lai đều được thực hiện điện tử.
Vàng điện tử có thể được mua dễ dàng trên internet thông qua nhiều trang web môi giới Mặc dù việc mua và bán vẫn yêu cầu xác nhận danh tính, nhưng giao dịch này vẫn giữ được tính ẩn danh cao hơn so với việc giao dịch trực tiếp.
Thẻ điện thoại trả trước có thể dễ dàng mua trên đường phố, tuy nhiên, chúng cũng có thể bị lợi dụng bởi tội phạm để thanh toán bằng tiền bất hợp pháp Những thẻ này cho phép người dùng thực hiện giao dịch ẩn danh trên mạng, gây ra nhiều rủi ro cho an ninh trực tuyến.
Tiền ảo, như Bitcoin và Ethereum, nổi bật với khả năng chuyển tiền tức thời và tính ẩn danh cao, khiến chúng trở thành công cụ hấp dẫn cho tội phạm, đặc biệt là trong hoạt động rửa tiền FBI cảnh báo rằng Bitcoin có thể tiếp tục thu hút tội phạm mạng, những người sử dụng nó để di chuyển hoặc đánh cắp tài sản, cũng như quyên góp cho các tổ chức bất hợp pháp.
Tiêu chuẩn của quốc tế về chống “rửa tiền
1.6.1 Các tổ chức quốc tế trong chống “rửa tiền”
Hệ thống kinh tế toàn cầu không có biên giới, khiến cho các tác động tiêu cực tại một quốc gia có khả năng lan rộng sang các quốc gia khác, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ Để chống rửa tiền hiệu quả, cần sự hợp tác xuyên quốc gia giữa các tổ chức quốc tế, chính phủ và khu vực tư nhân.
Các tổ chức quốc tế thiết lập các tiêu chuẩn chung nhằm chống rửa tiền, tạo nền tảng cho việc định hướng và ảnh hưởng đến sự phát triển của chính sách chống rửa tiền quốc gia, cũng như các tiêu chuẩn cho các tổ chức trong cuộc chiến này.
BSA USA Patriot Act MAS
Hình 1.3: Tiêu chuẩn chống “rửa tiền” quốc tế và tác động của chúng đối với chính sách quốc gia và tiêu chuẩn cho các tổ chức tư nhân
Các tổ chức quốc tế quan trọng trong việc chống rửa tiền bao gồm Liên hiệp quốc (UN), Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế chống rửa tiền (FATF), Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) và Nhóm Egmont Những tổ chức này đã hợp tác để xây dựng các chính sách quốc tế nhằm ngăn chặn và giảm thiểu hoạt động rửa tiền trên toàn cầu.
“rửa tiền” nổi bật trong số đó là các định hướng được ghi lại trong 40 khuyến nghị
Các tổ chức quốc tế và khu vực
Luật pháp và quy định của chính phủ quốc gia
Các tổ chức phải tuân thủ tiêu chuẩn của FATF, bao gồm Công ước Vienna 1988, Công ước Palermo, và Công ước Liên hiệp quốc về Phòng chống Tham nhũng Ngoài ra, các chỉ thị và hướng dẫn từ châu Âu về chống "rửa tiền" và tài trợ khủng bố cũng rất quan trọng, cùng với Hướng dẫn của Ủy ban giám sát ngân hàng Basel về vấn đề này Các nguyên tắc của Wolfsberg và nguyên tắc Egmont về trao đổi thông tin và hoạt động cho các Đơn vị Tình báo Tài chính (FIU) cũng cần được áp dụng.
1.6.2 Nhóm các tiêu chuẩn quốc tế về chống “rửa tiền”
Vào tháng 1 năm 2007, Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm của Liên hiệp quốc đã phát hành ấn phẩm “An overview of the UN conventions and the international standards concerning anti-money laundering legislation”, tổng hợp các tiêu chuẩn quốc tế về chống rửa tiền Ấn phẩm này hệ thống hóa 16 nhóm chủ đề đa dạng, từ định nghĩa tài chính, nhận diện khách hàng, đến lưu giữ thông tin và báo cáo, nhưng có thể được tóm gọn thành 6 nhóm chính.
Hình sự hóa tội “rửa tiền” là bước khởi đầu quan trọng cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách chống “rửa tiền” tại một quốc gia Mục tiêu chính của việc này bao gồm: thứ nhất, yêu cầu thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả; thứ hai, biến các hành vi dường như vô tội thành tội phạm rõ ràng, khiến cho việc xử lý thu nhập bất hợp pháp trở thành hành vi phạm tội; và thứ ba, tạo cơ sở cho việc tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác thi hành luật về “rửa tiền”.
- Thẩm quyền tài phán đối với “rửa tiền” xuyên quốc gia: trong đó Công ước
Công ước Palermo mà Việt Nam tham gia yêu cầu các quốc gia thành viên thực hiện các biện pháp cần thiết để thiết lập quyền tài phán đối với những hành vi phạm tội theo quy định của Công ước, dựa trên các nguyên tắc như lãnh thổ, quốc tịch tàu thuyền và phương tiện bay, cũng như quốc tịch thụ động Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường hợp tác quốc tế nhằm chống lại tội phạm rửa tiền và bảo đảm an ninh pháp lý.
“rửa tiền” xuyên quốc gia được xử lý thỏa đáng
Tịch thu tài sản tội phạm là một biện pháp quan trọng nhằm ngăn chặn lợi nhuận từ hoạt động phạm tội và hạn chế khả năng tiếp cận nguồn tiền để thực hiện hành vi “rửa tiền” Để đạt được các mục tiêu này, cần có những luật tịch thu hiệu quả, cho phép các cơ quan có thẩm quyền tước đoạt vĩnh viễn các khoản tiền thu được bất hợp pháp.
Tương trợ tư pháp là yếu tố quan trọng trong việc chống tội phạm “rửa tiền”, đặc biệt là các tội phạm có tính chất quốc tế và tổ chức xuyên quốc gia Để truy cứu và trừng phạt hiệu quả những loại tội phạm này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia trong lĩnh vực tố tụng Do các vụ án liên quan đến tội phạm “rửa tiền” thường diễn ra ở nhiều quốc gia, sự tương trợ tư pháp giữa các quốc gia liên quan là rất cần thiết Các tiêu chuẩn khác nhau giữa quốc gia yêu cầu và quốc gia được yêu cầu không nên ảnh hưởng đến khả năng hợp tác trong việc xử lý tội phạm này (FATF, 2019, tr 25-26).
Dẫn độ tội phạm “rửa tiền” là hoạt động hỗ trợ pháp lý giữa các quốc gia, nhằm thực hiện thẩm quyền xét xử hình sự đối với các tội phạm có tính chất quốc tế Hoạt động này được coi là sự hợp tác hiệu quả, giúp ngăn chặn tội phạm và tăng cường hợp tác toàn diện trong cuộc chiến chống “rửa tiền” Theo yêu cầu của FATF, việc dẫn độ phải đáp ứng điều kiện “phạm tội kép”, tức là hành vi phạm tội phải được quy định là tội phạm ở cả hai nước, bất kể có cùng tội danh hay không.
Ngăn chặn tội phạm sử dụng tổ chức tài chính và doanh nghiệp phi tài chính cho mục đích rửa tiền là rất quan trọng, vì các đối tượng này thường lợi dụng nhiều loại hình tổ chức để thực hiện hoạt động tội phạm Để thành công, tội phạm cần tiếp cận các thực thể này, vì các tổ chức tài chính tạo điều kiện cho việc chuyển tiền trong nước và quốc tế, cũng như đổi tiền và chuyển đổi lợi nhuận từ hành vi phạm tội thành các tài sản khác Các biện pháp phòng ngừa quan trọng bao gồm quy trình thẩm định khách hàng, báo cáo giao dịch đáng ngờ và tiếp cận dựa trên rủi ro.