Kiểm soát hoạt động thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp tại bảo hiểm xã hội huyện quảng ninh, tỉnh quảng bình

Xuất phát từ những lý do đó, tác giả quyết định chọn đề tài: “ Kiểm soát hoạt động thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp tại Bảo hiểm xã hội huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng

NGUYỄN TIẾN SỸ

KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI HUYỆN QUẢNG NINH - TỈNH QUẢNG BÌNH

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Mã số: 8.34.03.01

Đà Nẵng – Năm 2020

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đường Nguyễn Hưng

Phản biện 1: PGS.TS Ngô Hà Tấn

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Hữu Ánh

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốtnghiệp thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học ĐàNẵng vào ngày 14 tháng 11 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Hệ thống tổ chức bộ máy Bảo hiểm xã hội Việt Nam được thựchiện thống nhất từ Trung ương đến địa phương.Trong tình hình pháttriển và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay Nhiều công ty trách nhiệmhữu hạn, doanh nghiệp mới được thành lập, quy mô sản xuất kinhdoanh ngày được mở rộng, lợi nhuận ngày càng cao Tuy nhiên cónhiều doanh nghiệp trốn tham gia BHXH hoặc có tham gia nhưng thamgia không đầy đủ về số lượng NLĐ đang làm việc và tham gia khôngđúng theo tiền lương hiện hưởng của NLĐ.Do đó đã ảnh hưởng rất lớnđến quyền lợi của NLĐ về các chế độ, chính sách BHXH, BHYT,BHTN

Xuất phát từ những lý do đó, tác giả quyết định chọn đề tài:

“ Kiểm soát hoạt động thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp tại Bảo hiểm xã hội huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình ” để

làm luận văn cao học của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Làm rõ thực trạng và đề xuất các giải pháp tăng cường tính hữuhiệu của kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc đối với khối DN tạiBảo hiểm xã hội huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình

2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

+ Làm rõ thực trạng kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộcđối với khối DN tại cơ quan BHXH huyện Quảng Ninh, chỉ ra nhữngthành quả đã đạt được, những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân.+ Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát hoạtđộng thu BHXH bắt buộc đối với khối DN ngày càng tốt hơn, chốngthất thu quỹ BHXH trong thời gian tới

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài làkiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc đối với khối DN tại BHXHhuyện Quảng Ninh

+Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2 17 đến năm 2 1

4.Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp thu thập số liệu

- Số liệu thứ cấp: Thu thập số liệu thông qua Báo cáo thu, báocáo nợ, báo cáo tài chính của BHXH huyện Quảng Ninh các văn bảnpháp luật, các quy định cụ thể đối với công tác thu BHXH bắt buộc tạiViệt Nam

-Số liệu sơ cấp: Phương pháp khảo sát bằng cách phát phiếu điềutra với bảng câu hỏi đã được thiết kế sẵn Xử lý số liệu sơ cấp thôngqua công cụ hỗ trợ excel

+Nội dung điều tra: Kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc đốivới khối DN tại BHXH huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình

+ Đối tượng khảo sát: Lãnh đạo cấp phòng BHXH tỉnh và cán bộphòng Thu, phòng Truyền thông & Phát triển đối tượng và cán bộnghiệp vụ làm công tác thu của BHXH huyện Quảng Ninh

4.2 Phương pháp mô tả, phân tích, tổng hợp

Dựa vào các kiến thức thực tế đã xuất bản về hoạt động thu

BHXH cùng với tham khảo các tài liệu trong nước về lĩnh vực này, tácgiả tiến hành tổng hợp, phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa các nộidung về cơ sở lý luận và thực tiễn của kiểm soát thu BHXH để làm cơ

sở xây dựng nội dung của Chương 1

4.3 Phương pháp so sánh

So sánh kết quả đạt được giữa các năm của đối tượng nghiên cứu,

so sánh các chỉ tiêu để đánh giá sự biến động của các chỉ tiêu phân tíchkhi có sự thống nhất về thời gian, không gian theo một số tiêu thức nhấtđịnh

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm soát hoạt động thu

BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp tại BHXH huyện QuảngNinh - tỉnh Quảng Bình

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Nghiên cứu về kiểm soát hoạt động thu BHXH là một vấn đềkhông mới nên được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Phần sautổng hợp lại các nghiên cứu có liên quan đến vấn đề kiểm soát hoạtđộng thu BHXH do các cơ quan BHXH thực hiện

* Đề tài “ Hoàn thiện công tác thu BHXH bắt buộc tại huyện Krông Nô, tỉnh Đăk Lăk ”, tác giả Trần Ngọc Quân (2 15) Đại học Đà

Nẵng

*Đề tài“Tăng cường công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh

Quảng Nam”, tác giả Nguyễn Thị Minh Trang (2 17) Đại học Kinh tế

Đà Nẵng Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng

*Đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội Tỉnh Quảng Nam”, tác giả Nguyễn Thị Thanh Thanh (2 17) Đại

học Đà Nẵng

Các đề tài này chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá về công tácquản lý thu, quy trình thu BHXH nói chung, mà chưa nhận diện nhữngrủi ro có thể xảy ra trong quá trình kiểm soát hoạt động thu BHXH bắtbuộc đối với khối DN Các tác giả chưa đưa ra những giải pháp đối phó

cụ thể nhằm hạn chế những rủi ro có thể xảy ra Do đó, tác giả chọn đềtài này để phân tích, đánh giá về kiểm soát hoạt động thu BHXH bắtbuộc đối với khối DN tại BHXH huyện Quảng Ninh Từ đó tác giả đưa

ra những giải pháp đối phó nhằm hạn chế các rủi ro và giảm mức độthiệt hại do rủi ro gây ra Với mục tiêu tăng trưởng Quỹ BHXH, không

bị chiếm dụng, thất thu, đồng thời đảm bảo quyền lợi về các chế độchính sách BHXH cho NLĐ

bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập

do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp,hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH” (Quốchội, 2 14)

a Khái niệm BHXH bắt buộc

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Luật BHXH thì BHXH bắtbuộc được định nghĩa như sau “ BHXH bắt buộc là loại hình BHXH doNhà nước tổ chức mà NLĐ và NSDLĐ phải tham gia” (Quốc hội,2014)

b Khái niệm thu BHXH bắt buộc

Thu BHXH bắt buộc là sự tác động của Nhà nước thông qua cácquy định mang tính pháp lý bắt buộc các bên tham gia BHXH phải tuânthủ thực hiện

1.1.2 Nội dung thu BHXH bắt buộc a

Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Việc xác định đúng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là nộidung quan trọng trong kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc LuậtBHXH đã quy định các đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

b Mức thu BHXH bắt buộc

Bên cạnh yếu tố lao động, việc xác định số phải thu BHXH bắt

buộc là phải căn cứ vào tiền lương, tỷ lệ đóng.

c Mức đóng, phương thức đóng BHXH bắt buộc

-Mức đóng BHXH bắt buộc: Mức đóng BHXH, BHYT, BHTN

được tính bằng 32% tổng tiền lương, tiền công của NLĐ

-Phương thức đóng BHXH bắt buộc

Đóng hằng tháng chậm nhất đến ngày cuối cùng của tháng

d Tiền thu BHXH bắt buộc

Quỹ bảo hiểm xã hội là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhànước, được hình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụnglao động và có sự hỗ trợ của Nhà nước Với yêu cầu quỹ BHXH bắtbuộc được quản lý tập trung thống nhất, vì vậy tất cả các nguồn thu đềuphải thực hiện chuyển về quỹ BHXH bắt buộc

1.1.3 Nguyên tắc thu BHXH bắt buộc

Thứ nhất, thu đúng, thu đủ và thu kịp thời Thứ hai, tập trung,thống nhất, công bằng, công khai và minh bạch Thứ ba, an toàn và hiệuquả

1.1.4 Vai trò của BHXH bắt buộc và thu BHXH bắt buộc

a Vai trò của BHXH bắt buộc

Bảo hiểm xã hội là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hộitrong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phầnquan trọng thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chínhtrị - xã hội, đời sống nhân dân, phát triển bền vững đất nước.(Bộ Chínhtrị, 2018)

b Vai trò của thu BHXH bắt buộc

1.2 KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG LĨNH VỰC HÀNH CHÍNH CÔNG

1.2.1.Khái niệm, ý nghĩa KSNB trong đơn vị hành chính công

INTOSAI GOV 1 định nghĩa: “KSNB là một quá trình xử lý toàn

bộ được thực hiện bởi nhà quản lý và các cá nhân trong tổ chức, quátrình này được thiết kế để phát hiện các rủi ro và cung cấp một sự đảmbảo hợp lý để đạt được nhiệm vụ của tổ chức”

1.2.2 Khuôn khổ KSNB trong đơn vị hành chính công

a Môi trường kiểm soát

b Đánh giá rủi ro

c Hoạt động kiểm soát

d Thông tin và truyền thông

e Hoạt động giám sát

1.3 KIỂM SOÁT ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THU BHXH BẮT BUỘC TẠI CƠ QUAN BHXH

1.3.1 Mục tiêu của kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc

-Đảm bảo cho yếu tố “đầu vào” đủ khả năng thực hiện quá trình tái sản xuất xã hội, tức là có thu đúng, thu đủ, thu kịp thời

- Xác lập rõ ràng quyền và trách nhiệm của các bên tham gia BHXH bắt buộc, đó là: NLĐ, NSDLĐ và cơ quan BHXH

- Không bỏ sót nguồn thu, quản lý chặt chẽ, đảm bảo nguồn thu BHXH Làm cho nguồn thu BHXH liên tục tăng trưởng

- Ngăn chặn các DN chiếm dụng quỹ BHXH, phòng ngừa những lạm dụng của NSDLĐ đối với NLĐ

1.3.2 Nhận diện rủi ro trong hoạt động thu BHXH bắt buộc đối với doanh nghiệp

a Nhận diện rủi ro

Thứ nhất là: Hành vi trốn đóng BHXH đối với toàn bộ NLĐ trong

DN, đóng BHXH không đủ số NLĐ trong đơn vị

Thứ hai là: Đóng BHXH, BHTN chậm hơn so với thời gian quy định mà thực chất là nợ tiền BHXH, BHYT, BHTN

b Nguyên nhân dẫn đến rủi ro

-Nguyên nhân khách quan:

+ Hệ thống chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT trong quá trình tổ chức thực hiện đã bộc lộ một số bất cập, vướng mắc

+ Chưa có cơ chế kiểm soát số lượng đơn vị, số lao động phải tham gia chưa thực hiện các chế tài hình sự để xử phạt

+ Sự phối hợp giữa cơ quan BHXH các cấp với các ngành chưa được chặt chẽ

+ Nhận thức của NLĐ và NSDLĐ về BHXH còn hạn chế

-Nguyên nhân chủ quan:

+ Tổ chức tuyên truyền và phổ biến chính sách còn chưa sâu rộng, còn mang nặng tính hành chính, chưa sát với DN, sát với NLĐ.+ Ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức thực hiện của cơ quan BHXH cũng chưa thực sự hiệu quả

+ Cán bộ chưa kiểm soát được số lượng đơn vị và số lao động phải tham gia của các DN

1.3.3 Hoạt động kiểm soát đối phó với rủi ro trong hoạt động

thu BHXH bắt buộc đối với doanh nghiệp

+ Cơ quan BHXH phải chủ động và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra

+ Công khai tình trạng vi phạm pháp luật BHXH trên các phươngtiện thông tin đại chúng

+ Xây dựng chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH hằng năm của địa phương, trình Hội đồng nhân dân quyết định

+ Cơ quan BHXH tăng cường phối hợp với tổ chức công đoàn cáccấp tổ chức tuyên truyền chính sách, pháp luật BHXH

+BHXH Việt Nam giao chỉ tiêu phấn đấu giảm nợ BHXH ngay từđầu năm đối với BHXH từng tỉnh, thành phố

1.3.4 Ảnh hưởng của tổ chức thông tin và môi trường kiểm

soát đến kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc

a Tổ chức thông tin trong hoạt động thu BHXH bắt buộc

BHXH là một lĩnh vực ảnh hưởng đến nhiều người, nhiều tầnglớp trong cộng đồng xã hội nên tổ chức thông tin truyền thông là rất cầnthiết và là nhân tố tác động trực tiếp đến hiệu quả kiểm soát hoạt độngthu BHXH

b Ảnh hưởng của môi trường kiểm soát đến kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc

Sự liên chính và các giá trị đạo đức Năng lực đội ngũ nhân viên Phong cách nhà lãnh đạo, chính sách nhân sự Cơ cấu tổ chức

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Thu BHXH bắt buộc là một nội dung của tài chính BHXH, mà liênquan đến tài chính đều có thể mắc phải tình trạng thất thu, sai sót vô ýhoặc cố ý, ảnh hưởng đến quyền lợi của người tham gia Quá trình thựchiện thu BHXH bắt buộc được tiến hành theo ba cấp, nếu không cókiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc sẽ dẫn đến quỹ BHXH bị thấtthu Để khắc phục hạn chế này cần tăng cường kiểm soát hoạt động thuBHXH một cách kịp thời và toàn diện, sát với thực tế, đế có những điềuchỉnh kịp thời sau khi đánh giá Trên cơ sở lý luận về kiểm soát hoạtđộng thu BHXH ở Chương 1, trong Chương 2 sẽ trình bày và phân tích

rõ hơn về thực trạng kiểm soát hoạt động thu BHXH tại BHXH huyệnQuảng Ninh Đây là cơ sở để đề ra các giải pháp quan trọng để hoànthiện kiểm soát hoạt động thu BHXH tại BHXH huyện Quảng Ninh

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG THU BHXH BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP TẠI BHXH HUYỆN QUẢNG NINH, TỈNH QUẢNG BÌNH

2.1 TỔNG QUAN VỀ BHXH HUYỆN QUẢNG NINH, TỈNH QUẢNG BÌNH

2.1.1 Quá trình hình thành, phát triển của BHXH huyện Quảng Ninh

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của BHXH huyện Quảng Ninh

2.1.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý

BHXH huyện Quảng Ninh được thành lập 3 Tổ nghiệp Ban lãnhđạo có 1 Giám đốc và 2 Phó giám đốc

2.2 TÌNH HÌNH DN THAM GIA BHXH VÀ QUY TRÌNH THU BHXH BẮT BUỘC TẠI BHXH HUYỆN QUẢNG NINH

2.2.1 Tình hình doanh nghiệp tham gia BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Quảng Ninh

2.2.2 Quy trình thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội huyện Quảng Ninh

2.3 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG THU BHXH BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP TẠI BHXH HUYỆN QUẢNG NINH

2.3.1 Nhận diện các loại rủi ro trong kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Quảng Ninh

a Nhận diện các rủi ro trong quá trình doanh nghiệp đăng ký đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Rủi ro 1 : Doanh nghiệp không tham gia BHXH và DN không

đăng ký đầy đủ số LĐ đang làm việc tại DN tham gia BHXH theo đúng

quy định Khả năng phát sinh rủi ro này ở mức cao, mức độ thiệt hạilớn, làm ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi về các chế độ BHXH củaNLĐ Dẫn đến quỹ BHXH thất thu do nhiều NLĐ đang làm việc tại các

DN nhưng chưa tham gia BHXH Khả năng phát sinh rủi ro này ở mứccao, mức độ thiệt hại lớn, làm ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi về cácchế độ BHXH của NLĐ

b Nhận diện các rủi ro khi doanh nghiệp kê khai tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc của NLĐ

Rủi ro 2: Doanh nghiệp kê khai thiếu tiền lương đóng 7% mức

lương tối thiểu vùng do đã qua đào tạo cho NLĐ Dẫn đến Quỹ BHXHthất thu do NLĐ đóng BHXH với mức lương thấp hơn so với lươngthực tế được hưởng tại DN Nhìn chung tần suất phát sinh rủi ro này làthấp, đồng thời mức độ gây thiệt hại không lớn

c Nhận diện các rủi ro trong quá trình tham gia mức đóng, phương thức đóng BHXH bắt buộc

Rủi ro 3: Cán bộ làm công tác thu BHXH thu sai mức đóng, tỷ lệ

đóng BHXH của NLĐ và NSDLĐ Cho đến nay, tại BHXH huyệnQuảng Ninh, chưa phát sinh trường hợp nào như vậy, do đó, có thể kếtluận rằng khả năng phát sinh rủi ro này là thấp, tuy nhiên, nếu có phátsinh thì thiệt hại là không lớn

Rủi ro 4: Quỹ BHXH bị doanh nghiệp chiếm dụng do DN sử

dụng tiền đóng BHXH để phục vụ cho mục đích kinh doanh của DN.Khả năng phát sinh rủi ro này ở mức cao, mức độ thiệt hại lớn, làm ảnhhưởng rất lớn đến quyền lợi về các chế độ BHXH của NLĐ

d Nhận diện các rủi ro trong quá trình kiểm soát tiền thu BHXH bắt buộc

Rủi ro 5: Cán bộ BHXH về trực tiếp tại DN để đôn đốc thu, giảm

nợ BHXH, nhưng đồng thời nhận tiền mặt của DN đến Ngân hàng, Kho

bạc để nộp thay về số tiền đóng BHXH Rủi ro có thể xảy ra là cán bộBHXH không đến Ngân hàng, Kho bạc để nộp thay cho DN về số tiềnđóng BHXH, mà sử dụng số tiền đó với mục đích cá nhân Đến nay, tạiBHXH huyện Quảng Ninh, chưa phát sinh trường hợp nào như vậy, do

đó, có thể kết luận rằng khả năng phát sinh rủi ro này là thấp, tuy nhiên,nếu có phát sinh thì mức độ thiệt hại là không lớn

Rủi ro 6: NSDLĐ và NLĐ đóng BHXH bằng tiền mặt tại cơ

quan BHXH, cán bộ Thủ quỹ không nhập tiền mặt vào quỹ cơ quantheo đúng quy định Cho đến nay, tại BHXH huyện Quảng Ninh, chưaphát sinh trường hợp nào như vậy, do đó, có thể kết luận rằng khả năngphát sinh rủi ro này là thấp, tuy nhiên, nếu có phát sinh thì mức độ thiệthại là không lớn

Rủi ro 7: Kế toán chuyển tiền từ tài khoản thu để sử dụng không

đúng mục đích Việc sai phạm trong việc thu tiền BHXH chưa xảy rasai phạm nào cả, nên khả năng phát sinh rủi ro này là rất thấp, do đómức thiệt hại là không có Cho đến nay, tại BHXH huyện Quảng Ninh,chưa phát sinh trường hợp nào như vậy, do đó, có thể kết luận rằng khảnăng phát sinh rủi ro này là thấp, tuy nhiên, nếu có phát sinh thì mức độthiệt hại là không lớn

2.3.2 Các thủ tục kiểm soát đối phó với rủi ro trong kiểm soát hoạt động thu BHXH bắt buộc tại BHXH huyện Quảng Ninh

a Các biện pháp đối phó rủi ro trong quá trình doanh nghiệp đăng ký đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Đối với Rủi ro 1- Doanh nghiệp không tham gia BHXH và DN

không đăng ký tham gia BHXH đầy đủ số NLĐ đang làm việc tại DN

Bước 1: Đối chiếu danh sách Thuế cung cấp về những DN và

danhh sách lao động đang làm việc tại DN chưa tham gia BHXH

Bước 2: Gửi Thông báo về việc đóng BHXH cho NLĐ, đôn đốc