Một số kinh nghiệm nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non

1. MỞ ĐẦU 1.1. Lý do chọn đề tài Theo NGHỊ QUYẾT HỘI NGHỊ TRUNG ƯƠNG 8 KHÓA XI. Đảng ta đã đề ra mục tiêu “Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”: Để đổi mới căn bản toàn diện về giáo dục, mục tiêu giáo dục của Đảng ta là; “tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân” [1]: Trong đó giáo dục mầm non là viên gạch hồng đầu tiên cho nền giáo dục. Trước khi giáo dục một đứa trẻ chúng ta cần chú ý tới ngôn ngữ trong đó việc phát triển ngôn ngữ thông qua kể truyện để giáo dục trẻ yêu gia đình, người thân bạn bè, yêu cái thiện, tránh xa cái ác, có tinh thần sống tốt sống tran hòa với mọi người thông qua các nhân vật trong câu truyện, kết hợp với lời kể hấp dẫn, sắc thái biểu cảm của người kể đồng thời được nhìn được ngắm các nhân vật sẽ giúp cho trẻ dễ nhớ và ghi nhớ sâu hơn. Như chúng ta đã biết: Văn học là một loại hình nghệ thuật, là một bộ phận hoạt động tinh thần cơ bản làm nên sự phong phú của nhân cách, đặc biệt làm nảy sinh tư tưởng, tình cảm, trí tưởng tượng, niềm tin và hành động nhân đạo của con người trong môi trường xã hội và tự nhiên. Văn học là nghệ thuật ngôn từ, phản ánh cuộc sống bằng hình tượng, là nền tảng quan trọng của tri thức, kinh nghiệm sống của nhân loại mà con người cần tiếp thu và phát triển. Trong đó việc tổ chức cho trẻ kể truyện là một nhiệm vụ quan trọng ở trường Mầm non. Đó là sự dẫn dắt mở cửa cho con người ngay từ những bước chập chững đầu tiên đi vào thế giới của các giá trị phong phú, chứa đựng trong tác phẩm nghệ thuật ngôn từ. Sự tiếp xúc thường xuyên với các câu truyện được chọn lọc sẽ phát triển ở trẻ ngôn ngữ, sự nhạy cảm thẩm mỹ, năng lực cảm thụ về thế giới xung quanh. Trẻ học tiếng mẹ đẻ. Học cách phát âm đúng, tích luỹ vốn từ ngữ nghệ thuật, học những mẫu câu hoàn hảo, sinh động, giàu sức biểu cảm. Những ấn tượng đẹp đẽ về những hình tượng nghệ thuật trong câu truyện sẽ thúc đẩy ham muốn sáng tạo nghệ thuật của trẻ. Những câu truyện kể, tranh vẽ, những con rối tay, những con thú nhồi bông, những vở kịch… chính là sự thể hiện thế giới bên trong, là nhu cầu tự thể hiện mình của trẻ. Hiện nay hoạt động kể truyện ở trường mầm non nói chung và ở độ tuổi mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng đã từng bước được đổi mới, đa số giáo viên đã ý thức được vai trò và tầm quan trọng của việc tổ chức kể truyện cho trẻ trong trường Mầm non, tuy nhiên hiệu quả dạy chưa cao. Trình độ, năng lực của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động kể truyện cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi không đồng đều. Một số giáo viên chưa nắm vững các biện pháp, phương pháp tổ chức kể truyện và cách sử dụng các đồ dùng trực quan vào dạy trẻ chưa thực sự hợp lý. Bên cạnh đó giáo viên chưa linh hoạt trong khi vận dụng các biện pháp vào dạy trẻ như: Giọng đọc, kể chưa hấp dẫn, chưa gây được hứng thú cho trẻ vào hoạt động, hệ thống câu hỏi đàm thoại đặt ra chưa gợi mở, chưa phát huy được tính tích cực của trẻ trong giờ học. Các biện pháp tổ chức cho trẻ hoạt động còn mang tính áp đặt, chưa thực sự sáng tạo, kích thích trẻ tham gia hoạt động một cách tích cực. Vậy làm thế nào để cho những hình tượng nghệ thuật trong các câu truyện ở lứa tuổi mầm non đi vào tâm hồn trẻ ? Đây cũng chính là lý do tôi chọn đề tài “Một số kinh nghiệm nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non Vĩnh Hưng” để nghiên cứu. 1.2. Mục đích nghiên cứu - Giúp cho bản thân có được vốn kinh nghiệm trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non Vĩnh Hưng. - Nhằm chia sẻ với chị em đồng nghiệp về cách kể truyện hấp dẫn để lôi cuốn trẻ, phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ, giúp trẻ mạnh dạn tự tin khi tham gia hoạt động kể truyện. - Nhằm thu hút phụ huynh tham gia sưu tầm tranh truyện mầm non, đóng góp các nguyên vật liệu để cô trò may rối tay, thú nhồi bông… tạo cho góc văn học của lớp thêm phần sinh động. - Tạo cho trẻ cơ hội kể truyện sáng tạo thông qua các nhân vật mà trẻ yêu thích. 1.3. Đối tượng nghiên cứu Một số kinh nghiệm nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non Vĩnh Hưng 1.4. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết. Phương pháp đọc kể diễn cảm. Phương pháp trao đổi gợi mở. Phương pháp điều tra, khảo sát. Phương pháp thống kê, sử lý số liệu 2. NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lí luận. Trẻ mầm non luôn khao khát nhận thức, khám phá thế giới hiện thực xung quanh. Chúng muốn biết tất cả, muốn thâu tóm tất cả lý do tồn tại của cuộc sống vào khối óc bé nhỏ của mình. Trong điều kiện đó, những câu truyện là những bài học đầu tiên giúp trẻ nhận thức về thế giới xung quanh, giúp trẻ chính xác hóa những biểu tượng đã có về thực tế xã hội, dần dần từng bước cung cấp cho trẻ những khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệm sống. Truyện giúp các em hiểu được cuộc sống hiện thực của cha ông ta. Kể truyện có ý nghĩa giáo dục lớn, giáo dục về tư tưởng tình cảm, trân trọng những con người lao động, yêu quê hương đất nước, sống trung thực, chăm chỉ, ghét cái ác, yêu cái thiện, ở hiền gặp lành. Truyện được trẻ em rất yêu thích và nó góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ thơ. Theo tài liệu cho phụ huynh được đăng trên trang chủ của tờ báo ngày; 12-12-2017 bởi: Sách ơi mở ra; đã đưa ra những minh chứng: “ Ngày nay các bậc phụ huynh thường cho con xem các bộ phim hoạt hình mà chúng thích hay cho chúng chơi game hơn là cùng con đọc sách. Điều này dường như đơn giản, thoải mái và dễ chịu hơn nhiều đối với cả cha mẹ và con cái. Tuy nhiên việc kể chuyện cho con nghe vẫn có một vai trò không thể thay thế. Kể chuyện đơn giản chỉ là đọc một câu chuyện từ một cuốn sách. Nếu bạn không có nhiều thời gian, bạn có thể kể bất kì câu chuyện nào mà bạn nhớ, hãy nói chuyện với con về những điều xảy ra xung quan câu chuyện đó. Bạn không thể ngờ rằng, hành động đơn giản đó, nếu được làm như một thói quen nó sẽ gúp con bạn có được 10 điều kỳ diệu như: 1. Hình thành những tính cách tốt cho trẻ 2. Khiến trẻ nhận thức được các yếu tố văn hóa và cội nguồn 3. Thúc đẩy sự phát triển của ngôn ngữ nói 4. Cải thiện kĩ năng nghe 5. Khuyến khích sự sáng tạo và sức mạnh của trí tưởng tượng 6. Công cụ sắc bén nâng cao khả năng ghi nhớ 7. Mở ra những chân trời mới 8. Khiến cho việc học trở nên dễ dàng hơn 9. Tăng cường khả năng giao tiếp 10. Giúp trẻ biết cách đối mặt với các tình huống khó khăn”[2]. Như chúng ta đã biết: Mỗi tỉnh thành, mỗi vùng miền sẽ mang những nét đặc trưng về văn hóa khác nhau. Trong mỗi câu chuyện cổ tích về vùng miền nào cũng sẽ mang đậm dấu ấn văn hóa của nơi đó. Qua truyện cổ tích, trẻ sẽ hiểu biết về nét văn hóa mỗi nơi mỗi khác, điều này giúp trẻ có thêm kiến thức đa dạng hơn, phong phú hơn. Ngoài ra truyện cổ tích còn giúp trẻ phát huy trí tưởng tượng và sáng tạo bởi vì: Thế giới của trẻ vô cùng đơn giản, chúng rất thích hóa thân vào những nhân vật cổ tích mà chúng yêu thích. Khi nghe, khi đọc những câu chuyện cổ tích dù cả trăm lần chúng cũng chẳng hề biết chán bởi chúng luôn tự tưởng tượng ra thế giới đó, nhân vật đó ra sao. Chúng hòa mình vào thế giới của những bà tiên, nàng công chúa, chàng hoàng tử… Nhờ vậy, trí tưởng tượng và sự sáng tạo của trẻ ngày càng được phát huy. Truyện cổ tích giúp trẻ nhận biết được đúng hay sai: Vì trong mỗi câu truyện cổ tích luôn có người tốt, kẻ xấu; luôn có những hành động đúng và hành động sai… Qua mỗi tình huống, kết cấu của truyện cổ tích luôn ẩn chứa các bài học dành cho trẻ. Đọc truyện cổ tích cô bé lọ lem, tự trẻ sẽ phân biệt được hành động của người mẹ kế và 2 cô em cùng cha khác mẹ đúng sai ra sao. Chính sự nhận thức này sẽ cho trẻ các bài học để trẻ không mắc phải những sai lầm đó. Ngoài ra truyện cổ tích còn giúp trẻ sống ân ái hơn: Bất kể câu truyện cổ tích nào cũng luôn có 1 kết thúc có hậu dành cho người hiền lành, người tốt bụng và những kẻ ác sẽ bị trừng phạt, nhận lấy hậu quả thích đáng. Dần dần trẻ sẽ biết rằng mình cần phải sống tốt, sống nhân ái sẽ được mọi người yêu thương và nhận được nhiều giá trị tốt đẹp. Chuyên gia nghiên cứu tầm quan trọng của truyện cổ tích đối với trẻ em, tiến sĩ tâm lý học Bruno Bettelheim khẳng định rằng: “Những câu chuyện cổ tích sẽ giúp trẻ vượt qua được những lo lắng và sợ hãi mà ngay cả đến trẻ cũng không thể nào hiểu được. Trong những mẩu chuyện thần tiên, nhân vật chính là các anh hùng nhỏ tuổi, dũng cảm đấu tranh chống lại sự xấu và luôn kết thúc trong chiến thắng huy hoàng. Theo đó, trẻ sẽ tự tưởng tượng một anh hùng cho bản thân để chống lại những sợ hãi. Vậy nên vai trò của truyện cổ tích có tác động mạnh mẽ trong việc bồi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, đem đến cho trẻ những ước mơ bay bổng, những xúc cảm thẩm mĩ về một thế giới huyền ảo, kích thích và phát triển trí tưởng tượng của các em, mở cánh cửa sổ cho tâm hồn các em hướng vào những ước mơ đẹp đẽ, kích thích những khát vọng của các em muốn hiểu biết, muốn vươn lên những tầm cao của tư tưởng, tình cảm và trí tuệ sau này” [3]. Bởi vậy kể truyện cho trẻ nghe đã trở thành nội dung và phương tiện hữu hiệu để giáo dục trẻ, đây là phương tiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễn đạt gãy gọn biết sử dụng từ ngữ đúng lúc, dạy trẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanh sẽ giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng tư duy trong suy nghĩ. Thông qua nội dung các câu truyện chúng ta giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành, biết ơn và kính trọng ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ. Trong mỗi câu truyện, thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, con người được diễn tả, biểu đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo những câu truyện nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên mà trẻ nhìn thấy được, về những gì gần gũi trong cuộc sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dòng sông, lớp học thông qua các câu truyện, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm của các thành viên trong gia đình, tình bạn bè, tình cô cháu,…Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người với nhau trong tình làng nghĩa xóm. Nhờ được nghe, tiếp xúc với các tác phẩm văn học trẻ có những hiểu biết sơ đẳng về văn học, bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại chuyện. Không những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, giáo viên còn cần giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện tranh…, nhân vật, hình ảnh…, giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về các câu truyện, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ. Khi kể truyện cho trẻ nghe giáo viên cần giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật; giữa lời kể, lời thuật và ngôn ngữ nhân vật; Giữa không khí, âm sắc, giọng điệu chung của câu truyện. Qua các câu truyện, giúp trẻ hiểu được ý tưởng của tác giả muốn truyền đạt. Khi trẻ được nghe cô kể truyện điều đó đã góp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ hứng thú “đọc sách” kỹ năng đọc, kể tác phẩm. Xuất phát từ những vai trò cụ thể trên hoạt động kể truyện là môn học không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non. Vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy trẻ kể truyện là vấn đề quan trọng trong chương trình. Hoạt động kể truyện đã chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc, kể của giáo viên. Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như: Kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch; cao hơn là tiến tới sáng tạo ra những câu chuyện theo tưởng tượng của mình, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ thơ. 2.2. Thực trạng khi tham gia hoạt động kể truyện của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non Vĩnh Hưng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. 2.2.1. Thuận lợi

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Theo NGHỊ QUYẾT HỘI NGHỊ TRUNG ƯƠNG 8 KHÓA XI Đảng ta

đã đề ra mục tiêu “Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”: Để đổi mới căn bản toàn diện về giáo dục, mục tiêu giáo dục của Đảng ta là; “tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân” [1]: Trong đó giáo dục mầm non là viên gạch hồng đầu tiên cho nền giáo dục Trước khi giáo dục một đứa trẻ chúng ta cần chú ý tới ngôn ngữ trong đó việc phát triển ngôn ngữ thông qua kể truyện để giáo dục trẻ yêu gia đình, người thân bạn bè, yêu cái thiện, tránh xa cái ác, có tinh thần sống tốt sống tran hòa với mọi người thông qua các nhân vật trong câu truyện, kết hợp với lời kể hấp dẫn, sắc thái biểu cảm của người kể đồng thời được nhìn được ngắm các nhân vật sẽ giúp cho trẻ dễ nhớ và ghi nhớ sâu hơn

Như chúng ta đã biết: Văn học là một loại hình nghệ thuật, là một bộ phận hoạt động tinh thần cơ bản làm nên sự phong phú của nhân cách, đặc biệt làm nảy sinh tư tưởng, tình cảm, trí tưởng tượng, niềm tin và hành động nhân đạo của con người trong môi trường xã hội và tự nhiên Văn học là nghệ thuật ngôn

từ, phản ánh cuộc sống bằng hình tượng, là nền tảng quan trọng của tri thức, kinh nghiệm sống của nhân loại mà con người cần tiếp thu và phát triển

Trong đó việc tổ chức cho trẻ kể truyện là một nhiệm vụ quan trọng ở trường Mầm non Đó là sự dẫn dắt mở cửa cho con người ngay từ những bước chập chững đầu tiên đi vào thế giới của các giá trị phong phú, chứa đựng trong tác phẩm nghệ thuật ngôn từ Sự tiếp xúc thường xuyên với các câu truyện được chọn lọc sẽ phát triển ở trẻ ngôn ngữ, sự nhạy cảm thẩm mỹ, năng lực cảm thụ

về thế giới xung quanh Trẻ học tiếng mẹ đẻ Học cách phát âm đúng, tích luỹ vốn từ ngữ nghệ thuật, học những mẫu câu hoàn hảo, sinh động, giàu sức biểu cảm Những ấn tượng đẹp đẽ về những hình tượng nghệ thuật trong câu truyện

sẽ thúc đẩy ham muốn sáng tạo nghệ thuật của trẻ Những câu truyện kể, tranh

vẽ, những con rối tay, những con thú nhồi bông, những vở kịch… chính là sự thể hiện thế giới bên trong, là nhu cầu tự thể hiện mình của trẻ

Hiện nay hoạt động kể truyện ở trường mầm non nói chung và ở độ tuổi mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng đã từng bước được đổi mới, đa số giáo viên đã ý thức được vai trò và tầm quan trọng của việc tổ chức kể truyện cho trẻ trong trường Mầm non, tuy nhiên hiệu quả dạy chưa cao Trình độ, năng lực của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động kể truyện cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi không đồng đều Một số giáo viên chưa nắm vững các biện pháp, phương pháp

tổ chức kể truyện và cách sử dụng các đồ dùng trực quan vào dạy trẻ chưa thực

sự hợp lý Bên cạnh đó giáo viên chưa linh hoạt trong khi vận dụng các biện pháp vào dạy trẻ như: Giọng đọc, kể chưa hấp dẫn, chưa gây được hứng thú cho

trẻ vào hoạt động, hệ thống câu hỏi đàm thoại đặt ra chưa gợi mở, chưa phát huy được tính tích cực của trẻ trong giờ học Các biện pháp tổ chức cho trẻ hoạt động còn mang tính áp đặt, chưa thực sự sáng tạo, kích thích trẻ tham gia hoạt động một cách tích cực

Vậy làm thế nào để cho những hình tượng nghệ thuật trong các câu truyện

ở lứa tuổi mầm non đi vào tâm hồn trẻ ? Đây cũng chính là lý do tôi chọn đề tài

“Một số kinh nghiệm nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non Vĩnh Hưng”

để nghiên cứu

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp cho bản thân có được vốn kinh nghiệm trong việc phát huy tính tích

cực, sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non Vĩnh Hưng

- Nhằm chia sẻ với chị em đồng nghiệp về cách kể truyện hấp dẫn để lôi cuốn trẻ, phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ, giúp trẻ mạnh dạn tự tin khi tham gia hoạt động kể truyện

- Nhằm thu hút phụ huynh tham gia sưu tầm tranh truyện mầm non, đóng góp các nguyên vật liệu để cô trò may rối tay, thú nhồi bông… tạo cho góc văn học của lớp thêm phần sinh động

- Tạo cho trẻ cơ hội kể truyện sáng tạo thông qua các nhân vật mà trẻ yêu thích

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số kinh nghiệm nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở Trường mầm non Vĩnh Hưng

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

Phương pháp đọc kể diễn cảm

Phương pháp trao đổi gợi mở

Phương pháp điều tra, khảo sát

Phương pháp thống kê, sử lý số liệu

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận.

Trẻ mầm non luôn khao khát nhận thức, khám phá thế giới hiện thực xung quanh Chúng muốn biết tất cả, muốn thâu tóm tất cả lý do tồn tại của cuộc sống vào khối óc bé nhỏ của mình Trong điều kiện đó, những câu truyện là những bài học đầu tiên giúp trẻ nhận thức về thế giới xung quanh, giúp trẻ chính xác hóa những biểu tượng đã có về thực tế xã hội, dần dần từng bước cung cấp cho trẻ những khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệm sống Truyện giúp các em hiểu được cuộc sống hiện thực của cha ông ta Kể truyện có ý nghĩa giáo dục lớn, giáo dục về tư tưởng tình cảm, trân trọng những con người lao động, yêu quê hương đất nước, sống trung thực, chăm chỉ, ghét cái ác, yêu cái thiện, ở hiền gặp lành Truyện được trẻ em rất yêu thích và nó góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ thơ

Theo tài liệu cho phụ huynh được đăng trên trang chủ của tờ báo ngày; 12-12-2017 bởi: Sách ơi mở ra; đã đưa ra những minh chứng: “ Ngày nay các bậc phụ huynh thường cho con xem các bộ phim hoạt hình mà chúng thích hay cho chúng chơi game hơn là cùng con đọc sách Điều này dường như đơn giản, thoải mái và dễ chịu hơn nhiều đối với cả cha mẹ và con cái Tuy nhiên việc kể chuyện cho con nghe vẫn có một vai trò không thể thay thế Kể chuyện đơn giản chỉ là đọc một câu chuyện từ một cuốn sách Nếu bạn không có nhiều thời gian, bạn có thể kể bất kì câu chuyện nào mà bạn nhớ, hãy nói chuyện với con về những điều xảy ra xung quan câu chuyện đó Bạn không thể ngờ rằng, hành động đơn giản đó, nếu được làm như một thói quen nó sẽ gúp con bạn có được

10 điều kỳ diệu như:

1 Hình thành những tính cách tốt cho trẻ

2 Khiến trẻ nhận thức được các yếu tố văn hóa và cội nguồn

3 Thúc đẩy sự phát triển của ngôn ngữ nói

4 Cải thiện kĩ năng nghe

5 Khuyến khích sự sáng tạo và sức mạnh của trí tưởng tượng

6 Công cụ sắc bén nâng cao khả năng ghi nhớ

7 Mở ra những chân trời mới

8 Khiến cho việc học trở nên dễ dàng hơn

9 Tăng cường khả năng giao tiếp

10 Giúp trẻ biết cách đối mặt với các tình huống khó khăn”[2]

Như chúng ta đã biết: Mỗi tỉnh thành, mỗi vùng miền sẽ mang những nét đặc trưng về văn hóa khác nhau Trong mỗi câu chuyện cổ tích về vùng miền nào cũng sẽ mang đậm dấu ấn văn hóa của nơi đó Qua truyện cổ tích, trẻ sẽ hiểu biết về nét văn hóa mỗi nơi mỗi khác, điều này giúp trẻ có thêm kiến thức

đa dạng hơn, phong phú hơn

Ngoài ra truyện cổ tích còn giúp trẻ phát huy trí tưởng tượng và sáng tạo bởi vì: Thế giới của trẻ vô cùng đơn giản, chúng rất thích hóa thân vào những nhân vật cổ tích mà chúng yêu thích Khi nghe, khi đọc những câu chuyện cổ tích dù cả trăm lần chúng cũng chẳng hề biết chán bởi chúng luôn tự tưởng tượng ra thế giới đó, nhân vật đó ra sao Chúng hòa mình vào thế giới của những

bà tiên, nàng công chúa, chàng hoàng tử… Nhờ vậy, trí tưởng tượng và sự sáng tạo của trẻ ngày càng được phát huy

Truyện cổ tích giúp trẻ nhận biết được đúng hay sai: Vì trong mỗi câu truyện cổ tích luôn có người tốt, kẻ xấu; luôn có những hành động đúng và hành động sai… Qua mỗi tình huống, kết cấu của truyện cổ tích luôn ẩn chứa các bài học dành cho trẻ Đọc truyện cổ tích cô bé lọ lem, tự trẻ sẽ phân biệt được hành động của người mẹ kế và 2 cô em cùng cha khác mẹ đúng sai ra sao Chính sự nhận thức này sẽ cho trẻ các bài học để trẻ không mắc phải những sai lầm đó

Ngoài ra truyện cổ tích còn giúp trẻ sống ân ái hơn: Bất kể câu truyện cổ tích nào cũng luôn có 1 kết thúc có hậu dành cho người hiền lành, người tốt bụng và những kẻ ác sẽ bị trừng phạt, nhận lấy hậu quả thích đáng Dần dần trẻ

sẽ biết rằng mình cần phải sống tốt, sống nhân ái sẽ được mọi người yêu thương

và nhận được nhiều giá trị tốt đẹp

Chuyên gia nghiên cứu tầm quan trọng của truyện cổ tích đối với trẻ em, tiến sĩ tâm lý học Bruno Bettelheim khẳng định rằng: “Những câu chuyện cổ tích sẽ giúp trẻ vượt qua được những lo lắng và sợ hãi mà ngay cả đến trẻ cũng không thể nào hiểu được Trong những mẩu chuyện thần tiên, nhân vật chính là các anh hùng nhỏ tuổi, dũng cảm đấu tranh chống lại sự xấu và luôn kết thúc trong chiến thắng huy hoàng Theo đó, trẻ sẽ tự tưởng tượng một anh hùng cho bản thân để chống lại những sợ hãi

Vậy nên vai trò của truyện cổ tích có tác động mạnh mẽ trong việc bồi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, đem đến cho trẻ những ước mơ bay bổng, những xúc cảm thẩm mĩ về một thế giới huyền ảo, kích thích và phát triển trí tưởng tượng của các em, mở cánh cửa sổ cho tâm hồn các em hướng vào những ước mơ đẹp

đẽ, kích thích những khát vọng của các em muốn hiểu biết, muốn vươn lên những tầm cao của tư tưởng, tình cảm và trí tuệ sau này” [3]

Bởi vậy kể truyện cho trẻ nghe đã trở thành nội dung và phương tiện hữu hiệu để giáo dục trẻ, đây là phương tiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn từ

để nói năng lưu loát, diễn đạt gãy gọn biết sử dụng từ ngữ đúng lúc, dạy trẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanh sẽ giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng tư duy trong suy nghĩ Thông qua nội dung các câu truyện chúng ta giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành, biết ơn và kính trọng ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ Trong mỗi câu truyện, thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, con người được diễn tả, biểu đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo những câu truyện nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên mà trẻ nhìn thấy được, về những gì gần gũi trong cuộc sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dòng sông, lớp học thông qua các câu truyện, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm của các thành viên trong gia đình, tình bạn bè, tình cô cháu,…Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người với nhau trong tình làng nghĩa xóm Nhờ được nghe, tiếp xúc với các tác phẩm văn học trẻ có những hiểu biết sơ đẳng về văn học, bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại chuyện Không những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, giáo viên còn cần giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện tranh…, nhân vật, hình ảnh…, giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về các câu truyện, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ Khi kể truyện cho trẻ nghe giáo viên cần giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật; giữa lời kể, lời thuật và ngôn ngữ nhân vật; Giữa không khí, âm sắc, giọng điệu chung của câu truyện Qua các câu truyện, giúp trẻ hiểu được ý tưởng của tác giả muốn truyền đạt Khi trẻ được nghe cô kể truyện điều đó đã góp phần mở

rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ hứng thú “đọc sách” kỹ năng đọc, kể tác phẩm

Xuất phát từ những vai trò cụ thể trên hoạt động kể truyện là môn học không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non Vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy trẻ kể truyện là vấn đề quan trọng trong chương trình Hoạt động kể truyện đã chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc, kể của giáo viên Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như: Kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch; cao hơn là tiến tới sáng tạo ra những câu chuyện theo tưởng tượng của mình, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ thơ

2.2 Thực trạng khi tham gia hoạt động kể truyện của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non Vĩnh Hưng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

2.2.1 Thuận lợi

- Trong những năm gần đây Trường mầm non Vĩnh Hưng được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, đặc biệt là sự sát sao, năng động sáng tạo của ban giám hiệu nhà trường và đội ngũ giáo viên nên việc chăm sóc giáo dục trẻ cũng từng bước được nâng cao

- Phụ huynh đã từng bước, quan tâm ủng hộ nhà trường trong các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ và tin tưởng vào chất lượng giảng dạy của nhà trường nên trẻ MG trong độ tuổi đến trường đạt 100%

- Nhà trường thường xuyên tổ chức cuộc thi: Làm đồ dùng dạy học với sự tham gia đồng hành cùng cha mẹ học sinh, chính vì vậy mà các bậc phụ huynh

đã thu thập được vãi, len sợi tranh ảnh để giáo viên may thành những, con giống, con rối và mô hình các câu truyện

2.2.2 Khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi trên thì trường mầm Non Vĩnh Hưng còn gặp rất nhiều khó khăn

- Vĩnh Hưng là một xã miền núi, kinh tế của địa phương còn gặp nhiều khó khăn, đời sống nhân dân chủ yếu làm nghề nông Học sinh đa số là trẻ nông thôn, bố

mẹ đi làm ăn xa, nhiều trẻ ở với ông, bà, ít có điều kiên để chăm sóc giáo dục trẻ, tất

cả giao phó cho cô giáo ở trường nên phần nào ảnh hưởng đến việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc chăm sóc giáo dục trẻ

- Trẻ trong nhà trường đa số là con nông thôn, nhận thức của trẻ không đồng đều, kỹ năng giao tiếp chưa mạnh dạn, tự tin trước những nơi đông người

- Các gia đình chưa quan tâm đến việc cho trẻ làm quen với văn học, ở nhà không có truyện tranh, bố mẹ không kể chuyện cho trẻ nghe, việc đọc và kể truyện cho trẻ nghe hoàn toàn phụ thuộc vào cô giáo ở trường

- Nhiều giáo viên năng khiếu kể truyện còn hạn chế, mới dừng lại ở việc

kể thuộc truyện chứ chư thực sự đầu tư vào chất giọng và mức độ biểu cảm để hóa thân thành nhân vật

- Trong quá trình kể truyện giáo viên chưa trao đổi gợi mở để phát huy tính tích cực, tư duy sáng tạo của trẻ

- Trang phục, đạo cụ của nhà trường, của lớp phục vụ cho việc hóa trang

và tổ chức cho trẻ đóng kịch đã có, nhưng do năng khiếu cũng như sự đầu tư vào việc đóng vai, hóa thân vào nhân vật chưa thực sự mang lại hiệu quả cao Chính vì vậy đa số các tiết dạy chỉ dừng lại ở việc kể thuộc và đóng vai nhân vật

1 cách sơ sài Vì thế chưa phát huy được tính tích cực của trẻ khi tham gia vào hoạt động kể truyện

- Đa số giáo viên chưa để tâm tới việc cho trẻ kể truyện sáng tạo theo nhân vật trẻ yêu thích

2.2.3 Kết quả của thực trạng việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện tại trường mầm non Vĩnh Hưng, trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

* Bảng khảo việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện tại trường mầm non Vĩnh Hưng( trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm)

STT Nội dung khảo sát TS trẻ

khảo sát

Kết quả khảo sát

35

3 Trẻ tích cực tham gia kể

truyện

4 Trẻ biết kể truyện sáng

tạo theo nhân vật trẻ yêu

thích

Từ những kết quả khảo sát kiến thức, kỹ năng cảm thụ các câu truyện mà trẻ được nghe, được kể, được đóng vai trải nghiệm của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Vĩnh Hưng tôi nhận thấy :

Trong quá trình tổ chức hoạt động kể truyện cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi giáo viên chưa tuân thủ theo các nguyên tắc dạy học vào quá trình tổ chức cho trẻ nghe truyện, chỉ chú ý vào việc đọc thuộc truyện, mà không chú ý tới việc đọc, kể diễn cảm để truyền cảm xúc và gây sự chú ý của trẻ vào câu truyện, bên cạnh đó việc tìm hiểu truyện và kể lại truyện, chỉ mang tính chất là kể nhiều, nghe nhiều để thuộc và sau đó cho từng trẻ hoặc nhóm tre kể lại truyện đã thuộc… Mặt khác khi sử dụng các biện pháp tổ chức cho trẻ hoạt động giáo

viên chưa biết lựa chọn xem xét các phương tiện khác nhau, tìm ra những biện pháp hợp lý để tổ chức hoạt động cho kể truyện đạt hiệu quả Nên chưa kích thích được hứng thú kỹ năng, phát triển tư duy, ngôn ngữ cho trẻ

Trong khi tổ chức hoạt động cho trẻ kể truyện giáo viên chưa chú ý đến việc phát huy tính tích cực của trẻ, chưa trao đổi gợi mở, để phát huy tính tích cực và tư duy sáng tạo của trẻ mà chỉ đưa ra những câu hỏi đàm thoại theo trình

tự nội dung câu truyện, chưa thực sự coi trẻ là trung tâm trong quá trình cung

cấp biểu tượng và kiến thức đến với trẻ dẫn đến giờ học chưa đạt kết quả cao

Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp 5 - 6 tuổi, qua trải nghiệm và qua khảo sát thực tế tôi rất băn khoăn làm thế nào để phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ 5-6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện

Từ những thực trạng trên tôi đã băn khoăn trăn trở làm thế nào để mang lại hiệu quả cao trong hoạt động kể truyện cho trẻ 5 - 6 tuổi, để trẻ được tích cực, sáng tạo khi tham gia hoạt động kể truyện, trẻ ghi nhớ và học những điều hay, làm những việc tốt thông qua các nhân vật trong truyện một cách nhẹ nhàng, dễ hiểu, dễ học

2.3 Một số kinh nghiệm nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện ở trường mầm non Vĩnh Hưng

2.3.1.Cho trẻ làm quen các câu truyện thông qua giọng đọc, kể diễn cảm của cô giáo.

Trẻ mẫu giáo chưa đọc, chưa viết được Cô giáo là cầu nối giữa trẻ với tác phẩm văn học (các câu truyện) Bước đầu trẻ làm quen các câu truyện là nhờ

ở giọng đọc, kể của cô giáo Nhờ có vào việc trình bày một cách có nghệ thuật

đã giúp trẻ nhìn thấy được những hình tượng, các khung cảnh, các tình tiết và biết đánh giá chúng một cách đúng đắn Đây được coi là một biện pháp chủ đạo

tổ chức cho trẻ làm quen với truyện kể

Đọc, kể diễn cảm không những có sức hấp dẫn, lôi cuốn trẻ vào tác phẩm

mà còn làm sáng tỏ thêm nội dung ý nghĩa của câu truyện mà tác giả muốn truyền tới người đọc, người nghe truyện, giúp trẻ cảm thụ câu truyện đó một cách trọn vẹn và có hiệu quả nhất

Để giúp trẻ cảm thụ câu truyện một cách có hiệu quả nhất, thì trước khi đọc, kể cho trẻ nghe câu truyện nào đó tôi đã phải nghiên cứu kỹ tác phẩm, hiểu nội dung và tính cách của từng nhân vật trong truyện để xác định ngữ điệu, giọng điệu phù hợp với tình huống và tính cách của nhân vật trong truyện

Khi đọc, kể cô giáo phải xác định được giọng điệu của câu truyện để thể hiện, có khi thì hài hước hóm hỉnh, có khi thì tình cảm trìu mến, khi thì vui tươi, khi thì hùng tráng, khi thì mỉa mai châm biếm … Trên cơ sở giọng điệu cơ bản

ấy tôi đã vận dụng những sắc thái đa dạng giọng kể của mình, vận dụng các loại ngữ điệu, cường điệu để làm cho những tình tiết trong nội dung tác phẩm được sinh động và có sức hấp dẫn, lôi cuốn đối với trẻ Từ những thay đổi trong giọng

đọc, lời kể đã tạo được hứng thú cho trẻ, trẻ chú ý lắng nghe câu truyện và hiểu sâu sắc nội dung câu truyện

Ví dụ 1: Trong truyện đồng thoại “Chú Dê đen” ở chủ đề “ Thế giới

Động vật” giọng Sói hống hách, hung hăng quát nạt khi gặp Dê trắng nhút nhát, yếu đuối Nhưng khi gặp Dê đen dũng cảm, giọng Sói thay đổi từ quát nạt đến yếu dần, thành hốt hoảng, sợ hãi …

Hay khi đọc kể cho trẻ nghe câu truyện: Tấm cám Cô phải thay đổi ngữ điệu để làm cho tình tiết câu chuyện sinh động và có sức thuyết phục Lúc Tấm gọi Bống cô giáo phải thể hiện được tình cảm yêu thương của Tấm bằng ngữ điệu, nhịp điệu êm dịu, tha thiết :

“ Bống bống bang bang Lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta Chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người ” Nhưng đến khi mâu thuẫn giữa Tấm và Cám đã lên đến đỉnh điểm thì ngữ điệu lúc này sẽ là gay gắt, quyết liệt:

“ Phơi áo chồng tao thì phơi bằng sào

Chớ phơi bờ rào rách áo chồng tao”

Khi đọc, kể giáo viên cũng cần chú ý một số kỹ thuật thể hiện như cường

độ, nhịp độ, ngắt giọng Có lúc cường độ giọng nhỏ khi thể hiện tình cảm, sự âu yếm thân mật nhưng có lúc cường độ phải cao hơn, to hơn, mạnh hơn … nhưng cường độ giọng phải tương ứng với không gian và số lượng trẻ nghe truyện

Ví dụ 2: Trong truyện “ Thánh Gióng” khi kể đến đoạn Gióng phi ngựa ra

trận đánh giặc Ân cô phải kể với nhịp điệu nhanh, thôi thúc: “Gióng đội nón, cầm gậy nhảy phốc lên ngựa …Giặc Ân thua chạy tan tác, xác giặc ngổn ngang khắp nơi” Còn đến đoạn “Đánh xong giặc Ân …nhân dân ta đã lập đền thờ ở làng Phù Đổng” cô phải kể với giọng chậm lại và có thể ngắt giọng nhấn mạnh vào ý, vào từ nào đó để gây bất ngờ, hồi hộp cho trẻ khi nghe cô kể

Ví dụ 3: Câu truyện “Dê con nhanh trí” Khi kể đến đoạn “ Dê mẹ âu yếm

ôm con vào lòng, thơm lên đầu con và khen con của mẹ ngoan lắm” Cô thay đổi giọng kể thể hiện tình cảm, sự âu yếm thân mật giữa mẹ và con

Tuy nhiên cũng không nên lạm dụng quá các hình thức ngữ điệu, cường điệu mà chỉ nên sử dụng đúng theo nội dung và tính cách của từng nhân vật trong tác phẩm

2.3.2 Trao đổi gợi mở, nhằm phát huy tính tích cực và tư duy sáng tạo của trẻ

Quá trình tổ chức kể truyện cho trẻ nghe, biện pháp trao đổi gợi mở-trò chuyện với trẻ về câu truyện là một biện pháp Biện pháp này đòi hỏi phải lôi cuốn trẻ tham gia trao đổi, bộc lộ suy nghĩ, cảm nhận riêng của mình một cách

tự do, hồn nhiên về nội dung câu truyện

Để biện pháp trao đổi gợi mở - trò chuyện với trẻ đạt kết quả tôi đã xây dựng được hệ thống câu hỏi gợi mở phù hợp với nội dung, độ tuổi của trẻ và khéo léo dẫn dắt cuốn hút trẻ vào tranh luận Muốn có hệ thống câu hỏi phù hợp,

cô giáo phải hiểu sâu sắc về nội dung câu truyện, mục đích yêu cầu của tiết học

Hệ thống câu hỏi cô đưa ra phải từ đơn giản đến phức tạp dần và phù hợp với

khả năng nhận thức của trẻ để giúp trẻ lĩnh hội được nội dung và những hình ảnh đẹp của tác phẩm, đặc biệt là vẻ đẹp của nghệ thuật ngôn từ

Giáo viên không nên đặt ra những câu hỏi đã có sẵn câu trả lời, nhưng cũng không nên đặt những dạng câu hỏi quá chi tiết, vụn vặt sẽ làm cho trẻ tiếp thu lĩnh hội tri thức không theo một hệ thống rõ rệt

Ví dụ 1: Với câu truyện “Ba cô gái” cô có thể đặt những câu hỏi như:

Trong câu truyện có những nhân vật nào?

Trong ba cô con gái thì cô nào là người quan tâm chăm lo đến mẹ nhiều nhất? Vì sao con biết?

- Cô cả và cô hai là người như thế nào? Vì sao con biết?

- Trong câu truyện này con yêu thích nhân vật nào nhất? Vì sao?

Thông qua những câu hỏi bao quát này, giúp trẻ phát triển tư duy lô zích Trong quá trình trao đổi với trẻ giáo viên cần hướng sự chú ý của trẻ vào vấn đề mấu chốt chủ yếu trong tác phẩm tiến tới để trẻ hiểu nội dung tác phẩm một cách tổng thể chứ không phải những chi tiết riêng lẻ Các câu hỏi cô đặt ra với trẻ không được tách rời khỏi nội dung câu chuyện, để yêu cầu trẻ phải suy nghĩ hồi tưởng về những sự kiện đã mô tả, dựa trên sự tiếp thu nhạy cảm hình tượng nghệ thuật Các câu trả lời của trẻ phải hướng vào tác phẩm có như vậy những hình tượng trong tác phẩm mới gây được ấn tượng mạnh cho trẻ

Khi trao đổi với trẻ cô giáo nên đưa ra những câu hỏi giúp trẻ suy nghĩ về nội dung tư tưởng của tác phẩm, bằng cách hướng trẻ vào nhân vật chính với những hành động của nhân vật, hướng trẻ phát hiện những phẩm chất của nhân vật, đưa ra các nhận xét về hình tượng nhân vật, xác định thái độ của mình với các nhân vật Để hiểu sâu sắc nội dung tư tưởng của tác phẩm, điều cần thiết phải làm là: cho trẻ học cách thể hiện thái độ của mình đối với nhân vật Cô có thể đặt câu hỏi dạng : Vì sao nhân vật này lại hành động như thế này, hay như thế khác? Dạy trẻ nghệ thuật tự đặt mình vào chỗ đứng và tình thế của các nhân vật trong tác phẩm Cô giáo đặt câu hỏi để trẻ liên hệ với cuộc sống của mình

Ở những câu hỏi này, cô giáo vừa cho trẻ nắm được nội dung truyện vừa hình thành phát triển thao tác tư duy so sánh, bước đầu biết phân tích, tổng hợp, khái quát ở trẻ

Ví dụ 2: Câu truyện “Tích Chu” cô hỏi trẻ:

+ Con thấy câu chuyện này như thế nào? Vì sao?

+ Con thấy nhân vật Tích Chu như thế nào?

+ Vì sao bà của Tích chu lại hoá thành con chim?

+ Tích chu và bà đã nói gì với nhau?

+ Lúc đó điều gì đã xảy ra?

+ Nếu con là nhân vật Tích chu con có làm như vậy không? Tại sao? + Nếu con là bạn Tích chu con sẽ làm như thế nào ?

Trao đổi với trẻ về tác phẩm cô giáo không chỉ giúp trẻ độc lập nói lên những suy nghĩ, đánh giá của mình về sự kiện, hành động mô tả trong câu truyện mà còn giúp trẻ tranh luận, thảo luận về một tình huống hoặc một ấn tượng, tình cảm mà trẻ biết được khi nghe tác phẩm Cô giáo cần đưa ra các

dạng câu hỏi cuốn hút trẻ tham gia tranh luận, bộc lộ những suy nghĩ, cảm thụ riêng, cô gợi mở để trẻ bộc lộ suy nghĩ của mình về nhân vật, về tác phẩm, khuyến khích đến mức tối đa sự trao đổi giữa trẻ này với trẻ khác, tránh nhận xét đúng sai, hoặc áp đặt ý kiến của mình Nếu có thể cô giáo nên coi mình là thành viên của nhóm lớp

Ví dụ 3: Khi kể cho trẻ nghe truyện “ Tích chu” một câu truyện cổ tích

dân gian cô giáo có thể đặt câu hỏi: Con có yêu Tích chu không? Tại sao? trong câu hỏi này sẽ có hai cách đánh giá hành động nhân vật, hai cách trả lời khác nhau: yêu và không yêu Cô giáo cần giúp cho trẻ thảo luận rồi đi đến nhất trí

Để tạo ra tranh luận, cô giáo có thể hỏi: Tại sao con lại không yêu Tích chu ? còn con, tại sao con lại yêu bạn Tích chu?

Việc lựa chọn các câu hỏi và kết hợp chúng trong quá trình trao đổi phụ thuộc vào giá trị nội dung, nghệ thuật tác phẩm văn học và những nhiệm vụ giáo dục đã được xác định Vai trò của cô giáo trong suốt buổi trò chuyện, trao đổi vẫn là quan trọng Cô giáo là người điều khiển, hướng dẫn một cách khéo léo để không đi sai chủ đề, nội dung, mục đích trong tiết học Những giải thích, suy luận của trẻ nếu đi đúng theo yêu cầu nếu cô khen ngợi kịp thời sẽ giúp trẻ cố gắng tập trung nỗ lực tốt hơn để thực hiện những gì cô yêu cầu Cô giáo nên có thái độ khuyến khích, tôn trọng và tỏ ra tin tưởng trẻ để tạo niềm tin cho trẻ trong khi trò chuyện trao đổi

Ví dụ 4: Cô giáo có thể đặt câu hỏi: Cô rất quan tâm muốn biết bạn Tích

Chu sẽ làm gì khi biết bà của mình đã hoá thành chim? Ai có thể đoán được bạn Tích chu ân hận như thế nào khi bà hoá thành chim? Câu hỏi rõ ý ngắn gọn, dễ hiểu sẽ tạo nên thành công lớn trong cuộc trao đổi trò chuyện

Như vậy việc trao đổi với trẻ bằng hệ thống câu hỏi gợi mở sẽ làm sâu sắc hơn việc cảm thụ câu truyện của trẻ Kết hợp giọng kể diễn cảm và việc trao đổi với trẻ về câu truyện thì những hình tượng nghệ thuật sẽ đọng lại trong tâm trí trẻ và làm phong phú tâm hồn, đời sống tinh thần của trẻ giúp trẻ ghi nhớ sâu sắc về câu truyện mà cô cho trẻ làm quen

2.3.3 Sử dụng các phương tiện trực quan nhằm phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi khi tham gia hoạt động kể truyện

Trong khi tổ chức cho trẻ 5 - 6 tuổi tham gia hoạt động kể truyện, thì phương

tiện trực quan đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ hiểu về câu truyện và khắc sâu nội dung câu truyện Khi sử dụng phương tiện trực quan giáo viên cần kết hợp khéo léo giữa đồ dùng trực quan và lời nói Mặt khác giáo viên phải nắm vững đặc điểm tâm lý của trẻ 5 - 6 tuổi, cụ thể là tính cách của trẻ lớp mình từ đó hướng dẫn trẻ tri giác trực quan, đảm bảo tính hệ thống, tránh lạm dụng đồ dùng trong khi dạy, phải tuỳ vào từng thời điểm, mục đích mà sử dụng

đồ dùng trực quan cho hợp lý Việc sử dụng đồ dùng trực quan hợp lý sẽ gây được hứng thú, tạo tình huống, củng cố những biểu tượng, khắc sâu ấn tượng nghệ thuật

Trong khi trẻ nghe cô kể truyện và được xem các tranh ảnh, hình ảnh baboy, mô hình, con rối, băng ghi âm, … trẻ tiếp nhận thế giới hiện thực bằng