Đó không phải là công việc riêng của từng cá nhân của từng làng nghề mà là công việc chung của các cấp, các ngành có liên quan vì thực trạng làng nghề Việt Nam nói chung đang gặp nhiều k
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-*** -
TRẦN THỊ HỒNG HẠNH
PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ
TỈNH VĨNH PHÚC Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)
LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Hải
Hà Nội - 2014
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 10
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 10
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
6 Cấu trúc của đề tài Error! Bookmark not defined.
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU
LỊCH LÀNG NGHỀ Error! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined 1.1.2 Du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined.
1.2 Các điều kiện phát triển du lịch làng nghề Error! Bookmark not
defined.
1.2.1 Điều kiện cung Error! Bookmark not defined 1.2.2 Điều kiện cầu Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Chính sách phát triển du lịch Error! Bookmark not defined.
1.3 Các đặc điểm của làng nghề truyền thống phục vụ du lịch Error!
Bookmark not defined.
1.4 Ý nghĩa của việc phát triển du lịch làng nghề Error! Bookmark
not defined.
1.5 Một số bài học kinh nghiệm về phát triển du lịch làng nghề Error!
Bookmark not defined.
1.5.1 Du lịch làng nghề của Thái Lan Error! Bookmark not defined 1.5.2 Du lịch làng nghề tại Hà Nội Error! Bookmark not defined.
Trang 31.5.3 Du lich làng nghề tại Thừa Thiên – Huế Error! Bookmark not
defined.
1.5.4 Du lịch làng nghề tại Quảng Nam Error! Bookmark not defined 1.5.5 Bài học cho phát triển du lịch làng nghề Vĩnh Phúc Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1 31 Chương 2: THỰC TRẠNG DU LỊCH LÀNG NGHỀ TỈNH VĨNH
PHÚC Error! Bookmark not defined 2.1 Giới thiệu khái quát tỉnh Vĩnh Phúc Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.2 Điều kiện kinh tế- xã hội Error! Bookmark not defined.
2.2 Các điều kiện phát triển du lịch làng nghề tỉnh Vĩnh Phúc Error!
Bookmark not defined.
2.2.1 Điều kiện cung Error! Bookmark not defined 2.2.2 Điều kiện cầu Error! Bookmark not defined 2.2.3 Chính sách phát triển du lịch của tỉnhVĩnh Phúc Error!
Bookmark not defined.
2.2.4 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined.
2.3 Thực trạng hoạt động du lịch tại một số làng nghề Error!
Bookmark not defined.
2.3.1 Giới thiệu làng nghề và các sản phẩm làng nghề Error!
Bookmark not defined.
2.3.2 Khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.3 Doanh thu du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.4 Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ du lịch Error!
Bookmark not defined.
Trang 42.3.5 Nguồn nhân lực du lịch tại các làng nghề Error! Bookmark not
defined.
2.3.6 Công tác quảng bá Error! Bookmark not defined.
2.3.7 Thực trạng môi trường 57
2.3.8 Tác động của hoạt động du lịch tại các làng nghề Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH
LÀNG NGHỀ CỦA TỈNH VĨNH PHÚC Error! Bookmark not
defined.
3.1 Định hướng phát triển Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Cơ sở định hướng Error! Bookmark not defined 3.1.2 Các định hướng chính Error! Bookmark not defined.
3.2 Giải pháp phát triển Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Giải pháp về quy hoạch Error! Bookmark not defined 3.2.2.Giải pháp về thị trường Error! Bookmark not defined 3.2.3 Giải pháp về sản phẩm và liên kết các tuyến du lịch Error!
Bookmark not defined.
3.2.4 Giải pháp về đầu tư vốn và cơ sở vật chất kỹ thuật Error!
Bookmark not defined.
3.2.5 Giải pháp về hỗ trợ cộng đồng địa phương Error! Bookmark not
defined.
3.2.6 Giải pháp về bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề Error!
Bookmark not defined.
3.2.7 Giải pháp về bảo vệ tài nguyên môi trường Error! Bookmark
not defined.
3.2.8 Giải pháp về xúc tiến, quảng bá Error! Bookmark not defined.
Trang 53.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC 95
Trang 6DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DNNN Doanh nghiệp Nhà nước
DLLN Du lịch làng nghề
NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Trang 7DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Các làng nghề truyền thống tỉnh Vĩnh Phúc 36
Bảng 2.2: Số lượng cơ sở lưu trú du lịch tỉnh Vĩnh Phúc (2006 - 2013) 42
Bảng 2.3: Lao động trong ngành du lịch tỉnh Vĩnh Phúc (2007 - 2013) 43
Bảng 2.4: Điểm hấp dẫn du khách khi đến với làng nghề 48
Bảng 2.5: Lượng khách du lịch đến các làng nghề giai đoạn 2009-2013 54
Bảng 2.6: Hình thức đi du lịch của khách 55
Bảng 2.7: Số lần khách đến làng nghề 55
Bảng 2.8 : Doanh thu từ sản phẩm làng nghề giai đoạn 2008 – 2013 56
Bảng 2.9: Mức độ đáp ứng nhu cầu của khách 56
Bảng 2.10: Tình hình tiêu dùng các dịch vụ du lịch của làng nghề 57
Bảng 2.11: Kênh thông tin khách biết về làng nghề 60
Bảng 2.12 Lượng chất thải rắn phát sinh tại một số làng nghề 62
Bảng 2.13: Khách du lịch nội địa đến Vĩnh Phúc (Giai đoạn 2007- 2013) 95
Bảng 2.14: Khách du lịch quốc tế đến Vĩnh Phúc (Giai đoạn 2007- 2013) 95
Bảng 2.15: Cơ cấu khách du lịch quốc tế đến Vĩnh Phúc phân theo thị trường 96
Bảng 2.16: Cơ cấu thị trường khách du lịch quốc tế đến Vĩnh Phúc phân theo mục đích chuyến đi (Giai đoạn 2006 - 2013) 97
Bảng 2.17: Mức chi tiêu của khách du lịch 97
Bảng 2.18: Số ngày lưu trú trung bình của khách 98
Bảng 2.19: Doanh thu từ du lịch của tỉnh Vĩnh Phúc 99
Trang 810
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Những năm gần đây, du lịch làng nghề đã và đang trở thành xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới và khu vực Du lịch làng nghề còn được xem là sản phẩm đặc thù của các quốc gia đang phát triển
Việt Nam cũng như các nước đang phát triển trên thế giới phát triển du lịch chủ yếu dựa vào nguồn lực tự nhiên và sự đa dạng về bản sắc văn hóa dân tộc, coi đó là vốn để phát triển du lịch Ở nước ta du lịch làng nghề cũng được xác định là một trong những loại hình du lịch đặc thù, có thế mạnh và tiềm năng phát triển phong phú, thu hút nhiều khách du lịch trong nước và quốc tế Các làng nghề truyền thống với các sản phẩm độc đáo thiết thực luôn đem lại lợi ích kinh tế cho người lao động Sản phẩm làng nghề không chỉ phục vụ đắc lực cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người dân mà giờ đây chúng
đã trở thành những sản phẩm có giá trị xuất khẩu, mang lại thu nhập cao hơn cho người lao động, mang lại nguồn thu ngoại tệ cho đất nước Hiện nay, công việc khôi phục và bảo vệ các làng nghề là rất quan trọng Đó không phải
là công việc riêng của từng cá nhân của từng làng nghề mà là công việc chung của các cấp, các ngành có liên quan vì thực trạng làng nghề Việt Nam nói chung đang gặp nhiều khó khăn, cần có sự quan tâm giúp đỡ để giữ gìn, phát huy một nét đẹp văn hoá trong kho tàng văn hoá truyền thống của dân tộc
Làng nghề thủ công truyền thống với các bí quyết nghề nghiệp riêng là sản phẩm độc đáo của nền văn hóa Việt Nam Đó là một cộng đồng có sự liên kết chặt chẽ bởi những mối liên hệ khăng khít về lãnh thổ, kinh tế, văn hóa tâm linh Đây là nơi lưu giữ kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng quý giá, phong phú, nơi biểu hiện cụ thể, sinh động bản sắc văn hóa dân tộc
Trang 911
Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường thì các làng nghề truyền thống cũng có những cơ hội phát triển Tuy nhiên, đi liền với sự phát triển của hoạt động sản xuất, nhiều giá trị văn hóa bị mai một, bí quyết nghề nghiệp bị thất truyền cùng với sự ra
đi của các nghệ nhân lớn tuổi
Xu hướng thương mại hóa do chỉ hướng tới mục tiêu lợi nhuận làm cho bản sắc văn hóa của làng nghề bị phai mờ Không phải ai cũng nhận thức rõ được rằng, đánh mất bản sắc văn hóa là điều nguy hiểm đối với sự tồn tại bền vững của mỗi một làng nghề Nếu chúng ta cứ chạy theo lợi nhuận kinh tế mà không lưu tâm bảo tồn giá trị văn hóa thì nguy cơ mai một các làng nghề sẽ không có cách nào chống đỡ nổi
Từ những thông tin khảo sát ban đầu về các làng nghề ở Vĩnh Phúc, tôi thấy cần có những nghiên cứu để có thể vừa khai thác các giá trị văn hóa của các làng nghề tại Vĩnh Phúc để tạo ra các sản phẩm phục vụ cho phát triển du lịch Bên cạnh đó cũng cần có những chính sách khai thác phù hợp, bảo tồn
và phát huy hơn nữa những giá trị văn hóa truyền thống của các làng nghề ở Vĩnh Phúc nói riêng và trong cả nước nói chung để tạo ra được các sản phẩm
du lịch làng nghề đặc trưng cho phát triển du lịch
Để có thể khôi phục, khai thác các làng nghề truyền thống tại Vĩnh Phúc phục vụ cho nhu cầu phát triển du lịch đồng thời đóng góp vào sự phát triển bền vững cho các làng nghề tại Vĩnh Phúc, tôi quyết định chọn đề tài
"Phát triển du lịch làng nghề tỉnh Vĩnh Phúc" làm đề tài luận văn của
mình
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Việt Nam vốn là một nước nông nghiệp nên có rất nhiều làng nghề truyền thống ở khắp các tỉnh, thành trong cả nước Vì vậy, vấn đề làng nghề
Trang 1012
truyền thống được rất nhiều nhà khoa học quan tâm ở những góc độ khác nhau Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi gặp nhiều thuận lợi khi được tiếp xúc với nguồn tài liệu rất phong phú về làng nghề truyền thống
Nghề và các làng nghề thủ công truyền thống luôn là đối tượng nghiên cứu của nhiều lĩnh vực: Văn hóa, lịch sử, du lịch Trong du lịch, làng nghề thủ công truyền thống được xem như là một yếu tố của tài nguyên du lịch Vì vậy, những nghiên cứu về các làng nghề thì có nhiều, nhưng nghiên cứu để đánh giá nó như một tài nguyên cho ngành du lịch thì hầu như rất ít
Hiện nay, ở nước ta có nhiều quan điểm khác nhau về làng nghề Chúng tôi xin tập trung vào một số quan điểm chủ yếu sau:
Theo Trần Quốc Vượng, làng nghề được hiểu như sau: “Làng nghề là làng ấy vẫn có trồng trọt theo lối tiểu nông và chăn nuôi nhỏ (lợn, gà…), cũng
có một số nghề phụ khác (đan lát, làm tương, làm đậu phụ…) song nổi trội một số nghề cổ truyền, tinh xảo với một tầng lớp thủ công chuyên nghiệp hay bán chuyên nghiệp, có phường (cơ cấu tổ chức), có ông trùm, ông phó cả… cùng một số thợ và phó nhỏ, đã chuyên tâm, có quy trình công nghệ nhất định
“sinh ư nghệ, tử ư nghệ”, “nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, sống chủ yếu được bằng nghề đó và sản xuất ra những mặt hàng thủ công, những mặt hàng đã có tính mỹ nghệ, đã trở thành sản phẩm hàng hóa và có quan hệ tiếp thị với một thị trường là vùng xung quanh và với thị trường đô thị, thủ đô và tiến tới mở rộng ra cả nước rồi có thể xuất khẩu ra cả thị trường nước ngoài Những làng nghề ấy ít nhiều đã nổi danh từ lâu (có một quá khứ hàng trăm năm) “dân biết mặt, nước biết tên, tên làng đã đi vào lịch sử, vào ca dao tục ngữ trở thành di dản văn hóa dân gian” [45]
Cùng với quan điểm của Trần Quốc Vượng, Bùi Văn Vượng cũng cho rằng: Làng nghề truyền thống là làng nghề cổ truyền làm nghề thủ công Ở đấy không nhất thiết tất cả dân làng đều sản xuất hàng thủ công Người thợ thủ công nhiều trường hợp cũng đồng thời là người làm nghề nông (nông dân)
Trang 1113
nhưng yêu cầu chuyên môn hóa cao đã tạo ra những người thợ chuyên sản xuất hàng nghề truyền thống ngay tại làng quê của mình [44]
Trong những quan điểm trên, các tác giả đã đưa ra những dấu hiệu rất cụ thể để nhận biết về làng nghề nhưng dường như những dấu hiệu đó chỉ đúng với những làng nghề truyền thống, đã có lịch sử phát triển lâu đời mà chưa đúng với những làng nghề nói chung, đặc biệt là những làng nghề mới ra đời trong thời gian gần đây
Theo Dương Bá Phượng, “Làng nghề là làng ở nông thôn có một hay một số nghề thủ công tách hẳn khỏi nông nghiệp và kinh doanh độc lập” Quan điểm này đã nêu được hai yếu tố là làng (ở nông thôn) và nghề (thủ công tách khỏi nông nghiệp và kinh doanh độc lập) nên có khả năng bao quát hơn về các làng nghề ở nước ta nói chung tuy nhiên nó không hoàn toàn phù hợp với hiện trạng các làng nghề ở Việt Nam vẫn tồn tại đan xen cả thủ công nghiệp và nông nghiệp, nhiều làng ở nước ta có nghề nhưng vẫn chưa được gọi là làng nghề [28]
Có rất nhiều nhà nghiên cứu đưa ra khái niệm làng nghề kèm theo những tiêu chí rất cụ thể về lao động và việc làm như: Làng nghề là những làng đã từng có từ 50 hộ hoặc từ 1/3 tổng số hộ hay lao động của địa phương trở lên làm nghề chiếm phần chủ yếu trong tổng thu nhập của họ trong năm Cùng với quan điểm này, trong Dự thảo Nghị định của Chính phủ về một số chính sách khuyến khích phát triển làng nghề nông thôn được Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đệ trình tháng 5/2005, Làng nghề là thôn, ấp, bản có trên 35% số hộ tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn và thu nhập
từ ngành nghề nông thôn chiếm trên 50% tổng thu nhập của làng… Như vậy, các quan điểm này đã quan tâm đến tỷ lệ người làm nghề và thu nhập từ ngành nghề nhưng lại cố định tiêu chí xác định làng nghề Điều này sẽ tạo ra nhiều khó khăn trong việc hoạch định các chính sách phát triển khi chế độ ưu đãi với các làng nghề thay đổi
Trang 1214
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bạch Thị Lan Anh (2010), Phát triển bền vững làng nghề truyền
thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Luận án tiến sĩ kinh tế, Hà
Nội
2 Đào Thế Anh (2005), Phát triển cụm công nghiệp nông thôn từ làng
nghề truyền thống, Tạp trí Xưa và nay
3 Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Vĩnh Phúc, Trung tâm Thông tin công tác
chính trị (2009), Tổng quan tình hình kinh tế - xã hội 2008
4 Ban Thường vụ tỉnh ủy Vĩnh Phúc (2010), Nghị quyết 12/NQ - TW
về xây dựng, phát triển cụm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp
5 Bộ Công nghiệp, Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc
(1996), Kỷ yếu Hội thảo quốc tế về bảo tồn và phát triển làng
nghề truyền thống ở Việt Nam, Hà Nội
6 Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (1998), Ngành nghề
nông thôn Việt Nam – Kết quả điều tra ngành nghề nông thôn năm 1997, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
7 Nguyễn Thị Ngọc Cẩm (2013), Nghiên cứu phát triển bền vững du
lịch làng nghề tỉnh Thừa Thiên Huế, Kỷ yếu Hội thảo Festival nghề
và làng nghề truyền thống Huế, trang 12 - 16
8 Hoàng Văn Châu- Phạm Thị Hồng Yến- Lê Thị Thu Hà (2007),
Làng nghề du lịch Việt Nam, NXB Thống Kê, Hà Nội
9 Nguyễn Như Chung (2012), Quá trình hoàn thiện các chính sách
thúc đẩy phát triển làng nghề ở Vĩnh Phúc giai đoạn từ 1997 đến
2003, Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp, Luận án tiến sĩ kinh tế
10 Trần Văn Chử (2005), Phát triển thị trường làng nghề tiểu
thủ công nghiệp vùng Đồng bằng sông Hồng, Đề tài nghiên cứu