Một số kinh nghiệm phát huy tính tích cực của học sinh thông qua làm các bài tập thực hành tin học 12 và sửa các lỗi cơ bản khi thực hành soạn thảo văn bản tin học 10

Vậy để đáp ứng được với tốc độ phát triển nhanhchóng của tin học và đáp ứng được yêu cầu học tập bộ môn của học sinh trongtrường THPT thì việc cấp bách phải tìm ra một một hướng đi m

PHẦN MỤC LỤC Trang

1 MỞ ĐẦU

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

1.1.1 Lý do khách quan

Theo thông tin tham khảo về tri thức tin học thì khối lượng tri thức tin học

cứ ba tháng tăng gấp hai lần Vậy để đáp ứng được với tốc độ phát triển nhanhchóng của tin học và đáp ứng được yêu cầu học tập bộ môn của học sinh trongtrường THPT thì việc cấp bách phải tìm ra một một hướng đi mới, một hướng đimà giáo viên chỉ là người định hình, hướng dẫn để học sinh chủ động, sáng tạochiếm lĩnh tri thức của nhân loại Để nắm được những thành tựu cuối cùng củakhoa học kĩ thuật, lúc này dạy kiến thức sẽ không bằng dạy phương pháp học,đưa ra những thủ thuật (đặc thù của môn tin học) để học sinh không những chỉhọc kiến thức mà học cả cách khám phá những bí ẩn về tin học, đảm bảo nhữngđiều kiện để người học tiếp tục rèn luyện bản thân một cách có hệ thống vàkhông ngừng tự học

Để thực hiện được điều đó vấn đề căn bản mà nhà trường phổ thông cầnquan tâm, giải quyết là việc phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của họcsinh trong quá trình dạy, nhằm nâng cao toàn diện chất lượng đào tạo học sinh

1.1.2 Lý do chủ quan

Là một giáo viên Tin học THPT tôi luôn mong muốn đem đến cho học sinhcách tiếp cận tri thức một cách nhanh chóng và hiệu quả, giảm tải việc đè nặngkiến thức sách vở mà đi vào thực tiễn nhưng vẫn thực hiện đúng, đủ chuẩnKTKN theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT

Trên thực tế việc học tập các bộ môn trong trường THPT thì môn tin học làmôn mà học sinh thường không yêu thích, tâm lý các em chỉ thích lên phòngthực hành để giải trí là chính, vậy làm thế nào để các em yêu thích và học tập tốt

bộ môn của mình cũng là một câu hỏi đau đầu cho nhiều thầy cô Việc phát huytính tích cực hoạt động học tập của học sinh được đặt lên hàng đầu và phươngpháp mỗi thầy cô đưa ra trong mỗi bài học như thế nào ?

Đặc biệt do điều kiện cơ sở vật chất gia đình, hầu hết các em là con em cácdân tộc vùng núi, các gia đình chưa có điều kiện mua máy tính cho các em họctập nên việc học tập thêm ở nhà là hầu như không thực hiện vì vậy thực hành tạitrường cần sử dụng triệt để các giờ học thực hành trên lớp, nâng cao hiệu quảhọc tập môn học

Tất cả đó là lí do để tôi chọn đề tài: " Một số kinh nghiệm phát huy tính tính tích cực của học sinh thông qua làm các bài tập thực hành tin học 12 và sửa các lỗi cơ bản khi thực hành soạn thảo văn bản tin học 10"

1.2 Mục đích nghiên cứu

Với mục đích phát huy tính tính tích cực của học sinh thông qua làm cácbài tập thực hành tin học 12 và sửa các lỗi cơ bản khi thực hành soạn thảo vănbản tin học 10 từ đó giúp học sinh nắm chắc hơn về kiến thức cơ bản, biết cáchlàm bài tập và thực hành trong SGK để vận dụng tốt vào giải các bài tập từ đórèn luyện để có kĩ năng thực hành tốt Nhưng trong khuôn khổ một bài sáng kiếnkinh nghiệm tiến hành trong một thời gian ngắn tôi xin được đưa ra cách giảiquyết để phát huy tính tích cực hoạt động học tập của học sinh thông qua 3 bàitập và thực hành là: Bài tập và thực hành 1, bài tập và thực hành 2, bài tập vàthực hành 3 SGK Tin học 12; một số thủ thuật trong tin học 10 với soạn thảovăn bản

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Các tiết bài tập và thực hành SGK Tin học 12, Chương III Soạn thảo vănbản tin học 10, nghiên cứu tin học ứng dụng

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu qua quá trình giảng dạy

- Nghiên cứu tổng hợp

- Nghiên cứu tài liệu tham khảo

* Đối tượng khảo sát: Học sinh lớp 10A9, 12A9.

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Sau khi đề tài hoàn thành có thể sử dụng làm giáo án cho một số tiết bài tậpvà thực hành Tin học 12 và thực hành soạn thảo văn bản tin học 10, đóng gópbài giảng vào nguồn học liệu của trường, kết quả thực nghiệm có thể được sửdụng làm tài liệu tham khảo cho giáo viên trung học phổ thông

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh

Tính tích cực nhận thức thể hiện thái độ của chủ thể nhận thức đối với đốitượng nhận thức Nghĩa là tài liệu học tập được phản ánh vào não học sinh vàđược chế biến đi, được hòa vào vốn kinh nghiệm đã có của chúng và được vậndụng linh hoạt, sáng tạo vào các tình huống khác nhau nhằm cải tạo hiện thực vàcải tạo bản thân mình

Học sinh tồn tại với tư cách là một cá nhân với toàn bộ nhân cách của nó vìvậy hoạt động nhận thức được tiến hành trên cơ sở huy động các chức năngnhận thức, tình cảm, ý chỉ trong đó chức năng nhận thức đóng vai trò chủ yếu,các chức năng tâm lí khác đóng vai trò hỗ trợ Các yếu tố này kết hợp với nhaumột cách hữu cơ, tác động và thúc đẩy lẫn nhau tạo nên cái gọi là mô hình tâm lícủa hoạt động nhận thức Mô hình này không cứng nhắc, trái lại luôn biến đổitạo nên rất nhiều dạng khác nhau tùy theo các nhiệm vụ nhận thức cụ thể mà họcsinh phải thực hiện Sự biến đổi này càng linh hoạt bao nhiêu thì học sinh càng

dễ thích ứng với các nhiệm vụ nhận thức khác nhau bấy nhiêu Sự biến đổi đócàng linh hoạt, càng năng động bao nhiêu thì càng thể hiện tính tích cực nhậnthức ở mức độ cao bấy nhiêu

- Đặc điểm, bản chất của phát huy tích tích cực hoạt động học tập của học sinh

Về cơ bản sự nhận thức (học tập) của học sinh diễn ra dưới sự chỉ đạo củagiáo viên, quá trình nhận thức mang tính chất gián tiếp và bao gồm việc tiếp xúcvới cái đã nhận thức

Học sinh không bao giờ nắm vững thực sự những kiến thức, nếu giáo viênđem đến cho các em dưới dạng "đã chuẩn bị sẵn" Trên thực tế để làm thay đổicách thực hiện này thì giáo viên phải là người xây dựng, tổ chức tốt tiết học cóhiệu quả, học sinh vừa chủ động tìm hiểu kiến thức vừa khắc sâu luôn kiến thứctại lớp học vì môn Tin học là môn các em cho là môn học tự chọn nên việc dànhthời gian học tại nhà của các em cho môn này rất ít, chính vì vậy việc đòi hỏigiáo viên phải tổ chức thế nào để học sinh nhận thức được ngay tại lớp

- Tính tích cực hoạt động phụ thuộc rất nhiều ở bản thân mỗi học sinh.

Hoạt động mang lại hiệu quả cao phải có động cơ phù hợp, mà động cơ thì

đa dạng và phong phú Mỗi học sinh ngoài những động cơ chung còn có động

cơ riêng, động cơ chính đáng, động cơ không chính đáng, động cơ tích cực,động cơ tiêu cực Như vậy chỉ có những học sinh nào có ý thức vươn lên, có nhucầu nắm bắt kiến thức để hoàn thiện bản thân và góp phần thúc đẩy quá trìnhtiến bộ xã hội và tiến bộ khoa học kĩ thuật mới phát huy được tính tích cực tronghọc tập

- Nguyên tắc của phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Nguyên tắc thứ nhất nêu lên sự cần thiết phải lôi cuốn học sinh vào công tác nhận thức, kích thích sự ham hiểu biết trí tuệ sao cho mỗi em huy động hết mức trí lực của mình

Nguyên tắc về vị trí ưu thế của các kiến thức lí thuyết đề ra sự cần thiếtphải nắm vững sâu sắc tài liệu lí thuyết, thâm nhập thật sự vào bản chất của cáchiện tượng, lĩnh hội những tư tưởng và khái niệm quan trọng nhất.

Nguyên tắc đòi hỏi nhịp độ khẩn trương của công tác học tập

Hết sức quan trọng là nguyên tắc đòi hỏi chăm lo tích cực đến sự phát triểncủa tất cả các học sinh kể cả loại giỏi lẫn loại yếu về học tập

b Một số phương pháp nhằm phát huy tính tích cực hoạt động học tập của học sinh

* Dạy học nêu vấn đề

Trong phương pháp tổ chức việc học tập của học sinh, dạy học nêu vấn đề

có ý nghĩa to lớn Các nhà giáo dục cổ điển cũng đánh giá cao việc trình bàykiến thức theo kiểu nêu vấn đề đối với việc phát huy tính tích cực hoạt độngnhận thức của học sinh Vì thế, giáo viên có thể thực hiện việc dạy học nêu vấnđề ở các mức độ khác nhau với nhiều hình thức khác nhau Trong đó đáng chú ýlà hình thức làm các bài độc lập:

Thứ nhất, xây dựng tình huống có vấn đề và xác định nhiệm vụ nhận thức.Thứ hai, kích thích hoạt động tư duy độc lập của học sinh, hướng tới tìmkiếm phép giải cho bài tập nhận thức và nắm vững kiến thức mới

Thứ ba, mở rộng, đào sâu và làm vững chắc kiến thức mới trong quá trìnhluyện tập sáng tạo

Thứ tư, học sinh nắm vững các biện pháp hoạt động trí tuệ nhằm tiếp thukiến thức mới trong quá trình giải bài tập có tính chất tìm kiếm cũng như trongviệc thực hiện hệ thống các bài luyện tập sáng tạo

* Trình bày kiến thức bằng lời

Như đã nêu ở trên, phương pháp dạy học nêu vấn đề tuy mang lại hiệu quảcao nhưng không phải bao giờ cũng áp dụng được Như vậy cách dạy học truyềnthống: Giáo viên trình bày kiến thức bằng lời vẫn được dùng để phát huy tínhtích cực hoạt động học tập của học sinh trong dạy học Vấn đề là phải làm saocho việc học tập của học sinh không biến thành sự tri giác đơn thuần (nghe) khigiáo viên trình bày kiến thức, sao cho giáo viên sử dụng được một cách có ý

thức các thủ thuật phong phú nhằm phát huy tính tích cực tư duy của học sinh Vậy những thủ thuật đó là gì?

Giáo viên phải thường xuyên chăm lo sao cho bài giảng không đơn thuầnchỉ là thuật lại SGK mà có nội dung sinh động, hấp dẫn, hấp dẫn và sâu sắc, làmphong phú và mở rộng thêm những kiến thức vốn có của học sinh

Giáo viên có thể dùng biện pháp kích thích học sinh tiến hành so sánh, đốichiếu các sự kiện, các thí dụ và nguyên lí mới với những điều đã học.

Có một vai trò to lớn trong sự phát triển tích cực trí tuệ của học sinh là kỹnăng của giáo viên biết kích thích học sinh hiểu được sâu sắc logic và trình tự tàiliệu học tập

Lời nói sinh động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả tolớn trong việc dạy học

Trong dạy học cần phải tuân thủ nguyên tắc: "chỗ nào tự học sinh có thểnói lên được thì giáo viên phải im lặng"

* Cải tiến công tác tự học.

Công tác tự học đóng một vai trò lớn lao trong việc nâng cao tính tích cựchoạt động trí tuệ của học sinh, công tác thực hiện không có sự tham gia trực tiếpcủa giáo viên Công tác tự học, với mức độ phức tạp và khó khăn dần, sẽ rènluyện và phát triển các năng lực nhận thức của học sinh, góp phần hình thànhcác kỹ năng, kỹ xảo thực hành, làm cho kiến thức đã tiếp thu được ngày càng trởnên dễ hiểu và sâu sắc hơn Trong khi làm việc tự lực, tư tưởng và ý trí học sinh

bị căng thẳng mạnh hơn so với khi nghe giáo viên trình bày kiến thức

Khi tổ chức công tác tự lực trên lớp, điều quan trọng là phải chỉ dẫn chuđáo cho học sinh, nghĩa là xác định rành mạch nhiệm vụ học tập và trình tự thựchiện nhiệm vụ đó Giáo viên có thể đầu tiên xác định đề tài và mục đích của bàihọc sau đó phân chia công việc sắp làm thành giai đoạn quan trọng nhất và nêunhững câu hỏi mà học sinh sẽ phải trả lời

2.2 Thực trạng hoạt động học tập Tin học của học sinh lớp 12

2.2.1 Nội dung chính của chương trình Tin học 12

Chương I Trình bày các khái niệm về hệ CSDL: CSDL, hệ QTCSDL, cácmức thể hiện của CSDL, chức năng của hệ QTCSDL, vai trò của con người khilàm việc với hệ CSDL

Chương II Hệ quản trị CSDL Microsoft Access: Giới thiệu MicrosoftAccess, các chức năng của Access, cách khởi động, kết thúc Access, tạo CSDL,tạo cấu trúc bảng, tạo biểu mẫu để nhập và hiển thị dữ liệu, tạo liên kết, tạo mẫuhỏi để kết xuất thông tin từ nhiều bảng, tạo báo cáo chuẩn bị cho việc in dữ liệutheo mẫu

Chương III Hệ CSDL quan hệ: Cơ sở dữ liệu quan hệ, các thao tác vớiCSDL quan hệ

Chương IV Kiến trúc và bảo mật các hệ CSDL: Các loại kiến trúc của hệCSDL, vấn đề bảo mật thông tin trong các hệ CSDL

2.2.2 Các bước để giải một bài tập thực hành Tin học 12

a Tìm hiểu bài tập thực hành

Tìm hiểu bài tập thực hành là việc đọc yêu cầu của bài tập và thực hành từ

đó xác định được yêu cầu của bài tập thực hành Từ yêu cầu của bài xác địnhđược những yêu cầu cụ thể cần thực hiện

b Lựa chọn cách thực hiện bài tập thực hành

Đặc trưng của các bài tập và thực hành tin học 12 là thực hiện trên phầnmềm cụ thể hệ QTCSDL Microsoft Access vì vậy mỗi một công việc có thể cónhiều cách thực hiện Học sinh có thể thực hiện các cách hoặc chọn 1 cách nào

đó dễ thực hiện nhât

c Thực hiện bài tập thực hành trên máy

Thực hiện bài tập thực hành trên máy là việc học sinh thực hiện cách làmcác yêu cầu của bài tập và thực hành trên phần mềm cụ thể Access

d Kiểm nghiệm

Kiểm nghiệm là việc học sinh quan sát kết quả thực hành đối chiếu với kếtquả thực tế

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Trình bày kiến thức bằng lời

Bài 1 Trang 16 - SGK Tin học 12

Nêu một ứng dụng của một tổ chức mà em biết?

Sau bài một số khái niệm cơ bản học sinh đã biết bài toán quản lí là gì?CSDL là gì? Các công việc thường gặp khi xử lí thông tin của một tổ chức vìvậy với bài tập này có thể cho học sinh tự đưa ra ứng dụng cụ thể từ đó mỗi họcsinh trình bày ứng dụng của mình Vậy mỗi ứng dụng cần trình bày những nộidung gì?

HS đưa ra câu trả lời

- Nêu tên tổ chức

- Trình bày cụ thể về CSDL trong ví dụ đưa ra

GV: Gợi ý các nội dung cần trình bày trong bài và gọi 2 học sinh trình bàyvề tổ chức mình đưa ra

GV: Nhận xét và bổ sung (nếu cần)

Sau đó giáo viên kết luận: Vậy có nhiều ứng dụng CSDL nhưng mỗi ứng dụng các em cần trình bày những nội dung sau

- Nêu tên tổ chức

- Trong CSDL đó có những thông tin gì?

- CSDL phục vụ cho những đối tượng nào, vấn đề gì?

Bài 2 Trang 16 - SGK Tin học 12

Hãy phân biệt CSDL với hệ QTCSDL?

GV: Em hãy phân biệt CSDL với hệ QTCSDL?

HS: - Định nghĩa CSDL

- Định nghĩa hệ QTCSDL

GV: Qua các ví dụ được học em thấy dữ liệu trong CSDL được tổ chứcnhư thế nào?

HS: Dữ liệu được tổ chức dưới dạng bảng

GV: Nhắc lại điểm khác nhau cơ bản giữa CSDL và hệ QTCSDL

CSDL là tập hợp các dữ liệu (một hay nhiều bảng dữ liệu)

Hệ QTCSDL là phần mềm tạo lập, lưu trữ, khai thác dữ liệu trên các bảng

Bài 3 Trang 16 - SGK Tin học 12

Giả sử phải xây dựng một CSDL để quản lí mượn/trả sách cần lưu trữnhững thông tin gì?

Trước khi đi vào tiết bài tập thì việc hoạt động ngoại khóa là cho các emlên thư viện tham quan cách thực hiện, quản lý thư viện, việc mượn, trả sách GV: Các đối tượng cần quản lí? (đây là các đối tượng có liên quan tới việcmượn trả sách)

HS: Sách, người mượn, việc mượn trả

HS: Lên bảng liệt kê các loại thông tin cần để quản lí mỗi đối tượng

GV: Gọi học sinh nhận xét, bổ xung

HS: nghe và viết

- Để quản lí người mượn cần thông tin gì?

Mã thẻ, họ tên, ngày sinh, giới tính, lớp, ngày cấp, địa chỉ

- Để biết những ai đang mượn sách và những sách nào đang cho mượn cầnnhững thông tin gì?

Mã thẻ, số phiếu, ngày mượn, mã sách mượn, số lượng sách mượn

* Những việc phải làm để đáp ứng yêu cầu của người thủ thư

GV: Người thủ thư là ai?

HS: Là người quản lí sách, cho bạn đọc mượn sách

HS: Kể tên các việc cần lầm của người thủ thư và nhận xét

GV: Nhận xét và bổ sung

HS: Nghe và viết bài

- Kiểm tra để biết người đó có phải là bạn đọc của thư viện không ?

- Tra cứu xem sách mà bạn đọc cần còn hay không ?

- Phải vào sổ trước khi đưa sách cho bạn đọc mượn

Bài 4 Trang 16 - SGK Tin học 12

Nêu ví dụ minh hoạ cho một vài yêu cầu cơ bản đối với hệ CSDL?

HS: Đưa ra các ví dụ minh hoạ cho 6 yêu cầu

GV: Gọi 2 học sinh đại diện lên bảng

HS: Nhận xét

GV: Nhận xét và bổ sung

Ví dụ nêu ra không nhất thiết phải đáp ứng tất cả các yêu cầu Có thể đưa ranhiều ví dụ để giải thích các yêu cầu khác nhau của hệ CSDL

2.3.2 Dạy học nêu vấn đề

Bài tập và thực hành 1

Bài 1 Trang 21 - SGK

GV: Đặt vấn đề

Nội qui thư viện có ý nghĩa như thế nào trong quản lí gì?

Thẻ thư viện dùng để quản lí thông tin của đối tượng nào?

HS: trả lời

GV: Chia lớp thành 4 nhóm

Nhóm 1 và 2 tìm hiểu nội quy thư viện và thẻ thư viện

Nhóm 3 và nhóm 4 tìm hiểu phiếu mượn và trả sách

HS: thực hiện phần công việc của nhóm mình

GV: Gọi đại diện của mỗi nhóm lên trình bày

HS: nhận xét

GV: tổng hợp các kết quả của học sinh và đưa ra kết luận

Nội quy thư viện

- Thời hạn mượn sách

- Số lượng sách được mượn mỗi lần

- Quy ước về sự cố vi phạm nội qui

Thẻ thư viện gồm có 1 số thông tin sau

Mã thẻ, họ tên của học sinh, ngày tháng năm sinh, khối, lớp

Phiếu mượn sách chứa 1 số thông tin sau:

Mã thẻ, tên học sinh, số phiếu, số thứ tự, tên sách, mã sách, ngày mượn Phiếu trả sách chứa một số thông tin sau

Số phiếu, ngày trả, tên sách, mã sách, số biên bản ghi sự cố

Bài 2 Trang 21 - SGK

GV: đưa ra vấn đề các hoạt động của thư viện là gì?

HS: Là những công việc mà việc quản lí thư viện phải thực hiện hàngngày GV: Chia lớp thành 2 nhóm

Nhóm 1: trình bày các hoạt động chi tiết về quản lí sách

Nhóm 2: Trình bày các hoạt động chi tiết về mượn trả sách

HS: Các nhóm trao đổi, bổ sung lẫn nhau

GV: Đưa ra nhận xét và tổng kết các hoạt động

HS: nghe và viết bài

- Quản lí sách gồm các hoạt động như:

+ Nhập xuất sách vào kho

+ Thanh lí sách

+ Đền bù sách

- Mượn/trả sách gồm các hoạt động như:

+ Cho mượn: Kiểm tra thẻ đọc, phiếu mượn, tìm sách trong kho, ghi sổmượn/trả

+ Nhận sách trả: Kiểm tra thẻ đọc, phiếu mượn, đối chiếu sách trả vớiphiếu mượn, ghi sổ mượn/trả, ghi sự cố sách trả, nhập sách về kho

+ Tổ chức thông tin về sách và tác giả: Giới thiệu sách theo chủ đề, tácgiả, sách mới

Bài 3: Trang 21 - SGK

GV: Các đối tượng cần quản lí là những đối tượng nào?

HS: Tổng kết các đối tượng từ những hoạt động bài 2

GV: Yêu cầu mỗi nhóm trình bày thông tin cần quản lí về 2 đối tượngGV: Yêu cầu học sinh đại diện mỗi nhóm trình bày ý kiến của mình vàcác nhóm cùng thảo luận

GV: Thống nhất những đối tượng cần thiết

HS: Thảo luận để thống nhất các thông tin chi tiết

GV: Tại sao cần mã sách, số thẻ, mã tác giả?

HS: Vì các thông tin đó giúp phân biệt đựoc các học sinh, các quyển sách,các tác giả với nhau

Sau khi thảo luận GV thống nhất các thông tin chi tiết