Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, Lịch sử là môn học có vị trí và vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc, góp phần giáo dục cho học sin
Trang 11 Mở đầu 1.1 Lí do chọn đề tài.
Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, Lịch sử là môn học
có vị trí và vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc, góp phần giáo dục cho học sinh tinh thần yêu nước, truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, góp phần không nhỏ trong việc đáp ứng mục tiêu
giáo dục nhằm “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực, đáp ứng yêu cầu của của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” [1]
Để đạt được mục đích trên, giáo viên phải có những phương pháp dạy học hiệu quả, tích cực nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập đối với môn học Trong đó, giáo viên có thể vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau đặc biệt học qua trải nghiệm tham quan dã ngoại là một trong những cách thức sáng tạo và đem lại hiệu quả tích cực
Nhưng thực tế hiện nay, việc tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại trong dạy học lịch sử vẫn chưa được tiến hành một cách thường xuyên và rộng rãi Một trong những nguyên nhân là do giáo viên còn gặp khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch dạy học làm sao để vừa hấp dẫn lại vừa phát huy được năng lực của học sinh Mặt khác, nhiều giáo viên dạy Lịch sử ở các trường phổ thông chưa thực sự quan tâm đến nhu cầu tìm hiểu, khám phá lịch sử của học sinh nên không tạo được hứng thú học tập lịch sử cho các em, không chú trọng quan tâm đầu tư vào việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử một cách đồng bộ và có hiệu quả, dẫn đến việc học sinh không quan tâm học lịch sử, tâm lý nhàm chán, đối phó trong học lịch sử xuất hiện Điều đó phản ánh rõ nét ở kết quả các kỳ thi tuyển sinh, tốt nghiệp cấp quốc gia những năm gần đây
Vậy, vấn đề đặt ra là phải làm sao khôi phục được bức tranh lịch sử sinh động trước mắt học sinh, làm thế nào để học sinh có những ấn tượng sâu sắc về bài học lịch sử Việc khai thác và sử dụng di tích lịch sử tại địa phương vào dạy học lịch sử ở các trường phổ thông có một vai trò, ý nghĩa to lớn, là một biện pháp thiết thực đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Bởi vì, mỗi di tích gắn với sự kiện, với nhân vật lịch sử, với quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, đó là sự cụ thể hoá lịch sử một cách sống động nhất, nhằm thực hiện chức năng giáo dưỡng, giáo dục và phát triển, góp phần tích cực trong việc gắn liền nhà trường với đời sống xã hội
Thọ Xuân là một trong những địa phương có số lượng di tích lịch sử khá phong phú và đa dạng Các di tích ấy hầu hết đã được nhà nước thống kê, xếp hạng và trở thành những địa điểm tham quan, địa điểm tưởng niệm, đây là nguồn tư liệu rất phong phú, là phương tiện trực quan rất có giá trị để cụ thể hóa, minh chứng cho những sự kiện, những chiến công oanh liệt của nhân dân Thanh Hóa qua các thời kì Tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử cách mạng trên quê hương Thọ Xuân không chỉ giúp học sinh có được những biểu tượng cụ thể, sinh động về cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ nhưng không kém phần hào hùng của dân tộc ta mà còn bồi dưỡng cho học sinh lòng tự hào về truyền thống đấu
Trang 2tranh của quê hương Thọ Xuân, giúp các em nhận thức đúng đắn những đóng góp to lớn của Thọ Xuân trong tiến trình lịch sử dân tộc Cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đã đi qua, nhưng những di tích cách mạng nơi đây vẫn còn in đậm và sáng ngời mãi những chiến công của dân tộc
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử rất phong phú và đa dạng Tuy nhiên, nghiên cứu về cách thức tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần trên quê hương Thọ Xuân vẫn chưa được đề cập đến; giáo viên trên địa bàn cũng chưa có sáng kiến kinh nghiệm nào biết tận dụng di tích lịch sử cách mạng này trong việc dạy học môn Lịch sử
Xuất phát từ thực tiễn dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay nói chung và địa phương Thọ Xuân nói riêng, cũng như yêu cầu của việc đổi mới hình thức, phương pháp dạy học Lịch sử phù hợp với chương trình giáo dục phổ
thông mới, tôi lựa chọn đề tài: “Một vài biện pháp tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần trên quê hương Thọ Xuân cho học sinh THPT” với mong muốn đề xuất một số kế
hoạch, cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm tham quan dã ngoại phù hợp,
hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử ở trường THPT
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại trong dạy học Lịch sử, đề tài xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, và đề xuất một số biện pháp xây dựng và tổ chức hoạt động trải nghiệm qua hình thức tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần trên quê hương Thọ Xuân cho học sinh THPT Đồng thời, dựa trên kết quả thực nghiệm tại trường THPT trên địa bàn huyện, tôi đưa ra kết luận cải tiến phương pháp, cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử ở trường THPT
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Xây dựng kế hoạch và tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại trong dạy học Lịch
sử tại di tích lịch sử Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần ở xã Xuân Hoà, huyện Thọ Xuân cho học sinh THPT
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
+ Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: đọc và phân tích, tổng hợp các tài liệu chuyên khảo, tài liệu lịch sử, phương pháp dạy học lịch sử, chương trình, sách giáo khoa lịch sử phổ thông và các tài liệu khác có liên quan
+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: tiến hành quan sát, điều tra bằng phiếu đối với giáo viên và học sinh, trải nghiệm thực tế tại địa bàn, đối chiếu với kết quả điều tra
1.5 Những điểm mới của KKKN.
- Đề xuất được một số kế hoạch tổ chức hoạt đông tham quan dã ngoại hoàn toàn mới: di tích lịch sử đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần tại xã Xuân Hoà, huyện Thọ Xuân
- Cũng vẫn sử dụng phương pháp khảo sát giáo viên và học sinh trên địa bàn nhưng hệ thống câu hỏi khảo sát dựa trên cơ sở học sinh đã từng được tham
Trang 3quan học tập tại di tích lịch sử ít nhất một lần (các khảo sát trước hầu như học sinh chưa từng được học tập trải nghiệm theo hình thức này)
- Đánh giá được thực trạng tổ chức hoạt động học tập tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử ở trường phổ thông trên địa bàn hiện nay
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1.1 Khái niệm về di tích, di tích lịch sử.
Theo ý nghĩa ban đầu, “di tích (vestiges) chỉ các vết tích còn sót lại của một thời đã qua, không để lại cho chúng ta hôm nay một cái gì còn nguyên vẹn” [2] hay “di tích là những dấu vết của dĩ vãng còn để lại một cách tự nhiên, không nhằm mục đích lưu giữ quá khứ hay chĩ dẫn cho người đời sau biết về quá khứ” [3] Di tích còn gồm những hiện vật bằng vật chất như nhà cửa, thành
quách, y phục, công cụ lao động, lăng mộ…
Di tích lịch sử phản ánh những hoạt động, đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa
của con người qua các thời đại “Bất cứ thời đại nào, trình độ phát triển mọi mặt của nó đều được phản ánh khá rõ trong các di tích lịch sử Vì vậy, di tích lịch sử là những tấm gương soi của lịch sử, là hơi thở của lịch sử đương thời” [4]
Như vậy, một di tích được xác định là di tích lịch sử “là nó phải có thực
từ trước và được lưu giữ đến ngày nay, bao giờ cũng gắn liền, phản ánh, ghi nhận, minh chứng một sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc biệt là những sự kiện lịch
sử lớn, quan trọng” [5]
Di tích lịch sử ở xã Xuân Hòa huyện Thọ Xuân tuy không đa dạng nhưng
có đặc điểm khá đặc thù đó là di tích đó gắn với nhân vật, sự kiện lịch sử tiêu biểu của nhiều thời kỳ lịch sử dân tộc
Như vậy, trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, các di tích lịch
sử nói chung và di tích lịch sử ở địa phương nói riêng là những bằng chứng về truyền thống lịch sử - văn hóa của quốc gia, dân tộc của từng địa phương qua nhiều thế hệ, gắn với sự phát triển của xã hội cũng như những bước thăng trầm trong lịch sử khai phá, xây dựng, đấu tranh để giữ gìn và phát huy những thành quả đạt được, những giá trị truyền thống, để cuối cùng tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam
2.1.2 Cơ sở xuất phát điểm của vấn đề sử dụng di tích lịch sử trong dạy học
Lịch sử ở trường phổ thông
2.1.2.1 Mục tiêu giáo dục của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông.
Mục tiêu giáo dục của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông được xây dựng trên cơ sở lý luận và thực tiễn, thể hiện tập trung ở việc quán triệt mục tiêu chung của giáo dục phổ thông, thông qua chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng, nội dung của môn học và tình hình, nhiệm vụ cụ thể của đất nước trong những điều kiện cụ thể
Luật giáo dục được Quốc hội thông qua năm 2005 đã nêu: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm của công dân,
Trang 4chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [6]
2.1.2.2 Đặc trưng của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông
Lịch sử mang tính quá khứ, bao gồm những sự kiện, hiện tượng đã xảy
ra, nó tuân thủ theo tiến trình thời gian Chúng ta phải tiếp nhận lịch sử một cách gián tiếp thông qua các tài liệu được lưu lại
Lịch sử mang tính không lặp lại về không gian và thời gian Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ xảy ra trong một không gian và thời gian nhất định, chỉ xảy ra một lần duy nhất Không có một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào hoàn toàn giống nhau, dù có điểm giống nhau, lặp lại mà là sự kế thừa “lặp lại trên cơ
sở không lặp lại” Chính điều đó đã gây nên những trở ngại trong việc giáo viên cung cấp kiến thức cho học sinh nhớ sự kiện lịch sử
Lịch sử có tính cụ thể, nên khi trình bày các sự kiện lịch sử rất cần phải cụ thể, sinh động
Để thực hiện được yêu cầu này, người giáo viên Lịch sử phải vận dụng nhuần nhuyễn nhiều phương pháp dạy học, trong đó đồ dùng trực quan nhất là các đồ dùng trực quan hiện vật (các di tích lịch sử) góp một phần không nhỏ quyết định thành bại việc cung cấp kiến thức cho học sinh Nó giúp các em không chỉ “biết” mà còn “hiểu” lịch sử đã diễn ra như thế nào một cách chân thực nhất, sống động nhất
2.1.2.3 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử.
Việc đổi mới chương trình SGK hiện nay đặt ra yêu cầu bức thiết là phải
đổi mới phương pháp dạy học lịch sử Qua tìm hiểu, so với một số nước trong khu vực và trên thế giới, mặt bằng kiến thức ở trường phổ thông chúng ta không thua kém gì họ, thậm chí còn hơi nặng và học sinh ta khi đua tài chất xám trong các kỳ thi quốc tế cũng khẳng định được thứ hạng cao Nhưng, chúng ta lại thua
họ ở kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức khoa học và năng lực hoạt động độc lập
Thực tế hiện nay, nhiều giáo viên Lịch sử chưa hiểu hết hoặc “ngại” khai thác nội dung kênh hình, nên bỏ qua hoặc hiệu quả sử dụng chưa cao Hạn chế
đó không thể đáp ứng được yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy học, cũng như không hoàn thành mục tiêu giáo dục đã đề ra Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu bức thiết phải đổi mới phương pháp dạy học để đáp ứng việc đổi mới về nội dung và mục tiêu giáo dục đặt ra
2.1.3 Vai trò, ý nghĩa của hình thức tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại trong dạy và học Lịch sử.
- Thứ nhất, hình thức tổ chức tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử nhằm minh
họa, bổ sung tri thức lịch sử đã dược học.“Hình thức tham quan phù hợp với những nội dung lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương Nơi tham quan có thể là bảo tàng, di tích lịch sử, cũng có thể là các cơ sở sản xuất, văn hóa, Có thể tiến hành trong những ngày bình thường hoặc những dịp kỉ niệm những ngày lễ lớn của dân tộc” [12].
- Thứ hai: Việc tổ chức tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử địa phương có ý nghĩa nhiều mặt đối với việc nâng cao chất lượng học tập lịch sử của học sinh Qua buổi tham quan, học sinh sẽ nhớ chính xác, hiểu đúng các sự kiện lịch sử
Trang 5Các kỹ năng thực hành bộ môn cũng sẽ được rèn luyện nhiều hơn Ngoài ra, các
em còn thể hiện rõ cảm xúc lịch sử khi tham quan các di tích lịch sử của quê hương, nâng cao niềm tự hào về quê hương, đất nước
- Thứ ba: Các trường THPT tùy điều kiện của trường mình tổ chức cho học sinh tham quan theo phân phối chương trình Buổi tham quan chỉ có hiệu quả khi được chuẩn bị chu đáo, có kế hoạch và phương pháp tiến hành tốt, có sự phối hợp tổ chức của giáo viên và tổ bộ môn Lịch sử, đoàn thanh niên, chi đoàn giáo viên, Ban giám hiệu, Công đoàn trường, ban quản lý di tích và sự tham gia nhiệt tình của học sinh
- Thứ tư: Các nhà giáo dục học đã khẳng định ý nghĩa của tham quan nói chung
và tham quan dã ngoại di tích lịch sử nói riêng trong quá trình dạy học Nó góp phần tạo những biểu tượng cụ thể về những sự kiện lịch sử liên quan Những gì các em quan sát được trong thời gian tham quan sẽ được sử dụng trong những giờ học lịch sử trên lớp như những tài liệu thực tế, làm cơ sở hình thành các khái niệm lịch sử Tham quan còn nhằm kiểm tra, sữa chữa, làm chính xác, cụ thể hóa thêm những tri thức đã học của học sinh.[8]
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1 Thực trạng về di tích lịch sử Thọ Xuân nói chung và di tích lịch sử văn hoá Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần ở xã Xuân Hòa nói riêng
Thọ Xuân là vùng đất địa linh nhân kiệt, có truyền thống văn hiến, núi sông cẩm tú, con người cần cù, giản dị, giàu lòng yêu nước Thọ Xuân là đất thang mộc của hai vương triều hiển hách (Tiền Lê và Hậu Lê ) để lại những dấu son sáng chói trong lịch sử Việt Nam Đất Thọ Xuân đã sinh ra những vị anh hùng
mở nước, giải phóng dân tộc.Từ Lê Đại Hành hoàng đế (Lê Hoàn) đến Thái tổ cao hoàng đế (Lê Lợi), Lê Thánh Tông (Lê Tư Thành) - nhân vật của mọi thời đại đã làm cho Thọ Xuân trở thành vùng đất được mọi người dân Việt Nam và thế giới hướng về với tấm lòng ngưỡng mộ
Huyện Thọ Xuân khá phong phú về tiềm năng du lịch cả về cảnh quan, văn hóa, di tích lịch sử, là một huyện có bề dày lịch sử, văn hóa cách mạng với 56 di tích được xếp hạng, trong đó có 1 Di tích Quốc gia đặc biệt, 12 Di tích Quốc gia
và 43 Di tích cấp tỉnh
Xuân Hòa là một xã thuộc huyện Thọ Xuân, nằm ở phía Tây Bắc, cách trung tâm huyện 2 km Xuân Hòa là một vùng quê giàu truyền thống cách mạng của tỉnh Thanh Hóa, là địa chỉ tin cậy của cách mạng tỉnh Về mặt di tích lịch sử: Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần - xã Xuân Hòa huyện Thọ Xuân năm 2015 được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh
Nhưng, cũng như nhiều nơi khác, các di tích lịch sử cách mạng ở Thọ Xuân
đã và đang trải qua nhiều hiểm họa, bị phá hủy do thời gian ngày càng lùi xa, thiên nhiên khắc nghiệt và bản thân con người Việc sử dụng di tích đa số phục
vụ cho nhu cầu tham quan du lịch, còn việc khai thác các di tích nhằm phục vụ cho việc dạy học Lịch sử ở trường phổ thông thì vẫn còn hạn chế Các di tích lịch sử địa phương ở Thọ Xuân có được đưa vào sử dụng cũng chỉ nhằm giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh thông quan các hoạt động của đoàn thanh niên, các hoạt động giới thiệu của hướng dẫn viên du lịch chứ không phải thông qua sự hướng dẫn, giải thích, phân tích của giáo viên dạy bộ môn Lịch sử
Trang 62.2.2 Thực trạng việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng địa phương trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT Thọ Xuân.
Xuất phát từ những hạn chế trong dạy và học Lịch sử cũng như nhận thức
rõ tầm quan trọng và ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại tại
di tích lịch sử trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT, tôi đã tiến hành khảo sát ý kiến của GV và HS về thực trạng tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại tại
di tích lịch sử
2.2.2.1 Đối tượng khảo sát.
Việc điều tra khảo sát được tiến hành đối với GV và HS các lớp khối 11 tại trường THPT Lam Kinh, THPT Thọ Xuân 5 thuộc huyện Thọ Xuân, thông qua phiếu thăm dò ý kiến và phỏng vấn GV và HS
2.2.2.2 Nội dung, kết quả khảo sát (Xem phụ lục 1,2)
Thứ nhất, quan niệm của GV về mức độ cần thiết của việc tổ chức tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử cho HS trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT.
Kết quả cho thấy, có 62,5% GV cho là rất cần thiết và có tới 37,5% cho rằng cần thiết Điều này chứng tỏ thực tế việc triển khai chủ trương đổi mới phương pháp dạy học trong những năm qua đã có tác động tích cực đến nhận thức của GV Đã phần nào đó thấy được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc tổ chức tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử trong dạy và học Lịch sử ở trường THPT
Thứ hai, quan niệm của HS về hình thức tổ chức tham quan dã ngoại tại
di tích lịch sử.
Kết quả cho thấy, có tới 54,9% HS chưa từng được tham gia hoạt động này và chỉ có 44,1% HS đã được tiếp xúc ở các mức độ khác nhau Rất hứng thú với hoạt động chiếm 35,3%, ý kiến khẳng định hứng thú chiếm 43,1% và có tới 21,6% ý kiến bình thường với hoạt động này, không có ý kiến nào không hứng thú với hoạt động tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử
Điều này cũng chứng tỏ mức độ quan tâm của HS đối với hoạt động tham quan
dã ngoại là rất lớn nhưng với thực trạng hiện nay, việc tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại còn chưa được thường xuyên và hiệu quả vì thế dẫn tới tình trạng một bộ phận HS chưa nhận thức rõ ý nghĩa và vai trò của hoạt động này
Thứ ba, quan niệm của GV và HS về mức độ tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại trong dạy học môn Lịch sử.
Về phía GV, có tới 75% GV thỉnh thoảng sử dụng các hình thức khác nhau trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm, có 25% GV rất ít sử dụng và không có GV nào thường xuyên sử dụng
Về phía HS, có 36,3% HS đã nói rằng GV thỉnh thoảng mới sử dụng các hoạt động tham quan dã ngoại trong dạy học môn Lịch sử, chỉ có khoảng19,5% HS nói rằng GV thường xuyên sử dụng, có 26,5% HS nói rằng GV rất ít khi sử dụng các hình thức này và GV không bao giờ sử dụng chiếm 17,7%
Qua ý kiến của HS cho thấy, GV cũng đã khai thác các hình thức khác nhau để
tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế trong dạy học môn Lịch sử cho học sinh nhưng mức độ còn ít, số lượng GV sử dụng rất ít và thậm chí không bao giờ
sử dụng cũng chiếm một phần khá lớn Điều ấy phản ánh rất đúng thực trạng dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay
Trang 72.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Quy trình tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử.
- Đầu năm học, giáo viên lên kế hoạch về buổi tham quan ngoại khóa tại di tích lịch sử và đề xuất với Ban giám hiệu nhà trường, tổ bộ môn
- Dự trù kinh phí cho buổi tham quan:
+ Dự trù kinh phí từ hội phụ huynh học sinh và Ban giám hiệu nhà trường + Chi phí các khoản: thuê xe, mua nước, các đồ dùng liên quan
- Trước buổi tham quan 2 tuần: cần chuẩn bị theo các bước sau
+ Bước 1 Chọn đề tài (đặt tên) và xác định mục tiêu của buổi tham quan
dã ngoại tại di tích lịch sử
Công việc của giáo viên: Giáo viên phân chia lớp thành các nhóm, hướng dẫn người học đề xuất, xác định chủ đề, định hướng cho học sinh về mục buổi tham quan dã ngoại
Công việc của học sinh: Học sinh lắng nghe và tiếp thu những gợi ý, định hướng về đề tài của giáo viên, của nhóm làm việc
+ Bước 2 Xây dựng đề cương buổi tham quan dã ngoại
Công việc của giáo viên: hướng dẫn cho học sinh xác định nội dung, phương pháp, phương tiện, thời gian dự kiến, nguồn tài liệu, kinh phí thực hiện Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng “bộ câu hỏi khung” liên quan đến những vấn đề của buổi tham quan dã ngoại
Công việc của học sinh: Sau khi đã được phân công vào các nhóm, các nhóm thống nhất kế hoạch cụ thể thực hiện nhiệm vụ Giáo viên hướng dẫn, gợi
ý học sinh cách thức thu thập thông tin (lấy ở đâu, lấy bằng cách nào, phương tiện gì), cách xử lý thông tin (lựa chọn thông tin có giá trị phải đảm bảo độ tin cậy và có ý nghĩa), cách tổng hợp và trình bày kết quả
+ Bước 3 Thực hiện hoạt động.
Công việc của giáo viên: Gặp gỡ thường xuyên các nhóm để biết rõ tiến trình làm việc của từng nhóm, kịp thời giúp đỡ và điều chỉnh những vướng mắc
Công việc của học sinh: Thực hiện hoạt động theo nội dung
+ Bước 4 Trình bày sản phẩm
Kết quả của việc buổi tham quan dã ngoại tại di tích có thể được viết dưới dạng ấn phẩm (bản tin, tập san, báo, áp phích, thu hoạch, báo cáo…) và có thể được trình bày trên power point, được thiết kế thành các đoạn phim, video…
Bước 5 Đánh giá kết quả hoạt động tham quan dã ngoại
Công việc của học sinh: Các nhóm trình bày kết quả thực hiện của nhóm mình Các nhóm khác theo dõi, thảo luận, trao đổi, nhận xét, đóng góp ý kiến về kết quả làm việc của nhóm bạn Học sinh các nhóm đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá kết quả của nhóm mình
Công việc của giáo viên: Giáo viên nhận xét quá trình thực hiện hoạt động
và sản phẩm của mỗi nhóm; rút kinh nghiệm qua việc thực hiện hoạt động của các nhóm Giáo viên lưu kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh
- Giáo viên liên hệ trước với người phụ trách di tích, gặp gỡ, trao đổi và thảo luận, trình bày rõ mục đích, yêu cầu của buổi tham quan học tập tại di tích
Trang 8lịch sử để có kế hoạch phối hợp tạo điều kiện cho buổi tham quan đạt kết quả tốt nhất
+ Tìm hiểu những tranh ảnh, tư liệu, hiện vật có liên quan đến nội dung bài học sẽ hướng dẫn học sinh tham quan học tập
+ Chuẩn bị bài tập cho học sinh làm sau buổi tham quan dã ngoại
- Trước buổi tham quan 1 ngày:
+ Phổ biến mục đích, yêu cầu của tham quan, những công việc của các em phải làm khi tham quan, thời gian, địa điểm cụ thể
+ Giao bài tập cho học sinh làm sau buổi tham quan
2.3.2 Tiến trình tổ chức hoạt động tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần trên quê hương Xuân Hòa, Thọ Xuân.
2 3 2 1 Các bước tiến hành.
Bước 1: Chọn đề tài và xác định mục đích của buổi tham quan dã ngoại
a Lựa chọn chủ đề của buổi tham quan: “ Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần
-di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh - nơi ghi dấu một người quyên sinh vì đại nghĩa”.
b Xác định mục tiêu chủ đề của buổi tham quan dã ngoại:
- Kiến thức:
+ Biết được thời gian, địa điểm xây dựng ngôi đền
+ Biết được giá trị lịch sử, văn hóa của ngôi đền
+ Biết được hành động hi sinh của Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần
- Kĩ năng:
+ Phát triển kĩ năng phân tích, thu thập và xử lý thông tin, trình bày trước tập thể
+ Biết tìm kiếm thông tin qua nhiều phương tiện khác như: sách, báo, mạng + Có khả năng làm việc nhóm, khả năng hợp tác và tổ chức để thực hiện buổi tham quan dã ngoại có hiệu quả
- Thái độ:
+ Hứng thú và say mê học môn Lịch sử đặc biệt là Lịch sử địa phương Thọ Xuân
+ Thêm tự hào về mảnh đất và con người Thọ Xuân, biết gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa tinh thần của địa phương
Bước 2: Xây dựng kế hoạch buổi tham quan dã ngoại tại Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần.
- Đối tượng: lớp 11C5, trường THPT Lam Kinh.
- Thành phần tham gia: GVCN lớp, GV bộ môn Lịch sử, học sinh
- Địa điểm : Di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh - Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần tại xã Xuân Hòa, huyện Thọ Xuân
- Quản lý chung: Giáo viên chủ nhiệm Giáo viên chủ nhiệm chia học sinh thành
các nhóm nhỏ và yêu cầu học sinh quản lý và làm việc theo nhóm
- Xây dựng nội quy buổi tham quan dã ngoại
+ Lớp chia thành 3 nhóm theo tổ Tổ trưởng đứng đầu mỗi nhóm quản lý các thành viên trong nhóm
Trang 9+ Các nhóm thành viên phải tuân thủ theo sự quản lý của trưởng nhóm và giáo viên chủ nhiệm
+ Phải đi theo đoàn, không tách đoàn đi một mình
+ Không vứt rác bừa bãi Thực hiện qui định của di tích
+ Thực hiện theo nhiệm vụ được phân công và tuân thủ thời gian quy định
- Xác định thời gian: 1 buổi sáng
Bước 3: Thực hiện buổi tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử
a Thu thập thông tin:
- Giáo viến hướng dẫn học sinh đi thực địa thu thập thông tin thông qua quan sát, phỏng vấn trực tiếp Ông Nguyễn Văn Minh – Cán bộ văn hóa xã Xuân Hòa, đồng thời làm việc với Ban quản lý di tích
- Nhận thông tin về di tích đền trên các phương tiện như sách, báo, đài…
- Tìm hiểu vị trí địa lí và lịch sử của xã Xuân Hòa
- Phương tiện thực hiện: máy ảnh, máy quay phim, vở ghi chép
- Sau khi thu thập thông tin xong, các nhóm tập trung lại, ghi vào phiếu học tập xem mình đã học tập được những gì qua buổi tham quan
b Xử lí thông tin
- Qua việc thu thập những dữ liệu trên, học sinh phân tích, tổng hợp và đưa ra kết luận vào các nhiệm vụ trong phiếu học tập
- Các nhóm có khó khăn có thể gặp giáo viên để xin ý kiến giúp đỡ
Bước 4: Trình bày sản phẩm
- Học sinh chỉnh sửa ảnh, xây dựng Video clip, tập hợp số liệu đã thu thập về Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần
- Thiết kế sản phẩm: tập san ảnh, Video về Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần,
về quê hương Xuân Hòa trong thời kì đổi mới
- Chuẩn bị không gian cho báo cáo, đại diện các nhóm lên trình bày
- Tập thể lớp và giáo viên đưa ra các câu hỏi trao đổi về nội dung báo cáo
Bước 5:Đánh giá hoạt động trải nghiệm tham quan dã ngoại tại di tích lịch sử.
Để cho bản thân học sinh tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau; sau đó giáo viên đánh giá năng lực của học sinh
2 3 2 2 Kết quả cụ thể của từng hoạt động.
Sau khi di chuyển bằng xe ô tô với chiều dài 10km bắt đầu từ điểm xuất phát là trường THPT Lam Kinh đến địa bàn xã Xuân Hòa, xe sẽ dừng lại trước tấm biển ngay trên trục đường lớn: “Di tích lịch sử - văn hoá Đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần”
* Hoạt động 1: Tham quan
- Thời gian: 40 phút
- Mục đích: Giới thiệu cho học sinh về quê hương Xuân Hòa, Thọ Xuân
- Hình thức: HS đi tham quan các địa điểm chính của xã Xuân Hoà
Bắt đầu đến địa bàn xã Xuân Hòa, học sinh đóng vai một hướng dẫn viên du lịch giới thiệu về quê hương Xuân Hòa, Thọ Xuân Em Nguyễn Thị Huyền, lớp11C5
là người đảm nhận vai trò này
“Kính thưa quý khách!
Trang 10Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, người ta thường nhắc đến những vị nam
tử anh hùng, xả thân bảo vệ giang sơn xã tắc chứ ít khi nhắc đến những người phụ nữ cũng vì hai chữ ”giang sơn” mà dám hi sinh thân mình để bảo vệ sơn
hà Một trong số những người phụ nữ có tấm lòng hi sinh cao cả đó chính là Phạm Thị Ngọc Trần, vợ của vua Lê Lợi – thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Một năm trước đây, tại xã Xuân Hòa, huyện Thọ Xuân chúng ta đã từng đến thăm di tích lịch sử cách mạng – nhà ông Hồ Sỹ Nhân Hôm nay cũng trên mảnh đất này, tôi rất vinh dự được dẫn đoàn đến thăm di tích lịch sử văn hoá– đền Quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần - một địa chỉ cách chúng ta không xa nhưng nhiều người còn chưa hiểu rõ, thậm chí là chưa biết đến.
Xã Xuân Hòa cách trung tâm huyện Thọ Xuân hơn 2km về phía Tây Bắc,
là vùng đất cổ nằm trong các địa danh đã được ghi trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam, có dòng sông Chu và đường giao thông lớn chạy qua nên
xã Xuân Hòa có nhiều điều kiện giao lưu xuôi ngược và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội.
Cũng như bao làng xã khác, từ những cư dân đầu tiên đến định cư, đời
nối đời qua bao thế hệ đã cải tạo gò đầm trở thành những cánh đồng thẳng cánh cò bay, những triền bãi quanh năm xanh mướt rau màu, những xóm làng trù phú đông vui với những vườn cây cho đầy hoa trái Là cư dân nông nghiệp, sinh sống trên vùng đất nắng lắm, mưa nhiều, dư thừa bão lũ đã hun đúc cho người dân Xuân Hòa tính kiên trì, sáng tạo, cần cù và năng động dù sống trong hòa bình hay khi đất nước có chiến tranh Cũng từ cuộc sống luôn đối mặt với thiên tai khắc nghiệt, với kẻ thù tàn bạo đã tạo dựng cho người dân Xuân Hòa mối quan hệ xóm giềng, cộng đồng đầy tính nhân văn “tối lửa tắt đèn có nhau”.
Nằm trên mảnh đất Thọ Xuân “địa linh nhân kiệt”, người dân Xuân Hòa
đã sớm hình thành lòng yêu quê hương đất nước, sớm biết cầm vũ khí để chống lại kẻ thù xâm lược Từ những năm 30 của thế kỉ XX, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, cách mạng Việt Nam chuyển sang trang sử mới, nhân dân Xuân Hòa đã một lòng theo con đường Đảng đã vạch ra Trải qua cuộc đấu tranh đánh Pháp, đuổi Nhật, kháng chiến trường kì chống Mỹ, chống chiến tranh biên giới phía Bắc, biên giới Tây Nam, hàng ngàn người dân Xuân Hòa, lớp cha trước lớp con sau đã hăng hái tham gia các tổ chức cách mạng, vào quân đội, vào công an, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến đóng góp công sức, xương máu vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc Nhiều người con
ưu tú của xã Xuân Hòa đã yên nghỉ hoặc để lại một phần cơ thể trên những nẻo đường chiến đấu khắp Bắc -Trung - Nam.
Xuân Hòa cũng là vùng đất có truyền thống học hành thi cử Cách đây gần 500 năm đã từng có người đậu tiến sĩ, cử nhân, được bổ nhiệm làm quan trong triều, ngoài trấn, để lại những dấu ấn trong lịch sử văn hóa nước nhà Những năm đầu thế kỉ XX, Xuân Hòa cũng đã có nhiều theo học và đỗ đạt ở các trường văn hóa của chế độ cũ Từ năm 1954 trở lại đây, phong trào học tập của Xuân Hòa càng được nâng cao Hàng ngàn công dân Xuân Hòa đã có bằng cử nhân, đại học, cao đẳng, nhiều người đã phấn đấu đạt học vị tiến sĩ, thạc sĩ Nhiều người được nhà nước phong tặng học hàm giáo sư, phó giáo sư Đội ngũ