SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT LÊ LỢI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI: DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH KHI DẠY DẠNG BÀI “HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI”
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT LÊ LỢI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI:
DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH KHI DẠY DẠNG BÀI “HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
MỚI” TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 10
Người thực hiện: Vũ Thị Phương Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Địa lí
THANH HOÁ, NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1 Mở đầu 2
1.1 Lí do chọn đề tài 2
1.2 Mục đích nghiên cứu 3
1.3 Đối tượng nghiên cứu 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu 3
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1.1 Các căn cứ ……… … 3
2.1.2 Các khái niệm… ……….……… 3
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5
2.2.1.Về phía giáo viên 5
2.2.2 Về phía học sinh 6
2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến hiện trạng 6
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7
2.3.1 Bản chất phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 7
2.3.2 Các dạng bài theo định hướng phát triển năng lực trong chương trình Địa lí 10-cơ bản 7
2.3.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 8
2.3.4 Ví dụ cụ thể bài: Lớp vỏ địa lí Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí 9
2.4 Hiệu quả của vận dụng sáng kiến trong giảng dạy Địa lí 10 19
2.4.1 Hiệu quả thực tiễn 19
2.4.2 Khảo nghiệm tính khả thi 19
2.4.3 Tác dụng của sáng kiến đến chất lượng giảng dạy và giáo dục của bản thân, của đồng nghiệp 19
3 Kết luận, kiến nghị 20
3.1 Kết luận 20
3.2 Kiến nghị, đề xuất 20
Tài liệu tham khảo 22
Trang 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH KHI DẠY DẠNG BÀI “HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI” TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 10-CƠ BẢN
(Ví dụ bài: “Lớp vỏ địa lí Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí”)
1 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Sự phát triển kinh tế-xã hội của nước ta trong bối cảnh hội nhập quốc tế vớinhững ảnh hưởng của nền kinh tế tri thức và toàn cầu hóa đang tạo ra những cơhội nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục phổ thông
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học Qua đó, giáo
dục phổ thông phải giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bảnđặt nền móng cho sự phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất vànăng lực; hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng vànhững thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt Giúp học sinhphát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểuhọc, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh tri thức và kĩnăng nền tảng Giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cầnthiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân, khả năng tự học và
ý thức học tập suốt đời, khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnhtoàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới
Để đạt được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từphương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cáchvận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồngthời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sangkiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức của học sinh
Với phương hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học Địa línói riêng, đòi hỏi người giáo viên không chỉ chú ý đến việc truyền thụ tri thức
mà còn phải giúp người học có kĩ năng, năng lực hoạt động trong thực tiễn Mộttrong những biện pháp quan trọng đối với giáo viên và học sinh khi dạy và họcĐịa lí là phải đổi mới phương pháp dạy học, trong đó dạy học theo định hướngphát triển năng lực học sinh là mục đích mà chúng ta đang hướng tới Tuy nhiên,
từ thực tế giảng dạy của bản thân và cũng như việc đi dự giờ đồng nghiệp, tôithấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học phát triển nănglực cho học sinh đã có nhưng chưa nhiều Dạy học vẫn còn nặng về kiến thức líthuyết, việc rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực cho học sinh còn ít, nhất làtrong các bài hình thành kiến thức mới Mặt khác số lượng bài hình thành kiếnthức mới trong chương trình Địa lí lớp 10 chiếm số lượng nhiều nhất Vì vậy,khi dạy học các bài này theo định hướng phát triển năng lực là học sinh sẽ cómột lượng lớn kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo Thông qua quá trình học tập đó, nănglực của học sinh sẽ được hình thành và phát triển
Trang 4Vì những lí do trên, tôi đã chọn nội dung: Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh khi dạy dạng bài "hình thành kiến thức mới" trongchương trình Địa lí 10 -cơ bản để nghiên cứu và áp dụng, nhằm nâng cao chấtlượng dạy học của bản thân, với mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào việcphát triển năng lực cho học sinh tại nơi tôi đang giảng dạy.
- Nghiên cứu những biện pháp, quy trình tổ chức bài dạy và đưa ra ví dụ cụ thể
về bài dạy hình thành kiến thức mới theo định hướng phát triển năng lực
- Giúp giáo viên nhận thấy dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho họcsinh trong dạy học Địa lí là hợp lí, có hiệu quả
- Giúp học sinh có khả năng tự chủ lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng từ đóhình thành và phát triển năng lực thông qua việc tổ chức các bài học trong quátrình giảng dạy của giáo viên
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Giới hạn đối tượng nghiên cứu:
Tập trung nghiên cứu một số biện pháp, cách thức tổ chức dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực cho người học trong môn Địa lí lớp 10 đối với dạngbài hình thành kiến thức mới Từ đó đưa ra những cách tiếp cận, giảng dạy bàihình thành kiến thức mới có hiệu quả làm tiền đề áp dụng rộng rãi hơn chonhững năm sau
- Giới hạn về khách thể khảo sát:
Giáo viên giảng dạy môn Địa lí lớp10 và học sinh lớp 10A1, 10A2, 10A3, 10A4tại trường mà bản thân đang làm việc
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: nghiên cứu tài liệu, lí thuyết có liên quanvới đề tài như nghiên cứu quy trình dạy học để phát triển năng lực cho học sinhtrong học tập Địa lí, nghiên cứu sách giáo viên, sách giáo khoa,
- Phương pháp thử nghiệm: Soạn giáo án theo hướng của sáng kiến đưa ra và ápdụng vào thực tế giảng dạy
- Phương pháp thu thập, xử lí số liệu, thông tin: sử dụng phiếu thu thập ý kiến học sinh, giáo viên
- Phương pháp đo lường: kết quả kiểm tra đánh giá trong dạy học
- Thông qua kinh nghiệm thực hiện giảng dạy chương trình Địa lí lớp 10 qua cácnăm học
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Trang 52.1.1 Các căn cứ:
- Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong nghị
quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII 1996), được thể chế hóa trong luật Giáo dục (2005), được cụ thể hóa trong cácchỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo đặc biệt chỉ thị số 14 (4-1999)
(12 Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi: ‘‘Phương pháo giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặcđiểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,hứng thú học tập cho học sinh’’
- Việc dạy học Địa lí nói chung cần đảm bảo các nguyên tắc giáo dục, đây là cácluận điểm có tính chất chỉ đạo, những quy định, yêu cầu cơ bản mà người giáoviên cần phải tuân thủ để mang lại hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy học.Việc sử dụng, áp dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp với từng phầnnội dung kiến thức đã căn cứ vào các nguyên tắc giáo dục (môn Địa lí) Yêu cầucủa việc đổi mới phương pháp dạy học nên giáo viên cần vận dụng các phươngpháp soạn giảng cho phù hợp để đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho họcsinh, từ đó có thể phát huy tính tự giác tích cực của học sinh, rèn luyện kĩ năng,
kĩ xảo và qua đó sẽ hình thành và phát triển năng lực cho học sinh
2.1.2 Các khái niệm:
- Năng lực?
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể 2018: “Năng lực là thuộc tính
cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rènluyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và cácthuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành côngmột loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụthể”
- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực?
Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạyhọc, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọngnăng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị chocon người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp.Dạy học phát triển năng lực nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách là chủthể của quá trình nhận thức
- Dạy học phát triển năng lực trong môn Địa lí ở trường phổ thông?
Theo chuơng trình giáo dục phổ thông tổng thể có hai loại năng lực là năng lựcchung(năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giảiquyết vấn đề và sáng tạo ) và năng lực chuyên môn(năng lực ngôn ngữ; năng lựctính toán; năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội ; năng lực công nghệ; năng lựctin học; năng lực thẩm mĩ; năng lực thể chất)
Môn Địa lí ở trung học phổ thông góp phần hình thành và phát triển cho họcsinh cả năng lực chung lẫn năng lực chuyên môn Vậy năng lực của môn Địa lí ởđây là gì ? Theo chương trình giáo dục phổ thông môn Địa lí, chương trình giáo
Trang 6dục phổ thông tổng thể, môn Địa lí hình thành và phát triển các năng lực như:Năng lực nhận thức thế giới theo quan điểm không gian; Năng lực giải thích cáchiện tượng và các quá trình địa lí; Năng lực sử dụng các công cụ của Địa lí học
và tổ chức học tập trên thực địa; Năng lực thu thập, xử lí và truyền đạt thông tin
địa lí; Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn [1]
Dạy học theo hướng phát triển năng lực môn Địa lí cần phải đảm bảo đượcnhững yêu cầu nhất định Những yêu cầu này được thể hiện từ thấp đến cao, từđơn giản đến phức tạp Đây là yêu cầu cần đạt, là kết quả đầu ra của quá trình
dạy học
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1 Về phía giáo viên:
- Đội ngũ giáo viên được đào tạo đạt và vượt chuẩn, có năng lực, nhiệt tìnhtrong giảng dạy, nắm được các phương pháp giảng dạy, quan tâm tới việc pháthuy tính tích cực, chủ động của học sinh, có ý thức học hỏi đồng nghiệp và tựhọc để nâng cao trình độ, thường xuyên dự giờ để rút kinh nghiệm, soạn giáo ánmẫu, Đặc biệt, giáo viên đã chú trọng đến đặc trưng của bộ môn là sử dụngcác thiết bị, đồ dùng dạy học khi lên lớp
- Tình hình thực tế của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực họcsinh:
+ Để đảm bảo cho việc đánh giá, tôi tiến hành khảo sát nhằm thu thập ý kiếncủa giáo viên Địa lí trong trường về những vấn đề cần khảo sát Thời gian khảosát trong năm học 2020 – 2021
Câu hỏi khảo sát:
Thầy (cô) hiểu như thế nào về dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh?
Thầy (cô) cho rằng việc dạy hướng phát triển năng lực cho học sinh trong môn Địa lí có cần thiết hay không?
Thầy (cô) đã làm gì trong dạy học Địa lí để phát triển năng lực cho học sinh? Thầy (cô) có gặp khó khăn gì khi tổ chức một bài dạy Địa lí theo hướng phát triển năng lực cho học sinh?
Khi tổ chức bài dạy theo hướng phát triển năng lực học sinh, thầy(cô)thấy học sinh tham gia các hoạt động học như thế nào?
+ Cùng với việc lập mẫu phiếu khảo sát để thu thập thông tin, tôi cũng đã đi
dự giờ của đồng nghiệp, kết hợp với kinh nghiệm của bản thân, cộng với kết quảkhảo sát và kiểm tra chất lượng học tập của học sinh nhằm đánh giá thực trạngcủa dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
Kết quả tổng hợp và xử lí thông tin về thực trạng dạy học theo hướng phát triểnnăng lực học sinh như sau: Nhìn chung, đa số các các giáo viên Địa lí trongtrường(75%) đã có những hiểu biết nhất định về dạy học theo hướng phát triểnnăng lực học sinh, nhận thức được tầm quan trọng, thấy được sự cần thiết vàmục đích quan trọng nhất khi dạy học đó là hình thành, phát triển năng lực vàphẩm chất của người học Trong quá trình dạy học, các thầy cô cũng đã cố gắngđổi mới phương pháp, thiết kế bài giảng, tổ chức các hoạt động học để hình
Trang 7thành và phát triển năng lực học sinh Khi dạy học như vậy thì học sinh hứngthú hơn, tham gia vào bài học tích cực, chủ động hơn và từ đó hiệu quả của giờhọc cũng tốt hơn.
Bên cạnh đó, việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh còn gặpphải những khó khăn như: khó khăn trong cách tiếp cận vấn đề: một bộ phậnthầy cô ngại đổi mới, đổi mới chưa nhiều, để dạy học theo hướng phát triển nănglực học sinh cần có thời gian nhất định Một bộ phận vẫn còn mơ hồ, lúng túngchưa hiểu rõ về các phương pháp dạy học hiện đại, phát triển năng lực học sinh,hoặc có làm nhưng cũng qua loa, đại khái, hoặc chỉ thực hiện khi có giáo viên
dự giờ, thao giảng; Hay việc phải lồng ghép quá nhiều nội dung như môi trường,
sử dụng năng lượng tiết kiệm,…trở thành gánh nặng và tác động không nhỏ đếnviệc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực người học
2.2.2 Về phía học sinh:
- Trong những năm gần đây, việc học Địa lí đã có đủ phương tiện để phục vụ cho việc học tập như bản đồ, átlat Địa lí, sách tham khảo, tranh ảnh, sơ đồ, Học sinh đã làm quen với cách học mới, tích cực, chủ động hơn trong việc pháthiện kiến thức, có ý thức trong làm bài tập, chuẩn bị bài mới Qua kiểm tra vàchấm vở bài tập của học sinh cho thấy nhiều em đã đầu tư thời gian vào làm bài,soạn bài đầy đủ, có chất lượng, chịu khó tìm tòi kiến thức thực tế khi giáo viên yêu cầu
- Tuy nhiên vẫn còn một số tồn tại: một số em còn lười học, thiếu tính tích cực,chủ động trong học tập Một số không chịu khó làm bài tập, chuẩn bị bài trướckhi đến lớp, thậm chí còn mượn vở bài tập của bạn để chép lại một cách thụđộng Trên lớp mất tập trung, không tham gia xây dựng bài, không có hứng thúhọc tập Năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong học tập và cuộcsống còn hạn chế
- Thông qua việc kiểm tra khảo sát chất lượng đầu năm của bộ môn Địa lí củatrường thì số học sinh có kết quả học tập từ khá trở lên chiếm khoảng 55%.Trong số đó có những em có triển vọng song chưa được đầu tư nhiều nên chưathực sự phát huy được khả năng của bản thân Số học sinh giỏi Địa lí còn ít Cácbài giảng, tài liệu môn Địa lí chưa thật sự phổ biến trong thư viện nhà trườngnên quá trình học tập, giảng dạy của giáo viên và học sinh còn gặp nhiều khókhăn, đòi hỏi giáo viên cần quan tâm và đầu tư bài giảng để luôn tạo được mới
lạ, lôi cuốn, thu hút sự tham gia tích cực của học sinh, từ đó sẽ hình thành vàphát triển năng lực cho học sinh
2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến hiện trạng:
- Môn Địa lí là môn học khó (vừa có kiến thức tự nhiên vừa có kiến thức xãhội) Đồng thời chưa phải là môn học các em chọn để xét tuyển đại học nên họcsinh chưa thật sự chú ý
- Học sinh chưa nhận thức đúng, chưa có kĩ năng, chưa có phương pháp học tập thích hợp, năng lực tìm hiểu vấn đề còn hạn chế
Chính vì thế trong quá trình dạy học Địa lí lớp 10, tôi đã áp dụng một số cáchlàm, biện pháp để tạo hứng thú, rèn luyện các kĩ năng, hình thành và phát triển
Trang 8năng lực cho học sinh trong học tập Sau đây tôi đưa ra một số giải pháp, cách làm của bản thân để phát triển năng lực cho học sinh.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Bản chất phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
- Về nội dung dạy học:
+ Cần xây dựng các hoạt động, chủ đề, nhiệm vụ đa dạng gắn với thực tiễn
- Về kiểm tra, đánh giá
+ Đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ của họcsinh dựa vào chuẩn năng lực
- Trong chuẩn năng lực có những nhóm năng lực chung
- Từ năng lực chung cụ thể hóa thành các năng lực chuyên biệt
- Từ năng lực chuyên biệt cụ thể hóa thành các năng lực thành phần
- Các năng lực thành phần cụ thể hóa thành các thành tố liên quan đến kiến thức
kỹ năng… để định hướng quá trình dạy học, kiểm tra, đánh giá của giáo viên
2.3.2 Các dạng bài theo định hướng phát triển năng lực trong chương trình Địa lí 10- cơ bản.
- Dạng bài hình thành kiến thức mới:
Dạng bài hình thành kiến thức mới là kiểu tổ chức nội dung và các hoạt độngnhằm giúp học sinh lĩnh hội những tri thức khoa học bộ môn và những kĩ năng
cơ bản của bài học, làm việc với những phương pháp đặc trưng của việc học tập,nghiên cứu Địa lí, phát triển những thao tác tư duy và các phẩm chất hoạt độngtrí tuệ
Số lượng tiết trong chương trình nhiều: 37 tiết
Số lượng tiết trong chương trình: 7 tiết
- Dạng bài ôn tập:
Bài ôn tập trong chương trình là dạng bài khái quát, hệ thống hóa tri thức Địa lí
đã được hình thành và phát triển cho học sinh, thường được thiêt kế để dạy bàitổng hợp, ôn tập giữa kì và cuối kì Kiểu bài này giúp học sinh khái quát, khắcsâu tri thức đã học một cách sâu sắc, chắc chắn và hệ thống Hệ thống tri thức
Trang 9bài ôn tập gồm kiến thức lí thuyết, kiến thức và kĩ năng thực hành địa lí được gắn bó chặt chẽ với nhau.
Số lượng tiết trong chương trình: 4 tiết
Trong phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm này, tôi xin tập trung vào “dạng bài hình thành kiến thức mới” để phát triển năng lực cho học sinh.
2.3.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện:
Để nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh, việc đổi mới phương pháp dạyhọc, đổi mới cách kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực họcsinh trong giai đoạn hiện nay, bản thân tôi rút ra được các yêu cầu và biện pháp
+ Sử dụng các phương pháp dạy học và hình thức dạy học phù hợp phát huyđược tính tích cực chủ động của học sinh
+ Chú ý tăng cường liên hệ kiến thức bài học với thực tiễn của cuộc sống + Chú ý tăng cường các hoạt động vận dụng; các nội dung kiến thức liên môn
và hoạt động trải nghiệm
- Các yêu cầu tổ chức dạy học dạng bài hình thành kiến thức mới:
Theo truyền thống, tiết học có các bước tổ chức: ổn định tổ chức lớp, kiểm trabài cũ, tìm hiểu bài mới, củng cố và giao bài tập về nhà
Theo định hướng dạy học phát triển năng lực học sinh: cấu trúc bài học, tiết họcđược tổ chức linh hoạt hơn, không nhất thiết phải theo trật tự như trên mà được
tổ chức dựa trên các hoạt động nhận thức của người học, kết hợp linh hoạt biệnpháp hướng dẫn của giáo viên
- Biện pháp tổ chức dạy học dạng bài hình thành kiến thức mới:
Đối với giáo viên:
+ Khi nhận lớp phải khảo sát để phân hóa năng lực của học sinh theo các nhómđối tượng giỏi, khá, trung bình, yếu để có kế hoạch dạy học phù hợp với năng lực học sinh, giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản, nâng cao được năng lực cho học sinh khá, giỏi
+ Dựa vào sách giáo khoa, bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng để thiết kế bài giảng đạt được các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng phù hợp với
từng nhóm đối tượng học sinh Giáo viên nghiên cứu bài học: nghiên cứu cấu
trúc, sắp xếp hệ thống nội dung bài học/chủ đề, xác định dung lượng kiến thức,
kĩ năng học tập và dự kiến phân bố thời gian Khi giáo viên thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp, có thể làm thay đổi cấu trúc các đơn vị bài học cấu thành chủ
Trang 10đề nhưng cần đảm bảo hệ thống hóa kiến thức và kĩ năng của các bài học thành thể thống nhất.
+ Xác định mục tiêu, định hướng năng lực cần hình thành và phát triển ở ngườihọc Mô tả các mục tiêu và các biểu hiện năng lực cần đạt được thông qua bàihọc/chủ đề
+ Thiết kế các hoạt động học tập cụ thể(soạn giáo án dạy học): Để tránh học sinh nhàm chán trong quá trình học tập, giáo viên cần thiết kế, đa dạng các hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đặc trưng bài học, với đặc điểm và trình độ học sinh Trong một tiết học có thể nội dung này tổ chức theo nhóm hoặc cá nhân, nội dung khác tổ chức dưới dạng trò chơi, giải đố, hái hoa dân chủ, “thi rung chuông vàng” Đa dạng hình thức tổ chức có sức hấp dẩn thu hút học sinh làm cho tiết học nhẹ nhàng các em hứng thú và dễ tiếp thu kiến thức
+ Sử dụng đồ dùng dạy học một cách tích cực
Sử dụng đồ dùng như phương tiện dạy học: hình vẽ minh họa, dụng cụ thực hành, bản đồ,…giúp học sinh thích quan sát, tạo khả năng tập trung, học sinh dễ tiếp nhận kiến thức Các đồ dùng trực quan đó giúp học sinh có thể thu thập và
xử lý những thông tin cần thiết để rút ra kết luận
+ Chuẩn bị điều kiện tổ chức dạy học: Phương tiện dạy học, xác định các điều kiện tối thiểu và dự kiến các điểu chỉnh, thay đổi môi trường học tập Sử dụng máy chiếu trong bài giảng Hiện nay nhà trường đã có nhiều máy chiếu, chúng tasoạn giảng bằng máy chiếu, vừa tiết kiệm kinh phí làm đồ dùng vừa khai thác tối
đa kênh hình, tranh ảnh, các thông tin… Khi soạn giảng cần sáng tạo trong thiết
kế các trang trình chiếu sao cho hấp dẫn có ý nghĩa, nhằm giảm thời gian viết trên bảng lớp, dành thời gian luyện tập kiểm tra kiến thức học sinh
+ Tiến hành thực hiện các hoạt động khám phá kiến thức mới cho học sinh:điều khiển hoạt động dẫn nhập, tổ chức hướng dẫn và kiểm soát các hoạt độngtìm hiểu kiến thức mới của học sinh, vận dụng các phương pháp dạy học và kĩthuật dạy học linh hoạt trong quá trình hỗ trợ học sinh chiếm lĩnh tri thức mới + Sử dụng các biện pháp, cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả chiếm lĩnh kiếnthức, kĩ năng mới qua các hoạt động học, kiểm tra mức độ vận dụng kiến thứcbài cũ/đã có, đồng thời đánh giá biểu hiện của các năng lực hình thành, pháttriển ở học sinh
Đối với học sinh:
+ Yêu cầu học sinh về nhà tìm tòi, nghiên cứu nội dung có liên quan đến bàihọc
+ Chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng học tập
+ Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu có liên quan
2.3.4 Ví dụ cụ thể: Bài: “Lớp vỏ địa lí Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí”
Qua tìm hiểu, nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng, cácbiện pháp tổ chức bài hình thành kiến thức mới, tôi xin đưa ra ví dụ cụ thể về bàihình thành kiến thức mới “Lớp vỏ địa lí Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh củalớp vỏ địa lí” theo hướng hình thành và phát triển năng lực cho học sinh Nội
Trang 11dung cụ thể thể hiện rõ trong từng phần của giáo án và bài dạy.
Phân biệt được lớp vỏ địa lí và lớp vỏ Trái Đất
Trình bày được khái niệm, nguyên nhân, biểu hiện và ý nghĩa thực tiễn của quyluật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí
Phân tích để thấy giữa các thành phần tự nhiên trong lớp vỏ địa lí có mối quan
hệ mật thiết với nhau, vì vậy cần thiết phải nghiên cứu tính thống nhất và hoànchỉnh của lớp vỏ địa lí, trên cơ sở đó dự báo hậu quả xảy ra trong tương lai khicon người tác động vào tự nhiên, cải biến tự nhiên
Khai thác kiến thức mới trong các bảng thông tin
Liên hệ thực tế về sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên
2) Năng lực
- Năng lực chung
Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, hợp tác trong hoạt dộng nhóm, ứng dụngcông nghệ thông tin
- Năng lực chuyên môn Địa lí
Năng lực giải thích các hiện tượng và quá trình địa lí
Năng lực sử dụng các công cụ của Địa lí học: sơ đồ, tranh ảnh, các video có nộidung liên quan
Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng địa lí vào thực tiễn
3) Phẩm chất
Quan tâm đến sự thay đổi của môi trường xung quanh
Suy nghĩ, cân nhắc trước khi tiến hành một hoạt động nào đó có liên quan đếnmôi trường như đốn chặt cây rừng, vứt rác bừa bãi,…; dự báo trước những hậuquả sẽ xảy ra từ hành động của mình
Có ý thức và hành động hợp lí để bảo vệ tự nhiên, tôn trọng quy luật tự nhiên
II Thiết bị dạy học
Trang 12Bước 1: Giáo viên cho học sinh quan sát một số hình ảnh trên Trái Đất Các em
thấy gì từ những hình ảnh này?
Biển Aran(Trung Á)-tháng 8/2000 Biển Aran(Trung Á)-tháng 8/2014
Sông băng Redersen Glacier (Alaxca-Hoa Kì)- hè
1917 Sông băng Redersen Glacier (Alaxca-Hoa Kì)- hè2005
Các hình ảnh đầu tiên: Biển Aran đang cạn dần, diện tích bị thu hẹp lại
Dòng sông băng trước kia, nay còn lại rất ít