Luận văn thạc sĩ đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tuyến đường giảm tải cho quốc lộ 18 đoạn qua xã yên thọ và phường mạo khê thị xã đông triều, quảng ninh​

Các khái niệm liên quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng * Thu hồi đất: Thu hồi đất là việc Nhà nước ra Quyết định hành chính để thu lạiquyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đ

VŨ VĂN SƠN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB TUYẾN ĐƯỜNG GIẢM TẢI CHO QUỐC LỘ 18 ĐOẠN QUA XÃ YÊN THỌ VÀ PHƯỜNG MẠO KHÊ

THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU, QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2020

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

VŨ VĂN SƠN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB TUYẾN ĐƯỜNG GIẢM TẢI CHO QUỐC LỘ 18 ĐOẠN QUA XÃ YÊN THỌ VÀ PHƯỜNG MẠO KHÊ

THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU, QUẢNG NINH

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số ngành: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Quý

Thái Nguyên - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kếtquả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ mộthọc vị nào;

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đượccảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Vũ Văn Sơn

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Quản lý Tài nguyên,Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảngdạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS Vũ Thị Quý là người trực tiếp

hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh,UBND Thị xã Đông Triều, Phòng Tài nguyên và Môi trường và phòng Nông nghiệpphát triển nông thôn thị xã Đông Triều; UBND xã Yên Thọ và UBND phường MạoKhê đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu trongquá trình nghiên cứu luận văn này

Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè

đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luậnvăn này

Với tấm lòng biết ơn, tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ qúy báu đó!

Thái Nguyên, ngày …tháng…năm 2020

Học viên

Vũ Văn Sơn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Chương 1.TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 3

1.1 Tổng quan về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 3

1.1.1 Các khái niệm liên quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng3 1.1.2 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư 4

1.1.3 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng 4

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới giải phóng mặt bằng 7

1.1.5 Quy trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 8

1.2 Căn cứ pháp lý của công tác giải phóng mặt bằng 10

1.2.1 Văn bản pháp luật về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 10

1.2.2.Văn bản, hướng dẫn công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của tỉnh Quảng Ninh 11

1.3 Tình hình bồi thường, giải phóng mặt bằng trên thế giới và ở Việt Nam 11

1.3.1 Kinh nghiệm thu hồi đất; các chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư của một số nước trên thế giới 11

1.3.2 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 16

1.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh hiện nay 27

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 31

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 31

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 31

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 31

2.3 Nội dung nghiên cứu 31

2.3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị xã Đông Triều 31

2.3.2 Đánh giá kết quả thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư tại dự án giảm tải cho Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê thị xã Đông Triều 31

2.3.3 Đánh giá tác động của việc thực hiện công bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến đời sống, việc làm và thu nhập qua ý kiến của các hộ gia đình bị thu hồi đất và cán bộ quản lý 32

2.4 Phương pháp nghiên cứu 32

2.4.1 Lựa chọn dự án nghiên cứu 32

2.4.2 Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu thứ cấp 32

2.4.3 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp 33

2.4.4 Phương pháp so sánh 33

2.4.5 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu 33

2.4.6 Phương pháp chuyên gia 34

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội thị xã Đông Triều 35

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 35

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 38

3.1.3 Hiện trạng quản lý đất đai tại thị xã Đông Triều 41

3.2 Đánh giá kết quả thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư Dự án Giảm tải quốc lộ 18 đoạn qua địa bàn xã Yên Thọ và phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 45

3.2.1 Giới thiệu khái quát Dự án Giảm tải quốc lộ 18 đoạn qua địa bàn xã Yên Thọ và phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 45

3.2.2 Trình tự tổ chức thực hiện công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và tái định

cư Dự án Giảm tải cho quốc lộ 18 đoạn qua địa bàn xã Yên Thọ và phường

Mạo Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 46

3.2.3 Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư Dự án đường tránh giảm tải cho Quốc lộ 18, đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 51

3.2.4 Đánh giá tác động của việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến đời sống, việc làm và thu nhập qua ý kiến của các hộ gia đình bị thu hồi đất và cán bộ quản lý 60

3.3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Quảng Ninh 72

3.3.1 Thuận lợi 72

3.3.2 Khó khăn 75

3.3.3 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Quảng Ninh 77

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 80

1 Kết luận 80

2 Kiến nghị 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

Giải phóng mặt bằngHội đồng nhân dânKhu công nghiệpMặt trận tổ quốcNghị địnhQuyết địnhQuyền sử dụng đấtTái định cư

Ủy ban nhân dân

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng một số chỉ tiêu, kinh tế 38

Bảng 3.2 Dân số của thị xã Đông Triều giai đoạn 2014 - 2019 40

Bảng 3.3 Đối tượng và điều kiện bồi thường 48

Bảng 3.4 Kết quả công tác bồi thường đất dự án xây dựng đường tránh Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê trên địa bàn thị xã Đông Triều 51

Bảng 3.5 Kết quả công tác bồi thường tài sản trên đất 54

Bảng 3.6 Kết quả hỗ trợ dự án xây dựng đường tránh Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê 55

Bảng 3.7 Kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án đường tránh Quốc lộ 18 58

Bảng 3.8: Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án đường tránh Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều 58

Bảng 3.9: Thu nhập bình quân nhân khẩu/năm theo nguồn thu nhập của các hộ dân tại dự án 60

Bảng 3.10: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 61

Bảng 3.11 Phương thức sử dụng tiền các hộ dân tại dự án nghiên cứu 62

Bảng 3.12: Tình hình an ninh, trật tự xã hội khu vực dự án sau thu hồi đất 63

Bảng 3.13: Tình hình quan hệ nội bộ gia đình khu vực dự án sau thu hồi đất 64

Bảng 3.14: Tình hình môi trường khu vực dự án sau thu hồi đất 65

Bảng 3.15: Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường GPMB 66

Bảng 3.16: Đánh giá sự hiểu biết về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng qua ý kiến của người dân 69

Bảng 3.17 Kết quả điều tra cán bộ trong ban bồi thường và GPMB của thị xã Đông Triều 71

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Bản đồ hành chính thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 35

Hình 3.2 Sơ đồ trình tự, tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 47

Hình 3.3 Kết quả công tác bồi thường đất dự án xây dựng đường tránh Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê 52

Hình 3.4 Kết quả hỗ trợ dự án xây dựng đường tránh Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê 56

Hình 3.5 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án đường tránh Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê 59

Hình 3.6 Thu nhập của người dân trước và sau khi thu hồi đất 61

Hình 3.7 Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 62

Hình 3.8 Tình hình an ninh, trật tự sau thu hồi đất 63

Hình 3.9 Tình hình quan hệ nội bộ gia đình khu sau thu hồi đất 64

Hình 3.10 Tình hình môi trường khu vực dự án sau thu hồi đất 65

Hình 3.11 Ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường GPMB và GPMB của thị xã Đông Triều 71

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tài sản quốc gia cógiá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cánhân; là tư liệu sản xuất đặc biệt; là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sảnxuất giúp xã hội không ngừng phát triển; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triểnbền vững của đất nước Trong quá trình đổi mới nền kinh tế ở nước ta, cơ chế kinh tếthị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ

và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đềuphải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ

Sự phát triển chung của hệ thống KT - XH cũng như của đất nước trước hết đặt

ra phải xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông đường bộ, hệthống thuỷ lợi, hệ thống lưới điện quốc gia đây chính là điều kiện rất cơ bản đểphát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch Để xây dựng cáccông trình kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế, công nghiệp, giao thông, xâydựng, thương mại dịch vụ, giáo dục, y tế Nhà nước phải thu hồi đất của người sửdụng đất và phải bồi thường cho người bị thu hồi Việc thực hiện bồi thường giữ vịtrí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính quyết định trong toàn bộ quá trình thực hiện

dự án Trong những năm vừa qua công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (BT &GPMB) gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai và thực hiện(Giá đất biến động, ý thức của người dân chưa cao, ) Một trong những nguyênnhân chủ yếu dẫn đến việc các dự án được triển khai chậm là do công tác bồi thườnggiải phóng mặt bằng gặp rất nhiều khó khăn vướng mắc Các chính sách đền bù thiệthại giải phóng mặt bằng, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Nhà nước còn chưachưa đồng bộ, hay thay đổi do đó gây nhiều khó khăn cho việc xác định và phân loạimức bồi thường, giá bồi thường Việc tuyên truyền phổ biến các chính sách có liênquan đến công việc này chưa thực hiện tốt Chưa có biện pháp hỗ trợ chuyển đổinghề nghiệp, tạo công ăn việc làm mới cho người dân vùng di dời một cách cụ thể

Do đó đòi hỏi phải có các phương án bồi thường thật hợp lý, công bằng đảm bảo mọingười dân đều thấy thỏa đáng và phấn khởi thực hiện

Sau nhiều năm thực hiện theo các quy định của Chính phủ, việc bồi thườngthiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất có tiến bộ hơn, đáp ứng được yêu cầu của Nhànước và phù hợp với nguyện vọng của đại đa số nhân dân, khắc phục được nhiều tồntại, vướng mắc trước đây Tuy nhiên, việc triển khai cũng còn không ít khó khăn,vướng mắc do rất nhiều nguyên nhân khác nhau.

Vì vậy việc điều tra, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên cơ sở đó đề xuấtcác giải pháp tăng cường hiệu quả của công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà nướcthu hồi đất, nhằm đảm bảo lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất

bị thu hồi, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếukiện về đất đai trong việc bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

là cần thiết Với ý nghĩa thực tiễn đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tuyến đường giảm tải cho Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều, Quảng Ninh”.

2 Mục tiêu của đề tài

Đánh giá kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tuyến đường giảmtải cho Quốc lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều,tỉnh Quảng Ninh, để thấy được những kết quả, những thuận lợi và những tồn tại khókhăn từ đó đề xuất một số giải pháp khắc phục nhằm năng cao hiệu quả trong côngtác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu

Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp; học hỏi, tiếp cận những kiến thức,kinh nghiệm thực tế nhằm hiểu rõ hơn về công tác quản lý Nhà nước về đất đai, cụthể là công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được những thuận lợi, khó khăntrong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của tuyến đường giảm tải cho Quốc

lộ 18 đoạn qua xã Yên Thọ và phường Mạo Khê thị xã Đông Triều, Quảng Ninh để

từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh thực hiện tốt công tácbồi thường, giải phóng mặt bằng ở địa phương

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.1.1 Các khái niệm liên quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

* Thu hồi đất: Thu hồi đất là việc Nhà nước ra Quyết định hành chính để thu lạiquyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân theo quyđịnh của Luật Đất đai năm 2013 [Quốc hội, (2013)]

Mục đích của công tác thu hồi đất là nhằm đảm bảo đất đai được sử dụng hợppháp, đúng mục đích, đạt hiệu quả cao, khắc phục tình trạng tùy tiện trong quản lý,

sử dụng đất, vi phạm luật đất đai Ngoài ra còn đáp ứng nhu cầu sử dụng đất phục vụlợi ích quốc gia khi cần thiết

* Bồi thường giải phóng mặt bằng: Theo từ điển tiếng Việt thì: "Bồi thường"

hay “đền bù” có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó

bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác “GPMB” có nghĩa là di dời, di dân đi nơikhác để lấy mặt bằng xây dựng công trình

Điều này có nghĩa là:

+ Không phải mọi khoản đều bồi thường bằng tiền là xong mà chủ thể đó phảiđược đảm bảo về lợi ích hợp pháp

+ Sự mất mát của người bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát cả về tinh thần nhất là khi phải tái định cư

+ Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế

và vốn là điều hoà sự "hi sinh" không chỉ là một sự bồi thường ngang giá tuyệt đối

Việc bồi thường có thể vô hình (xin lỗi) hoặc hữu hình (bồi thường bằng tiền,

bằng vật chất khác), có thể do các quy định của pháp luật điều tiết, hoặc do thỏa

thuận giữa các chủ thể

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo tính dân chủ, khách

quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng theo quy định của pháp luật (Điều 74

Luật Đất đai năm 2013) [Quốc hội, (2013)].

* Hỗ trợ: Trên thực tế, ngoài các khoản bồi thường nói trên thì có một hình

thức bồi thường khác gọi là việc hỗ trợ

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh quốcphòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế được quy địnhtại Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013, Nghị định số 47/2014/NĐ-CPngày 15/5/2014 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồiđất và Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường Từ đó có thể hiểu bản chất của công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cưtrong tình hình hiện nay không đơn thuần là bồi thường về mặt vật chất mà còn phảiđảm bảo được lợi ích của người dân phải di chuyển Đó là họ phải có được chỗ

ở ổn định, có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, được hỗ trợ ổn định đờisống sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp để tạo điều kiện cho người dânsống và ổn định

* Tái định cư: Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước

đây để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏikhi Nhà nước thu hồi hoặc trưng dụng đất đai để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, dichuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập,

cơ sở vật chất tinh thần tại đó

Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế -

xã hội đối với bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

1.1.2 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Bồi thường giải phóng mặt bằng có vai trò quan trọng trong sự phát triển củađất nước Các công trình phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia,mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt bằng Có thể nói thực hiện công tác bồithường, hỗ trợ tái định cư nhanh, hiệu quả thì công trình thực hiện đã hoàn thànhđược một nửa Quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư còn ảnhhưởng trực tiếp tới đời sống của người dân, tình hình trật tự an ninh quốc phòng

1.1.3 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện kinh tế,

xã hội và trình độ dân trí nhất định Do vậy, quá trình bồi thường, hỗ trợ tái định cưcũng mang những đặc điểm riêng biệt

Để dự án được đảm bảo đúng về tiến độ thì trước hết phải giải quyết được vấn

đề về mặt bằng Khi giải phóng mặt bằng gặp phải rất nhiều khó khăn, mất nhiều thờigian, công sức và tiền của Hiện nay, dân cư ngày một tăng và nhu cầu sử dụng đấtcàng cao cho nên vấn đề giải phóng mặt bằng gặp phải khó khăn hơn khi diện tíchđất ngày càng hạn hẹp và giá cả cao Giải phóng mặt bằng là một quá trình đa dạng

và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợiích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Ở mỗi địa phương khác nhau nêncông tác bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng có nhiều điểm khác nhau Vì vậyquá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng mang tính chất đa dạng và phức tạp

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên các vùng đất khác nhau với điềukiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí khác nhau Đối với khu vực nội thành,mức độ tập trung dân số cao, ngành nghề của dân cư đa dạng, giá trị đất và tài sản trênđất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định Đối với khu ven đô, mức độ tậptrung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Côngnghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ nên quá trình GPMB cũng cóđặc trưng riêng của nó Đối với khu vực ngoại thành, hoạt động chủ yếu của dân cư làsản xuất nông nghiệp, do đó GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

Do đó mỗi khu vực bồi thường, hỗ trợ tái định cư có những đặc trưng riêng và được tiếnhành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực vàtừng dự án cụ thể

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trongđời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cưchủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sảnxuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổinghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất,thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫnkhông cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đếncông tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rấtkhó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sốngdân cư sau này [Đỗ Thị Lan và Đỗ Anh Tài, (2007)]

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: Đất ở là tài sản

có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tậpquán là ngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳvới chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạnglấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên; thiếu quỹ đất do xây dựngkhu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêucầu; dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào cáctrục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vựcmới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển

- Do đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh

tế, xã hội của người dân

- Công tác quản lý đất đai ở một số địa phương còn yếu kém, hạn chế, nhiều vướng mắc trong quan hệ quản lý và sử dụng đất đai để tồn đọng kéo dài

- Nội dung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động mang tính định hướng

từ lúc hình thành dự án đến khi GPMB và tái định cư

- Trong quá trình áp dụng cụ thể, tình trạng một số chính sách có nhiều Văn bảnquy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai chưa được hướng dẫn, chưa được khắcphục hiệu quả triệt để

- Giao đất, cho thuê đất phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này

- Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là một chứng thư pháp lý nhằm xác lập quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng đất trên các thửa đất cụ thể

- Các yếu tố về giá đất và định giá đất cũng bất cập

- Việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư gắn nhiều đến quyền lợi về tài chính nênrất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính Vì vậy các cấp chínhquyền cấp trên phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện những sai phạm để

xử lý tạo niềm tin cho nhân dân

- Theo kết quả thống kê của Cơ quan thanh tra nhà nước cho thấy hơn 80% số

vụ tranh chấp, khiếu nại tố cáo hàng nằm liên quan đến đất đai, đặc biệt là khiếu kiện vềbồi thường thiệt hại chưa thỏa đáng, không công bằng [Đỗ Thị Lan và Đỗ Anh

Tài, (2007)]

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới giải phóng mặt bằng

Bồi thường, hỗ trợ tái định cư là một quá trình phức tạp chịu nhiều ảnh hưởngcủa nhiều yếu tố trong đó có cả yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan:

Yếu tố khách quan: Công tác quản lý Nhà nước về đất đai; các chính sách bồithường GPMB, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất như việc xác định nguồngốc đất ở, giá đất, giá tài sản và cách xác định giá đất để tính bồi thường, hỗ trợ khiNhà nước thu hồi đất;

Yếu tố chủ quan: Năng lực tài chính của chủ đầu tư; phương thức quản lý lưutrữ hồ sơ; khả năng tổ chức và thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư; trình

độ hiểu biết pháp luật của người dân; công tác tuyên truyền vận động nhân dân thựchiện các quy định của Nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư; phong tụctập quán sinh hoạt, sản xuất của người dân vùng bị thu hồi đất

Các vấn đề cụ thể của các yếu tố như sau:

- Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư của Nhà nước: Chínhsách của Nhà nước về bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư quy định về trình tự tiếnhành GPMB, quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên có liên quan, đồng thời cũngquy định cụ thể về mức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Do đó, chính sách có ảnhhưởng trực tiếp và xuyên suốt trong quá trình bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Điều kiện TN-KT-XH của địa bàn:

Quy mô, khối lượng GPMB, đặc điểm, tính chất, độ phức tạp trong công tác bồithường, hỗ trợ tái định cư của từng dự án chịu tác động trực tiếp bởi điều kiện TN-KT-XH của địa bàn

- Công tác quản lý Nhà nước về đất đai:

Khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư thì việc lập hồ sơ pháp

lý về đất đai và tài sản là một yêu cầu không thể thiếu Việc xác lập hồ sơ không chỉdựa vào đo vẽ, khảo sát thực tế mà còn dựa vào các loại hồ sơ lưu như: GCNQSDđất, hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất, giấy phép xây dựng, biên bản thống kê,kiểm kê đất đai Do vậy, công tác quản lý Nhà nước về đất đai được thực hiện đúng,đầy đủ, thường xuyên sẽ giúp cho việc xác lập hồ sơ đơn giản, nhanh gọn, tránh sựtranh chấp giữa các bên và ngược lại

- Tổ chức thực hiện: Đây là yếu tố quyết định đối với công tác bồi thường, hỗtrợ tái định cư Trên cơ sở các chính sách của Nhà nước, điều kiện thực tế của địa

bàn và dự án, việc tổ chức thực hiện (Trình tự, thủ tục, cơ cấu nhân sự, phương pháplàm việc ) được tiến hành một cách hợp lý và khoa học sẽ mang lại kết quả cao,đảm bảo lợi ích các bên

- Ngoài các yếu tố trên còn nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng trực tiếp hoặc dántiếp đến công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư như:

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

+ Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và sử dụng đất tác động đến công tác BT&GPMB

+ Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ quản lý và sử dụng đất

+ Nhận thức và thái độ của người dân bị thu hồi đất, công tác tuyên truyền, vậnđộng người dân thực hiện theo chính sách pháp luật Nhà nước [Bộ Tài nguyên & Môitrường, (2017)]

1.1.5 Quy trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

+ Tiếp nhận các hồ sơ pháp lý của dự án từ phía Chủ đầu tư

+ Tham mưu cho cấp có thẩm quyền Văn bản chủ trương thu hồi đất

+ Thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và thành lập Tổ tư vấn

giúp việc cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (trường hợp thấy cần thiết).

+ Xây dựng kế hoạch tiến độ chi tiết giải phóng mặt bằng trình UBND huyện phê duyệt theo quy định

+ Lập đo vẽ trích đo, trích lục hoặc trích lục đo vẽ bổ sung bản đồ địa chính khu đất quy hoạch thực hiện dự án

+ Công khai chủ trương thu hồi đất; phạm vi, vị trí khu đất thu hồi và các chế

độ chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định đến toàn thể các chủ sử dụng đất trongkhu vực quy hoạch dự án

+ Hình thức công khai: Xây dựng Pano khẩu hiệu tại khu quy hoạch dự án;Thông báo trên đài phát thanh, truyền hình tại địa phương; Tổ chức Hội nghị công khaitại trụ sở UBND xã có dự án đi qua

- Bước 3:

+ Chuẩn bị hồ sơ địa chính cho khu đất bị thu hồi

+ Xác định giá đất bồi thường cụ thể của các thửa đất bị ảnh hưởng phải thu hồi đất.+ Kê khai, thống kê sơ bộ số hộ, số nhân khẩu, số lao động, đất đai, Tài sản caycối, hoa màu, mồ mả, nhà cửa và các công trình kiến trúc khác nằm trong khu vực quyhoạch dự án để lập phương án tổng thể

+ Lập phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Trình thẩm định, phê duyệt phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Phát mẫu tự khai của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng

+ Thu thập các Giấy tờ liên quan về đất nếu có

+ Xác định nguồn gốc đất đai; Kê khai, thống kê kiểm đếm chi tiết hiện trạng

các tài sản trên đất (cây trồng, hoa màu, mồ mả, nhà ở và các công trình kiến trúc có liên

quan) và lập Biên bản kiểm kê hiện trạng để tiến hành lập hồ sơ chi tiết bồi thường, hỗ

trợ tái định cư cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức sử dụng đất bị ảnh hưởng

+ Lập dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định

+ Niêm yết, công khai dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tạitrụ sở UBND cấp xã, nhà văn hóa khu dân cư nơi có đất thu hồi trong thời hạn ít nhất

20 ngày (trừ các trường hợp thu hồi đất quy định tại Điều 17 Nghị định 47/NĐ-CP).

+ Kết thúc công khai dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, lậpBiên bản ghi rỗ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, sô lượng ý kiếnkhác đối với dự thảo phương án đã niêm yết

+ Trên cơ sở ý kiến của người bị thu hồi đất, căn cứ các quy định hiện hành tiến

hành hoàn chỉnh lại phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (trường hợp cần phải

điều chỉnh, bổ sung thì chỉnh sửa lại cho phù hợp).

+ Trình các cấp, ngành có thẩm quyền đề nghị thu hồi đất, thẩm định và phê

duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định tại Điều 66 Luật Đấtđai 2013.

+ Thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Công khai Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

+ Thông báo thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian xét giao đất tái định cư và thời hạn bàn giao mặt bằng

+ Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và bố trí đất ở được bồi thường

+ Cưỡng chế thu hồi đất (nếu có) khi đã thực hiện đầy đủ mọi chế độ đối với chủ sử dụng đất

+ Bàn giao đất cho Chủ đầu tư dự án

- Bước 9: Giải quyết khiếu nại đối với Quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ

trợ và tái định cư (nếu có) [Quốc hội, (2013)]

1.2 Căn cứ pháp lý của công tác giải phóng mặt bằng

1.2.1 Văn bản pháp luật về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

- Luật đất đai Luật Đất đai 2003;

- Luật đất đai Luật Đất đai 2013;

- Luật Thuế chuyển quyền sử dụng đất;

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai 2013;

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về giá đất;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất;

- Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước;

- Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 23/2014/TT-BTNMT ngày 19/5/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi

trường hướng dẫn về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tàisản khác gắn liền với đất;

-Thông tư 76/2014/TT-BTC ngày 16/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường Hướng dẫn một số điều của Nghị định số 45/2014/NĐCP ngày 15/5/2014 củaChính phủ Quy định về tiền sử dụng đất;

- Thông tư 77/2014/TT- BTC ngày 16/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường Hướng dẫn một số điều của Nghị định 46/2014/NĐCP ngày 15/5/2014 của Chínhphủ Quy định về Thu tiền thuế đất, thuê mặt nước;

- Thông tư 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường hướng dẫn quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảnggiá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường hướng dẫn quy định chi tiết về Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thuhồi đất;

1.2.2.Văn bản, hướng dẫn công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của tỉnh Quảng Ninh

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2015) Quyết định số 4234/2015/QĐ-UBND ngày28/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành quy định Bộ đơn giá bồithường tài sản gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- UBND tỉnh Quảng Ninh (2017) Quyết định số 3000/2017/QĐ-UBND ngày02/8/2017 của UBND tỉnh về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cưkhi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

1.3 Tình hình bồi thường, giải phóng mặt bằng trên thế giới và ở Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm thu hồi đất; các chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư của một số nước trên thế giới

1.3.1.1 Công tác bồi thường GPMB ở Pháp

Ở Pháp, đối với các trường hợp sử dụng đất vào mục đích chung như quốcphòng - an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện quyền ưutiên mua đất của chủ sở hữu tư nhân trên cơ sở đàm phán thỏa thuận về giá

Trường hợp thỏa thuận không đạt hoặc chủ sở hữu tư nhân không muốn bán đất thìNhà nước được quyền trưng thu đất đai có bồi thường cho chủ sở hữu.

Pháp được đánh giá là một trong những nước có thể chế trưng thu chi tiết vàhoàn chỉnh nhất Thủ tục trưng thu của Pháp gồm hai giai đoạn: giai đoạn hành chính(làm các công việc chuẩn bị thu hồi) và giai đoạn tư pháp (liên quan đến chuyểnquyền sở hữu)

Trước hết, bên có nhu cầu thực hiện dự án nộp hồ sơ cho Tỉnh trưởng Tỉnhtrưởng bổ nhiệm điều tra viên hoặc một hội đồng điều tra để tiến hành điều tra sơ bộ

và chỉ rõ đối tượng, thời hạn điều tra; đồng thời, thông báo trên báo chí, cách thức đểcông chúng tìm hiểu, nêu ý kiến về hồ sơ dự án Trên cơ sở kết quả điều tra đượctrình lên, Tỉnh trưởng sẽ thông báo cho chủ dự án, tòa án hành chính và cũng gửi chotất cả các xã, phường liên quan Chậm nhất là một năm sau khi kết thúc điều tra sơ

bộ, tùy từng trường hợp theo luật định, Tỉnh trưởng ra quyết định về tính khảnhượng của các tài sản có trong danh mục trưng thu, chuyển quyết định đó sang tòa

án Sau khi có lệnh của tòa án, các chủ sở hữu không được chuyển nhượng, thế chấptài sản Chủ dự án thông báo dự kiến về mức bồi thường và mời các bên bị trưng thucho biết yêu cầu của họ trong vòng 15 ngày Hai bên có một tháng để xử lý nhữngbất đồng, nếu không thống nhất được thì mức bồi thường sẽ do tòa án quyết định, cónêu rõ các khoản bồi thường chính, các khoản bồi thường phụ (như việc làm, hoamàu, di chuyển, kinh doanh ) và cơ sở của việc tính toán Những khoản bồi thườngnày sẽ phải trả đầy đủ tính theo giá trong ngày ra lệnh trưng thu và chủ dự án phải trảchi phí xác định mức bồi thường của tòa án [Phương Thảo, (2013)]

1.3.1.2 Trung Quốc

Về pháp luật đất đai, Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật ViệtNam Tuy nhiên nhìn tổng thể, việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc rấtcao, việc sử dụng đất tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm

Do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên không có chính sách đền bù thiệt hại khiNhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tuy nhiên tuỳ trường hợp cụ thể, Nhànước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất Nhà nước chỉ đền bù cho cáccông trình gắn liền với đất khi thu hồi đất của các hộ bị thu hồi [Tạp chí Cộng sản,(2009)]

Quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá mở cửa đặt ra hàng loạt vấn đề mới mẻ

về quản lí đất đai đô thị, xây dựng cơ sở đầu tư nước ngoài v.v Chính phủ TrungQuốc đã có những quy đinh mới về chính sách và pháp luật để giải quyết các nhucầu trên Một phần đất vốn được sử dụng vào kinh doanh nông nghiệp buộc phảichuyển mục đích sử dụng Vì lợi ích công cộng, Nhà nước có thể tiến hành trưngdụng theo pháp luật đối với đất đai thuộc sở hữu tập thể

Tiền bồi thường trưng dụng đất canh tác bao gồm: tiền bồi thường, tiền hỗ trợđịnh cư cùng với tiền bồi thường cây trồng hiện vật trên đất Tiền bồi thường đối vớiđất canh tác bằng 6 đến 10 lần giá trị sản lượng bình quân hàng năm của 3 năm trênđất trước đó khi bị trưng dụng Tiền hỗ trợ định cư là tính theo nhân khẩu nôngnghiệp phải bố trí Số lượng nhân khẩu phải bố trí là lấy theo số lượng đất bị trưngdụng chia cho số đất bình quân đất canh tác, tính theo đầu người của đơn vị trướckhi bị trưng dụng Tiêu chuẩn tiền hỗ trợ cho mỗi nhân khẩu nông nghiệp cần bố tríbằng 4 đến 6 lần sản lượng bình quân của đất canh tác bị trưng dụng, cao nhất khôngquá 15 lần sản lượng bình quân 3 năm trước đó của đất bị trương dụng

Về phương thức đền bù thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đấtbiết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựachọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng đượcNhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnhrất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnhtại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, đền bù thiệt hại theo tính chất củađất và loại đất (tốt, xấu) [Tạp chí Cộng sản, (2009)]

Về TĐC, các khu nhà ở TĐC được xây dựng đồng bộ và kịp thời, nhiều loạicăn hộ đáp ứng được nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyểnđược chính quyền chú ý điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xãhội được Nhà nước có chính sách riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC đượcquy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ), cân đối được giao thông động và tĩnh.Tại thành phố Thượng Hải, tiêu chuẩn sắp xếp bồi thường di dời nhà hiện nay đượcthực hiện theo 3 loại:

- Loại 1: Lấy theo giá thị trường của nhà đất đối với nhà bị tháo dời cộng thêmvới “Giá tăng thêm nhân với diện tích xây dựng của ngôi nhà bị tháo dỡ”.

- Loại 2: Đổi nhà theo tiêu chuẩn giá trị, bố trí nhà lấy theo giá thị trường, giá tương đương với giá nhà bị tháo dỡ, di dời

- Loại 3: Bố trí nhà theo tiêu chuẩn diện tích, đây là tiêu chuẩn mà chính quyềnquận, huyện nơi có nhà di dời lập ra đối với những người có khó khăn về nhà ở Người bị

di dời có thể chọn hình thức bố trí nhà ở cho phù hợp Dựa vào khu vực bố trí nhà ở đểtăng diện tích, dựa theo phân cấp từng vùng trong Thành phố Càng ra ngoại vi hệ sốtăng thêm càng cao, mức tăng thêm có thể là 70%, 80% hay 100%

1.3.1.3 Australlia

Ở Australia, việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chung, bao gồm 5bước: Bước 1: Bộ trưởng gửi công văn chính thức mời người có đất tới thảo luận với

Bộ trưởng về việc bán đất cho Nhà nước;

Bước 2: Khi thảo luận không có kết quả thì cơ chế chiếm giữ đất đai bắt buộcđược vận hành bằng thông báo chính thức của Nhà nước về việc sử dụng đất đó vàomục đích công cộng trên Công báo của Chính phủ Bang;

Bước 3: Chủ đất cũ bắt đầu thực hiện thủ tục đòi bồi thường về đất;

Bước 4: Các thủ tục định giá đất theo thị trường được tiến hành;

Bước 5: Chủ đất cũ có thể yêu cầu Trọng tài hoặc Tòa án để giải quyết tranhchấp về giá bồi thường

Quốc hội của bang và vùng lãnh thổ có quyền ban hành luật nhằm sung côngbất động sản

Theo Hiến pháp Australia, chính quyền liên bang (Chính phủ) “Có quyền banhành các luật từ việc thu hồi bất động sản, theo những điều khoản chính đáng từ bất

kỳ bang hoặc cá nhân nào mà Quốc hội có quyền ban hành luật”

Cơ quan chức trách có thể thu hồi lại đất đai bằng hai cách: thoả thuận tựnguyện và cưỡng bức (bắt buộc)

Về bồi thường, luật quy định chủ sở hữu sẽ được bồi thường thiệt hại do việcthu hồi đất Mỗi bang đều có một Cục quản lý đất đai và một Cục định giá Trướcđây, các cục này đều là cơ quan hành chính của Bang Sau đó, các cơ quan này

được chuyển dần sang thành các cơ quan dịch vụ công, thực hiện các dịch vụ vềquản lý đất đai và định giá theo yêu cầu của nhà nước cũng như của thị trường.Giá tính mức bồi thường là giá thị trường; được xác định là số tiền mà tài sản

đó có thể bán được một cách tự nguyện, sẵn sàng ở một thời điểm nhất định Nguyêntắc chung khi thực hiện bồi thường là phải thực hiện đàm phán, thỏa thuận về giávào giai đoạn một; khi không đạt được thỏa thuận giữa tổ chức có thẩm quyền vàngười có đất thì tổ chức có thẩm quyền áp dụng cơ chế chiếm giữ đất đai bắt buộcvào giai đoạn hai

Nguyên tắc bồi thường bao gồm:

- Giá thị trường mảnh đất của chủ sở hữu;

- Giá trị đặc biệt dành cho chủ sở hữu cao hơn hoặc trên giá trị thị trường của mảnh đất;

- Những thiệt hại gây ra khi thu hồi đất;

- Thiệt hại về việc gây phiền hà;

- Các khoản chi phí về luật pháp và thẩm định giá;

Bất cứ người nào có quyền lợi trên mảnh đất đó đều có thể khiếu nại về bồi thường.Quy định mức bồi thường: khi tính toán mức bồi thường cần xem xét 6 yếu tố sau:

- Giá trị thị trường của mảnh đất;

- Sự chia cắt đất đai;

- Những phiền nhiễu;

- Các khoản chi phí về chuyên môn hoặc pháp lý hợp lý;

- Người đi thuê, có thể khiếu nại mức bồi thường cho bất cứ tài sản nào bị ảnh hưởng theo hợp đồng cho thuê;

- Tiền bồi thường về mặt tinh thần;

- Thanh toán khoản bồi thường gồm thanh toán ứng trước và thanh toán cuốicùng [Tạp chí Cộng sản, (2009)]

1.3.1.4 Công tác bồi thường GPMB tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt

từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xê-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đấtđịnh cư trầm trọng trong thành phố Đề giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính

quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bùđược thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyềnmua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư [Viện chiến lược, chínhsách Tài nguyên và Môi trường, (2010)].

Theo pháp luật thu hồi đất và bồi thường của Hàn Quốc, nhà nước có quyềnthu hồi đất (có bồi thường) của người dân để sử dụng vào các mục đích sau đây:

- Các dự án phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh;

- Dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đạp nước thủy điện, thủy lợi

- Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu

- Dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng

- Dự án xây dựng nhà ở, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

1.3.2 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.3.2.1 Thời kỳ 1987 - 1993

Sau 10 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội theo kiểu kinh tế kế hoạch, đến năm

1986, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta bắt đầu công cuộc đổi mới, xóa bỏ baocấp, chuyển sang nền kinh tế hạch toán kinh doanh Trước tình hình đó Quốc hộinước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật đất đai đầu tiên - Luậtđất đai năm 1987

Tuy vậy, Luật đất đất đai 1987 được soạn thảo trong bối cảnh nước ta bắt đầuđổi mới, vừa tuyên bố xóa bỏ chế độ quan liêu bao cấp nên còn mang nặng tính chấtcủa cơ chế đó khi soạn thảo luật; do đó đã bộc lộ một số tồn tại sau: Việc tính thuếtrong giao dịch đất đai rất khó khăn vì Nhà nước chưa thừa nhận quyền sử dụng đất

có giá trị, chưa quy định rõ những cơ sở pháp lý cần thiết để điều chỉnh quan hệ đấtđai trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường, trong quá trình tích tụ tậptrung sản xuất trong nông nghiệp và phân công lại lao động trong nông thôn; chínhsách tài chính đối với đất đai chưa rõ nét, đặc biệt là giá đất; chưa có những điềuchỉnh thích đáng đối với những bất hợp lý trong những chính sách cũ, trong việcthay đổi quy hoạch, thay đổi kết cấu hộ nông dân trong nông thôn; mới tập trung chủ

yếu vào việc xử lý đối với đất nông - lâm nghiệp; chưa cho phép người sử dụng đất dịch chuyển quyền sử dụng đất [Care Quốc tế tại Việt Nam, (2007)].

1.3.2.2 Thời kỳ 1993 - 2003

Sau giai đoạn bắt đầu đổi mới (từ 1986-1991), chúng ta vẫn còn thiếu nhiềuquy định và ngay cả hệ thống pháp luật đã ban hành cũng còn nhiều bất cập, chưađáp ứng được tình hình đổi mới của đất nước Vì vậy, Hiến pháp 1992 ra đời, trong

đó quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân” (Điều 17), “Nhà nước thống nhất quản

lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và

có hiệu quả” (Điều 18) Để phù hợp với giai đoạn mới và thực hiện đổi mới toàn diệnnền kinh tế, cụ thể hóa Hiến pháp năm 1992, khắc phục những hạn chế của Luật Đấtđai 1992, khắc phục những hạn chế của Luật đất đai 1987, ngày 14 tháng 7 năm

1993, Quốc hội khóa IX thông qua Luật Đất đai 1993

Đầu những năm 1990, công cuộc đổi mới trên toàn đất nước đã tạo điều kiệnthuận lợi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước, ngày càng nhiều dự án đòi hỏiphải sử dụng đất với quy mô lớn và tất yếu kèm theo là phải bồi thường, GPMB

và TĐC cho người bị thu hồi đất

- Hiến pháp năm 1992

Hiến pháp năm 1992 đặt nền móng cho việc xây dựng chính sách bồi thường,GPMB qua những điều khoản quy định cụ thể sau:

Điều 17, Hiến pháp quy định về QSH đối với đất đai: “Đất đai, rừng núi, sông

hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời… đều thuộc sở hữu toàn dân”.

Tại Điều 18, Hiến pháp quy định về quyền quản lý của Nhà nước đối với đấtđai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm việc sử dụng đất đúng mục đích và có hiệuquả; đồng thời quy định việc giao đất cho các tổ chức, cá nhân sử dụng ổn định, lâudài và trách nhiệm, nghĩa vụ của người được Nhà nước cho sử dụng đất (tổ chức và

cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm đất, đượcquyền chuyển QSDĐ, được Nhà nước giao đất theo các quy định của pháp luật)

Đặc biệt, tại Điều 23 quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không

bị quốc hữu hoá Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi

ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có đền bù tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật định”.

Điều 58, Hiến pháp quy định về QSH cá nhân: “Công dân có QSH thu nhập

hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác, đối với đất được Nhà nước giao sử dụng thì theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 Nhà nước bảo hộ QSH hợp pháp và quyền thừa kế của công dân”

Những quy định trên đã tạo điều kiện củng cố quyền hạn riêng của Nhà nướctrong việc thu hồi đất đai cho mục đích an ninh, quốc phòng và các lợi ích quốc gia,lợi ích công cộng

- Bộ Luật dân sự năm 1995

Bộ Luật dân sự năm 1995 quy định các điều khoản đối với tài sản và QSH,nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự, thừa kế, chuyển QSDĐ, QSH trí tuệ và cácquan hệ có yếu tố nước ngoài

- Luật Đất đai 1993

Luật Đất đai năm 1993, có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 thay thế cho LuậtĐất đai 1988 Luật Đất đai năm 1993 đã thể chế hóa các quy định của Hiến phápnăm 1992 về đất đai thông qua việc giao đất, cho thuê đất, chế độ quản lý, sử dụngcác loại đất và quy định cụ thể thẩm quyền thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất; hạnmức sử dụng các loại đất và quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân

sử dụng đất

Đây là văn bản pháp luật quan trọng nhất đối với việc thu hồi đất và bồi thườngthiệt hại của Nhà nước Luật Đất đai quy định các loại đất sử dụng, các nguyên tắc sửdụng từng loại đất, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất Một thủ tục rất quantrọng và là cơ sở pháp lý cho người sử dụng đất là họ được cấp giấy chứng nhậnquyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà Chính điều này làm căn cứ cho quyền đượcbồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Điều 12 Luật Đất đai 1993 đã quy định: “Nhà nước xác định giá các loại đất

để tính thuế chuyển QSDĐ, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, đền bù thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian”.

Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất sử

dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người thu hồi đất được đền bù thiệt hại” Việc thu hồi đất phải được thông báo trước

cho người đang sử dụng biết về lý do thu hồi, thời gian, kế hoạch di chuyển, phương

án bồi thường thiệt hại (Điều 28)

Tại các Điều 73 và 79 quy định cụ thể, chi tiết về quyền và nghĩa vụ của người

sử dụng đất, một trong những quyền và nghĩa vụ là được Nhà nước bảo vệ khi bịngười khác xâm phạm đến QSDĐ hợp pháp của mình

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước trao cho họ quyền chuyển nhượng,cho thuê, thừa kế, thế chấp và được góp vốn bằng giá trị QSDĐ Luật Đất đai năm

1993 cũng quy định việc Nhà nước xác định giá các loại đất để tính tiền khi giao đất,cho thuê đất và bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, theo khung giá quyđịnh của Chính phủ

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998. Luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998, được Quốc hội nước Cộng hoà XHCNViệt Nam thông qua ngày 02/12/1998, đã quy định chi tiết về quyền lợi và nghĩa vụ của

tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giaođất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất, nhận chuyển nhượng QSDĐ của người khác, cụthể:

+ Xác định rõ các quyền của người sử dụng đất khi được giao đất có thu tiền sửdụng đất, giao đất không thu tiền sử dụng đất và được cho thuê đất

+ Chuyển sang thuê đất nông nghiệp (không bị hạn chế về hạn điền) để tạo điềukiện phát triển các trang trại, thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào sảnxuất nông, lâm nghiệp, khai thác đất hoang hóa, đất trống đồi núi trọc và thông quacác quy định về đầu tư trong nước, Nhà nước có chính sách miễn giảm tiền thuê đất.+ Xử lý các tồn tại cũ mà các tổ chức đã được giao đất, đã nộp tiền sử dụng đất không phải chuyển sang thuê đất để yên tâm đầu tư, phát triển sản xuất

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2001

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2001 được Quốc hộinước Cộng hoà XHCN Việt Nam thông qua ngày 29/6/2001 quy định cụ thể hơn vềviệc bồi thường, GPMB (sửa đổi, bổ sung Điều 27), cụ thể như sau:

“1 Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người

sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hối đất được bồi thường hoặc hỗ trợ Việc bồi thường hoặc hỗ trợ được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

2 Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người có đất bị thu hồi Trong trường hợp người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì được mua nhà ở của Nhà nước hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất để làm nhà ở.

Trong trường hợp phương án bồi thường đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, được công khai và có hiệu lực thi hành theo quy định của pháp luật

mà người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi thì cơ quan quyết định thu hồi đất có quyền ra quyết định cưỡng chế Trong trường hợp Chính phủ quyết định thu hồi thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TW ra quyết định cưỡng chế.

3 Trong trường hợp cộng đồng dân cư xây dựng các công trình phục vụ lợi ích công cộng của cộng đồng theo quy hoạch bằng nguồn vốn do nhân dân đóng góp hoặc

Nhà nước có hỗ trợ thì việc bồi thường hoặc hỗ trợ cho người có đất được sử dụng

để xây dựng công trình do cộng đồng dân cư và người có đất đó thỏa thuận”

Qua nội dung nêu trên, chúng ta thấy được tính kiên quyết của Nhà nước đượcthể hiện tại văn bản pháp luật cao nhất về quản lý đất đai Nhà nước không khoannhượng với những tổ chức, cá nhân cố tình chây ỳ, không chấp hành chính sách củaNhà nước trong việc thu hồi đất để xây dựng, đổi mới, phát triển đất nước và hộinhập quốc tế

Khẳng định quyền sử dụng đất có giá trị, được pháp luật và cuộc sống thừa nhận,

do đó giá trị của quyền sử dụng đất là một yếu tố cơ bản trong sự vận động của quan hệđất đai Khẳng định quyền sử dụng đất đai được tham gia trực tiếp vào cơ chế thị trường,

là một yếu tố quan trọng hình thành thị trường bất động sản của đất nước Đây là mộtphương diện rất mới của quan hệ đất đai ở nước ta so với trước đây

Phương thức sử dụng đất để tạo vốn xây dựng cơ sở hạ tầng còn nhiều bấthợp lý, thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng còn nhiều ách tắc, bất cập, nợ đọng,trốn tránh tiền thuê đất, tiền sử dụng đất còn nhiều; xử lý vi phạm về quản lý, sửdụng đất chưa nghiêm và không kịp thời

1.3.2.3 Từ khi có Luật Đất đai 2003 đến Luật đất đai 2013

Ngày 26 tháng 12 năm 2003, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XI đã thông quaLuật đất đai mới - Luật đất đai 2003

Luật đất đai 2003 quy định Nhà nước thực hiện thu hồi đất, bồi thường,GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc khi dự án đầu tư

có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cơ quannhà nước có thẩm quyền xét duyệt để chủ động quỹ đất cho đầu tư phát triển Đồngthời, Luật đất đai 2003 quy định nhà nước giao cho Tổ chức phát triển quỹ đất (doUBND Tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập) thực hiện việc thu hồi đất,bồi thường, giải phóng mặt bằng và trực tiếp quản lý quỹ đất đã thu hồi đối vớitrường hộ sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự ánđầu tư [Quốc hội, (2003)]

Luật Đất đai năm 2003, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2004 Liên quan đếnviệc bồi thường, GPMB Điều 39 quy định:

“1- Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc khi dự án có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt.

2-Trước khi thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải thông báo cho người bị thu hồi đất biết lý do thu hồi, thời gian và kế hoạch di chuyển, phương

án tổng thể về bồi thường, GPMB, TĐC”

Điều 40 quy định việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế.Trong đó, đối với dự án sản xuất kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đãđược xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê QSDĐ, nhận góp vốnbằng QSDĐ của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiệnthủ tục thu hồi đất

Điều 42 quy định việc bồi thường, TĐC cho người có đất bị thu hồi Cụ thể: khiNhà nước thu hồi đất mà người bị thu hồi đất có GCNQSDĐ hoặc đủ điều kiện đượccấp GCNQSDĐ thì người sử dụng đất được bồi thường thiệt hại về đất; người bị thu

hồi đất loại nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sửdụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị QSDĐ tạithời điểm có quyết định thu hồi; Nhà nước còn phải thực hiện các chính sách, biệnpháp khôi phục cuộc sống bình thường cho người dân UBND tỉnh, thành phố trựcthuộc TW lập và thực hiện các dự án TĐC trước khi thu hồi đất, để bồi thường bằngnhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở Khu TĐC phải cóđiều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ Trường hợp không có khu TĐC thìngười bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền hoặc được mua nhà ở thuộc sở hữuNhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn.Điều 43 quy định những trường hợp thu hồi đất mà không bồi thường và quyđịnh cụ thể những trường hợp khi Nhà nước thu hồi đất, người bị thu hồi đất khôngđược bồi thường về tài sản gắn liền với đất.

Về giá đất, tại Điều 56 quy định: Giá đất do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc

TW quy định được công bố công khai vào ngày 01 tháng 01 hàng năm, được sử dụnglàm căn cứ tính thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển QSDĐ; tính tiền sử dụngđất và tiền thuê đất khi giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá QSDĐ hoặcđấu thầu dự án có sử dụng đất; tính giá trị QSDĐ khi giao đất không thu tiền sử dụngđất, lệ phí trước bạ, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; tính tiền bồi thường đối vớingười có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai mà gây thiệt hại cho Nhà nước Đặc

biệt Điều 50 quy định: “1- Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất ổn định, được

UBND xã, phường, thị xã xác nhận không có tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây thì được cấp GCNQSDĐ và không phải nộp tiền sử dụng đất:

b) GCNQSDĐ tạm thời được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ địa chính;

c) Giấy tờ chuyển nhượng QSDĐ, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15/10/1993, nay được UBND xã, phường, thị xã xác nhận là sử dụng trước ngày 15/10/1993.

1.3.2.4 Từ khi có Luật Đất đai năm 2013 đến nay

Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền lợi và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất,giảm khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, ngày 29 tháng 11 năm 2013,Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật đất đai mới - Luật đất đai 2013 Luật đất đai

2013 tiếp tục thừa kế những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003 đồng thời

đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm đưa chính sách bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư đi vào cuộc sống [Quốc hội, (2013)]

Để hướng dẫn việc bồi thường, hỗ trợ GPMB theo quy định của Luật đất đainăm 2013, một số văn bản sau đã được ban hành:

Nghị định 43/NĐ-CP ngày 15/5/2014 hướng dẫn chi tiết thi hành một số điềucủa Luật đất đai 2013;

Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường quy định hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất;Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Về cơ bản, chính sách bồi thường GPMB theo Luật đất đai 2013 đã kế thừanhững ưu điểm của chính sách trong thời kỳ trước, đồng thời có những đổi mới nhằmgóp phần tháo gỡ các vướng mắc trong việc bồi thường GPMB hiện nay

Vai trò của đất đai đối với quá trình phát triển kinh tế xã hội ngày càng đượcnhìn nhận đầy đủ, toàn diện và khoa học, đặc biệt là trong thời kỳ CNH- HĐH đấtnước Với những đổi mới tích cực về hành lang pháp lý trong những năm qua, việcthực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư ở Việt Nam đã và đang đạt đượcnhững hiệu quả nhất định Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đã góp phần rấtquan trọng để phát triển kinh tế - xã hội nhưng đây cũng là một trong những vấn đềthách thức trong việc xây dựng phương án bồi thường cho nhưng người chịu ảnhhưởng khi thực hiện công tác GPMB

Chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho các mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế được Luật Đấtđai quy định, cụ thể hóa các quy định đó bằng các Nghị định của Chính phủ Theocác quy định mới của hệ thống pháp luật, vấn đề con người được đặt lên trước hếtkhi Nhà nước thực hiện thu hồi đất Người sử dụng đất hợp pháp luôn được pháp luậtbảo vệ kèm với những chính sách cụ thể giúp người bị thu hồi đất (đặc biệt là người

nông dân) có đủ khả năng tái tạo lại tư liệu sản xuất tương đương với giá trị quyền sửdụng đất bị thu hồi, tài sản bị thiệt hại để phát triển sản xuất, ổn định đời sống Tuynhiên cũng còn nhiều bất cập từ phía các chủ thể, là một trong những nguyên nhânchính của tình trạng khiếu kiện gia tăng trong lĩnh vực đất đai hiện nay Hiệu quả thuhồi đất thấp, nhiều dự án bị chậm tiến độ do không giải phóng được mặt bằng là áplực kìm hãm phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương trong cả nước [Bộ Tàinguyên và Môi trường, ( 2016)]

*Bồi thường, hỗ trợ về đất

Trước khi bị thu hồi đất, phần lớn người dân đều có cuộc sống ổn định vì họ cóđất sản xuất, có tư liệu sản xuất mà đất sản xuất, tư liệu sản xuất đó được kế thừa từthế hệ này cho các thế hệ sau Sau khi bị thu hồi đất, đặc biệt là những hộ nông dân

bị thu hồi hết đất sản xuất, điều kiện sống và sản xuất của họ bị thay đổi hoàn toàn.Mặc dù nông dân được giải quyết bồi hường bằng tiền, song họ vẫn chưa định hướngngày được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định được cuộc sống

Diện tích đất bồi thường hầu hết là đất nông nghiệp tốt, có điều kiện thuận lợicho canh tác, trong khi các diện tích đất đền bù là đất xấu, cách xa khu dân cư vàđiều kiện hạ tầng phục vụ sản xuất còn nhiều khó khăn

Một trong những nội dung quan trọng của chính sách pháp luật đất đai về thuhồi đất và có ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống - xã hội là quy định giá đất để áp giábồi thường cho người bị thu hồi đất đảm bảo tái tạo cuộc sống và thu nhập Người bịthu hồi đất nông nghiệp thường chịu thiệt thòi hơn người bị thu hồi đất phi nôngnghiệp về mức, loại, khoản bồi thường bằng tiền Đây là một trong những nguyênnhân của các trường hợp khiếu kiện về đất đai

Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa quyền của Nhà nước với tư cách là đạidiện sở hữu toàn dân về đất đai và quyền của người sử dụng đất được pháp luật côngnhận Đặc biệt là trong việc định giá đất bồi thường, xử lý mối tương quan giữa giáđất thu hồi với giá đất TĐC (thu hồi giá thấp chưa sát với thị trường)

Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung chưa sát giá thị trường trong điều kiệnbình thường, trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loại chuyểnnhượng thực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị và liền kề

với khu dân cư Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranh giữa đô thị vànông thôn còn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ [Bộ Tài nguyên vàMôi trường, (2016)]

Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụng đất đốivới người có đất bị thu hồi Việc quy định giá đất thấp so với giá chuyển nhượngquyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tuy có tác động tích cực tới việc khuyếnkhích nhà đầu tư nhưng lại gây ra những phản ánh gay gắt của những người bị thuhồi đất Một số địa phương chạy theo phong trào phát triển các khu công nghiệp, khu

đô thị mà chưa cân nhắc đến hậu quả; hoặc phát triển công nghiệp dịch vụ bằng mọicách không chú ý đến tác động đối với người dân

*Bồi thường về tài sản trên đất thu hồi Tài sản

Các chính sách thời kỳ trước Luật Đất đai 2003 thì chỉ quy định đối với nhàcửa, vật kiến trúc thì được hỗ trợ xây dựng cái khác Kể từ khi Luật Đất đai 2013 chođến nay quy định việc bồi thường thiệt hại đối với nhà cửa, vật kiến trúc và các côngtrình gắn liền với đất được tính bằng giá trị hiện có của công trình (theo tỷ lệ % cònlại của công trình nhân với đơn giá xây dựng mới) Trên cơ sở quy định chủ tài sản làngười có tài sản hợp pháp khi Nhà nước thu hồi đất bị thiệt hại thì được bồi thườngtheo giá trị tài sản hiện có, cụ thể như sau:

Đối với nhà, công trình kiến trúc và các tài sản khác gắn liền với đất được bồithường theo mức thiệt hại thực tế

Mức bồi thường = giá trị hiện có của nhà và công trình + % (giá trị hiện có củanhà và công trình)

Nhưng tổng mức bồi thường tối đa không lớn hơn 100% và tối thiểu không nhỏhơn 60% giá trị của nhà và công trình tính theo giá xây dựng mới có tiêu chuẩn kỹthuật tương đương Mức quy định cụ thể của khoản tiền cộng thêm do UBND Tỉnh,Thành phố trực thuộc Trung ương ban hành Riêng đối với nhà cấp IV, nhà tạm vàcông trình phụ độc lập, mức bồi thường thiệt hại được tính bằng giá trị xây mới [BộTài nguyên và Môi trường, ( 2016)]

Đối với nhà, công trình bị phá dỡ một phần, nhưng phần diện tích còn lại không sửdụng được thì bồi thường thiệt hại cho toàn bộ công trình, trường hợp phần diện tích cònlại vẫn sử dụng được thì ngoài phần được bồi thường phần phá dỡ còn được

hỗ trợ toàn bộ chi phí sửa chữa, hoàn thiện công trình còn lại Đối với nhà, công trình

có thể tháo dỡ và di chuyển đến chỗ ở mới để lắp đặt thì chỉ bồi thường các chi phítháo dỡ, vận chuyển lắp đặt, và chi phí hao hụt trong quá trình tháo dỡ, vận chuyểnlắp đặt Người đang sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước nằm trong phạm vi thuhồi đất phải phá dỡ, thì người đang thuê nhà không được bồi thường thiệt hại đối vớiphần diện tích nhà ở thuộc sở hữu nhà nước và diện tích cơi nới trái phép, nhưngđược bồi thường chi phí tự cải tạo, sửa chữa, nâng cấp; đối với phần diện tích hợppháp thì bồi thường theo quy định của Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương,ngoài ra còn được hỗ trợ

* Cây cối, hoa màu

Đối với cây hàng năm, vật nuôi trên đất, mặt nước được tính bằng giá trị sảnlượng thu hoạch một vụ tính theo mức bình quân của 3 vụ trước đó theo giá nông sảntại thời điểm thu hồi đất, và các cây lâu năm khác Trên cơ sở đó quy định mức bồithường thiệt hại đối với cây hàng năm, vật nuôi trên đất có mặt nước được tính bằnggiá trị sản lượng thu hoạch trong một năm theo năng suất bình quân của 3 năm trước

đó với giá trung bình của nông sản, thủy sản cùng loại ở địa phương tại thời điểm bồithường

Mức bồi thường thiệt hại đối với cây lâu năm, được tính bằng giá trị hiện cócủa vườn cây tại thời điểm thu hồi đất theo giá của địa phương Như vậy mức bồithường về cây cối, hoa màu đã được Nhà nước quy định rất rõ ràng Nhưng trên thực

tế việc bồi thường tính theo năng suất bình quân của 3 năm trước đó là không phùhợp, vì việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã làm cho việc xác định năng suất trước đórất khó khăn, mỗi năm một loại cây, một mức năng suất khác nhau Mặt khác việclập phương án bồi thường kéo dài nên việc xác định đơn giá tại thời điểm bồi thườngkhông phù hợp với thực tế biến động của giá cả thị trường Vì vậy, nên có chính sáchkhảo sát trước toàn bộ các loại cây cối, hoa màu, lên phương án bồi thường sau đóđến ngày chi trả tiền bồi thường thì nhân với mức giá hiện hành tạo nên tính trungthực, công bằng xã hội

* Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu TĐC

Việc Nhà nước thu hồi đất là mang tính bắt buộc đối với người dân để phát triểnkinh tế - xã hội Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý, Nhànước giao đất cho các Tổ chức kinh tế, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan

Nhà nước, Tổ chức Chính trị xã hội, hộ gia đình cá nhân sử dụng ổn định lâu dài Nhưngkhi cần thiết Nhà nước có thể thu hồi đất phục vụ lợi ích an ninh, quốc phòng, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng Tuy nhiên việc thu hồi đất nó không chỉ ảnh hưởng đến lợiích kinh tế về đất đai, nhà cửa của người dân mà nó còn ảnh hưởng đến nghề nghiệp,mức độ ổn định về thu nhập cuộc sống, phong tục tập quán thói quen của người dân Do

đó, khi tiến hành công tác đền bù thiệt hại GPMB Nhà nước cần phải có chính sách lậpkhu TĐC nhằm đảm bảo ổn định lại cuộc sống một cách nhanh nhất, tốt nhất cho người

bị thu hồi đất Có như vậy thì người dân mới yên tâm nhận bồi thường và nhanh chóng

di chuyển đến nơi ở mới Điều đó chứng tỏ chính sách TĐC của Nhà nước cũng có ảnhhưởng trực tiếp đến công tác đền bù thiệt hại GPMB

Một chính sách tái định cư tốt, có tính ổn định cao đối với người bị thu hồi đấtgiúp họ nhanh chóng ổn định đời sống, thu nhập, sản xuất thì mới tạo được tâm lý antoàn đối với họ, họ sẽ nhanh chóng di chuyển, chấp nhận bồi thường giải tỏa

Ngược lại sẽ có ảnh hưởng rất xấu đến tiến độ của công tác bồi thường thiệthại, nếu người bị thu hồi đất có cảm giác không ổn định khi phải di chuyển, họ sẽlàm ngừng trệ, không chịu di chuyển để giao mặt bằng cho dự án

* Các chính sách hỗ trợ khác khi thu hồi đất

- Hỗ trợ di chuyển

- Hỗ trợ thuê nhà

- Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất

- Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm

- Hỗ trợ đất công ích của xã, phường, thị xã

- Hỗ trợ khác [Bộ Tài nguyên và Môi trường, ( 2016)]

1.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh hiện nay

Thị xã Đông Triều có vị trí chiến lược rất quan trọng để phát triển kinh KT-XH,

an ninh - quốc phòng (ANQP) trong khu vực Đặc biệt, thị xã Đông Triều nằm trungtâm vùng tam giác động lực phát triển miền Bắc là Hà Nội - Hải Phòng - QuảngNinh và là đô thị chuyên ngành công nghiệp năng lượng trong Vùng duyên hải BắcBộ

Thị xã Đông Triều cũng được xác định là đô thị trung tâm về công nghiệp, dịch

vụ, du lịch, y tế và đào tạo của tỉnh Quảng Ninh; nơi đây có di tích lịch sử và danhlam thắng cảnh Yên Tử là trung tâm Phật giáo - Thiền phái Trúc lâm Việt Nam Ditích này đã được Nhà nước xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt, đồng thời có điềukiện phát triển tất cả các loại hình giao thông thúc đẩy trung chuyển hàng hóa

Thị xã Đông Triều có 21 đơn vị hành chính phường (xã) Trong đó có 10phường và 11 xã, với tổng diện tích đất tự nhiên là: 39.658,35 ha Quốc lộ 18A chạyqua đã mang lại những lợi thế quan trọng trong việc giao lưu kinh tế với các khu vựctrong và ngoài tỉnh thông qua hệ thống giao thông đường bộ và đường thuỷ, tạo điềukiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo nghề, giải quyết việc làm chongười lao động, 5 năm qua đã tạo việc làm mới cho 12.700 lao động, mỗi năm giảiquyết việc làm cho trên 2.500 lao động, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 68%, tăng35% so với năm 2014 Tổng số người trong độ tuổi lao động năm 2018 có 93.233người chiếm 50,4% dân số

Đời sống của nhân dân được nâng lên rõ rệt, Thu nhập bình quân đầu ngườinăm 2018 đạt 2.272,7 USD, tăng 972,7 USD so với năm 2014

Đã huy động sức mạnh của toàn xã hội cho công tác giảm nghèo, thực hiện tốtchính sách hỗ trợ người nghèo, hộ nghèo về nhà ở và phát triển kinh tế, cải thiện đờisống, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn thị xã giảm xuống 0,51% năm 2018 Vì vậy côngtác bồi thường GPMB thu hồi đất, hỗ trợ và tái định cư đã được tỉnh coi đây là mộttrong những nhiệm vụ trọng tâm, là điều kiện ban đầu để thu hút đầu tư xây dựng các

dự án, nếu thực hiện tốt công tác này sẽ đảm bảo có mặt bằng đúng tiến độ, đúng kếhoạch cho dự án sớm được đưa vào sử dụng sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng vàphát triển kinh tế, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư

- Đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Khi tiến hành thực hiệncông tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước,

người bị thu hồi đất, nhà đầu tư Tuy cùng lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa

vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái

định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mối quan hệ phức tạp này, đó là chínhsách liên quan đến lợi ích các bên.

Công tác Lãnh đạo, chỉ đạo

Trong những năm qua thị xã Đông Triều xác định công tác bồi thường GPMB

là một trong những nhiệm vụ trọng tâm

Năm 2018 thị xã Đông Triều lấy công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB làm chủ đềcông tác của năm

Kết quả bồi thường GPMB từ năm 2015 -2018

Tổng số dự án đã thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư từ năm 2015 đếnhết năm 2018 là trên 30 dự án Nhìn chung các dự án thực hiện xong công tác GPMB

đã tuân thủ theo đúng các quy định của Nhà nước và giao đất cho chủ đầu tư đúngtiến độ, đúng quy hoạch, diện tích đã được phê duyệt và phù hợp với nhu cầu sửdụng đất theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh và Thành phố

Những tồn tại và nguyên nhân

- Tồn tại: Tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối vớimột số dự án chưa đảm bảo tiến độ đề ra, công tác kiểm đếm thống kê tại thực địa một số

dự án còn nhầm lẫn sai sót, thiếu chính xác Việc xác định loại đất, hạng đất

có trường hợp chưa đảm bảo đúng quy định của pháp luật về đất đai, quá trình xácđịnh giá đất có lúc, có nơi còn thấp chưa phù hợp với giá chuyển nhượng thực tế trênthị trường Việc giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo về bồi thường GPMB còn chậmgây nhiều bức xúc trong nhân dân

- Nguyên nhân khách quan:

Về giá đất: Khung giá đất mà UBND tỉnh quy định thường thấp hơn nhiều sovới giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường

Về giá bồi thường nhà cửa, vật kiến trúc: Nhà cửa, vật kiến trúc trong thực tế đadạng, phức tạp, song bảng đơn giá chỉ mới đáp ứng được một số dạng cơ bản chung,nhiều trường hợp phải vận dụng

Đối với các dự án phải bố trí đất tái định cư: Việc nghiên cứu quy hoạch, đầu tưxây dựng cơ sở hạ tầng tại khu tái định cư tiến hành còn chậm, thường được thực hiệnsau dự án chính, gây ảnh hưởng lớn đến tiến độ thực hiện công tác GPMB của dự án

- Nguyên nhân chủ quan:

Công tác bồi thường, hỗ trợ ổn định cuộc sống và tái định cư cho những hộ giađình, cá nhân trong vùng qui hoạch dự án là nhiệm vụ hết sức khó khăn phức tạp vàliên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế của Nhà nước,

Việc giải quyết các ý kiến đề xuất, kiến nghị, khiếu nại của nhân dân chưa đượccác ngành các cấp quan tâm đúng mức, vẫn còn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm làmcho nhân dân khiếu kiện kéo dài, vượt cấp