Xây dựng hoàn thiện nội dung và quy trình thanh tra hành chính; thanh tra chuyên ngành Thống kê trên cơ sở Luật Thống kê; Luật Thanh tra

Những năm qua, các tổ chức thanh tra ngành Thống kê thường xây dựng kế hoạch và thực hiện các cuộc thanh tra trong lĩnh vực quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách của các địa phương; xác

ĐỀ TÀI KHOA HỌC SỐ: 2.2.3-CS06

XÂY DỰNG HOÀN THIỆN NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH THANH TRA HÀNH CHÍNH, THANH TRA CHUYÊN NGÀNH THỐNG KÊ

TRÊN CƠ SỞ LUẬT THỐNG KÊ, LUẬT THANH TRA

1 Cấp đề tài : Cơ sở

2 Thời gian nghiên cứu : 2006

3 Đơn vị chủ trì : Thanh tra Tổng cục

4 Đơn vị quản lý : Viện Khoa học Thống kê

5 Chủ nhiệm đề tài : CN Nguyễn Hữu Thỏa

6 Những người phối hợp nghiên cứu:

PHẦN I ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH THANH TRA HÀNH CHÍNH, THANH TRA CHUYÊN NGÀNH

THỐNG KÊ HIỆN NAY

I Đánh giá việc thực hiện các nội dung trong thanh tra nội bộ ngành Thống kê (Luật Thanh tra gọi là thanh tra hành chính)

Tổng cục Thống kê là cơ quan thuộc Chính phủ, quản lý ngành dọc được tổ chức thành 3 cấp: Tổng cục Thống kê, các đơn vị sự nghiệp trực thuộc, Cục Thống kê tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Phòng Thống

kê cấp quận, huyện, thị xã Do vậy, thanh tra hành chính trong hệ thống thống

kê tập trung bao gồm các cuộc thanh tra có liên quan đến việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp của Tổng cục Thống kê Những năm qua, các tổ chức thanh tra ngành Thống kê thường xây dựng kế hoạch và thực hiện các cuộc thanh tra trong lĩnh vực quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách của các địa phương; xác minh, kết luận các đơn khiếu nại, tố cáo của cán bộ công chức trong ngành Thống kê và có tiến hành thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan đối với lãnh đạo Cục Thống kê Tuy mỗi cuộc thanh tra trong mỗi lĩnh vực khác nhau thì có các nội dung khác nhau và sử dụng các biện pháp nghiệp vụ khác nhau, nhưng vẫn phải tuân theo một quy trình nhất định Để có cơ sở bổ sung, hoàn thiện nội dung và quy trình thanh tra hành chính trong ngành Thống kê, chúng tôi tập trung nghiên cứu, đánh giá việc thực hiện nội dung và quy trình thanh tra quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách trong những năm qua

Trong 5 năm vừa qua (2001-2005), thanh tra ngành Thống kê đã tiến hành thực hiện được 329 cuộc thanh tra việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (bao gồm: thanh tra việc quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách cấp và thanh tra quản lý đầu tư xây dựng cơ bản)

Nhìn chung thanh tra sử dụng kinh phí, Thanh tra Tổng cục cũng như Thanh tra Cục Thống kê các địa phương tiến hành đều bảo đảm đúng quy trình như Luật Thanh tra quy định Trình tự các cuộc thanh tra về cơ bản tuân thủ theo 3 bước với các đủ nội dung quy định

Riêng các địa phương, qua theo dõi và nghiên cứu các báo cáo và văn bản các cuộc thanh tra cho thấy: tuy có ra quyết định thanh tra nhưng hình

thức và nội dung của bản quyết định ở một số địa phương còn chưa đúng quy định (căn cứ ra quyết định tuy có nêu nhưng chưa đầy đủ, thời gian và phạm

vi thanh tra chưa rõ ràng cụ thể) Do đó hầu hết các cuộc thanh tra có quyết định kiểu này là làm nhanh, làm ẩu kết quả thanh tra bị hạn chế Một loại văn bản nữa không kém phần quan trọng là báo cáo kết quả thanh tra, kết luận thanh tra phải đảm bảo tính chính xác, trung thực, khách quan Kết luận thanh tra phải nêu rõ đúng, sai, nguyên nhân nào và quy rõ trách nhiệm; đồng thời trong bản báo cáo kết quả thanh tra phải nêu được các kiến nghị, giải pháp xử

lý mang tính thuyết phục cao

Thanh tra Thống kê các địa phương ban hành (tham mưu ban hành) các văn bản trong hoạt động thanh tra còn không đúng thể thức văn bản, đôi khi không đúng thẩm quyền, nội dung quá sơ sài; nhiều nơi còn lúng túng do không cập nhật kịp thời các quy định của pháp luật, không hiểu đúng quy định của các văn bản quy phạm pháp luật, không biết vận dụng quy định của pháp luật vào công việc cụ thể

+ Phạm vi thanh tra chưa được mở rộng, nội dung thanh tra còn mang tính hình thức: qua thực tế tổng hợp công tác thanh tra trong 5 năm qua, đa số các cuộc thanh tra do Thanh tra các Cục Thống kê thực hiện thuộc phạm vi ở Phòng Thống kê cấp huyện, số ít cuộc ở Phòng nghiệp vụ Cục Thống kê; có đơn vị chỉ tiến hành thanh tra riêng về việc thanh toán công tác phí 6 tháng của phòng nghiệp vụ hoặc chỉ tiến hành thanh tra chi bồi dưỡng cho một xã

về thực hiện công tác điều tra, bởi vậy kết quả thanh tra rất đơn giản, sơ sài + Nội dung thanh tra chưa sâu, chưa sát thực: Phạm vi, đối tượng thanh tra có tác động trực tiếp đến nội dung thanh tra Tuy vậy, các cuộc thanh tra

về sử dụng kinh phí ở các Cục Thống kê do Thanh tra Cục Thống kê thực hiện những năm qua chưa nêu lên được thực trạng của việc quản lý, sử dụng kinh phí trong nội bộ các Cục Thống kê (kể cả mặt tích cực cũng như mặt tiêu cực) Nói đúng hơn là chưa có tác dụng trong việc uốn nắn, sửa chữa, ngăn chặn kịp thời những sai phạm trong việc quản lý, sử dụng kinh phí + Điểm yếu của công tác thanh tra về quản lý, sử dụng kinh phí là chưa tập trung vào các nội dung trọng tâm, trọng điểm để tiến hành đúng với ý nghĩa của công việc thanh tra là phát hiện việc làm tốt, việc làm sai để uốn nắn, chấn chỉnh, bổ sung hoặc đề xuất, kiến nghị, mà còn chạy theo yêu tố tâm lý là đi tìm các sự việc xem có sai phạm không, hoặc mang tư tưởng cốt hoàn thành đủ số lượng cuộc thanh tra

Nhìn chung, trong những năm qua, công tác thanh tra hành chính của thanh tra ngành Thống kê đã đạt được những thành công nhất định, góp phần

to lớn trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham nhũng và

ổn định tình hình nội bộ trong toàn ngành Qua đó cũng góp phần vào những thành công trong việc hoàn thành các nhiệm vụ kinh tế - chính trị của ngành Thống kê trong những năm qua Trong quá trình thanh tra hành chính, các Đoàn thanh tra đều thực hiện đúng quy định, nhất là các cuộc thanh tra do Thanh tra Tổng cục Thống kê thực hiện Thanh tra đã nêu nhiều kiến nghị, yêu cầu chấn chỉnh, bổ sung, sửa đổi những sai phạm Một số trường hợp phát hiện cá nhân, tổ chức có sai phạm qua thanh tra đã kiến nghị xem xét và

xử lý nghiêm khắc Tuy nhiên công tác thanh tra hành chính của Thanh tra Thống kê vẫn còn bộc lộ những khó khăn, hạn chế, chưa phù hợp với đặc thù hoạt động của ngành Thống kê cần phải nghiên cứu và từng bước có giải pháp để cụ thể đưa công tác thanh tra thống kê vào hoạt động đúng pháp luật, phù hợp với tình hình thực tiễn

II Đánh giá việc thực hiện các nội dung trong thanh tra chuyên ngành Thống kê

Việc thanh tra thực hiện phương án điều tra thống kê và chấp hành chế

độ báo cáo thống kê những năm qua của Thanh tra Thống kê, phần lớn chỉ thực hiện trong nội bộ ngành Thống kê, thực chất đây cũng chỉ là cuộc thanh tra hành chính trong hệ thống thống kê tập trung, việc thực hiện cuộc thanh tra chuyên ngành Thống kê giúp Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê thực hiện chức năng quản lý nhà nước còn khiêm tốn

1 Đánh giá việc thực hiện các nội dung trong thanh tra thực hiện phương

án điều tra thống kê

Thanh tra Thống kê đã tiến hành thanh tra vượt kế hoạch về số lượng cuộc thanh tra: Từ năm 2000 đến năm 2006 kế hoạch giao 1615 cuộc, thực hiện các năm và 6 tháng đầu năm 2006 là 1618 cuộc Về chất lượng các cuộc thanh tra đã được lãnh đạo Tổng cục Thống kê và Thanh tra Tổng cục Thống

kê rất quan tâm chỉ đạo thực hiện, trước hết yêu cầu người làm công tác thanh tra phải có nghiệp vụ thống kê, nắm chắc chế độ, chính sách, pháp luật của nhà nước, phương án điều tra thống kê và các quy trình thực hiện phương án Trong những năm qua công tác thanh tra thực hiện phương án điều tra thống

kê của nhiều Cục Thống kê đã tiến hành đạt kết quả tốt, qua đó đã giúp cơ quan quản lý khái quát đánh giá kết quả đã đạt được trong việc thực hiện các

nội dung trong phương án điều tra từ khâu vẽ sơ đồ, lập bảng kê lập danh sách đối tượng điều tra, lập dàn mẫu, chọn địa bàn, tập huấn điều tra, thu thập số liệu, ghi phiếu điều tra, đến việc tổng hợp, tính toán, báo cáo kết quả điều tra Tuy vậy thanh tra thực hiện phương án điều tra thống kê cũng đã phát hiện những sai sót chủ yếu trong một số khâu như sau:

+ Tập huấn điều tra không đủ thời gian, nội dung theo quy định của phương án; đối tượng tập huấn không tham gia nhưng vẫn làm điều tra viên; + Hiểu không hết nội dung của chỉ tiêu trong phiếu điều tra dẫn đến khi phỏng vấn ghi sai nội dung phiếu điều tra;

+ Vẽ sơ đồ, lập bảng kê danh sách đối tượng điều tra không đúng quy trình, bỏ sót vị trí nhà của hộ, đánh số thứ tự hộ không đúng quy định vị trí địa chỉ đối tượng điều tra;

+ Lập dàn mẫu điều tra không đúng phương án điều tra quy định;

+ Thay đổi địa bàn điều tra không đảm bảo phương án quy định;

+ Bỏ sót đối tượng điều tra, không tới hộ điều tra để phỏng vấn ghi thông tin vào phiếu điều tra;

+ Bỏ sót thông tin trong phiếu điều tra, không phỏng vấn mà tự ý ghi thông tin vào phiếu điều tra;

+ Báo cáo chưa đúng thời gian

Về thực hiện các quy trình thanh tra trong thanh tra thực hiện phương án điều tra thống kê, các đoàn thanh tra (nhất là các đoàn thanh tra được cấp Cục Thống kê quyết định) còn nhiều hạn chế ngay từ giai đoạn lập kế hoạch thanh tra, ra quyết định thanh tra…

Phạm vi thanh tra có liên quan đến việc đánh giá chất lượng cuộc điều tra, nhiều năm trước đây số lượng các cuộc thanh tra về điều tra thống kê giao cho các địa phương khá lớn, song đều hoàn thành vượt kế hoạch là do quan niệm còn đơn giản về cuộc thanh tra điều tra nên thường trong l cuộc điều tra chỉ cần chọn 1 - 2 địa bàn ở 1 huyện, 3-5 hộ/địa bàn đã coi như hoàn thành thanh tra cuộc điều tra, hoặc một nội dung điều tra tiến hành ở 2 - 3 huyện mỗi huyện 1 địa bàn cũng được coi như thực hiện 2 - 3 cuộc thanh tra

về điều tra thống kê Do vậy mỗi cuộc thanh tra chỉ cần l buổi, 1 ngày là kết thúc với số lượng đối tượng thanh tra còn quá ít và rất đơn giản

Ba năm 2004, 2005 và 2006 đã chuyển hướng giảm hẳn số lượng, nhằm nâng cao chất lượng thanh tra, khắc phục những tồn tại thiếu sót và tăng cường năng lực của Thanh tra thống kê, nhưng đến nay kết quả vẫn còn hạn chế, phạm vi thanh tra chưa được mở rộng, chưa có một quy định thống nhất cho phạm vi một cuộc thanh tra điều tra thống kê để có một chuẩn mực tương đối phù hợp cho Thanh tra Cục Thống kê thực hiện

Xác định đối tượng thanh tra chưa đúng, chưa hết: lâu nay, nhiều Cục Thống kê vẫn cho rằng công tác thanh tra nghiệp vụ thống kê nói chung, điều tra thống kê nói riêng là của riêng ngành Thống kê, nên chỉ được tiến hành thanh tra trong nội bộ ngành Thống kê, còn việc các bộ, ngành khác tự tổ chức các cuộc điều tra thống kê thì không thuộc đối tượng phải thanh tra Đối tượng thanh tra của điều tra thống kê không chỉ ở các Cục Thống kê tỉnh, thành phố (phòng thống kê nghiệp vụ) hoặc phòng Thống kê các quận, huyện

mà đối tượng thanh tra điều tra thống kê còn bao gồm cả các vụ nghiệp vụ ở Tổng cục Thống kê, nơi thường xuyên sử dụng kinh phí nhà nước để tổ chức điều tra thống kê - khối lượng công việc điều tra này hàng năm ở các vụ nghiệp vụ khá lớn, từ quy trình, phương án, tập huấn, kiểm tra, nghiệm thu, điều chỉnh kết quả

Thời điểm thanh tra: Nhiều cuộc thanh tra chọn thời điểm thanh tra chưa đúng, thường chọn sau khi cuộc điều tra đã kết thúc được một thời gian dài, cuộc điều tra đã tổng hợp xong kết quả hay đã báo cáo kết quả điều tra như: cuộc điều tra diện tích sản lượng lúa mùa được tiến hành sau khi thu hoạch (thường vào cuối năm) nhưng nhiều cuộc thanh tra nội dung này tổ chức vào giữa năm sau thậm trí cuối năm sau làm cho việc đưa ra số liệu đánh giá số liệu cuộc điều tra không kịp thời, hoặc kết quả điều tra đã được báo cáo, công

bố Tương tự như cuộc điều tra công nghiệp ngoài quốc doanh Thanh tra Thống kê các cấp có trách nhiệm tham mưu giúp Thủ trưởng để ra các quyết định thanh tra cần đúng thời điểm nhằm mang lại hiệu quả cao, có như vậy Thanh tra Thống kê mới nâng cao trách nhiệm của mình

Thời điểm thanh tra tốt nhất là trong quá trình tổ chức thực hiện điều tra hoặc khi cuộc điều tra vừa kết thúc

Về thời gian thanh tra còn ít, nội dung thanh tra đơn điệu nghèo nàn: nhiều nơi chỉ thanh tra trong l buổi, hoặc 1 ngày; do vậy nội dung thanh tra chỉ cần tập trung vào xem xét hoặc nghe cơ sở báo cáo có thực hiện đúng thời gian triển khai, thời gian kết thúc không, có thay đổi dàn mẫu không, cách

chọn địa bàn như thế nào, kiểm tra số lượng biểu thu thập có đủ không? đã là hết thời gian, còn nếu kiểm tra, so sánh phát hiện tăng, giảm về số lượng mặt hàng, về đầu con gia súc, về số sản phẩm, về số diện tích, năng suất có ghi

đủ, ghi nhầm hoặc ghi thiếu, hoặc điều tra viên có tới tận hộ không, có phỏng vấn trực tiếp đối tượng điều tra không? Biên bản kết luận một số cuộc thanh tra điều tra thống kê còn quá sơ sài, thường mới ở mức đánh giá về công tác chỉ đạo có cố gắng, đảm bảo thời gian nhanh, chậm, chọn số lượng hộ, số lượng địa bàn thiếu, đủ, điều tra viên không đến hộ

- Qua thanh tra chưa nêu được kiến nghị về nghiệp vụ: điểm yếu nổi bật của Thanh tra Thống kê qua nhiều năm là chưa để tâm đến việc mà lâu nay nhiều ý kiến địa phương cũng như trung ương, hoặc một số văn bản đánh giá, nhận xét về chế độ thống kê nói chung, điều tra thống kê nói riêng đã đến lúc cần sửa đổi, bổ sung, hoặc bãi bỏ một số chỉ tiêu, biểu mẫu, cải tiến phương pháp thu thập số liệu điều tra nhất là những nội dung áp dụng cho cơ sở phải thực hiện; nhưng qua nhiều biên bản kết luận, kiến nghị của thanh tra điều tra thống kê hầu như chưa nơi nào nêu lên được sự lạc hậu, trùng tréo về các chỉ tiêu giữa các nghiệp vụ thống kê của vụ này với vụ khác, cuộc điều tra này với cuộc điều tra khác

Về thủ tục văn bản tiến hành thanh tra tuy đã cải tiến, đổi mới nhưng chưa đúng, đầy đủ theo quy định của Luật Thanh tra mới được ban hành: thể thức các văn bản thanh tra chưa thống nhất, một số văn bản hình thức và nội dung chưa theo đúng quy phạm pháp luật:

+ Ra quyết định thanh tra thiếu căn cứ, căn cứ thanh tra không đúng với thẩm quyền người ký quyết định thanh tra;

+ Kết luận thanh tra ban hành thường không đảm bảo nội dung và thẩm quyền theo quy định của Luật Thanh tra do thủ trưởng Thống kê cấp tỉnh và Tổng cục ký nhưng nhiều Chánh Thanh tra Cục Thống kê vẫn ký kết luận thanh tra;

+ Báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn Thanh tra Cục Thống kê một số tỉnh chưa nêu rõ sai phạm thuộc điều khoản nào của Luật Thống kê Kết luận còn nương nhẹ hoặc né tránh hành vi sai phạm;

+ Chưa có hoặc kiến nghị chưa đầy đủ các biện pháp sau thanh tra, chưa nêu rõ để theo dõi cũng như xử lý;

+ Xử lý vi phạm chưa tương xứng với hành vi sai phạm đã mắc phải;

+ Hồ sơ thanh tra của cuộc thanh tra điều tra thống kê chưa đầy đủ các loại văn bản như: thường thiếu kế hoạch thanh tra, biên bản công bố quyết định thanh tra, các tài liệu, chứng cứ cần thiết có liên quan đến kết quả thanh tra, kết luận thanh tra

2 Đánh giá việc thực hiện các nội dung trong thanh tra chấp hành chế độ báo cáo thống kê

Trong 5 năm (2001-2005), toàn ngành Thống kê đã tổ chức thực hiện 1.437 cuộc thanh tra chấp hành chế độ báo cáo thống kê, trong đó thanh tra nội bộ là 894 cuộc, đối với các đơn vị ngoài ngành là 543 cuộc và đã xử phạt

vi phạm hành chính trong lĩnh vực thống kê 222 đơn vị và cá nhân bằng hình thức phạt tiền và phạt cảnh cáo Việc thanh tra thực hiện chế độ báo cáo thống kê cơ sở tại các đơn vị cũng đã giảm dần từ quy mô 364 đơn vị năm

2001 xuống còn 69 đơn vị trong năm 2005, năm thực hiện thấp nhất là 15 đơn vị (năm 2003)

Nhìn chung các cuộc thanh tra đều thực hiện đúng các quy định của pháp luật, toàn bộ các kết luận, kiến nghị thanh tra và quyết định xử phạt hành chính đều được các đơn vị và cá nhân chấp hành nghiêm, không có khiếu nại, tố cáo phải xử lý theo quy định của pháp luật

Về nội dung thanh tra chấp hành chế độ báo cáo thống kê trong nội bộ ngành cũng đã kiểm tra việc thực hiện các nội dung quy định trong chế độ báo cáo: thời gian gửi, các chỉ tiêu, nguồn số liệu, phương pháp tính, mẫu biểu…, Tuy nhiên, trong thanh tra đã tập trung vào nguồn số liệu, phương pháp thu thập, phương pháp tính Qua thanh tra việc chấp hành chế độ báo cáo thống kê trong nội bộ ngành cũng còn một số hạn chế về chất lượng số liệu và thời gian báo cáo của một số phòng thống kê cấp huyện Chất lượng

số liệu còn hạn chế do nguồn số liệu của báo cáo thống kê cấp huyện phải thu thập qua nhiều phòng, ban, thiếu nhất quán và còn sử dụng nhiều phương pháp chuyên gia để xác định số liệu, có địa phương chưa tính đúng phương pháp theo quy định, những hạn chế và sai sót trong quá trình thu thập, tổng hợp, xử lý thông tin thống kê và đã kiến nghị biện pháp giải quyết điều chỉnh

số liệu thống kê

Hiện nay ở các địa phương nguồn số liệu từ cơ sở để tổng hợp, lập báo cáo chung chưa bảo đảm đầy đủ, còn gặp nhiều khó khăn do tình hình chấp hành chế độ báo cáo của các đơn vị cơ sở chưa thực hiện nghiêm túc nên một

mặt dựa trên báo cáo từ cơ sở, mặt khác phải thu thập qua điện thoại, hoặc phải đến các phòng, ban trong huyện để xin số liệu, ngoài ra còn từ kinh nghiệm công tác thống kê để ước tính, nhất là số liệu về vốn đầu tư xây dựng, lao động, y tế, giáo dục, văn hoá…

Về độ tin cậy của số liệu: chưa thực hiện đúng về phạm vi thu thập, phương pháp tính nên có nơi chênh lệch số liệu lớn

Một số chỉ tiêu trong báo cáo một số chuyên ngành chủ yếu dựa vào điều tra mẫu hàng tháng và năm, kết hợp với việc khảo sát thực tế, tuy nhiên, việc xác định hộ mẫu để lập báo cáo hàng tháng; sự phân bổ mẫu theo các ngành sản phẩm chi tiết chưa hợp lý, có ngành sản phẩm chọn nhiều, có ngành thì ít, có ngành lại không có mẫu; các hộ chọn mẫu của một số hoạt động chưa bảo đảm tính đại diện, các hộ chọn mẫu là những hộ có doanh thu khá lớn không sử dụng để suy rộng được Phương pháp suy rộng chưa bảo đảm đúng quy định cũng có ảnh hưởng tới chất lượng báo cáo thống kê

Về phạm vi thu thập số liệu khác nhau để lập báo cáo gửi Tổng cục và báo cáo phục vụ địa phương nên có số liệu chênh lệch giữa trung ương và địa phương

Chưa thực hiện công tác lưu trữ tài liệu và các số liệu thống kê theo từng

kỳ báo cáo, mặt khác các tài liệu lưu cũng không bảo đảm tính pháp lý, không ghi ngày tháng, không ký

Nhiều cuộc thanh tra thực hiện chế độ báo cáo thống kê cơ sở thường chỉ tập trung vào việc kiểm tra các đối tượng chấp hành về thời gian báo cáo,

số biểu, số kỳ, các chỉ tiêu báo cáo Các nội dung khác như: nguồn số liệu, phương pháp tính thì không kiểm tra, hoặc kiểm tra sơ sài chiếu lệ

III Thực hiện quy trình cuộc thanh tra trong ngành Thống kê

Mỗi cuộc thanh tra ở mỗi lĩnh vực khác nhau, nhưng đều phải bảo đảm những yêu cầu chung của quy trình thanh tra, quy trình một cuộc thanh tra diện hẹp hay diện rộng, thanh tra hành chính hay thanh tra chuyên ngành đều phải đảm bảo đầy đủ các bước là:

- Chuẩn bị thanh tra;

- Công bố quyết định thanh tra;

- Trực tiếp thanh tra;

- Kết luận thanh tra;

- Công bố kết luận thanh tra;

- Lập hồ sơ thanh tra và bàn giao hồ sơ thanh tra

1 Bước chuẩn bị thanh tra

Bước chuẩn bị thanh tra kể từ khi ra quyết định thanh tra đến khi chuyển sang trực tiếp thanh tra Bước này gồm 4 nội dung:

- Quyết định thanh tra: quyết định thanh tra là văn bản hành chính pháp

lý của Thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền ở đây là Tổng cục Trưởng Tổng cục Thống kê hoặc Cục trưởng Cục Thống kê các tỉnh, thành phố Ra quyết định thanh tra là thủ tục bắt buộc phải có đối với hoạt động thanh tra trước khi tiến hành cuộc thanh tra Căn cứ để ra quyết định thanh tra là chương trình kế hoạch thanh tra được lập hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật của các đơn vị, cá nhân trong ngành Thống kê; đơn vị, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thống kê; khi giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền của Thủ trưởng cơ quan Thống kê các cấp Trong quyết định thanh tra phải nêu rõ căn cứ pháp luật, nội dung thanh tra, thời hiệu thanh tra, đối tượng thanh tra, phạm vi thanh tra, lập đoàn thanh tra hoặc giao cho Thanh tra viên thực hiện, thời gian

- Thành lập đoàn thanh tra: Lực lượng thanh tra trong các cuộc thanh tra

từ Tổng cục đến các địa phương đều huy động các Thanh tra viên, cộng tác viên thanh tra trong ngành Thống kê tham gia Những người này là lực lượng

có trình độ chuyên môn cao, nắm rất chắc nghiệp vụ thống kê trên nhiều lĩnh vực, am hiểu pháp luật và thông suốt các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước Vì vậy, khi tiến hành thanh tra, kiểm tra đã đi sâu, phát hiện các sai phạm; kịp thời ngăn chặn, uốn nắn và xử lý các hiện tượng tiêu cực ở đơn

vị được thanh tra

- Kế hoach thanh tra: Kế hoạch thanh tra là nội dung quan trọng trong bước chuẩn bị thanh tra do Trưởng đoàn thanh tra xây dựng thông qua người

ra quyết định thanh tra trước khi tổ chức thanh tra

Kế hoạch thanh tra bao gồm việc xác định đối tượng, phạm vi, thời gian từng nội dung cần kiểm tra, xác minh, điều kiện đảm bảo Trong kế hoạch thanh tra cũng quy định nhiệm vụ cụ thể của từng thành viên trong đoàn thanh tra và trách nhiệm của đối tượng thanh tra trong việc chấp hành quyết định thanh tra

- Chuẩn bị tài liệu thanh tra: bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật

có liên quan đến nội dung, đối tượng thanh tra; yêu cầu đối tượng được thanh tra chuẩn bị các báo cáo, tài liệu có liên quan đến nội dung thanh tra trong quá trình hoạt động của đối tượng được thanh tra mà đơn vị đang lưu giữ

2 Công bố quyết định thanh tra

Thành phần:

- Đoàn thanh tra;

- Đơn vị được thanh tra: Lãnh đạo đơn vị, đại diện Chi uỷ, công đoàn, các phòng ban nghiệp vụ và các cá nhân có liên quan nội dung thanh tra Nội dung:

- Trưởng đoàn thanh tra công bố quyết định thanh tra và triển khai kế hoạch thanh tra của đoàn;

- Thủ trưởng đơn vị (hoặc cá nhân có liên quan) được thanh tra báo cáo tình hình hoạt động của đơn vị (cá nhân) trong lĩnh vực có nội dung thanh tra

và liên quan đến nội dung thanh tra; kết quả làm được, những tồn tại cần khắc phục, nguyên nhân khách quan, chủ quan, kiến nghị

3 Trực tiếp thanh tra

Đây là bước quan trọng nhất trong quá trình thanh tra, nội dung của bước này là thông qua các biện pháp nghiệp vụ để kiểm tra, thu thập, xác minh, đối chiếu; tiến hành phân tích so sánh đưa ra được các chứng cứ làm cơ

sở cho bước kết luận thanh tra

Trong các cuộc thanh tra: từng thành viên trong đoàn thanh tra căn cứ vào nhiệm vụ được giao trong kế hoạch thanh tra, sau khi thu thập đầy đủ tài liệu liên quan sẽ tiến hành nghiên cứu, xem xét, so sánh, đối chiếu phát hiện những sai sót, khiếm khuyết trong quá trình hoạt động của đối tượng được thanh tra so với chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước Riêng những sai phạm lớn mang tính chất nghiêm trọng cần xác minh chứng cứ rõ ràng tìm nguyên nhân sai phạm, trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan, kiến nghị biện pháp xử lý

4 Kết luận thanh tra

Sau khi từng thành viên đoàn thanh tra báo cáo bằng văn bản kết quả thanh tra phần công việc được giao; Trưởng đoàn thanh tra tổng hợp chung

kết quả toàn đoàn, đồng thời dự thảo kết luận thanh tra Dự thảo kết luận thanh tra phải báo cáo người ra quyết định thanh tra để xin ý kiến chỉ đạo Trường hợp ý kiến chỉ đạo khác với dự kiến kết luận về vấn đề nào đó thì Trưởng đoàn phải đưa ra các tài liệu và các chứng cứ liên quan đến kết luận của Đoàn để báo cáo lại với người ra quyết định thanh tra Nếu ý kiến của Trưởng đoàn không được chấp nhận, thì đoàn vẫn phải thực hiện ý kiến chỉ đạo của người ra quyết định thanh tra, nhưng có quyền bảo lưu với thủ trưởng

cơ quan cấp trên trực tiếp của người ra quyết định thanh tra

Kết luận thanh tra phải nêu rõ đúng, sai (tính chất, mức độ, tác hại) nguyên nhân, trách nhiệm của tập thể, cá nhân và các cấp Quyết định và kiến nghị các biện pháp xử lý Kết luận thanh tra phải đạt được các thủ tục hành chính pháp lý quy định như: ngày tháng, trưởng đoàn thanh tra ký tên v.v phải bảo đảm tính chất chính xác, trung thực, khách quan và mang tính chất thuyết phục cao

5 Công bố kết luận thanh tra

Khi đã hoàn chỉnh bản báo cáo kết quả thanh tra phải tiến hành công bố, thành phần dự họp công bố bao gồm các thành phần như hôm công bố quyết định thanh tra Khi công bố báo cáo kết quả thanh tra phải ghi biên bản; nội dung chủ yếu của biên bản công bố kết quả thanh tra và ghi lại một cách trung thực, khách quan các ý kiến của mọi thành viên dự hội nghị Biên bản công bố kết quả thanh tra cũng phải mang đầy đủ tính hành chính, pháp lý, phải có chữ ký và con dấu của đoàn thanh tra, đơn vị được thanh tra và người

ghi biên bản

6 Lập hồ sơ thanh tra và bàn giao hồ sơ thanh tra

Về thực hiện quy trình thanh tra, nhìn chung mỗi nơi thực hiện một kiểu, không thống nhất, còn có số ít nơi không thực hiện đúng thể thức văn bản, nội dung thanh tra không cụ thể, trình tự thực hiện các bước chưa đảm bảo đầy đủ và đúng trình tự, thực hiện các nội dung thanh tra

PHẦN II HOÀN THIỆN NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG HỆ THỐNG THỐNG KÊ TẬP TRUNG VÀ THANH TRA

CHUYÊN NGÀNH THỐNG KÊ Mỗi cuộc thanh tra tuy có nội dung thuộc các lĩnh vực quản lý khác nhau, nhưng đều phải tuân theo một quy trình thống nhất do pháp luật quy

định Việc nghiên cứu cụ thể hoá nội dung và quy trình thanh tra trong ngành Thống kê cho phù hợp với đặc điểm tình hình hoạt động đặc thù của mỗi cấp trong Ngành, trong mỗi lĩnh vực quản lý bảo đảm cho hoạt động thanh tra thống kê có hiệu quả, đúng pháp luật, thống nhất trong hệ thống

Nghiên cứu hoàn thiện nội dung, quy trình thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành thống kê trong đề tài này, chúng tôi tập trung nghiên cứu theo trình tự: nội dung và quy trình thanh tra hành chính trong ngành Thống

kê, được cụ thể hoá thông qua nội dung và quy trình thanh tra quản lý và sử dụng ngân sách; trong lĩnh vực thanh tra chuyên ngành thống kê, cụ thể hoá thông qua nghiên cứu nội dung và quy trình thanh tra thực hiện phương án điều tra thống kê, chấp hành chế độ báo cáo thống kê Từ đó vận dụng hoặc làm cơ sở nghiên cứu nội dung và quy trình thanh tra thống kê trong các lĩnh vực cụ thể khác

Một cuộc thanh tra thông thường được tiến hành gồm 3 bước:

- Bước 1: Chuẩn bị thanh tra

- Bước 2: Trực tiếp thanh tra

- Bước 3: Kết thúc thanh tra

1 Bước chuẩn bị thanh tra

Chuẩn bị thanh tra là một trong những nội dung rất quan trọng trong quá trình thanh tra Nếu làm tốt khâu chuẩn bị thanh tra góp phần quyết định kết quả thanh tra Nội dung bước chuẩn bị thanh tra:

1.1 Khảo sát thanh tra

Đây là nội dung đầu tiên, cần thiết và rất quan trọng trong bước chuẩn bị thanh tra Trước khi ra quyết định thanh tra, người có thẩm quyền ra quyết định thanh tra có thể chỉ định tổ công tác thực hiện việc khảo sát thanh tra nhằm thu thập thông tin, tài liệu cần thiết liên quan đến nội dung, đối tượng cần thanh tra; xác định tính chất, yêu cầu, mục đích của cuộc thanh tra, dự kiến thời gian tiến hành thanh tra; lựa chọn Trưởng Đoàn thanh tra, bố trí thành viên Đoàn thanh tra và chuẩn bị các điều kiện khác phục vụ cuộc thanh tra Trong khi khảo sát thanh tra thực hiện phương án điều tra thống kê, chấp hành chế độ báo cáo thống kê cần định rõ nội dung thanh tra để phân cụ thể đối tượng thanh tra, từ đó phân định đối với các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 14/2005/NĐ-CP ngày 04/02/2005 của Chính phủ

để xác định các hành vi vi phạm hành chính phải xử phạt vi phạm hành chính

- đây là thanh tra chuyên ngành thống kê; các đối tượng còn lại theo quy định của Luật Thống kê, nếu là cơ quan, tổ chức, cán bộ công chức thuộc hệ thống thống kê tập trung thì xử lý các hành vi vi phạm hành chính áp dụng các quy định của pháp luật về cán bộ công chức - đây là thanh tra hành chính

1.2 Ra quyết định thanh tra

Căn cứ và thẩm quyền ra quyết định thanh tra:

- Căn cứ chương trình, kế hoạch thanh tra đã được Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt, Chánh Thanh tra cùng cấp ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra Trường hợp cần thiết, Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra

- Đối với cuộc thanh tra đột xuất được tiến hành khi phát hiện cơ quan,

tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật, theo yêu cầu của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc do Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước giao Chánh Thanh tra cùng cấp đề nghị việc tiến hành thanh tra đột xuất, Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp có trách nhiệm xem xét, quyết định việc thanh tra và thông báo cho Chánh Thanh tra

Căn cứ vào quyết định phê duyệt của Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước; Chánh Thanh tra cùng ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra Trường hợp cần thiết, Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra

Trường hợp phát hiện vụ việc vi phạm pháp luật cần phải thanh tra kịp thời thì Chánh Thanh tra Thống kê các cấp ra quyết định thanh tra, đồng thời báo cáo với Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp

Trong trường hợp phân công thanh tra viên chuyên ngành tiến hành thanh tra độc lập thì người có thẩm quyền ra quyết định thanh tra phải xác định rõ phạm vi, nhiệm vụ, thời hạn tiến hành thanh tra

Nội dung quyết định thanh tra

Quyết định thanh tra phải ghi rõ:

- Căn cứ pháp lý để thanh tra;

- Đối tượng, nội dung, phạm vi, nhiệm vụ thanh tra;

+ Trong thanh tra việc quản lý và sử dụng khinh phí

* Các đơn vị dự toán cấp hai thuộc hệ thống thống kê tập trung có quản

lý và sử dụng kinh phí,

* Các Ban quản lý dự án, Ban chỉ đạo Tổng điều tra thống kê thuộc Tổng cục Thống kê,

* Các đơn vị sự nghiệp, hoạt động có thu thuộc hệ thống thống kê tập trung,

* Các cá nhân có liên quan đến việc thu, chi; quản lý kinh phí của hệ thống thống kê tập trung - Thời hạn tiến hành thanh tra;

Căn cứ tính chất, mức độ, niên hạn và thời hiệu kế toán để quyết định:

* Kinh phí ngân sách nhà nước cấp thường xuyên,

* Kinh phí thực hiện các cuộc Tổng điều tra, điều tra thống kê hàng năm,

* Kinh phí đầu tư xây dựng cơ bản (cả phần xây lắp và mua sắm thiết bị),

* Kinh phí các dự án viện trợ, kinh phí nghiên cứu khoa học, kinh phí đào tạo, v.v…

* Kinh phí thuộc ngân sách địa phương, kinh phí các bộ, ngành hỗ trợ theo tính chất phối hợp công việc, v.v

+ Đối với cuộc thanh tra thực hiện phương án điều tra thống kê: tuỳ theo mục đích, tính chất của cuộc thanh tra mà người ra quyết định thanh tra quyết định thanh tra toàn bộ các nội dung của phương án điều tra thống kê hoặc một số khâu trong phương án điều tra trong một địa bàn điều tra xác định:

* Thẩm quyền ra quyết định điều tra, phương án điều tra;

* Quy trình tập huấn nghiệp vụ;

* Quy trình vẽ sơ đồ, lập bảng kê;

* Quy trình chọn mẫu, chọn số lượng đơn vị điều tra, số lượng địa bàn điều tra;

* Quy trình chọn điều tra viên, giám sát;

* Quy trình thu thập trực tiếp thông tin: phỏng vấn, ghi phiếu điều tra;

* Quy trình phúc tra;

* Quy trình nghiệm thu, nhập tin;

* Quy trình xử lý, tổng hợp phiếu điều tra,

* Công bố kết quả điều tra;