Mục tiêu nghiên cứu của luận văn này là đánh giá kiến thức của sản phụ về chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong tuần đầu trên địa bàn huyện Giồng Riềng năm 2020; phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức của sản phụ.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
HUỲNH XUÂN THỤY
THỰC TRẠNG NHU CẦU, KIẾN THỨC CHĂM SÓC SẢN PHỤ - TRẺ SƠ SINH SAU ĐẺ TRONG 7 NGÀY TẠI NHÀ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIỒNG RIỀNG NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội – 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
HUỲNH XUÂN THỤY
THỰC TRẠNG NHU CẦU, KIẾN THỨC CHĂM SÓC SẢN PHỤ - TRẺ SƠ SINH SAU ĐẺ TRONG 7 NGÀY TẠI NHÀ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIỒNG RIỀNG NĂM 2020
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã số: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học:
TS.Bs Phạm Như Thảo
Hà Nội – 2020
Trang 3LỜI CÁM ƠN
Trong quá trình thực hiện và hoàn thành Khóa luận tốt nghiệp thạc sỹ điều dưỡng này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình và sự động viên của các thầy cô, gia đình và bạn bè Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và sự biết
ơn sâu sắc đến:
Ban Giám hiệu Nhà trường, Phòng Điều dưỡng, Phòng sau đại học đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cám ơn tới: TS.Bs Phạm Như Thảo người thầy trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi tận tình chu đáo, trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi bầy tỏ lòng biết ơn đến tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Y tế huyện Giồng Riềng đã tạo điều kiện giúp đỡ tận tình cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hành và hoàn thành luận văn
Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các sản phụ đã đồng ý trả lời phỏng vấn giúp quá trình nghiên cứu và thu thập số liệu được thuận lợi
Xin cảm ơn những người đồng nghiệp của tôi, đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong quá trình học tập và chính những kinh nghiệm thực tế trong quá trình công tác của họ đã đóng góp rất nhiều ý kiến cho tôi hoàn thành luận văn này
Cuối cùng, xin cảm ơn những người thân trong gia đình tôi, những người bạn đã luôn bên cạnh tôi, quan tâm động viên giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn, trở ngại để hoàn thành Luận văn này
Do trình độ, kinh nghiệm cũng như thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên Luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý độc giả
Hà Nội, ngày 20 tháng 9 năm 2020
Học viên
Huỳnh Xuân thụy
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Huỳnh Xuân Thụy học viên lớp cao học Điều dưỡng khóa 7.1 trường Đại học Thăng Long xin cam đoan
Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS.Bs Phạm Như Thảo
Công trình này không trùng với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam
Các số liệu và thông tin nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực
và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở nơi nghiên cứu cho phép lấy số liệu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này
Hà Nội, ngày 20 tháng 9 năm 2020
Học viên
Huỳnh Xuân Thụy
Trang 5CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1 3
TỔNG QUAN 3
1.1 Chăm sóc sau sinh cho bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà 3
1.1.1 Một số khái niệm 3
1.1.1.1 Giai đoạn sau sinh 3
1.1.1.2 Chăm sóc sau sinh 3
1.1.1.3 Sơ sinh 3
1.1.1.4 Nhu cầu 3
1.1.2 Sinh lý hậu sản thường và sơ sinh đủ tháng 4
1.1.2.1.Giải phẫu và sinh lý hậu sản thường 4
1.1.2.2 Sơ sinh đủ tháng và những vấn đề sức khỏe 6
1.1.3 Những nguy cơ của bà mẹ và trẻ sơ sinh thời kỳ hậu sản: 7
1.1.3.1 Những nguy cơ của bà mẹ: 7
1.1.3.2 Những nguy cơ của trẻ sơ sinh 9
1.1.4 Nội dung chăm sóc sau sinh về y tế 10
1.1.4.1 Thời điểm chăm sóc sau sinh 11
1.1.4.2 Nội dung chăm sóc sau sinh theo hướng dẫn quốc gia 12
1.2 Kiến thức, thực hành của bà mẹ về chăm sóc sau sinh 13
1.2.1 Kiến thức và thực hành C SSS của bà mẹ trên thế giới 13
1.2.1.1 Kiến thức, thực hành sau sinh nói chung: 13
1.2.1.2.Các kiến thức, thực hành sau sinh chuyên biệt: 14
1.2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thực hành sau sinh của bà mẹ 16
1.2.2 Kiến thức, thực hành về CSSS của bà mẹ tại Việt Nam 17
1.3 Các mô hình chăm sóc sau sinh tại nhà 18
Trang 71.3.1 Mô hình chăm sóc tại nhà sau sinh trên thế giới 18
1.3.2 Chăm sóc sau sinh tại nhà ở Việt Nam 20
CHƯƠNG 2 23
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23
2.1 Đối tượng nghiên cứu 23
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 23
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 23
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 23
2.3 Thiết kế và phương pháp nghiên cứu 23
2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 23
2.3.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 23
2.4 Phương pháp thu thập số liệu 24
2.6 Các biến số nghiên cứu 25
2.7 Phân tích số liệu 27
2.8 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 27
2.8.1 Tính tự nguyện 27
2.8.2 Tính bảo mật 27
2.8.3 Đạo đức của nhà nghiên cứu 27
2.9 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục sai số 27
CHƯƠNG 3 29
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29
3.1 Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu 29
3.1.1.Đặc điểm của các bà mẹ tham gia nghiên cứu 29
3.1.2 Điều kiện sinh hoạt sau sanh của bà mẹ 32
3.1.3 Người chăm sóc các bà mẹ sau sinh 33
3.1.4 Tình trạng sức khỏe của bà mẹ và trẻ sơ sinh 33
3.2 Nhu cầu kiến thức chăm sóc sản phụ - trẻ sơ sinh sau đẻ 7 ngày tại nhà 35
Trang 83.2.1 Tiếp cận thông tin về chăm sóc sau sanh của bà mẹ tại công đồng.
35
3.2.2 Nhu cầu kiến thức các dấu hiệu nguy hiểm và các vấn đề sức khỏe có thể gặp sau sinh 35
3.2.3 Kiến thức về chế độ nghỉ ngơi, lao động, vệ sinh của sản phụ sau sanh 37
3.2.4.Kiến thức về dinh dưỡng của sản phụ sau sanh 38
3.2.5.Kiến thức về kế hoạch hóa gia đình của sản phụ sau sanh 39
3.2.6.Kiến thức về chăm sóc sức khỏe trẻ sơ sinh của các sản phụ 40
3.3 Liên quan giữa một số yếu tố đến kiến thức và nhu cầu chăm sóc sau sinh 43
3.3.1 Một số yếu tố nhân khẩu học 43
3.3.2 Một số yếu tố về tiếp cận y tế với kiến thức chăm sóc sau sinh của mẹ 47
3.4 Một số yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn cho bà mẹ 48
3.4.1 Yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn chăm sóc sức khỏe cho mẹ 48 3.4.2 Yếu tố liên quan đến nhu cầu của bà mẹ tư vấn chăm sóc cho trẻ sơ sinh 49
CHƯƠNG 4 51
BÀN LUẬN 51
4.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 51
4.2.Kiến thức của sản phụ về chăm sóc mẹ và trẻ sơ sinh 56
KẾT LUẬN 73
KHUYẾN NGHỊ 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO 76
PHỤ LỤC 84
PHIẾU PHỎNG VẤN BÀ MẸ SAU SINH 0 - 7 NGÀY TẠI NHÀ 84
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 29
Bảng 3.2 Đặc điểm lần sinh tại thời điểm nghiên cứu 30
Bảng 3.3 Mức độ hài lòng về điều kiện sinh hoạt lần sinh này 32
Bảng 3.4 Sức khỏe của bà mẹ 0-7 ngày sau sinh 33
Bảng 3 5 Sức khỏe trẻ sơ sinh 34
Bảng 3 6 Nguồn thông tin chủ yếu về chăm sóc sau sinh 35
Bảng 3 7 Kiến thức bà mẹ về dấu hiệu nguy hiểm sau khi sinh 35
Bảng 3 8 Kiến thức về dấu hiệu nhiễm khuẩn đường sinh dục sau khi sinh 36 Bảng 3 9 Kiến thức của bà mẹ về các vấn đề sau khi sinh có thể gặp 36
Bảng 3.10 Kiến thức về chế độ lao động, nghỉ ngơi phù hợpcủa bà mẹ sau sinh 37
Bảng 3 11 Kiến thức về vệ sinh sau đẻ 37
Bảng 3 12 Kiến thức về chế độ ăn uống sau sinh 38
Bảng 3 13 Kiến thức về bổ sung vi chất của bà mẹ sau sinh 39
Bảng 3.14 Kiến thức bà mẹ về thời điểm giao hợp 39
Bảng 3.15 Kiến thức về các dấu hiệu nguy hiểm của trẻ sơ sinh 40
Bảng 3.16 Kiến thức về lịch tiêm chủng của trẻ sơ sinh 41
Bảng 3.17 Kiến thức về vệ sinh sơ sinh 41
Bảng 3 18 Kiến thức về chế độ cho trẻ bú ngay sau sinh 41
Bảng 3 19 Mức độ kiến thức chung của bà mẹ về CSSS 42
Bảng 3 20 Kiến thức chung của bà mẹ về CSSS 43
Bảng 3.21 Một số yếu tố liên quan với kiến thức về chăm sóc sau sinh 43
Bảng 3.22 Một số yếu tố liên quan với kiến thức chăm sóc sau sinh 45
Bảng 3 23 Một số yếu tố về tiếp cận y tế với kiến thức chăm sóc sau sinh của bà mẹ 47
Trang 10DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Trình độ học vấn 30
Biểu đồ 3 2 Cách sinh của đối tƣợng nghiên cứu 31
Biểu đồ 3 3 Cân nặng trung bình của con 31
Biểu đồ 3 4 Thời gian vệ sinh của sản phụ sau sinh 38
Biểu đồ 3.5 Kiến thức bà mẹ về các biện pháp tránh thai 40
Biểu đồ 3.6 Mức độ kiến thức chung của bà mẹ về CSSS 42
Trang 11ĐẶT VẤN ĐỀ
Đối với người phụ nữ,thời kỳ sau sinh là một giai đoạn vô cùng quan trọng do có những thay đổi mạnh mẽ về thể chất, sinh lý, cảm xúc đồng thời người phụ nữ bắt đầu thiên chức của mình đó là ―Làm mẹ‖ Đây cũng là giai đoạn mà sức khỏe của người mẹ và của trẻ sơ sinh cần được quan tâm nhiều nhất [1][2]
Theo Tổ chức y tế thế giới năm 2014, có khoảng 60% tử vong bà mẹ và 32% tử vong sơ sinh xảy ra vào ngày thứ nhất sau sinh Khoảng 13% và 4% tỷ
lệ tử vong mẹ; 5% và 15% tử vong sơ sinh xảy ra vào tuần thứ nhất và tuần thứ
2 sau sinh Ở Châu Phi, nơi có tỷ lệ tử vong sau sinh cao nhất thế giới, mỗi năm
có khoảng 1,16 triệu trẻ em tử vong trong 28 ngày đầu sau sinh và có 850.000 trẻ không thể sống sót sau tuần đầu tiên [59] Ở Việt Nam, theo số liệu của Bộ Y
tế năm 2014, tỷ lệ tử vong bà mẹ (MMR) là 69/100.000 trẻ đẻ sống và tỷ lệ tử vong sơ sinh (IMR) là 16/1000 trẻ đẻ sống [3] Tuần đầu sau sinh là khoảng thời gian mà tần suất xuất hiện của các biến chứng sau sinh phổ biến nhất Các biến chứng sau sinh có thể xảy ra đối với sản phụ bao gồm: chảy máu, bế sản dịch, nhiễm khuẩn sinh dục và tiết niệu, các tổn thương ở vú, tầng sinh môn, hoặc rối loạn tiêu hóa, tâm thần sau sinh Trẻ sơ sinh có thể có những vấn đề sức khỏe như nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm trùng rốn, vàng da bệnh lý [17], [24]
Nếu giai đoạn ngay sau sinh, các sản phụ và trẻ sơ sinh được chăm sóc một cách khoa học sẽ tạo được tiền đề tốt cho sức khỏe của mẹ-con, góp phần giảm thiểu tỷ lệ tử vong và bệnh tật, đảm bảo sự an toàn, phòng tránh hoặc phát hiện sớm những biến chứng sau sinh, giúp bà mẹ chóng hồi phục về sức khỏe, trẻ sơ sinh dễ dàng thích nghi với hoàn cảnh và môi trường mới sau sinh 100 %
bà mẹ và trẻ sơ sinh được chăm sóc sau sinh bởi các nhân viên y tế tại bệnh viên trong thời gian từ 1 – 2 ngày với bà mẹ sinh thường từ 3 – 5 ngày với bà mẹ sinh
mổ Sự chăm sóc được chuyển tiếp từ bệnh viên đến tại nhà Các nhân viên y tế tại đại phương sẽ đến nhà bà mẹ và trẻ sơ sinh để chăm sóc Đó cũng là 1 trong
Trang 12những tiêu chí đánh giá chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản của Bộ Y tế tỷ lệ chăm sóc sau sinh tại nhà của tỉnh kiên giang chỉ tiêu đạt phải là 98,2% của năm
2019
Chính vì vậy, tiến hành một đánh giá về nhu cầu chăm sóc sau sinh cho các bà mẹ tại nhà trong đó chú trọng đến tư vấn, hướng dẫn các bà mẹ về chăm sóc sau đẻ theo hướng dẫn quốc gia về sức khỏe sinh sản là một việc làm cần thiết Câu hỏi đặt ra cho nghiên cứu này là: kiến thức của sản phụ về chăm sóc cho mẹ và bé trong giai đoạn chu sinh như thế nào? Yếu tố nào liên quan đến hiểu biết của sản phụ? Nhu cầu chăm sóc chủ quan (đề nghị của sản phụ) và khách quan (tình trạng sức khỏe của mẹ và bé) như thế nào? Có những yếu tố nào liên quan đến nhu cầu chăm sóc của sản phụ? Những thông tin thu được sẽ
là cơ sở để tổ chức tốt hơn hoạt động chăm sóc sau sinh tại nhà cho sản phụ của
huyện Giồng Riềng Đây cũng chính là mục đích nghiên cứu của đề tài: “Thực
trạng nhu cầu, kiến thức chăm sóc sản phụ - trẻ sơ sinh sau đẻ trong 7 ngày tại nhà trên địa bàn huyện Giồng Riềng năm 2020”
Với hai mục tiêu nghiên cứu:
(1) Đánh giá kiến thức của sản phụ về chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong tuần đầu trên địa bàn huyện Giồng Riềng năm 2020
(2) Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức của sản phụ