Tư tưởng hồ chí minh về con người và ý nghĩa của nó trong sự nghiệp đổi mới ở việt nam hiện nay

MỞ ĐẦU Chủ tịch Hồ Chí Minh Anh hùng giải phóng dân tộc, cả cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Người là tấm gương mẫu mực về sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội cho các thế hệ con người Việt Nam nói chung và Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng luôn được kế thừa và phát huy trong mọi hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Hệ thống tư tưởng của Người trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội được hình thành và kiểm nghiệm của lịch sử đã minh chứng một cách sinh động Người là nhà hoạt động thực tiễn, nhà lý luận tiên phong về giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Có được hệ thống tư tưởng, cùng những giá trị thực tiễn ấy là quá trình bôn ba hơn ba mươi năm ra đi qua các châu lục nhằm tìm con đường cứu dân, cứu nước. Hơn một thế kỷ đã trôi qua nhưng những giá trị lý luận và thực tiễn về con người trong Tư tưởng Hồ Chí Minh là một bước phát triển mới của chủ nghĩa Mác Lênin, được vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Điều cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với giải quyết xã hội và giải phóng con người. Trong đó, vấn đề con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu và là vấn đề trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Người cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị của nó. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người có một quá trình phát triển từ thấp đến cao, từng bước sâu sắc và hoàn thiện thêm, từ phạm vi dân tộc vươn tới tầm nhân loại, hướng tới việc giải phóng con người và mưu cầu hạnh phúc cho mọi người. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người được biểu hiện đa dạng và vô cùng phong phú, thể hiện trong từng việc làm, cử chỉ và mối quan tâm của mỗi con người. Tất cả đều toát lên tình yêu vô hạn, sự tôn trọng, thái độ bao dung và niềm tin tuyệt đối vào con người. Trước lúc đi xa, trong bản Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn Đảng ta: ngay khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thắng lợi thì “Đầu tiên là công việc đối với con người”, tức là phải có chính sách xã hội đối với con người. Đó là những việc mà Đảng, Nhà nước ta đã và đang thực hiện trong sự nghiệp đổi mới hiện nay. Từ những vấn đề trên, tác giả nhận thấy việc nghiên cứu “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và ý nghĩa của nó trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận môn học là rất cần thiết. Do trình độ và thời gian có hạn, bài viết khó tránh khỏi thiếu sót và hạn chế. Vậy kính mong nhận được ý kiến nhận xét và đóng góp của quý thầy cô, để bài viết của bản thân đạt kết quả cao hơn. Xin chân thành cảm ơn

MỞ ĐẦU

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, cả cuộc đời và

sự nghiệp cách mạng của Người là tấm gương mẫu mực về sự nghiệp giảiphóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội cho các thế hệ con người ViệtNam nói chung và Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng luôn được kế thừa vàphát huy trong mọi hoàn cảnh lịch sử cụ thể

Hệ thống tư tưởng của Người trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hộiđược hình thành và kiểm nghiệm của lịch sử đã minh chứng một cách sinhđộng Người là nhà hoạt động thực tiễn, nhà lý luận tiên phong về giải phóngdân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Có được hệ thống tư tưởng, cùngnhững giá trị thực tiễn ấy là quá trình bôn ba hơn ba mươi năm ra đi qua cácchâu lục nhằm tìm con đường cứu dân, cứu nước

Hơn một thế kỷ đã trôi qua nhưng những giá trị lý luận và thực tiễn vềcon người trong Tư tưởng Hồ Chí Minh là một bước phát triển mới của chủnghĩa Mác - Lênin, được vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn giải phóngdân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Điều cốt lõi của tư tưởng

Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với giải quyết xã hội và giải phóngcon người Trong đó, vấn đề con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu

và là vấn đề trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ nội dung tư tưởng củaNgười cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị của nó

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người có một quá trình phát triển từ thấpđến cao, từng bước sâu sắc và hoàn thiện thêm, từ phạm vi dân tộc vươn tớitầm nhân loại, hướng tới việc giải phóng con người và mưu cầu hạnh phúccho mọi người

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người được biểu hiện đa dạng và vôcùng phong phú, thể hiện trong từng việc làm, cử chỉ và mối quan tâm củamỗi con người Tất cả đều toát lên tình yêu vô hạn, sự tôn trọng, thái độ baodung và niềm tin tuyệt đối vào con người Trước lúc đi xa, trong bản Di chúcChủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn Đảng ta: ngay khi cuộc kháng chiến chống

Mỹ cứu nước thắng lợi thì “Đầu tiên là công việc đối với con người”, tức làphải có chính sách xã hội đối với con người Đó là những việc mà Đảng, Nhànước ta đã và đang thực hiện trong sự nghiệp đổi mới hiện nay

Từ những vấn đề trên, tác giả nhận thấy việc nghiên cứu “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về con người và ý nghĩa của nó trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận môn học là rất cần thiết.

Do trình độ và thời gian có hạn, bài viết khó tránh khỏi thiếu sót và hạnchế Vậy kính mong nhận được ý kiến nhận xét và đóng góp của quý thầy cô,

để bài viết của bản thân đạt kết quả cao hơn Xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CON NGƯỜI 1.1 Khái niệm chung của Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

Nếu hiểu nhân văn theo nghĩa rộng là văn hóa của loài người, thì trong

tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh, tư tưởng về con người là một nội dung lớn, cơbản, phong phú và toàn diện Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người hình thànhsớm, liên tục phát triển với tất cả sự trong sáng cao cả và sâu sắc Tư tưởng đóxuất phát từ những cội nguồn quốc gia và quốc tế, từ môi trường văn hóa giađình, quê hương, dân tộc; toát ra từ toàn bộ thực tiễn hoạt động cách mạng củaNgười, thực tiễn phong trào cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới.Người cũng lục tìm trong kho tàng triết học phương Đông sách báo phươngTây như tư tưởng và con người trên cơ sở mẫu sẽ chung là sự mưu cầu hạnhphúc cho con người con người Việt Nam và con người nhân loại

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một bước phát triển mới của chủ nghĩa Mác Lênin, được vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn giải phóng dân tộc vàxây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Điều cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí

-Minh là độc lập dân tộc gắn liền với giải quyết xã hội và giải phóng con người Trong đó, vấn đề con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu và là

vấn đề trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Người Tin

ở dân, dựa vào dân, tổ chức và phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân, bồidưỡng, đào tạo và phát huy mọi năng lực của dân (ở từng cá nhân riêng lẻ vàcủa cả cộng đồng), đó là tư tưởng được Hồ Chí Minh vận dụng và phát triểntrong toàn bộ sự nghiệp đấu tranh cách mạng giành độc lập dân tộc cũng nhưxây dựng đất nước Tư tưởng đó cũng chính là nội dung cơ bản của toàn bộ tư

tưởng về con người của Hồ Chí Minh.

Đối với Hồ Chí Minh, con người vừa tồn tại với tư cách cá nhân, vừa là

thành viên của gia đình và của cộng đồng, có cuộc sống tập thể và cuộc sống

cá nhân hài hòa, phong phú Người đã nêu một định nghĩa về con người:

"Chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng làđồng bào cả nước Rộng nữa là cả loài người" Quan điểm đó thể hiện ở chỗNgười chưa bao giờ nhìn nhận con người một cách chung chung, trừu tượng.Khi bàn về chính sách xã hội, cũng như ở mọi nơi, mọi lúc, trong mọi hoàn

cảnh, Người luôn quan tâm đến nhu cầu, lợi ích của con người với tư cách nhu cầu chính đáng Đem lại lợi ích cho con người chính là tạo ra động lực vô

cùng lớn lao cho sự nghiệp chung, vì nếu như những nhu cầu, lợi ích của mỗi

cá nhân không được quan tâm thỏa đáng thì tính tích cực của họ sẽ không thểphát huy được Trong khi phê phán một cách nghiêm khắc chủ nghĩa cá nhân,Người viết: "Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là "giày xéo lênlợi ích cá nhân" Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sốngriêng của bản thân và của gia đình mình" Trong quan điểm về thực hiện mộtnền dân chủ xã hội chủ nghĩa, theo Người, phải là một nền dân chủ chânchính, không hình thức, không cực đoan, trong đó mỗi con người cụ thể phảiđược đảm bảo những quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo hiến pháp và pháp

luật Con người, với tư cách là những cá nhân, không tồn tại biệt lập mà tồn

tại trong mối quan hệ biện chứng với cộng đồng dân tộc và với các loài ngườitrên toàn thế giới

Con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh không tồn tại như một phạm

trù bản thể luận có tính trừu tượng hóa và khái quát hóa, mà được đề cập đến

một cách cụ thể, đó là nhân dân Việt Nam, những con người lao động nghèo khổ bị áp bức cùng cực dưới ách thống trị của phong kiến, đế quốc; là dân tộc Việt Nam đang bị đô hộ bởi chủ nghĩa thực dân; và mở rộng hơn nữa là những

"người nô lệ mất nước" và "người cùng khổ" Lôgíc phát triển tư tưởng củaNgười là xuất phát từ chủ nghĩa yêu nước để đến với chủ nghĩa Mác - Lênin,

đến với chủ nghĩa quốc tế chân chính Theo lôgíc phát triển tư tưởng ấy, khái niệm "con người" của Hồ Chí Minh tiếp cận với khái niệm "giai cấp vô sản cách mạng" Người đề cập đến giai cấp vô sản cách mạng và sự thống nhất về lợi

ích căn bản của giai cấp đó với các tầng lớp nhân dân lao động khác (đặc biệt

là nông dân) Người nhận thức một cách sâu sắc rằng, chỉ có cuộc cách mạngduy nhất và tất yếu đạt tới được mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng giaicấp và toàn thể nhân loại khỏi mọi sự nô dịch, áp bức Toàn bộ các tư tưởng,

lý luận (chiếm một khối lượng lớn trong các tác phẩm của Người) bàn

về cách mạng (chiến lược giải pháp; bàn về người cách mạng và đạo đức cách

mạng, về hoạch định và thực hiện các chính sách xã hội; về rèn luyện và giáo

dục con người v.v ) về thực chất chỉ là sự cụ thể hóa bằng thực tiễn tư tưởng

về con người của Hồ Chí Minh.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người được khái niệm vừa là mục tiêu của sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, vừa là động lực của chính sự nghiệp đó Tư tưởng đó được thể hiện rất triệt để và cụ thể trong lý

luận chỉ đạo cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và xây dựng chủ nghĩa xãhội ở nước ta

Tấm lòng Hồ Chí Minh luôn hướng về con người Người yêu thương

con người, tin tưởng con người, tin và thương yêu nhân dân, trước hết làngười lao động, nhân dân mình và nhân dân các nước Với Hồ Chí Minh,

"lòng thương yêu nhân dân, thương yêu nhân loại" là "không bao giờ thayđổi" Người có một niềm tin lớn ở sức mạnh sáng tạo của con người Lòng tinmãnh liệt và vô tận của Hồ Chí Minh vào nhân dân, vào những con ngườibình thường đã được hình thành rất sớm Từ những năm tháng Người bôn batìm đường cứu nước, thâm nhập, lăn lộn, tìm hiểu thực tế cuộc sống và tâm tưcủa những người dân lao động trong nước và nước ngoài Người đã khẳngđịnh: "Đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương ẩn giấu một cái gìđang sôi sục, đang gào thét, và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm khi thời cơđến"1 Tin vào quần chúng, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đó là một trongnhững phẩm chất cơ bản của người cộng sản Và đây cũng chính là chỗ kháccăn bản, khác về chất, giữa quan điểm của Hồ Chí Minh với quan điểm củacác nhà Nho yêu nước xưa kia (kể cả các bậc sĩ phu tiền bối gần thời với HồChí Minh) về con người Nếu như quan điểm của Hồ Chí Minh: "Trong bầutrời không có gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không có gì mạnh bằnglực lượng đoàn kết toàn dân", thì các nhà Nho phong kiến xưa kia mặc dù cónhững tư tưởng tích cực "lấy dân làm gốc", mặc dù cũng chủ trương khoanthư sức dân", nhưng quan điểm của họ mới chỉ dừng lại ở chỗ coi việc dựavào dân cũng như một "kế sách", một phương tiện để thực hiện mục đích "trịnước", "bình thiên hạ" Ngay cả những bậc sĩ phu tiền bối của Hồ Chí Minh,tuy là những người yêu nước một cách nhiệt thành, nhưng họ chưa có mộtquan điểm đúng đắn và đầy đủ về nhân dân, chưa có đủ niềm tin vào sức

mạnh của quần chúng nhân dân Quan điểm tin vào dân, vào nhân tố con

người của Người thống nhất với quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin: "Quần chúng nhân dân là người sáng tạo chân chính ra lịch sử".

Quan niệm về con người, coi con người là một thực thể thống nhất của

"cái cá nhân" và "cái xã hội", con người tồn tại trong mối quan hệ biện chứng giữa cá nhân với cộng đồng, dân tộc, giai cấp, nhân loại; yêu thương con người, tin tưởng tuyệt đối ở con người, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp giải phóng xã hội và giải phóng chính bản thân con người, đó chính là những luận điểm cơ bản trong tư tưởng về con người của

Hồ Chí Minh Xuất phát từ những luận điểm đúng đắn đó, trong khi lãnh đạo nhân dân cả nước tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh luôn tin ở dân, hết lòng thương yêu, quý trọng nhân dân, biết tổ chức và phát huy sức mạnh của nhân dân Tư tưởng về con người của Người thông qua thực tiễn cách mạng của Người thông qua thực tiễn cách mạng đã trở thành một sức mạnh vật chất to lớn và là nhân tố quyết định thắng lợi của chính sự nghiệp cách mạng ấy.

Tư tưởng về con người của Hồ Chí Minh dựa trên thế giới quan duy vật

triệt để của chủ nghĩa Mác - Lênin Chính vì xuất phát từ thế giới quan duyvật triệt để ấy, nên khi nhìn nhận và đánh giá vai trò của bản thân mình (với

tư cách là lãnh tụ), Người không bao giờ cho mình là người giải phóng nhândân Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, người cán bộ (kể cả lãnh tụ) chỉ là

"đầy tớ trung thành" có sứ mệnh phục vụ nhân dân, lãnh tụ chỉ là người gópphần vào sự nghiệp cách mạng của quần chúng Tư tưởng này đã vượt xa vàkhác về chất so với tư tưởng "chăn dân" của những người cầm đầu nhà nướcphong kiến có tư tưởng yêu nước xưa kia Và đây, cũng chính là điều đã làmnên chủ nghĩa nhân văn cao cả ở Hồ Chí Minh, một chủ nghĩa nhân văn cộngsản trong cốt cách của một nhà hiền triết phương Đông

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới, con người phát triển toàn diện

1.2.1 Về xây dựng con người mới

Con người mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh là con người xã hội chủnghĩa, con người phát triển toàn diện để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân.Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng khái niệm con người mới xã hội chủ nghĩa là để

phân biệt con người sống trong xã hội cũ, con người chưa được giác ngộ cáchmạng, chưa được trang bị lý luận cách mạng đúng đắn theo lập trường củagiai cấp công nhân Con người mới xã hội chủ nghĩa không phải tự nhiên mà

có, nó được gắn với sự nghiệp cách mạng, sự nghiệp đấu tranh giải phóng dântộc, gắn với công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa trên mọi lĩnh vực kinh tế,chính trị, văn hóa, tư tưởng

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xem xét con người trong mối quan hệ với

xã hội Người đưa ra một định nghĩa về con người rất mộc mạc mà độc đáo:

“Chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng làđồng bào cả nước Rộng hơn nữa là cả loài người” Với nghĩa đó, khái niệmcon người đã mang trong nó bản chất xã hội, phản ánh các quan hệ xã hội.Khi bàn về con người, trong tư tưởng của Người không có con người trừutượng mà chỉ có con người cụ thể, đó là mỗi một con người đều có cuộc sống,mối quan hệ riêng của họ Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, khái niệm conngười được nhắc tới như một mục tiêu thiêng liêng, cao cả của cách mạng Tưtưởng về con người, giải phóng con người và con người phát triển toàn diện lànhân tố quyết định thành công của cách mạng được Người vận dụng và pháttriển trong suốt cả cuộc đời lãnh đạo cách mạng Việt Nam Khi nói về mụctiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnhtới việc chăm lo con người, sao cho người lao động có công ăn việc làm, saocho ai cũng được ấm no hạnh phúc Người nói: “Nói một cách tóm tắt, mộcmạc, chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạnbần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống mộtcuộc đời hạnh phúc” Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người luônkhẳng định: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao chonước ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũngđược học hành”

Sau khi đến được với chân lý cách mạng, Hồ Chí Minh đã khẳng định:

“ Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem lại cho mọi người khôngphân biệt chủng tộc và nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm notrên quả đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm vui, hòa bìnhhạnh phúc”

Cũng từ đó, Người đã tìm thấy con đường giải phóng dân tộc ở ViệtNam Đó là con đường cách mạng giải phóng dân tộc tiến lên chủ nghĩa xãhội, giải phóng dân tộc gắn với giải phóng xã hội, giải phóng con người đểđảm bảo cho con người cuộc sống ấm no, hạnh phúc, công bằng xã hội.

Quan điểm về con người mới xã hội chủ nghĩa của Chủ tịch Hồ ChíMinh luôn gắn với quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin Người vận dụngquan điểm mác xít về con người để xây dựng con người mới, những conngười mang thế giới quan và nhân sinh quan của chủ nghĩa Mác – Lênin, conngười thấm nhuần tư tưởng xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa nhân văn Hồ ChíMinh Theo Người, để trở thành con người mới xã hội chủ nghĩa phải chú ý

cả hai phương diện Một mặt, là sự phấn đấu vươn lên không ngừng của mỗingười theo hướng tự giác đấu tranh với những mặt lạc hậu, mặt xấu vốn tồntại như mặt bản năng tự nhiên của con người, đồng thời học tập, tu dưỡng đạođức cách mạng được xem như tinh hoa văn hóa của nhân loại Mặt khác, đó là

sự tham gia tích cực của con người vào việc cải tạo xã hội theo hướng xâydựng chủ nghĩa xã hội, đối với nước ta là thực hiện cách mạng giải phóng dântộc, kết hợp với cách mạng xã hội chủ nghĩa Đó là hai mặt luôn gắn kết vớinhau và “muốn có chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người xã hội chủnghĩa” Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định một điều kiện có tínhquyết định đối với sự nghiệp cách mạng ở nước ta mà còn chỉ rõ vị trí, vai tròquan trọng của con người mới xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển đấtnước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2 2 Về xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện

Bước vào thế kỉ mới, với những biến đổi lớn lao, đặt ra nhiều tháchthức mà con người phải đối mặt như: cuộc cách mạng khoa học và công nghệđang phát triển; vấn đề môi trường; dân số; vấn đề dân chủ, nhân quyền, nhânsinh, an sinh xã hội; vấn đề dân tộc, tôn giáo, khủng bố và các tệ nạn xã hộimới phát sinh Điều đó khiến con người dứng trước những mâu thuẫn to lớn

và hết sức gay gắt, buộc con người phải tự hoàn thiện bản thân để theo kịp xuthế mới của thời đại Để làm được như vậy con người phải phát triển một cáchtoàn diện

Nói tới con người Việt Nam phát triển toàn diện là nhằm tới mục tiêuxây dựng xã hội mới, thực hiện công bằng xã hội, dân chủ trong quản lý đấtnước, đó là bản chất của chế độ xã hội mới mà chúng ta đang hướng tới.

Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong tư tưởng HồChí Minh phải thực hiện từng bước, từng nhiệm vụ cụ thể như sau:

Thứ nhất chiến lược con người của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Từ chỗ ý thức được vị trí, vai trò quyết định của con người đến sựnghiệp cách mạng ở nước ta, Người đã có tư duy rất sớm về chiến lược conngười Tại lớp học chính trị của giáo viên cấp II, cấp III toàn miền Bắc năm

1958, Người nói: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm nămthì phải trồng người” Trồng người theo tư tưởng Hồ Chí Minh là bồi dưỡngthế hệ cách mạng cho đời sau, chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho thanhniên, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa

“hồng”, vừa “chuyên” Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm sâu sắc tớithế hệ cùng thời với mình, mà người còn quan tâm tới thế hệ tiếp sau Ngườichú ý tới công tác thanh, thiếu niên và nhi đồng với một thái độ yêu thương,

độ lượng, nghiêm túc và thận trọng Người căn dặn phải uốn cây từ lúc câynon, đừng để tâm hồn các cháu bị vẩn đục vì chủ nghĩa cá nhân Chủ tịch HồChí Minh đã sớm thấy những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân phát sinh từ lớpngười còn trẻ, đó là nguyên nhân xuất hiện những thanh, thiếu niên hư hỏng.Cho đến lúc sắp từ giã cõi đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn không quên việc

đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân (Người viết bài báo Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân đăng trên báo Nhân dân ngày

3/2/1969, trước lúc Người qua đời vừa tròn bảy tháng) Điều đó cho thấyNgười coi vấn đề đạo đức cách mạng và việc chống chủ nghĩa cá nhân có tầmrất quan trọng trong việc “trồng người” Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nâng niu,trân trọng những tài năng, tạo điều kiện để phát triển, vì đây là những hạtgiống đỏ của đất nước

Thứ hai, vai trò của giáo dục, đào tạo trong việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thức trong chiến lược con người thì côngtác giáo dục, đào tạo con người mới là quan trọng hơn bao giờ hết Ngay từ

lúc mới từ nước ngoài trở về, Người đã nghĩ đến đào tạo người cách mạngbằng nhiều hình thức khác nhau như gửi đi đào tạo ở trường Phương Đông(Liên Xô), tổ chức huấn luyện trực tiếp, viết sách làm tài liệu cho việc truyền

bá chủ nghĩa Mác - Lênin Nhờ chăm lo tới việc giáo dục, bồi dưỡng và đàotạo những con người có ý thức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xâydựng được nhiều thế hệ cán bộ cách mạng thấm nhuần chủ nghĩa yêu nướctrên một tầm cao mới Đó là những chiến sĩ cách mạng có thế giới quan vànhân sinh quan mới, sau này Người gọi đó là những con người mới xã hội chủnghĩa, họ là những đảng viên đảng cộng sản, những đoàn viên thanh niên laođộng, những chiến sĩ trong quân đội và công an nhân dân, những công nhân,nông dân trong sản xuất và chiến đấu Người đặc biệt chú trọng tới công tácđào tạo cán bộ, đảng viên, gắn việc giáo dục lí luận với thực tiễn, lấy kết quảtrong hoạt động thực tiễn làm thước đo tác dụng của giáo dục, đào tạo Nhữngbài học quý giá về công tác giáo dục, đào tạo con người mới đã được Người

cô đọng trong hai tác phẩm nổi tiếng là Đường Kách mệnh và Sửa đổi lối làm việc với việc trình bày cặn kẽ từ kinh nghiệm công tác đến tư cách người cán

bộ, đảng viên; từ các vấn đề lý luận đến các bài học trong thực tiễn công tác

và chiến đấu

Thứ ba, phương pháp xây dựng con người.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm, chú ý tới phương pháp nêugương, thống nhất giữa lời nói với việc làm, giữa lý luận với thực tiễn Gươngmẫu trong việc làm, trong cuộc sống, mỗi cán bộ, đảng viên phải gương mẫutrước quần chúng, nêu gương tốt để quần chúng noi theo Người chủ trươngviết sách về người tốt, việc tốt nhằm nêu gương những chiến công nổi bật,vang dội, những công việc ích nước lợi dân, từ đó lôi cuốn đông đảo nhân dân

kể cả các cụ già, cháu nhỏ thi đua làm việc tốt Đó cũng là cách khơi dậy cáctiềm năng tốt đẹp như tinh thần yêu nước, đạo đức trong sáng, thuần phong

mỹ tục sẵn có ở người Việt Nam Đây là những chất liệu để xây dựng conngười mới phát triển toàn diện

Cùng với phương pháp nêu gương người tốt, việc tốt, Chủ tịch Hồ ChíMinh còn có cách nhìn người vừa bao dung, vừa sâu sắc để luôn khai thácnhững mặt tốt, tìm cách khơi dậy các mặt tốt Người nói: “Mỗi con người đều

có cái thiện và cái ác ở trong lòng Ta phải biết làm cho mặt tốt của con ngườinảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của conngười cách mạng”.

Để thấy được sự quan trọng của con người trong Tư tưởng Hồ ChíMinh, vào Tháng 3 năm 1947, do nhu cầu “kháng chiến, kiến quốc”, Bác kêugọi thi đua xây dựng “đời sống mới là cần, kiệm, liêm, chính” và giải thích rất

rõ, dễ hiểu Tháng 6 năm 1949, để tiếp tục răn dạy cán bộ về đạo đức, Bácviết tác phẩm: “Cần, kiệm, liêm, chính” Bác coi bốn đức tính “cần, kiệm,liêm, chính” là những đức tính của người cán bộ cách mạng, như trời có bốnmùa, đất có bốn phương Bác viết:

“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông.

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc.

Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính.

Thiếu một mùa thì không thành trời.

Thiếu một phương thì không thành đất.

Thiếu một đức thì không thành người”.

Sau đó, Bác còn viết bốn bài báo đăng trên Báo Cứu quốc giải thích rõnội dung bốn đức tính này

Cần: Tức là lao động cần cù, siêng năng, thậm chí cố gắng, dẻo dai;

lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng Cần còn là làm việcmột cách thông minh, sáng tạo, có kế hoạch, khoa học Theo Bác, con người

có đức cần thì việc gì, dù khó khăn đến mấy, cũng làm được Đúng như câutục ngữ kiến tha lâu cũng đầy tổ, nước chảy mãi đá cũng mòn Bác lưu ý, kẻđịch của chữ cần là lười biếng Bác cho rằng nếu có một người, một địaphương hoặc một ngành mà lười biếng thì khác nào toàn chuyến xe đangchạy, mà có một bánh trật ra ngoài đường ray Họ sẽ làm chậm trễ cả mộtchuyến xe Vì vậy, người lười biếng có tội với đồng bào, với Tổ quốc

Kiệm: Là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm tiền

của dân, của nước, của bản thân; phải tiết kiệm từ cái lớn đến cái nhỏ, khôngphô trương hình thức, không xa xỉ, hoang phí Cần và kiệm phải đi đôi vớinhau như hai chân của con người Cần mà không kiệm thì như gió vào nhàtrống như nước đổ vào cái thùng không đáy, làm chừng nào xào chừng ấy,

rốt cuộc không lại hoàn không Kiệm mà không cần thì không tăng thêm vàkhông phát triển được Bác giải thích, tiết kiệm không phải là bủn xỉn Khikhông đáng tiêu xài thì một hạt gạo, một đồng xu cũng không nên tiêu, nhưngkhi có việc cần làm lợi cho dân, cho nước thì hao bao nhiêu của, tốn baonhiêu công cũng vui lòng, như thế mới là kiệm.

Liêm: Là trong sạch, là luôn luôn tôn trọng, giữ gìn của công, của

dân, không tham địa vị, không tham tiền tài Không tham sung sướng Khôngham người tâng bốc mình Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến

bộ Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ đóa Bác đã nhắc lạimột số ý kiến của các bậc hiền triết ngày trước: Khổng Tử nói: “Người màkhông liêm thì không bằng súc vật”; Mạnh Tử cho rằng: “Ai cũng tham lợi thìnước sẽ nguy” Do vậy, Bác yêu cầu mỗi người, nhất là cán bộ lãnh đạo phảithực hiện tốt chữ liêm, Chữ liêm và chữ kiệm phải đi đôi với nhau như chữkiệm phải đi đôi với chữ cần Có kiệm thì mới có liêm được, bởi xa xỉ ắt sinhtham lam, không giữ được liêm Bác cũng chỉ rõ ngược lại với chữ liêm làtham ô, là ăn cắp của công làm của tư, đục khoét nhân dân, tiêu ít mà khainhiều, lợi dụng của chung của nhà nước làm quỹ riêng cho địa phương mình.Tham ô là trộm cướp, là kẻ thù của nhân dân Muốn liêm thật sự thì phảichống tham ô

Chính: Là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn Điều gì là không

đứng đắn, thẳng thắn, tức là tà Nói về chính, Bác viết: “Một người phải cần,kiệm, liêm nhưng còn phải chính mới là người hoàn hảo Trên quả đất cóhàng muôn triệu người sống, số người ấy có thể chia thành hai hạng: Ngườithiện và người ác Trong xã hội, tuy có trăm công, nghìn việc, song, nhữngcông việc ấy có thể chia làm hai thứ: Việc chính và việc tà Làm việc chính làngười thiện Làm việc tà là người tà

Cần, kiệm, liêm, là gốc rễ của chính Nhưng một cây cần có gốc rễ, lạicần có ngành, lá, hoa, quả, mới là hoàn hảo Một người cần phải cần, kiệm,liêm nhưng còn phải chính mới là người hoàn hảo

Chí công vô tư, là ham làm những việc ích quốc, lợi dân, không hamđịa vị, không màng công danh, vinh hoa phú quý; “phải lo trước thiên hạ, vuisau thiên hạ (tiên thiên hạ ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc) Thực hành

chí công vô tư là nêu cao chủ nghĩa tập thể, nâng cao đạo đức cách mạng, quétsạch chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân chỉ biết đến mình, muốn “mọingười vì mình” Nó là giặc nội xâm, còn nguy hiểm hơn cả giặc ngoại xâm.

Hồ Chí Minh viết: “Một dân tộc, một Đảng và mỗi con người, ngàyhôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn hơn, không nhất định hôm nay vẫn được mọingười yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủnghĩa cá nhân” Người cũng phân biệt lợi ích cá nhân và chủ nghĩa cá nhân

Những luận điểm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng conngười mới xã hội chủ nghĩa, con người phát triển toàn diện còn nguyên giá trịcho đến ngày nay, có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong tiến trình xây dựng xãhội xã hội chủ nghĩa Vấn đề xây dựng con người phát triển toàn diện đangđược đặt ra một cách cấp thiết, khi nước ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh côngnghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế