Ngành Kiểm sát nhân dân được thành lập ngày 26/7/1960, qua 56 năm thành lập và phát triển, tuy lịch sử có nhiều thay đổi nhưng ngành Kiểm sát nhân dân đã vượt qua mọi khó khăn, thách thức hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó. Kể từ khi thành lập đến nay, Viện Kiểm Sát nhân dân đã có những đóng góp không nhỏ trong sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Thật vậy, ban đầu thành lập, Viện kiểm sát nhân dân đã đóng một vai trò không nhỏ trong bộ máy nhà nước. Cho đến nay với vai trò là cơ quan duy nhất của nước ta thực hiện quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư pháp thì chức năng của viện kiểm sát theo đó cũng được thay đổi. Cụ thể, theo khoản 3 điều 107, Hiến pháp năm 2013 quy định như sau: “Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức cá nhân, góp phần nhằm đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”. Vậy, với thực tiễn như hiện nay, liệu VKS đã hoàn thành được chức năng của mình như hiến pháp quy định. Bài viết dưới đây sẽ đi sâu làm rõ vấn đề trên.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ
BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ
MÔN LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆN KIỂM SÁT VÀ
CÔNG TÁC KIỂM SÁT
Đề tài: Nhiệm vụ và quyền hạn của Viện Kiểm sát theo Khoản 2 Điều 107 Hiến
Pháp năm 2013 và trong thực tiễn hoạt động của Viện kiểm sát.
Tên sinh viên: Đoàn Thái Phong
Mã số sinh viên: 1453801010189
Hà Nội, tháng 9 năm 2017
Trang 2CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Trang 3MỤC LỤC
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Ngành Kiểm sát nhân dân được thành lập ngày 26/7/1960, qua 56 nămthành lập và phát triển, tuy lịch sử có nhiều thay đổi nhưng ngành Kiểm sát nhândân đã vượt qua mọi khó khăn, thách thức hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ đượcĐảng, Nhà nước và nhân dân giao phó
Kể từ khi thành lập đến nay, Viện Kiểm Sát nhân dân đã có những đónggóp không nhỏ trong sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa Thật vậy, ban đầu thành lập, Viện kiểm sát nhân dân đã đóng một vai tròkhông nhỏ trong bộ máy nhà nước Cho đến nay với vai trò là cơ quan duy nhấtcủa nước ta thực hiện quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư pháp thì chứcnăng của viện kiểm sát theo đó cũng được thay đổi Cụ thể, theo khoản 3 điều
107, Hiến pháp năm 2013 quy định như sau: “Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm
vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức cá nhân, góp phần nhằm đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh
và thống nhất” Vậy, với thực tiễn như hiện nay, liệu VKS đã hoàn thành được
chức năng của mình như hiến pháp quy định Bài viết dưới đây sẽ đi sâu làm rõvấn đề trên
Trang 5NỘI DUNG
I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
1 Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân
Theo quy định tại khoản 2 điều 107 Hiến pháp năm 2013, Viện kiểm sátnhân dân gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các Viện kiểm sát khác do luậtđịnh Cụ thể, hệ thống Viện kiểm sát nhân dân, bao gồm1:
- Viện kiểm sát nhân dân tối cao
- Viện kiểm sát nhân dân cấp cao
- Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi
là Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh)
- Viện kiểm sát nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tươngđương (sau đây gọi là Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện)
- Viện kiểm sát quân sự các cấp
Trong đó, viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại 03 miền Bắc - Trung - Namđược thành lập gồm Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội, Viện kiểm sátnhân dân cấp cao tại Đà Nẵng, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố HồChí Minh2
2 Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân
Theo khoản 1 Điều 107 Hiến pháp năm 2013, Điều 2 Luật Tổ chức Việnkiểm sát nhân dân năm 2014, VKSND có chức năng thực hành quyền công tố,kiểm sát hoạt động tư pháp
Thực hành quyền công tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tốtụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội,được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghịkhởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự3.Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố nhằm bảo đảm:
- Mọi hành vi phạm tội, người phạm tội phải được phát hiện, khởi tố, điềutra, truy tố, xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật,không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm và người phạm tội;
1 Xem: Điều 40 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
2 Xem: Điều 1 Nghị quyết số: 953/NQ-UBTVQH13 Nghị quyết của Ủy ban thường vụ quốc hội về thành lập VKSND cấp cao.
3 Xem: Điều 3 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
Trang 6- Không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạn chếquyền con người, quyền công dân trái luật.
Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân đểkiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cánhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giảiquyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giảiquyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hônnhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giảiquyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theoquy định của pháp luật4
Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm:
- Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởitố; việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân vàgia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyếtkhiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác được thựchiện đúng quy định của pháp luật;
- Việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạmgiam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định củapháp luật; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bịbắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phảiđược tôn trọng và bảo vệ;
- Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hànhnghiêm chỉnh;
- Mọi vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp phải được phát hiện, xử lýkịp thời, nghiêm minh
II CÁC HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN THỰC HIỆN NHIỆM VỤ CỦA VIỆN
KIỂM SÁT NHÂN DÂN
1 Bảo vệ Hiến pháp và pháp luật
Bảo vệ Hiến pháp và pháp luật nghĩa là đảm bảo cho Hiến pháp và phápluật được thực thi trên thực tiễn theo đúng qui định Viện kiểm sát thực hiệnnhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật thông qua việc thực hành quyền công
tố và kiểm sát hoạt động tư pháp
4 Xem: Điều 4 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
Trang 7Với chức năng thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự, Viện kiểmsát nhân dân là cơ quan được giao các nhiệm vụ rất quan trọng như: Yêu cầukhởi tố, hủy bỏ quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án trái pháp luật, phêchuẩn, không phê chuẩn quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra, cơ quanđược giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; trực tiếp khởi tố vụ án,khởi tố bị can trong những trường hợp do Bộ luật tố tụng hình sự quy định5…đồng thời cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân còn có thẩm quyền điều tratội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm về tham nhũng, chức vụ quyđịnh tại Chương XXIII và Chương XXIV của Bộ luật hình sự xảy ra trong hoạtđộng tư pháp mà người phạm tội là cán bộ, công chức thuộc Cơ quan điều tra,Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạtđộng tư pháp6 Có thể nói, Viện kiểm sát đã được tin tưởng giao phó một thẩmquyền rất rộng lớn, đảm bảo thống nhất việc bảo vệ pháp luật, không cho phépbất cứ ai có hành vi phạm tội có thể trốn thoát khỏi pháp luật cũng như pháp luậtluôn giữ được tính nghiêm minh, tính răn đe đối với mọi tầng lớp trong xã hội.
Để pháp luật được áp dụng một cách chính xác thì đòi hỏi phải trả lời đúng
4 câu hỏi: có hay không việc áp dụng pháp luật? ai là người áp dụng pháp luật?
áp dụng pháp luật cho ai? áp dụng pháp luật như thế nào Nếu như thẩm quyềnthực hành quyền công tố đã đảm bảo cho câu hỏi đầu tiên được trả lời chính xácthì 3 câu hỏi còn lại sẽ thuộc về nhiệm vụ kiểm sát hoạt động tư pháp của Việnkiểm sát Theo Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dânnăm 2014, Viện kiểm sát nhân dân chỉ thực hiện hoạt động kiểm sát việc tuântheo pháp luật trong các hoạt động tư pháp Hoạt động kiểm sát việc tuân theopháp luật trong các hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân được thựchiện thông qua các hoạt động kiểm sát cụ thể như sau:
Thứ nhất, công tác kiểm sát điều tra các vụ án hình sự, bao gồm các hoạtđộng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra của các cơ quanđiều tra và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt độngđiều tra
5 Xem: Khoản 3 Điều 3 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014.
6 Xem: Điều 30, 31 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015.
Trang 8Thứ hai, kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, bao gồm các hoạt động: Kiểmsát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án nhân dân; kiểmsát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng; kiểm sát các bản
án và quyết định của Toà án nhân dân theo quy định của pháp luật; yêu cầu Toà
án nhân dân cùng cấp và cấp dưới chuyển hồ sơ những vụ án hình sự để xemxét, quyết định việc kháng nghị
Thứ ba, kiểm sát việc giải quyết của Tòa án đối với các vụ việc dân sự, hônnhân và gia đình, kinh tế, lao động, các vụ án hành chính và những việc kháctheo quy định của pháp luật
Thứ tư, kiểm sát thi hành án, bao gồm các hoạt động: Kiểm sát việc tuântheo pháp luật của Toà án nhân dân, cơ quan thi hành án, Chấp hành viên, cơquan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan trong việc thi hành bản án, quyếtđịnh về hình sự, dân sự đã có hiệu lực pháp luật và những bản án, quyết địnhđược thi hành ngay theo quy định của pháp luật
Thứ năm kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấphành án phạt tù, bao gồm các hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật củacác cơ quan, đơn vị và người có trách nhiệm trong việc tạm giữ, tạm giam, quản
lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù
Với việc quy định thẩm quyền vừa thực hành quyền công tố vừa kiểm sáthoạt động tư pháp, Viện kiểm sát đảm bảo Hiến pháp và pháp luật được bảo đảmtoàn diện từ việc có hay không việc áp dụng cho đến đối tượng áp dụng cũngnhư hành vi của các chủ thể áp dụng, vừa không để lọt tội phạm lại vừa tránhđược việc oan sai, áp dụng pháp luật không đúng thẩm quyền cũng như nội dung
vụ việc
2 Bảo vệ quyền con người, quyền công dân
2.1 Quyền con người, quyền công dân trong luật TTHS
BLTTHS là cơ sở pháp lý góp phần bảo vệ quyền con người, quyền côngdân Một số nguyên tắc liên quan đến bảo vệ quyền con người, quyền công dân
đã được ghi nhận trong BLTTHS như: Tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bảncủa công dân (Điều 4); Bảo đảm quyền bình đẳng của mọi công dân trước phápluật (Điều 5); Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân (Điều6)
Trang 92.1.1.Bảo vệ quyền con người qua hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra các vụ án hình sự.
Viện kiểm sát là cơ quan duy nhất được giao chức năng thực hành quyềncông tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Hoạt động công tố và kiểm sát điềutra được thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án hình sự và trong suốt quá trình điềutra các vụ án hình sự
Công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án hình sự củaViện kiểm sát nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được khởi tố, điềutra và xử lý kịp thời, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oanngười vô tội; không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạnchế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, tài sản, tự do, danh
dự và nhân phẩm một cách trái pháp luật; việc điều tra được khách quan, toàndiện, đầy đủ, chính xác, đúng pháp luật; những vi phạm pháp luật trong quátrình điều tra được phát hiện kịp thời; khắc phục và xử lý nghiêm minh; việctruy cứu trách nhiệm hình sự đối với bị can phải có căn cứ và đúng pháp luật
Khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát cónhiệm vụ, quyền hạn như7: Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm
vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết địnhkhởi tố vụ án, khởi tố bị can; Hủy bỏ các quyết định khởi tố, quyết định thay đổihoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án, quyết định không khởi tố vụ án trái phápluật; phê chuẩn, hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố, quyết định thay đổi hoặc bổsung quyết định khởi tố bị can trái pháp luật; Khởi tố, thay đổi, bổ sung quyếtđịnh khởi tố vụ án, khởi tố bị can trong những trường hợp do Bộ luật tố tụnghình sự quy định…
Báo cáo tổng kết năm năm 2014 của VKSNDTC đã chỉ ra thực tế rằng:Toàn ngành đã thụ lý kiểm sát 87.830 tố giác, tin báo về tội phạm; qua kiểm sátVKS cơ quan điều tra đã khởi tố 314 vụ, trực tiếp khởi tố và yêu cầu điều tra 36
vụ án, 22 bị can, huỷ 62 quyết định không khởi tố vụ án, 61 quyết định khởi tố
7 Xem: Điều 14 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014.
Trang 10vụ án Toàn ngành đã kiểm sát trực tiếp việc giải quyết tố giác tin báo về tộiphạm tại 304 đơn vị, đã ban hành nhiều kiến nghị yêu cầu cơ quan điều tra khắcphục vi phạm trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, gópphần đảm bảo việc quyết định khởi tố vụ án hoặc quyết định không khởi tố vụ
án kịp thời, có căn cứ và đúng pháp luật, hạn chế việc bỏ lọt tội phạm hoặc làmoan người vô tội, đồng thời tăng tỷ lệ phát hiện tội phạm; kịp thời giải quyếtnhững vụ việc có dấu hiệu oan, sai hoặc dư luận xã hội quan tâm
Ngoài ra, cũng theo báo cáo tổng kết năm của VKSNDTC năm 2014 thì,toàn Ngành thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra 87.667 vụ/141.073 bịcan, tăng 8.823 vụ/17.329 bị can Cơ quan điều tra đã xử lý 71.337 vụ/114.907
bị can, đạt tỷ lệ 81,37% số vụ; trong đó kết thúc điều tra, đề nghị truy tố 61.204vụ/108.745 bị can; đình chỉ điều tra 1.694 vụ/2.087 bị can, tạm đình chỉ 8.439vụ/4.075 bị can, đang giải quyết 16.330 vụ Qua thực hành quyền công tố vàkiểm sát điều tra, Viện kiểm sát các cấp đã hủy 237 quyết định khởi tố bị cankhông có căn cứ và yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố 312 bị can theo đúng quyđịnh của pháp luật Viện kiểm sát phải giải quyết 63.178 vụ/112.730 bị can, đãgiải quyết 61.788 vụ/109.226 bị can, đạt tỷ lệ 98% số vụ thụ lý, trong đó, quyếtđịnh truy tố 61.227 vụ/107.940 bị can, chiếm tỷ lệ 98,9% số vụ đã giải quyết;đình chỉ điều tra 561 vụ/1.286 bị can (0,9% số vụ đã giải quyết); tạm đình chỉ 99vụ/191 bị can (0,15% số vụ phải giải quyết) Những con số này cho chúng tathấy việc VKS thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đóng gópkhông nhỏ trong lĩnh vực hình sự, nhằm đảm bảo quyền con người không bịxâm phạm trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
2.1.2.Bảo vệ quyền con người qua hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử các vụ án hình sự.
Với chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo phápluật trong giai đoạn xét xử các vụ án hình sự, Viện kiểm sát có trách nhiệm bảođảm việc truy tố đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm vàngười phạm tội, không làm oan người vô tộ, việc xét xử đúng pháp luật, nghiêmminh, kịp thời
Trang 11Khi thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, Việnkiểm sát có các nhiệm vụ và quyền hạn8: Công bố cáo trạng hoặc quyết định truy
tố theo thủ tục rút gọn, quyết định khác về việc buộc tội đối với bị cáo tại phiêntòa; xét hỏi, luận tội, tranh luận, phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án tạiphiên tòa; kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án trong trường hợp phát hiệnoan, sai, bỏ lọt tội phạm, người phạm tội; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn kháctrong việc buộc tội theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự; kiểm sát việc tuântheo pháp luật trong việc xét xử các vụ án hình sự của Tòa án; kiểm sát bản án,quyết định của Tòa án; kiểm sát hoạt động tố tụng hình sự của người tham gia tốtụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minhngười tham gia tố tụng vi phạm pháp luật; yêu cầu Tòa án cùng cấp, cấp dướichuyển hồ sơ vụ án hình sự để xem xét, quyết định việc kháng nghị; kháng nghịbản án, quyết định của Tòa án có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng; thựchiện quyền yêu cầu, kiến nghị và nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát xét
xử vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự
Thời gian gần đây, nhiều vụ án oan đã được phát hiện, các bị cáo đã phảingồi oan hàng chục năm, trong đó có vụ án “Nguyễn Thanh Chấn” ở Bắc Giang.Ông Chấn đã phải ngồi tù oan 10 năm Suốt 10 năm ấy gia đình không ngừngkêu oan, tuy nhiên không thể giải quyết được nỗi oan Ngày 25/10/2013, LýNguyên Chung, ngụ cùng thôn với ông Chấn tại thời điểm xảy ra vụ án ra đầuthú, khai nhận hành vi giết chị Hoan để cướp tài sản Ngày 29/10/2013, Cơ quanđiều tra Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao khởi tố vụ án hình sự giếtngười, cướp tài sản và khởi tố bị can với Lý Nguyên Chung về hai hành vi này.Ngày 04/11/2013, Viện trưởng VKSND tối cao ban hành kháng nghị tái thẩm số:01/QĐ-VKSTC-V3, đề nghị hủy bản án sơ thẩm và phúc thẩm, tạm đình chỉ thihành án đối với ông Chấn Ngày 06/11/2013, Hội đồng Thẩm phán TAND tốicao họp và ra Quyết định tái thẩm số 18/2013/HS-TT, hủy bản án hình sự phúcthẩm số 1241/PTHS ngày 27/7/2004 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Hà Nội vàBản án hình sự sơ thẩm số 45/HSST ngày 26/3/2004 của TAND tỉnh Bắc Giang
8 Xem: Điều 18, 19 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014.