thiết kế bể cá thông minh giải tỏa căng thẳng cho học sinh

sáng kiến kinh nghiệm

I Mô tả giải pháp đã biết

- Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Xã hội càng phát triển, nhu cầu về nguồn lực con người càng tăng càng đòi hỏi chất lượng dạy và học cần phải được nâng cao để có được sản phẩm con người phát triển một cách toàn diện cả về trí tuệ lẫn nhân cách – đó

là nguồn nhân lực lao động sáng tạo, là chủ thể để xây dựng đất nước Bởi vậy việc chuẩn bị cho học sinh những phẩm chất, kiến thức và kỹ năng gắn liền với thực tiễn cuộc sống là hết sức cần thiết trong nhà trường phổ thông hiện nay Thời đại ngày nay, nhiều thành tựu khoa học và công nghệ xuất hiện một cách hết sức bất ngờ và cũng được đổi mới một cách cực kì nhanh chóng Hệ thống giáo dục theo

đó cũng đặt ra những yêu cầu mới

- Trong những năm gần đây, để đổi mới phương pháp giáo dục, Sở GD-ĐT

và phòng GD các quận huyện tăng cường các chuyên đề dạy hoc theo định hướng phát triển STEM, tôi cùng với các đồng nghiệp được tham dự các chuyên đề dạy học STEM như:

+ Chuyên đề STEM “ Polime trong đời sống” – THCS Lạc Viên

+ Chuyên đề STEM “ Vườn trường ước mơ” – THCS Anh Dũng

+ Chuyên đề STEM “ Lọc nước bằng than hoạt tính” – Huyện Thủy Nguyên

Các chuyên đề được tổ chức và xây dựng rất công phu với nhiều ưu điểm:

+ Một là, phát huy tính tích cực, năng lực tư duy, óc sáng tạo và khả năng tự học của học sinh trong quá trình học tập

+ Hai là, giảng dạy và học tập phải gắn liền với cuộc sống sản xuất, học đi đôi với hành

+ Ba là, rèn luyện được kĩ năng sống và phát triển năng lực học sinh

+ Bốn là, giá thành sản phẩm tạo ra rẻ, tiết kiệm chi phí lắp đặt thi công

Tuy vậy, trong quá trình dự giờ và học hỏi kinh nghiệm, tôi nhận thấy các chuyên đề STEM còn một số các tồn tại như sau:

+ Một là, các sản phẩm được tạo ra chỉ được sử dụng trong một thời gian ngắn, mang tính chất trưng bày, tính ứng dụng của sản phẩm chưa cao

+ Hai là, các sản phẩm tạo ra từ các nguyên lí và quy luật của các môn khoa học, toán học chưa có tính thẩm mỹ, sản phẩm còn thô sơ

+ Ba là, phương pháp giáo dục STEM mà các quận, huyện đang áp dụng chỉ thực hiện ở một khối lớp nên sức lan tỏa tới học sinh còn hạn chế

Trước những lí do trên, tôi mạnh dạn chia sẻ những kinh nghiệm thực tế rút

ra được qua sáng kiến “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG ”

II Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến

II.0 Nội dung giải pháp mà tác giả đề xuất

- Với kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy Sinh học tôi nhận thấy rằng: Học sinh thấy hứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có định hướng liên hệ thực tế giữa các kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàng ngày, rất nhiều kiến thức sinh học có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiên xung quanh chúng ta Nhận thấy sự say mê khoa học và khả năng sáng tạo không giới hạn của học sinh, tôi đã đề ra giải pháp “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG ”

- Trên tinh thần đó, tôi tìm hiểu các giải pháp và xin được đề xuất nội dung

cụ thể như sau:

Giải pháp 1: Lựa chọn đối tượng học sinh

- Để đảm bảo tính chất lan tỏa của giải pháp, tôi tiến hành phát phiếu tìm hiểu về sở thích học tập của học sinh và đã chọn được 30 học sinh ở cả 4 khối lớp 6,7,8,9 với tiêu chí là yêu thích khoa học, công nghệ và đặc biệt là có tình yêu với môi trường Với sự giúp đỡ của các thầy cô giáo bộ môn, các em được tìm hiểu

kiến thức nền môn lí, hóa, sinh như áp suất chất lỏng, quá trình quang hợp ở cây xanh, quá trình hô hấp động vật và người, than hoạt tính và cơ chế hấp phụ…

Khi tiến hành tìm hiểu sở thích của học sinh, tôi được các em chia sẻ ý tưởng muốn thay đổi không gian lớp học Với vai trò là người tư vấn, tôi muốn các em thực hiện một mô hình mà trên đó thể hiện được đầy đủ các nguyên lí khoa học và mang tính ứng dụng cao vì vậy mô hình bể cá thủy sinh ra đời

- Để thực hiện nhiệm vụ một cách có kế hoạch, nhóm học sinh có sự phân công nhóm trưởng, nhóm phó và các nhóm phụ trách công việc riêng Đây cũng là một bước hết sức quan trọng vì nó góp phần tăng hiệu quả làm việc nhóm đảm bảo phát huy được tính tích cực của từng cá nhân

Giải pháp 2: Tổ chức cho học sinh tham quan và trải nghiệm thực tế

- Trong quá trình thực hiện giải pháp, tôi và nhóm học sinh thống nhất trải nghiệm thực tế tìm hiểu các mẫu bể cá trên thị trường hiện nay để có cái nhìn trực quan giúp ích cho việc thiết kế Trong quá trình tham quan trải nghiệm các em được phát huy các năng lực như giải quyết vấn đề, tìm kiếm và xử lí thông tin, năng lực sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp và hợp tác…

- Sau khi trải nghiệm thực tế, các em có rút ra được một số ưu và nhược điểm về bể cá bán sẵn như: vật liệu kính tuy đẹp nhưng chưa thực sự an toàn, kích thước bể có sẵn chưa phù hợp với không gian lớp học, các cây thủy sinh được dùng chủ yếu là các cây nhựa chưa thân thiện với môi trường và phần quan tâm nhất là giá thành sản phẩm còn cao… vì vậy các em sẽ thiết kế một bể cá để khắc phục các tiêu chí trên

Giải pháp 3: Hướng dẫn học sinh lắp ráp và thử nghiệm sản phẩm

- Trong quá trình thực hiện, tôi rất quan tâm tới việc tôn trọng ý kiến, đề xuất của học sinh Ở lần thử nghiệm thứ 1, các em lựa chọn những vật liệu tái chế, các em đã mang các bình nhựa và chai nhựa mà gia đình không dùng để thực hiện làm bể nhưng sau một số lần thực hiện, vật liệu tái chế không đảm bảo độ thẩm mĩ

do khả năng khúc xạ ánh sáng kém nên sản phẩm không đẹp mắt

- Các em có thử nghiệm tiếp theo với vật liệu mica độ dày 3mm nhưng do cột nước cao so với khả năng chịu lực của thành bể nên bể bị dò và không thể sử dụng được Sau nhiều thử nghiệm và thất bại, các em có xin sự tư vấn của các thầy cô

- Dưới sự hướng dẫn của cô giáo, tôi gợi ý các em tiến hành đo đạc và tính toán thể tích bể phù hợp với vị trí đặt là cửa sổ để phù hợp với không gian lớp học

và không làm che mất ánh sáng, không làm giảm độ thoáng khí Tôi giao nhiệm vụ cho các em vẽ các bản thiết kế bể cá vừa phát huy khả năng sáng tạo vừa tăng tính cạnh tranh lành manh giữa các thành viên, bản thiết kế đẹp nhất sẽ được chọn để thi công

- Kết quả sau 2 ngày, rất nhiều bản vẽ được nộp về và bản vẽ xuất sắc nhất với kích thước dài 50cm, rộng 15cm, cao 40cm tương ứng với thể tích: 30000 cm3

(tức là 30 lít) đáp ứng được tiêu chí đặt ra

- Sau khi làm xong phần bể, tôi có giao một số bài tập nhỏ liên hệ kiến thức

bộ môn để các em hoàn thiện nốt phần trình bày và lựa chọn cá – cây thủy sinh cho phù hợp

Bài tập 1: Dựa vào kiến thức môn sinh học 6, em hãy nêu tác dụng của cây thủy sinh đối với bể cá cảnh.

Bài tập 2: Dựa vào kiến thức môn sinh học 7 kết hợp thông tin tìm hiểu thực tế, em hãy cho biết cần chọn loại cá nào, với số lượng bao nhiêu để đảm bảo cá sinh trưởng và phát triển tốt với kích thước bể đã chọn.

Bài tập 3: Dựa vào kiến thức về chương hô hấp ở sinh học 8 em hãy tính toán và đưa ra một vài giải pháp để tăng lượng oxi trong phòng học kích thước dài 10m rộng 6m và chiều cao 4m?

Bài tập 4: Dựa vào hiểu biết và ứng dụng của than hoạt tính, em có đề xuất gì để giúp lọc và duy trì chất lượng nước trong bể cá.

Bài tập 5: Bể cá trong lớp học nếu được sử dụng lâu dài có thể trở thành một hệ sinh thái không? Giải thích.

- Các em được thực hiện bài tập theo hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm trong vòng 1 tuần Kết quả trả về vượt khả năng mong đợi của tôi, mỗi nhóm không chỉ thực hiên tốt được các bài tập mà còn có sự tư vấn, góp ý để hoàn thiện giải pháp cho các nhóm còn lại nhằm tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh nhất

+ Bài tập 1: Các em biết được vai trò quang hợp ở cây thủy sinh góp phần tăng lượng oxi trong nước cho cá vì vậy các em lấy giá thể là cây gỗ mục để các cây thủy sinh bám vào giúp chúng sinh trưởng và phát triển

+ Bài tập 2: Các em đã hiểu thêm tập tính của cá cảnh và mật độ nuôi thích hợp để giảm sự cạnh tranh về thức ăn, oxi, chất thải và stress ở cá, mật độ dự kiến nuôi từ

4 – 6 con Cá được chọn là những loài cá có khả năng chịu đựng nhiệt rộng như cá bảy màu, cá ngựa vằn, cá kiếm…

+ Bài tập 3: Dựa vào công thức tính thể tích trong toán học, các em vận dụng tính được lượng oxi trong phòng học và với số lượng học sinh trong lớp khá đông, các

em đã đề xuất tăng lượng oxi bằng cách trang trí thêm các cây ở góc cửa sổ và trồng cây thủy sinh phía trên bể cá cảnh Mặt khác, các cây được chọn là các cây

ưa bóng (sống trong nhà) thích nghi với ánh sáng vừa phải như cây lan ý, cây trầu

bà, cây hồng môn…

+ Bài tập 4: Giúp các em thiết kế một hệ thống lọc thân thiện môi trường bằng than hoạt tính, góp phần xử lí nước thải cho bể nuôi cá cảnh Nước được hút từ bể lên

hệ thống lọc ( có chứa than hoạt tính) Hệ thống bố trí 3 giàn lọc từ lọc thô bằng sỏi lớn tới lọc tinh bằng than hoạt tính Giàn lọc cũng là nơi để trồng cây thủy sinh,

bộ rễ cây sẽ chuyển hóa các cặn bẩn thành dinh dưỡng nuôi cây

+ Bài tập 5: Học sinh được tìm hiểu thêm các yếu tố để tạo thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh (thành phần vô cơ, hữu cơ) Các yếu tố trong hệ thống có mối quan hệ mật thiết với nhau, luôn tác động qua lại để tạo thành một cấu trúc hoàn chỉnh và tương đối ổn định Với kiến thức ở bài tập 5, học sinh lớp 9 sẽ hiểu sâu hơn khi học các bài học trong học kì II – Sinh vật với môi trường

- Ở tuần tiếp theo, các em hoàn thiện bể cá với các tiêu chí ở 5 bài tập nhỏ.

Bể cá mới có chiều dài là 50cm, chiều rộng 15 cm và chiều cao 40cm, đặc biệt là

độ dày mica 5cm Với số liệu tính toán kết hợp giữa kiến thức môn toán – lí, bể cá mới đã chịu được lực tác động của cột nước khi nước đạt 1/2 bể Hệ thống lọc được bố trí 3 giàn lọc từ lọc thô đến lọc tinh (khoang lọc tinh cuối cùng bố trí than hoạt tính để tăng hiệu quả lọc nước) Ở hệ thống này, ngoài khả năng lọc nước, bể lọc còn được sử dụng trồng các cây thủy sinh (là các cây ưa bóng) để điều hòa không khí trong lớp học Nước được lọc sạch trả lại bể cá bằng hệ thống 5 lỗ thoát (giàn mưa) nhằm tăng lượng oxi trong bể cá cảnh Cây trang trí trong bể là cây thủy sinh vừa tạo ra tổng thể hài hòa, thân thiện môi trường vừa tăng lượng oxi hòa tan trong nước

- Với sự hướng dẫn của giáo viên, kết hợp với sáng tạo của học sinh, hệ thống bể cá thông minh kết hợp trồng cây thủy sinh đã được dùng làm chủ đề dạy học STEAM của trường Để tăng tính khách quan, ngoài mô hình bể cá này, trường còn có một nhóm học sinh khác làm bể cá tái chế Cuộc thi giữa 2 đội một lần nữa vừa giúp các em hoàn thiện sản phẩm của nhóm mình, vừa học hỏi được những ưu điểm của nhóm khác Đó cũng là tiêu chí dạy học trải nghiệm mà giáo dục trong thời đại mới hướng đến nhằm phát huy những phẩm chất và năng lực của người học

II.1 Tính mới, tính sáng tạo

II.1.1 Tính mới:

- Các giải pháp mà tôi đề ra trong sáng kiến “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG” đã thể hiện được nhiều điểm mới so với các phương pháp giáo dục hiện

nay như:

+ Tích cực hoá hoạt động học tập học sinh theo hướng tổ chức cho học sinh được

tự lực, chủ động chiếm lĩnh khoa học

+ Thể hiện sự tự tin, mạnh dạn chia sẻ quan điểm cá nhân với thầy cô và bạn bè, rèn luyện khả năng diễn đạt trước đám đông, từ đó giúp các em làm chủ được tình huống trong thực tế

+ Giải pháp thể hiện rõ phương pháp giáo dục STEAM có sự kết hợp của nhiều môn khoa học và bộ môn mĩ thuật giúp các em lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, nhớ kiến thức sâu, học sinh giải quyết các vấn đề mà thực tiễn đặt ra và biết vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề mà giáo dục cũ không làm được Đồng thời, sản phẩm tạo ra đẹp mắt, có tính thẩm mỹ cao, sử dụng và duy trì được lâu dài

+ Trong quá trình thực hiện giải pháp, các em tham gia dự án dựa trên tinh thần tự nguyện và có sở thích giống nhau, không phân biệt học sinh ở khối lớp nào Dựa vào tâm lí lứa tuổi, các em rất thích hoạt động đặc biệt là thích tự mình trải nghiệm thực tế để khám phá và giải quyết vấn đề Giáo viên tôn trọng và tham khảo ý kiến của học sinh, cùng các em lập kế hoạch và giúp các em tìm cách giải quyết vấn đề thích hợp Giáo viên động viên khích lệ qua việc làm cụ thể là phương pháp giáo dục hiệu quả nhất

II.1.2 Tính sáng tạo

- Các giải pháp mà tôi đề ra trong sáng kiến “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG” đã thể hiện được tính sáng tạo như :

+ Khi thực hiện dự án, có sự gắn kết, tương tác giữa các học sinh trong lớp, gắn kết học sinh giữa các khối lớp, giúp các em đến gần hơn với tri thức khoa học thì việc đơn giản nhất là để các em cùng tham gia xây dựng ý tưởng và thực hiện mô hình

Mô hình bể cá thủy sinh thể hiện sự đoàn kết, nhất trí cao Khi các em cùng chăm sóc bể cá cảnh, các em biết chia sẻ công việc với nhau, các em sẽ được tìm hiểu thêm những tập tính hoạt động của cá cảnh…

+ Qua dự án, với kiến thức bộ môn sinh học hình thành cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường sống, ý thức tôn trọng và bảo vệ động vật, có kĩ năng nhân nuôi các

sinh vật cảnh giúp làm đẹp cảnh quan lớp học, giảm thiểu các căng thẳng, áp lực học tập, giúp các em biết yêu quý và trân trọng thiên nhiên, xa rời các thiết bị di động…

+ Mô hình mà dự án tạo ra được thực hiện ở nhiều độ tuổi khác nhau (học sinh lớp 6,7,8,9) nên thể hiện tính hệ thống, tính liên tục trong kiến thức của môn học VD: Sinh học 6 kiến thức thể hiện là sự quang hợp ở thực vật – Vai trò của thực vật với động vật và con người Sinh học 7 thể hiện kiến thức trong việc tìm hiểu đời sống, tập tính khi nuôi cá cảnh Sinh học 8 thể hiện vai trò quan trọng của oxi trong việc

hô hấp Sinh học 9 thể hiện được sự tác động qua lại giữa sinh vật với môi trường Ngoài ra, mô hình còn thể hiện kiến thức liên môn ở các môn học khác như: toán học vật lí, hóa học, công nghê, mỹ thuật

II.2 Khả năng áp dụng, nhân rộng

- Các giải pháp mà tôi đề ra trong sáng kiến “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG” thể hiện khả năng áp dụng và nhân rộng như sau:

+ Khi thực hiện đề tài, tôi lựa chọn 30 học sinh ở nhiều đối tượng và lứa tuổi khác nhau để từ những hạt nhân này sẽ lan tỏa tới những thành viên khác trong lớp học, trường học Học sinh tham gia một cách tích cực, có hứng thú mà say mê hơn so với các bài tập được giao ở dạng bài tập lí thuyết chính vì vậy tôi nghĩ các giải pháp mình đưa ra có tính thực thi cao

+ Trong quá trình thực hiện giải pháp, được sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp lãnh đạo, đề tài sau một tháng đã có sức lan tỏa mạnh mẽ Từ những lớp học chỉ có bảng đen, phấn trắng nhờ những sáng tạo của học sinh, lớp học được trang trí thêm cây xanh để tạo cảnh quan và tăng lượng oxi, điều hòa không khí trong lớp học Với tổng số 41 lớp học thì có tới hơn 50% số lớp học có mô hình bể cá thông minh kết hợp trồng cây thủy sinh Sản phẩm tuy chưa thực sự đẹp nhưng thể hiện được

sự sáng tạo, tìm tòi, ham học học của các em học sinh từ đó truyền cảm hứng cho

các thầy cô giáo Các thầy cô khi dạy học ở các lớp được triển khai lắp mô hình bể

cá đều cảm thấy thích thú mới sự mới mẻ mà dự án mang lại

+ Khi thực hiện dự án, tôi nhận thấy ở một số lớp, học sinh sử dụng 100% chất liệu nhựa tái chế nên giá thành rất rẻ, tiện lợi, hạn chế rác thải nhựa ngoài môi trường Lớp học, trường học cũng khang trang, sạch sẽ và thân thiện với môi trường hơn

Vì vậy, mô hình mà dự án tạo ra đã thể hiện công sức của một tập thể nên được học sinh trân trọng, giữ gìn và có ý thức bảo vệ rất tốt

+ Tuy có nhiều điểm ưu việt, song nếu trong thời gian nghỉ dài ngày như nghỉ Tết, nghỉ hè, bể cá thủy sinh không có sự chăm sóc thì cũng khó có thể duy trì và tồn tại được vì vậy cô và trò đã có kế hoạch mang bể cá về nhà một bạn gần trường trong thời gian nghỉ để tiện cho việc chăm sóc và các bạn học sinh trong lớp cũng dễ dàng tới để chăm sóc và vui chơi

+ Ngoài thể hiện ý tưởng và các nguyên lí khoa học trong mô hình bể cá thông minh kết hợp trồng cây thủy sinh, tôi và các em học sinh đều mong muốn rằng thông điệp về lớp học hạnh phúc sẽ được lan tỏa, hệ thống bể cá thông minh kết hợp trồng cây thủy sinh sẽ được triển khai rộng rãi ở tất cả các lớp học trên thành phố để mỗi ngày đến trường đều là những ngày vui và ý nghĩa

- Sản phẩm mà dự án tạo ra cũng cần được thử nghiệm và bổ sung thêm, tôi rất mong nhận được sự góp ý của các đồng nghiệp để giúp tôi hoàn thiện trong những dự án liên quan tới giáo dục STEAM sắp tới

II.3 Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp

a Hiệu quả kinh tế:

- Các giải pháp mà tôi đề ra trong sáng kiến “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG” thể hiện được nhiều ưu điểm về hiệu quả kinh tế như:

+ Sản phẩm bể cá thủy sinh có giá thành rẻ bằng 1/3 – 1/4 giá thành của một bể cá thông thường ngoài thị trường nên tiết kiệm được chi phí cũng như tăng cường khả năng tìm kiếm các vật liệu thay thế, khả năng giải quyết vấn đề ở học sinh

+ Sản phẩm tạo ra đẹp mắt, thân thiện với môi trường sống, hạn chế rác thải nhựa giúp học sinh giải tỏa những căng thẳng, áp lực trong học tập và thi cử

+ Sản phẩm là một ví dụ minh họa rất thực tế cho các bài học ở các môn khoa học như lí, hóa, sinh mà không sản phẩm và đồ dùng dạy học nào làm được

+ Sản phẩm khi có sự chăm sóc, bảo quản của học sinh thì có thể sử dụng lâu dài, không mất nhiều công sức, tiền của để thay thế các vật liệu, cây xanh trang trí cho bể

b Hiệu quả về mặt xã hội:

- Các giải pháp mà tôi đề ra trong sáng kiến “ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BỂ CÁ THỦY SINH PHỤC VỤ HỌC TẬP VÀ GIẢI TỎA CĂNG THẲNG” không chỉ có hiệu quả về mặt kinh tế mà còn có những hiệu quả về

mặt xã hội tích cực như:

+ Trong dự án, các thông điệp, nội dung giáo dục và truyền thông về bảo vệ môi trường cũng sẽ được lồng ghép vào các chương trình chính khóa và ngoại khóa của nhà trường

+ Khi thực hiện đề tài, các em học sinh được giáo dục ý thức tiết kiệm trong lối sống và sinh hoạt

+ Học sinh biết quý trọng sức lao động của những người làm ra sản phẩm

+ Học sinh truyền tải và lan tỏa ý nghĩa tích cực của việc tái chế cho gia đình, xã hội Các em say mê với các môn học từ đó tránh xa các tệ nạn xã hội, giúp các em tiết kiệm được thời gian, có cuộc sống lành mạnh, trở thành người có ích cho xã hội

+ Giá trị về một lớp học hạnh phúc, trường học hạnh phúc được lan tỏa tới học sinh

c Giá trị làm lợi khác:

- Các giải pháp mà tôi mạnh dạn đề xuất trong dự án góp phần làm phong phú nội dung tiết dạy tại trường THCS Học sinh sẽ hứng thú hơn với môn sinh