Tổ chức dạy học trải nghiệm với nghề sửa chữa xe máy tại địa phương nhằm nâng cao hứng thú học tập môn vật lý của học sinh

Vì vậy, chương trình học môn Vật lý THPT phải góp phần giúp học sinh hình thành phẩm chất và năng lực người lao động, nhân cách công nhân, ý thức quyền và nghĩa vụ đối với tổ quốc trên c

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Vật lý là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức vật lý gắn kết một cách chặt chẽ với thực tế cuộc sống con người, những hiện tượng vật lý trong cuộc sống luôn đặt ra cho ta câu hỏi cần giải thích

Thực hiện nghị quyết 29, Hội nghị Trung ương 8, khóa XI của Đảng, giáodục phổ thông sẽ đổi mới theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh Vì vậy, chương trình học môn Vật lý THPT phải góp phần giúp học sinh hình thành phẩm chất và năng lực người lao động, nhân cách công nhân, ý thức quyền và nghĩa vụ đối với tổ quốc trên cơ sở duy trì, nâng cao và định hình các phẩm chất, năng lực đã hình thành ở cấp THCS; có khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, có những hiểu biết và khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học

lên, học nghề hoặc bước vào cuộc sống lao động [1].

Trong quá trình dạy học môn Vật lý tại Trường THPT Cầm Bá Thước, trên tinh thần “Học đi đôi với hành, lí luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà

trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”[2].

Tôi mạnh dạn đưa ra đề tài “Tổ chức dạy học trải nghiệm với nghề sửa chữa xe máy tại địa phương nhằm nâng cao hứng thú học tập môn Vật lý của học sinh lớp 10 Trường THPT Cầm Bá Thước” Với mong muốn nâng cao kết

quả học tập của học sinh đối với môn Vật lý, giúp học sinh thấy được ý nghĩa của việc học môn này Đồng thời góp phần định hướng phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh trong tương lai, cung cấp nhân lực trực tiếp cho địa phương

- Rèn luyện tính tích cực, chủ động tìm hiểu kiến thức cho học sinh ( HS )

- Giúp HS có cơ hội sử dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, nắm bắt được

xu thế phát triển của ngành nghề, chủ động trong việc lựa chọn nghề nghiệptrong tương lai

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Kiến thức về lực ma sát

- Kiến thức liên quan đến nghề sữa chữa xe máy

- Đối tượng áp dụng: Học sinh lớp 10a1 trường THPT Cầm Bá Thước

- Lớp đối chứng: Học sinh lớp 10a2 trường THPT Cầm Bá Thước

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Chương trình giáo dục phổ thông mới được áp dụng từ năm 2020 sẽ chútrọng giảm tải so với hiện hành Với cách tiếp cận này, giáo dục không chỉ đểtruyền kiến thức mà được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất vànăng lực, định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp cho học sinh Giúp học sinh

hoàn thiện công việc, giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống [3].

Để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực cho người học thìphải đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, kích thích tính tự học, tự nghiên cứu củahọc sinh Phải biết kết hợp lí thuyết với thực hành, không tách rời kiến thức

trong nhà trường với thực tế cuộc sống [3].

Theo Goethe, Triết gia người Đức nói: “Mọi lý thuyết đều là màu xám,

chỉ cây đời là mãi mãi xanh tươi”[2] Thật vậy, nói cho cùng kiến thức giảng

dạy ở nhà trường nếu không được lồng ghép, liên hệ cụ thể bằng thực tế phongphú, sống động của đời sống muôn màu, muôn vẻ, không vận dụng vào cuộcsống thì sẽ chỉ mãi là lý thuyết, là vấn đề sách vở mà thôi

Hơn nữa trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang đặt

ra cho ngành giáo dục nước ta những yêu cầu bức bách và nhiệm vụ hết sức tolớn Sản phẩm của giáo dục ngày nay phải là những con người năng động, có trithức tiên tiến, những con người không chỉ biết học cách bắt chước, mà phải biếttạo ra những giá trị mới để giải quyết những vấn đề nhiều mặt trong đời sống xãhội và kinh tế của địa phương mình Để trò sáng tạo, phát huy hết năng lực củabản thân thì người thầy phải biết sáng tạo trước, phải hướng tới việc tạo điềukiện cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, phát huy năng lực, sở trường Từ đóhọc sinh định hướng được nghề nghiệp trong tương lai thông qua việc cho họcsinh tìm hiểu một số ngành nghề sản xuất và kinh doanh tại địa phương mình

[3].

Khi dạy học vật lý lớp 10 bài “ Lực ma sát” tôi nhận thấy các loại lực masát có vai trò vô cùng to lớn với cuộc sống của chúng ta Khi tìm hiểu về nóchúng ta sẽ biết được được những tác dụng có lợi và hại đối với cuộc sống, vớimột số ngành nghề sản xuất kinh doanh tại địa phương như nghề cơ khí, nghềmộc, nề, vật lý trị liệu, sửa chửa xe máy, xe đạp…

Khi học sinh được tham quan, được trực tiếp tham gia vào một số khâutrong quá trình làm nghề sẽ giúp học sinh bộc lộ năng lực, sở trường, hứng thúcủa mình đối với một ngành cụ thể có tác dụng lớn trong việc xác định conđường phát triển nghề nghiệp trong tương lai của học sinh Đồng thời học sinhthấy ý nghĩa thiết thực của việc học môn Vật Lý, thêm yêu thích môn học này

Chính vì vậy, việc“Tổ chức dạy học trải nghiệm với nghề sửa chữa xe máy tại địa phương nhằm nâng cao hứng thú học tập môn Vật lý của học sinh lớp 10 Trường THPT Cầm Bá Thước” là việc làm cần thiết, thiết thực

hiện nay trong giảng dạy ở trường THPH Cầm Bá Thước

2

[3].Tập huấn Xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục định hướng phát triển năng lực cho

học sinh và tổ chức hoạt động giáo dục trong nhà trường gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương môn Vật lý (Bộ Giáo dục và đạo tạo) 2017.

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Trong chương trình Vật lý 10 THPT, kiến thức “Bài 13: Lực ma sát” cónhiều ứng dụng trong thực tiễn, gắn liền với các ngành nghề đã có sẳn ở địaphương Trong quá trình giảng dạy trên lớp các em chỉ được truyền thụ kiến thứcthông qua lí thuyết, được giới thiệu về ứng dụng của kiến thức vật lí nhưng chưa

họ có được niềm vui, hạnh phúc và dễ dàng thành công hơn trong cuộc sống.Thế nhưng hiện nay, hầu hết học sinh còn rất lúng túng và mơ hồ trước quyếtđịnh của mình, không dám chắc nghề mình định chọn có phải là nghề phù hợpvới mình hay không, các em thiếu thông tin cần thiết để làm cơ sở trước khi raquyết định

Trường THPT Cầm Bá Thước đóng tại trung tâm huyện Thường Xuânnơi tập trung khá đa dạng các ngành nghề sản xuất kinh doanh, tuy nhiên việckhai thác các địa điểm sản xuất kinh doanh trong dạy học còn khá mới mẻ Giáoviên được tạo điều kiện thuận lợi từ nhà trường, chủ cơ sở sản xuất nhưng doviệc sử dụng cơ sở sản xuất vào dạy học cần nhiều thời gian, công sức nên ítđược áp dụng

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Xuất phát từ mục tiêu giúp học sinh có hoạt động trải nghiệm sáng tạo, tạođiều kiện cho học sinh bộc lộ năng lực, sở trường, hứng thú của mình đối với bộmôn Vật lý và ngành nghề sữa chữa _kinh doanh xe máy Để thực hiện đầy đủmục tiêu dạy học tôi đưa ra giải pháp như sau:

2.3.1 Đối với học sinh

Nhận thức đầy đủ về mục đích, nội dung, ý nghĩa và yêu cầu của bài học

Có ý thức cao trong học tập, và quá trình thăm quan Không nên có tưtưởng học tập đối phó, tham gia học tập, thăm quan chỉ cho có mặt, đủ quân số,tránh hạ điểm thi đua của lớp

Tự nghiên cứu kỹ các nội dung, mục tiêu thăm quan một cách nghiêm túc,chính xác

Trong quá trình thăm quan từng học sinh phải tích cực, tự giác, chủ động,đặt câu hỏi về các vấn đề cần nghiên cứu có trong cơ sở sửa chữa Câu hỏi đã

3

được giáo viên định hướng trước, các em có thể chuẩn bị thêm các câu hỏi mởrộng như: Doanh thu hàng tháng, việc xử lí rác thải…

Học sinh chuẩn bị giấy bút, máy ảnh để ghi chép, chụp hình động cơ,vấn đề liên quan trong bài học với nghề sửa chữa xe máy được thăm quan

2.3.2 Đối với giáo viên

Nghiên cứu kỹ, chính xác và đầy đủ các mục tiêu dạy học “Bài: Lực ma sát” Tìm hiểu cơ sở sửa chữa_ kinh doanh xe máy tại địa phương Liên hệ đểkhảo sát cơ sở sửa chữa, từ đó lập kế hoạch giáo dục

Giáo viên hướng dẫn học sinh thăm quan học tập tại cơ sở sửa chữa_kinhdoanh, ngoài các nội dung thăm quan thông thường, giáo viên phải hướng họcsinh liên hệ các hoạt động ở cơ sở với những nội dung đã học Qua đó vừa giúphọc sinh hiểu rõ hơn nội dung học tập vừa thấy được ý nghĩa của việc học tậpmôn học

Thực hiện hoạt động giáo dục tại cơ sở giáo dục theo kế hoạch Để đảm bảo

tính khả thi và không ảnh hưởng nhiều đến kế hoạch giáo dục của nhà trường,giáo viên sắp xếp giờ thăm quan, học tập vào cuối giờ buổi chiều Thời gianthăm quan cũng hạn chế trong khoảng 1 giờ, tránh mất cả buổi học của học sinh.Việc lựa chọn cơ sở sản xuất cũng được tính toán cẩn thận, chọn cơ sở có đầy đủthiết bị cơ sở vật chất, an toàn lao động, xử lí rác thải và đóng ở địa điểm gầntrường học

2.3.3 Tiến trình thực hiện:

Bước 1: Lập quy trình giảng dạy

- Lựa chọn cơ sở sửa chữa _kinh doanh xe máy Tân Thịnh Phát tại địaphương giúp học sinh nghiên cứu ứng dụng của các lực ma sát

- Khảo sát cơ sở sửa chữa-kinh doanh tại địa phương

Giáo viên thực hiện giảng dạy, thực hiệnđầy đủ mục tiêu “Bài học: Lực ma sát” 1 tiết

Giai đoạn

2

Trải nghiệm thực tiễn

Học sinh tìm hiểu ứng dụng của các lực

ma sát ở thực tế để thu thập những kiếnthức từ thực tiễn, sắp xếp các kiến thứcthu được

1 giờ

Từ 17h

16h-Giai đoạn

3

Thực hiện

ở nhà và ở lớp

Học sinh tìm tòi, thảo luận, chia sẽ, trìnhbày kết quả ứng với các nhiệm vụ tìmtòi mở rộng sau buổi trải nghiệm Thảoluận nhóm, thống nhất nội dung báo cáo,

cử đại diện nhóm báo cáo bài thu hoạchtrải nghiệm trước lớp

1 tiết

Bước 2: Thực hiện kế hoạch giáo dục Theo 3 giai đoạn sau:

*Giai đoạn 1: Học tập tại lớp(45’) Giáo viên thực hiện giảng dạy, thực

hiện đầy đủ mục tiêu “Bài học: Lực ma sát”[4].

Giáo án Bài 13: LỰC MA SÁT

4

I MỤC TIÊU

1.Kiến thức:

- Nêu được các đặc điểm của các lực ma sát ( ma sát trượt, ma sát lăn, ms nghỉ)

- Viết được công thức của lực ma sát trượt

- Nêu một số cách làm giảm hoặc tăng ma sát

1 Giáo viên: Chuẩn bị dụng cụ thí nghiệm gồm: khối hình hộp chữ nhật (bằng

gỗ, nhựa, …) có mắt khóet các lỗ để đựng quả cân, một số quả cân, một lực kế

và một máng trượt có thể chuẩn bị thêm 4 bộ thí nghiệm như vậy để cho học sinh làm nhóm

2 Học sinh: Ôn lại những kiến thức đã học về ma sát ở lớp 8

III TIẾN TRÌNH DẠY - HỌC

Hoạt động1: (5 phút) Kiểm tra bài cũ

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Ổn định lớp

Nêu câu hỏi và yêu cầu học sinh trả lời

câu hỏi: “ Ai có thể nhắc lại lực đàn

hồi, đặc điểm của lực đàn hồi, phát

biểu định luật Huc? ”

Trả lời câu hỏi của giáo viênCác học sinh còn lại nghe bạn trả lời

và bổ sung sau khi bạn trả lời xong

Hoạt động2: (20 phút) Tìm hiểu lực ma sát trượt [5].

Hoạt động của giáo

2 Đặc điểm của độ lớn của lực ma sát trượt:

- Không phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc và tốc

độ của vật

- Tỉ lệ với độ lớn của áp

5

Ghi nhận

lực

- Phụ thuộc vào vật liệu tình trạng của hai mặt tiếp xúc

3 Hệ số ma sát trượt: t =

F mst N

Hệ số ma sát trượt t phụthuộc vào vật liệu và tìnhtrạng của hai mặt tiếpxúc

4 C ông thức của lực ma

sát trượt :

Fmst = t.N

Hoạt động 3: ( 5 phút) Tìm hiểu ma sát lăn [5].

Hoạt động của giáo

Giới thiệu về ma sát lăn

Yêu cầu HS trả lời câu

II Lực ma sát lăn:

-Lực ma sát lăn xuất hiệnkhi một vật lăn trên một vật khác, để cản lại chuyển động lăn của vật.-Lực ma sát lăn rất nhỏ

-Rút ra đặc điểm củalực ma sát nghỉ

III Lực ma sát nghỉ:

1 Thế nào là lực ma sát nghỉ:Khi tác dụng vào vật một lực song song với mặt tiếp xúc nhưng vật chưa chuyển động thì mặt tiếp xúc đã tác dụng vào vật một lực ma sát nghỉ cân bằng với ngoại lực

2 Những đặc điểm của lực

ma sát nghỉ:

- Lực ma sát nghỉ có hướng ngược với hướng của lực tác

6

-Ghi nhận vai trò của lực ma sát nghỉ.

-Lấy các ví dụ về cách làm tăng ma sát

có ích

dụng song song với mặt tiếp xúc, có độ lớn bằng độ lớn của lực tác dụng, khi vật con chưa chuyển động

- Ma sát nghỉ có một giá trị cực đại đúng bằng ngoại lực tác dụng song song với mặt tiếp xúc khi vật bắt đầu trượt

- Khi vật trượt, lực ma sát trượt nhỏ hơn ma sát nghỉ cựcđại

3 Vai trò của lực ma sát nghỉ:

- Nhờ có lực ma sát nghỉ ta mới cầm nắm được các vật trên tay, đinh mới được giữ lại ở tường, sợi mới kết được thành vải

- Nhờ có ma sát nghỉ mà dây cua roa chuyển động, băng chuyền chuyển được các vật

từ nơi này đến nơi khác

- Đối với người, động vật, xe

cộ, lực ma sát nghỉ đóng vai trò lực phát động

Hoạt động 5: (3 phút) Vận dụng, cũng cố, giao nhiệm vụ về nhà

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

-Cho Hs giải bài tâp ví dụ

-Nêu yêu cầu cần chuẩn bị cho buổi

trải nghiệm tại cơ sở sửa chữa xe máy

Tân Thịnh Phát

-Làm bài tập ví dụ-Ghi những chuẩn bị cho buổi trải nghiệm

IV KINH NGHIỆM SAU TIẾT DẠY………

……… .

*Giai đoạn 2: Trải nghiệm thực tiễn Học sinh trải nghiệm tại xưởng sửa

chữa_kinh doanh xe máy Tân Thịnh Phát.

- Chia lớp thành 04 nhóm theo tổ Phổ biến kế hoạch tham quan trải nghiệm(từ 1h đến 2 h):

- Tìm hiểu nguyên tắc hoạt động của một số loại xe máy

- Một số bệnh hỏng hóc thường gặp ở xe máy( nguyên nhân và cách sửachữa…)

7

- Cách xử dụng và bảo dưỡng xe máy để tăng tuổi thọ của xe.

- Giao nhiệm vụ thực hiện phiếu học tập 01

- Học sinh Chuẩn bị học liệu (vở ghi, phiếu học tập 01)

- Sau tham quan, trải nghiệm, HS về nhà: Tìm kiếm thêm các thông tin vềnghề sữa chữa xe máy (người lớn, sách báo, Internet).Xây dựng báo cáo sảnphẩm trải nghiệm

Một số hình ảnh về buổi trải nghiệm của Học sinh

8

Hình ảnh thăm quan khu trưng bày các loại xe máy

10

Hình ảnh thăm quan phòng kĩ thuật sửa chữa- lắp ráp xe máy

13

Hình ảnh: Thợ sửa xe đang hướng dẫn cho học sinh những hỏng hóc hay gặp trong quá trình vận hành xe và cách kiểm tra.

*Giai đoạn 3: Báo cáo kết quả trải nghiệm tại lớp -thời gian 45 phút

- Giáo viên( GV) giúp đỡ các nhóm giải quyết những vấn đề vướng mắc

và hoàn thành bản báo cáo như đã định trước

- Đại diện học sinh( HS) của 4 nhóm báo cáo trước lớp về các kết quả trảinghiệm Các nhóm còn lại lắng nghe, trao đổi, bổ sung

- Đại diện HS trình bày các câu hỏi đặt ra khi trải nghiệm để thảo luận vàlựa chọn các câu trả lời hợp lí

Nhóm 1: Nội dung trải nghiệm

1 Những kiến thức thu được:

a Những lưu ý dành cho các xe mới mua về và xe đại tu (làm máy) lại:

- Có thể chạy Rôda (rodage) khoảng từ 2 đến 4 giờ để cho các chi tiết động cơ được rà sít với nhau

- Từ KM đầu tiên đến KM 500, nên thay nhớt một lần và tốc độ không vượt quá 50km/h

- Từ KM 500 đến KM 1300 (khoảng 800km) nên thay nhớt lần thứ 2

- Từ KM 1300 trở lên, thay nhớt máy khoảng 1500 Km thay thế một lần

b Những lưu ý vào sáng sớm trước khi vận hành

Cần nổ máy và cho máy chạy không tải (không chở người) từ 30 giây đến

1 phút

2 Những câu hỏi đặt ra trong quá trình trải nghiệm:

- Tại sao không được dùng nhớt cũ, nhớt đã qua sử dụng của các loại

xe khác, hay các loại nhớt không dùng cho xe máy? Nếu sử dụng nhớt cũ sẽ

làm cho các chi tiết máy mau mòn và giảm tuổi thọ( do lực ma sát giữa các mạt sắt trong dầu nhớt cũ với các chi tiết máy)

- Tại sao cần nổ máy và cho máy chạy không tải (không chở người) từ

30 giây đến 1 phút? Giúp cho dầu nhờn được bôi trơn lên toàn bộ các chi tiết

máy, sau đó mới cho xe kéo tải

- Tại sao khi đến ngã ba, ngã tư, vòng xoay, lên dốc, phải trả về số 1 ,2?

Để cho xe được vận hành dễ dàng hơn Sẽ không gây rốc máy ảnh hưởng khôngtốt cho động cơ

- Tại sao Áp suất lốp xe phải được bơm đúng áp suất quy định?

+ Nếu để lốp xe mềm hơi sẽ làm nhanh mòn, gây rạn nứt ở hông lốp xe, gây hư hỏng săm xe (Như cuốn săm, xé săm làm đôi) Bên cạnh đó nếu lốp xe mềm sẽ làm tiêu hao nhiều nhiên liệu và xe vận hành không được êm ái

+ Nếu căng hơi quá sẽ gây cho lốp xe nhanh rạn nứt ở bề mặt, khi chạy, mặt tiếp xúc của lốp xe với mặt đường kém, dễ gây trượt bánh khi phanh gấp

3 Cảm nhận về buổi trải nghiệm:

- Các em hiểu được tác dụng của lực ma sát với nguyên tắc vận hành xe máy

16