Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại thị trấn Kỳ Sơn, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình)

Điểm mới của luận văn so với các nghiên cứu trước là nghiên cứu về vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống bạo lực gia đình cho đối [r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN THỊ THU THUỶ

CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ NỮ VỀ LUẬT

PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI THỊ TRẤN KZ SƠN, HUYỆN KZ SƠN, TỈNH HÒA BÌNH)

Chuyên ngành Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HOÀNG BÁ THỊNH

Hà Nội – 2016

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 L{ do chọn đề tài 5

2 Tổng quan lịch sử nghiên cứu đề tài 8

3 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu 15

4 Mục đích và nhiệm vụ của nghiên cứu 15

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 16

6 Câu hỏi nghiên cứu 17

7 Giả thuyết nghiên cứu 17

8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm công tác xã hội Error! Bookmark not defined

1.1.2 Hỗ trợ kiến thức Error! Bookmark not defined

1.1.3 Gia đình Error! Bookmark not defined

1.1.4 Bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined

1.2 L{ thuyết sử dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.2.1 L{ thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined

1.2.2 L{ thuyết nhận thức hành vi Error! Bookmark not defined

1.2.3 L{ thuyết hệ thống Error! Bookmark not defined

1.3 Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật Phòng chống bạo lực gia đình tại một

số địa phương Error! Bookmark not defined

1.3.1 Tại huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu Error! Bookmark not defined

1.3.2 Tại xã Văn Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh BìnhError! Bookmark not defined

1.3.3 Tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang Error! Bookmark not defined

1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.4.1 Khái quát về thông tin kinh tế chính trị xã hội, văn hóaError! Bookmark not defined

1.4.2 Khái quát về hệ thống cơ sở hội tại địa phương Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC HỖ TRỢ KIẾN THỨC VỀ LUẬT

PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH Ở THỊ TRẤN KỲ SƠN, HUYỆN KỲ

SƠN, TỈNH HÒA BÌNH Error! Bookmark not defined

2.1 Tình hình bạo lực gia đình tại Thị trấn Kz Sơn Error! Bookmark not defined

2.1.1 Những hành vi bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined

2.1.2 Nguyên nhân dẫn tới hành vi bạo lực gia đình tại địa phươngError! Bookmark not defined

2.2 Tình hình về mức độ hiểu biết của phụ nữ về Luật phòng, chống bạo lực gia đình tại Thị

trấn Kz Sơn Error! Bookmark not defined

2.2.1 Một số cách hiểu về BLGĐ Error! Bookmark not defined

2.2.2 Sự nhận biết về các hành vi bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined

2.2.3 Hiểu biết của người dân về Luật Phòng chống bạo lực gia đìnhError! Bookmark not defined

2.3 Các hình thức hỗ trợ kiến thức về Luật phòng chống bạo lực gia đình tại Thị Trấn Kz Sơn

Error! Bookmark not defined

2.3.1 Tình hình tổ chức và hoạt động của các hội, đoàn thể tại Thị trấn Kz Sơn

trong công tác phòng chống bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined

2.3.2 Các hình thức tuyên truyền Luật Phòng chống BLGĐ tại địa phươngError! Bookmark not defined

2.3.3 Một số hoạt động trong việc hỗ trợ kiến thức về luật PCBLGĐ tại

địa phương Error! Bookmark not defined

2.4 Đánh giá chung những mặt thuận lợi, tích cực và những khó khăn, vướng mắc trong quá

trình hỗ trợ kiến thức về Luật Phòng chống bạo lực gia đình tại Thị trấn Kz Sơn Error!

Bookmark not defined

2.4.1 Những mặt thuận lợi, tích cực Error! Bookmark not defined

2.4.2 Những khó khăn, vướng mắc Error! Bookmark not defined

2.4.3 Một số nguyên nhân Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI VÀ GIẢI

PHÁP TRONG HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO PHỤ NỮ VỀ LUẬT PHÒNG

CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH Error! Bookmark not defined

3.1 Nâng cao vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức về Luật phòng, chống

bạo lực gia đình cho phụ nữ tại Thị trấn Kz Sơn Error! Bookmark not defined

3.1.1 Đẩy mạnh vai trò kết nối các nguồn lực Error! Bookmark not defined

3.1.2 Đẩy mạnh các hoạt động tư vấn Error! Bookmark not defined

3.1.3 Đẩy mạnh công tác xã hội nhóm Error! Bookmark not defined

3.1.4 Nâng cao vai trò của giáo dục trong cộng đồng Error! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật Phòng, chống bạo lực gia đình

Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp về hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, giáo dục pháp luật và tư vấn về

pháp luật Error! Bookmark not defined

3.2.2 Giải pháp đa dạng các hình thức về tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao

nhận thức Error! Bookmark not defined

3.2.3 Nâng cao hiệu quả trong công tác tập huấn giảng viên nguồn( TOT)Error! Bookmark not defined

3.2.4 Nâng cao vai trò của Hội LHPN các cấp trong công tác hỗ trợ kiến thức cho

phụ nữ về luật phòng, chống bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined

3.2.5 Xây dựng hệ thống ứng phó và y tế thôn bản Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Những hành vi được coi là bạo lực gia đình Error! Bookmark not

defined.

Bảng 2.2: Cách xử lý và cơ quan thực hiện trong Phòng chống BLGĐ Error!

Bookmark not defined.

Bảng 2.3: Vai trò của các cơ quan đoàn thể Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.4 Các hình thức tuyên truyền Luật phòng, chống bạo lực gia đình

Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.5: Các hoạt động hỗ trợ kiến thức Luật PCBLGĐ tại địa phương

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.1.Những hành vi bạo lực xảy ra tại địa phương (đơn vị: %) Error!

Bookmark not defined

Sơ đồ 1: Mạng lưới truyền thông ở địa phương Error! Bookmark not

defined.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ lâu, vấn đề bạo lực gia đình (BLGĐ) đã trở thành mối quan tâm của nhân loại

Ở Việt Nam, tình trạng bạo lực gia đình ngày càng gia tăng và trở thành vấn đề nghiêm trọng bởi tính chất và hậu quả của nó Hiện nay trên phạm vi cả nước, bạo lực gia đình đang diễn ra dưới nhiều hình thức và đối tượng khác nhau nhưng phổ biến nhất là bạo lực về thể xác và tinh thần đối với phụ nữ, trẻ em gái mà người gây ra bạo lực chính là chồng là cha họ

Bạo lực gia đình gây ra nhiều hậu quả ở nhiều mức độ khác nhau cho gia đình và cho xã hội; bạo lực gia đình không chỉ gây tổn thương về thể xác, tâm l{ tình cảm của các thành viên trong gia đình mà còn gây tổn thất về kinh tế Ngoài ra, nó làm cho xã hội ngày càng trở nên phức tạp mất ổn định và ảnh hưởng đến sự phát triển và hình thành nhân cách của những đứa con chứng kiến bạo lực gia đình, vì bạo lực gia đình là vấn đề nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác, nếu như đứa trẻ chứng kiến bạo lực trong gia đình hay là nạn nhân của bạo lực gia đình thì sau này khi trưởng thành có thể trở thành người gây ra bạo lực gia đình Người Ấn Độ có một câu châm ngôn nói rằng: “Một cái tát vào mặt con anh có thể trở thành một nắm đấm vào mặt cháu anh”

Theo Nghiên cứu quốc gia về BLGĐ đối với phụ nữ ở Việt Nam được Chính phủ Việt Nam và Liên Hợp Quốc công bố năm 2010, gần 60% phụ nữ Việt Nam từng chịu ít nhất một trong ba hình thức bạo lực thể chất, tinh thần và tình dục trong đời 87% nạn nhân chưa tìm kiếm sự hỗ trợ từ các dịch vụ công Tình trạng xâm hại, bạo lực với trẻ em diễn biến phức tạp và trở thành vấn đề bức xúc cho xã hội [17]

Bạo lực gia đình có nguồn gốc từ lâu đời trong xã hội phong kiến Việt Nam và diễn ra ở tất cả các tầng lớp trong xã hội, cả nông thôn và thành thị Trong văn hóa Việt Nam, nguyên nhân của bạo lực gia đình chủ yếu là do bất bình đẳng giới, trong đó phụ

nữ luôn được đồi hỏi phải tuân thủ những chuẩn mực, giá trị nhất định để đáp ứng với đòi hỏi, mong đợi của gia đình cũng như của cộng đồng, xã hội Bạo lực gia đình có sự

6

khác nhau về mức độ, tính chất và cách thức biểu hiện các số liệu thống kê của Việt Nam trong thời gian qua cho thấy tình trạng bạo lực gia đình có xu hướng gia tăng về mức độ và tính chất nghiêm trọng, được biểu hiện tinh vi hơn, phức tạp hơn Theo một nghiên cứu gần đây, có khoảng 20 – 25% gia đình Việt Nam có bạo lực trên cơ sở giới;66% vụ ly hôn ở Việt Nam có liên quan đến bạo lực

Mặc dù tình trạng bạo lực gia đình đang diễn ra hàng ngày và đã có khung pháp l{

để hỗ trợ nạn nhân, tuy vậy, những hỗ trợ còn chưa mang tính kịp thời Năm 2011, Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm Liên Hợp Quốc công bố kết quả nghiên cứu về chất lượng dịch vụ tư pháp hình sự hiện nay dành cho nạn nhân bạo lực gia đình ở Việt Nam dựa trên khảo sát và chia sẻ kinh nghiệm của 900 phụ nữ Theo đó, 43% các vụ bạo lực gia đình được báo cáo cho công an, 54% người bị bạo lực gia đình nghĩ rằng các biện pháp xử l{ của công an là chưa nghiêm minh và chỉ có 8% nạn nhân được cán bộ tư pháp, pháp l{ trợ giúp Chỉ có 37% người được phỏng vấn cho rằng bạo lực gia đình là một dạng tội phạm, đa phần còn lại cho rằng đây là hành vi sai nhưng không phải là tội phạm; 77% vụ việc được hòa giải không đạt kết quả mong đợi và bạo lực vẫn tiếp diễn; 66% không hài lòng với việc hòa giải tại cộng đồng; 90% phụ nữ bị bạo lực cho biết họ bị trầm cảm, sợ hãi, hoảng loạng và mất ngủ do bạo lực gia đình Chỉ có 43% các vụ bạo lực là nhận được

sự chú { của cảnh sát Những con số “biết nói” này cho thấy tình trạng đáng lo ngại về tình

trạng bạo lực gia đình đang diễn ra tại Việt Nam [13]

Nhận thức được hậu quả nghiêm trọng của bạo lực gia đình,trong những năm gần đây Đảng, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp l{ về phòng chống bạo lực gia đình như Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự, Pháp lệnh xử l{ vi phạm hành chính, Luật bình đẳng giới Đặc biệt, Luật phòng chống bạo lực gia đình được Quốc hội thông qua vào tháng 11/2007 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2008 Ngoài ra chính phủ ban hành Nghị định số 08/ NĐ – CP 2009 về hướng dẫn chi tiết một số điều thi hành luật phòng chống Bạo lực gia đình Cùng với việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nhằm ngăn ngừa, răn đe và quy định các mức xử phạt đối với người có hành vi bạo lực gia

đình, nhiều hoạt động can thiệp, hỗ trợ nạn nhân bị bạo lực gia đình đã và đang được các cơ quan chức năng của nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể, cộng đồng tích cực thực hiện

Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, Tỉnh Hòa Bình là địa bàn miền núi thuộc vùng Tây Bắc Việt Nam đang còn có những khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội và đặc biệt là các dịch vụ an sinh xã hội còn nhiều hạn chế Toàn thị trấn có 65% là người dân tộc thiểu số Tại đây, có rất nhiều vấn đề xã hội đang tồn tại trong đó nổi bật nhất là hiện tượng bạo lực gia đình đang có dấu hiệu gia tăng về số lượng cũng như mức độ Một đặc điểm chung dựa trên quan sát và những thông tin thu thập được, hầu hết gia đình có bạo lực tại địa phương, người chồng thường không mang lại tài chính cho gia đình nhưng thường xuyên uống rượu và rơi vào tình trạng say xỉn Vì thế, đối với những trường hợp

bị pháp luật xử lý hành chính, người vợ lại là người phải mang tiền đi nộp Vì vậy, nhiều người vừa là nạn nhân của bạo lực gia đình, lại là người phải trực tiếp giải quyết vấn đề

xử phạt cho người bạo lực nên tâm lý chung là không thường báo cáo vụ việc và thường giữ im lặng, không dám nói cho ai biết, vì thế mà tình hình bạo lực ngày càng diễn ra nghiêm trọng hơn

Tuy nhiên, thực tế tại địa phương hiện nay, do đặc thù là toàn thị trấn chủ yếu là dân tộc thiểu số có nhiều hạn chế về trình độ học vấn vì vậy khi có bạo lực xảy ra người phụ nữ chưa nhận định được bản thân mình có bị bạo lực hay không, chưa có được những

sự hỗ trợ cần thiết về cả mặt y tế và hỗ trợ của luật pháp vì những hạn chế từ cả phía nguồn lực địa phương và cả bản thân những người trong cuộc Một trong những nguyên nhân đó là do Luật Phòng chống bạo lực gia đình chưa được phổ biến sâu sắc đến người dân và chính quyền địa phương Với những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu:

“Công tác xã hội trong việc hỗ trợ kiến thức cho phụ nữ về Luật phòng chống bạo lực gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Kỳ Sơn, Huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình)

Thực hiện nghiên cứu này, bản thân tôi mong muốn tìm hiểu được thực tế tình hình bạo lực gia đình tại Thị trấn Kỳ Sơn, những yếu tố tác động, mức độ hiểu biết về Luật Phòng chống bạo lực gia đình của các ban ngành có trách nhiệm liên quan và của người phụ nữ, các hình thức truyền thông và cách thức thực hiện Luật Phòng chống bạo lực gia

8

đình tại địa phương Từ đó đúc rút được vai trò của công tác xã hội trong công tác vận động bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình và đưa ra một số đề xuất theo hướng công tác xã hội giúp nâng cao hiểu biết về bạo lực gia đình cho phụ nữ tại Thị trấn Kỳ Sơn nói riêng và các địa phương khác trong cả nước

2 Tổng quan lịch sử nghiên cứu đề tài

Việt Nam đã k{ cam kết thực hiện theo Công ước Liên Hợp Quốc về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ, đồng thời Pháp luật Việt Nam cũng thừa nhận các quyền của phụ nữ trong pháp luật như quyền tự do, quyền bình đẳng, bất khả xâm phạm của phụ nữ, quyền bình đẳng của phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa, lao động, việc làm, hôn nhân và gia đình Các chủ đề về giới và bạo lực gia đình được các học giả, các nhà làm luật, cá nhân và các nhà nghiên cứu quan tâm đặc biệt Có thể điểm qua một số hướng nghiên cứu chính như sau:

2.1 Các nghiên cứu theo hướng lí luận về bạo lực gia đình

Những nghiên cứu này tập trung vào những vấn đề lí luận và phương pháp luận về bạo lựcgia đình, giới, công tác thực hiện và phát triển phụ nữ như: cung cấp hệ thống các khái niệm liên quan có giá trị nhận diện vấn đề bạo lực gia đình, đưa ra những hệ quan điểm, l{

thuyết để giải thích, khái quát tính đa dạng của bạo lực gia đình

Nhà nghiên cứu Trịnh Thái Quang lại tập trung vào nhóm phụ nữ nông thôn, ông

nghiên cứu “Một số vấn đề mâu thuẫn vợ chồng và bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình nông thôn” tìm hiểu về mối quan hệ giữa độ tuổi, trình độ học vấn, mô hình sống

chung, mức sống hộ gia đình, mối quan hệ vợ chồng, lạm dụng rượu với tình trạng mâu thuẫn vợ chồng và bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình nông thôn hiện nay Kết quả cho thấy tình trạng mâu thuẫn vợ chồng và bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình nông thôn hiện nay là khá phổ biến và để lại những hậu quả hết sức nghiêm trọng tới sức khỏe và tinh thần của người phụ nữ

“Bạo lực trên cơ sở giới” là báo cáo chuyên đề thực hiện bởi các chuyên gia của

Liên Hợp Quốc tại Việt Nam thực hiện vào tháng năm 2010 Báo cáo nhấn mạnh vấn đề

bạo lực đối với phụ nữ là biểu hiện của quan hệ quyền lực bất bình đẳng về mặt lịch sử giữa nam giới và phụ nữ dẫn đến tình trạng nam giới thống trị và phân biệt đối xử đối với phụ nữ, đồng thời ngăn cản sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam đã dần tích cực hơn trong nỗ lực giải quyết bạo lực giới song những vấn đề liên quan đến hệ lụy của bạo lực giới từ các số liệu thực tế về các hình thức bạo lực từ đó có những khuyến nghị bao trùm trong báo cáo là Việt Nam cần phải xây dựng một cơ chế phối hợp liên ngành gắn kết với các cơ chế hiện có về thực thi bình đẳng giới trong đó có ưu tiên đến việc điều chỉnh hoặc xây dựng chính sách và pháp luật mới bao gồm các loại h́nh bạo lực mà hiện c̣n chưa đề cập đến và các biện pháp hỗ trợ những bộ phận dân cư dễ bị tổn thương

Tháng 11 năm 2014, Vụ Bình đẳng giới, Bộ Lao động TB & XH công bố báo cáo

tóm tắt kết quả nghiên cứu “Điều gì khiến một số phụ nữ chịu nhiều bạo lực hơn các phụ

nữ khác”dựa trên kết quả phân tích các yếu tố nguy cơ bị bạo lực bởi chồng nhấn mạnh

nguyên nhân sâu xa của điều này là do bất bình đẳng giới và là rào cản với phụ nữ trong việc thực hiện và thụ hưởng quyền con người Mặc dù phụ nữ được bảo vệ bởi khung pháp l{ nhưng có nhiều người phụ nữ vẫn bị tình trạng bạo lực gia đình thường xuyên, l{ do được giải thích liên quan đến mối tương tác phức tạp từ các yếu tố ở nhiều cấp độ khác nhau giữa vợ, chồng, gia đình và khu vực trong đó có yếu tố trình độ giáo dục, độ tuổi, thói quen xấu, kinh tế, các mối quan hệ ngoài hôn nhân, tài sản, mẹ chồng và { kiến bất đồng Bạo lực gia đình cũng có liên quan đến những trải nghiệm về bạo lực của cả người vợ lẫn người chồng trước hôn nhân của họ cũng như trải nghiệm bạo lực của cả

mẹ vợ hoặc mẹ chồng Một trong những yếu tố là điểm sáng của nghiên cứu là các yếu

tố về quan hệ gia đình và mạng lưới hỗ trợ cùng cộng đồng không liên quan chặt chẽ tới bạo lực do chồng gây ra Theo đó, nghiên cứu đưa ra khuyến nghị đó là làm việc với cộng đồng nhằm xóa bỏ sự kz thị và giữ im lặng đối với bạo lực trên cơ sở giới và thay đổi các quy chuẩn xã hội liên quan đến sự chấp nhận bạo lực và hạ thấp vị thế người phụ nữ