là do các em không có khả năng ứng phó với những áp lực căng thẳng trong cuộcsống, không biết giải quyết xung đột, không tiết chế được cảm xúc bản thân…Theo các chuyên gia giáo dục, nguy
Trang 11 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong một vài năm học gần đây, tình trạng vi phạm đạo đức trong thanhthiếu niên học sinh đặc biệt là học sinh trung học phổ thông ngày càng có xuhướng gia tăng, các hành vi vi phạm đạo đức của học sinh diễn ra ở nhiều góc
độ như: vi phạm pháp luật, đánh nhau bằng vũ khí, uống ruợu bia, cá độ bóng
đá, cờ bạc, lô đề, trộm cắp, Một số hành vi " lệch chuẩn" về mặt đạo đức nhưkhông vâng lời cha mẹ, người lớn, vô lễ với thầy cô giáo Học sinh không hứngthú trong học tập, đánh nhau trong nhà trường, bị xâm phạm, bị lợi dụng, là
do các em không có khả năng ứng phó với những áp lực căng thẳng trong cuộcsống, không biết giải quyết xung đột, không tiết chế được cảm xúc bản thân…Theo các chuyên gia giáo dục, nguyên nhân sâu xa là do các em thiếu kỹ năngsống
Vấn đề học sinh thiếu kỹ năng sống, thiếu tính tự tin, thiếu tự lập, sốngthiếu trách nhiệm với bản thân và gia đình, ích kỉ, vô tâm… đang là những ràocản lớn cho sự phát triển toàn diện của thanh thiếu niên khiến nhiều bậc phụhuynh và giáo viên phiền lòng, trong khi xã hội thì phát triển ngày càng năngđộng
Mặt khác tình trạng bạo lực học đường ngày một gia tăng thì kỹ năng tự
bảo vệ mình, kỹ năng tiết chế cảm xúc bản thân, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn
là rất cần thiết và phải được coi trọng để giúp các em cảm nhận những điều đangdiễn ra trong cuộc sống hàng ngày thật có ý nghĩa, các em có cảm giác thoảimái, an toàn và vui vẻ
Nhiều học sinh sống khép kín thu mình lại, thờ ơ lạnh nhạt với nhữngngười sống xung quanh, đắm chìm trong thế giới ảo của game online, củainternet,… mà đánh mất chính mình, không quan hệ bạn bè, không thể hiệnđược mình, rụt rè khi đứng trước đám đông, gặp người lớn thì không chào hỏi,thiếu tôn trọng thầy cô giáo, sống thiếu niềm tin và hoài bão…
Việc lồng ghép giáo dục kỹ năng vào trong quá trình giảng dạy từng mônhọc còn gặp khó khăn bởi vì thời gian trong mỗi tiết học có hạn mà lượng kiếnthức cần truyền đạt cho các em còn nhiều nên các thầy cô không thể giáo dụcđược, hoặc giáo dục được rất ít kỹ năng sống cho các em
Là một giáo viên trong nhà trường, trực tiếp đứng trên bục giảng, đồngthời cũng là một giáo viên chủ nhiệm qua những năm công tác tại trường THPT
Lê Lợi Tôi nhận thấy rằng nhiều em học sinh của trường tôi rất thiếu và yếu vềcác kỹ năng sống em không mạnh dạn tham gia các hoạt động tập thể, kỹ nănggiao tiếp cực kì hạn chế, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn lại càng hạn chế hơn Vìvậy trong những năm học gần đây, tôi luôn trăn trở là làm thế nào để các em cóđược nhận thức đúng đắn về giá trị cuộc sống và giải quyết mâu thuẫn trongcuộc sống một cách tốt đẹp nhất Vì thế, tôi luôn chú trọng việc dạy học lồngghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong bộ môn Lịch sử mình giảng dạy.Đặc biệt trong công tác chủ nhiệm, tôi luôn tìm cơ hội tốt nhất để gần gũi vàgiáo dục ít kỹ năng sống cho học sinh lớp mình Tôi đã chủ động lên kế hoặchcho những tiết sinh hoạt lớp, tiết sinh hoạt tập thể, sinh hoạt dưới cờ để làm
Trang 2sao qua những hoạt động tập thể trên các em có thêm được nhiều ít kỹ năngsống cần thiết từ đó giúp các em ngày một tiến bộ hơn.
Lâu nay, tiết sinh hoạt tập thể cuối tuần chủ yếu là dành thời gian cho các
em cán bộ lớp và giáo viên chủ nhiệm tổng kết một tuần học, những mặt mạnh,yếu và thông báo kế hoạch của tuần tiếp theo Tôi thiết nghĩ rằng, tiết sinh hoạtnày nên làm cho nó sống động hơn, nên là một tiết để các em hiểu nhau, quantâm, chia sẻ, cùng nhau đưa ra các tình huống trong đời sống, cùng giảiquyết
Từ những trải nghiệm và kết quả đạt được trong công tác giáo dục kỹnăng sống cho học sinh lớp chủ nhiệm, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài:
“ Vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua các tiết sinh hoạt lớp ở Trường THPT Lê Lợi”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài ra đời nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trường THPT Lê Lợi,qua đó giúp các em:
- Có khả năng giao tiếp, ứng xử một cách linh hoạt và đạt hiệu quả cao
- Làm chủ được bản thân, sống tự tin, năng động
- Biết cách ứng phó trước những tình huống khó khăn trong cuộc sống hằngngày, biết cách giải quyết những mâu thuẫn trong cuộc sống dễ dàng
- Sống có trách nhiệm với bản thân, với gia đình và cộng đồng
- Sống đoàn kết, có tình cảm hơn, mạnh dạn đưa ra ý kiến của mình
- Luôn biết kiềm chế cảm xúc, làm chủ được các hành vi ứng xử của bảnthân
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Học sinh lớp 10A4 năm học 2017- 2018trường trung học phổ thông Lê Lợi, là lớp tôi chủ nhiệm
1.4 Phương pháp nghiên cứu
+ Nghiên cứu các chính sách của Nhà nước về vấn đề văn hóa – xã hội –
Giáo dục và Đào tạo
+ Nghiên cứu các tài liệu về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT.+ Nghiên cứu điều lệ trường trung học - Bộ Giáo dục và Đào tạo và nộiquy của trường THPT Lê Lợi… Một số tài liệu tham khảo khác trên Internet…
+ Sử dụng phương pháp điều tra; phương pháp tổng hợp, phân tích, thống
kê, xử lý số liệu…
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Khái niệm “kĩ năng sống”
Kĩ năng sống chính là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhucầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả
(*) Theo UNICEF, giáo dục dựa trên kĩ năng sống cơ bản là sự thay đổitrong hành vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiếnthức, thái độ và hành vi…
(*) Theo WHO kĩ năng sống là khả năng thích nghi và hành vi tích cựccho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức của
Trang 3cuộc sống Trong giáo dục, kĩ năng sống là một tồn tại những khả năng được rènluyện và đáp ứng các nhu cầu cụ thể của cuộc sống hiện đại hoá.
Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh không ngoài mục đích đáp ứng mụctiêu giáo dục toàn diện; phù hợp với 4 trụ cột của giáo dục theo quan niệm của
UNESCO: "học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định
mình" [1] Giúp học sinh thích ứng được với cuộc sống đầy những biến độngkhôn lường của xã hội hiện đại Thúc đẩy những hoạt động mang tính xã hội,phát huy các nhân tố tích cực, hạn chế các nhân tố tiêu cực, xây dựng trường họcthân thiện, học sinh tích cực [2] Góp phần tích cực cho đổi mới phương phápdạy và học của giáo viên và học sinh
2.1.2 Giáo dục kỹ năng sống là gì?
Giáo dục kỹ năng sốnglà trang bị những kiến thức, thái độ, hành độnggiúp cho người học hình thành được những kỹ năng sốngcần thiết, phù hợp vớitừng lứa tuổi, điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường sống, Giáo dục kỹ năngsống cho học sinh là việc làm rất quan trọng, ảnh hưởng tới quá trình hình thành
và phát triển nhân cách của các em
Giáo dục kỹ năng sống cần được tiến hành càng sớm càng tốt và có thểbắt đầu ngay từ bậc tiểu học, thậm chí còn có thể ở tuổi mầm non Bởi vì lứatuổi này những hành vi cá nhân, tính cách và nhân cách đang dần được hìnhthành
2.1.3 Kĩ năng sống của học sinh THPT hiện nay:
Năm học 2010-2011 là năm đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa giáodục kĩ năng sống vào giảng dạy đại trà trong các trường học, bậc học qua nhiềuhình thức khác nhau Năm học 2016-2017, sở Giáo dục Đào tạo Thanh Hóa vàtrường THPT Lê Lợi chú trọng triển khai giáo dục kĩ năng sống cho học sinhTHPT qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động giáo dục tập thể và lồngghép vào các môn học và đặc biệt là bài dự thi liên môn của các em Với họcsinh THPT tôi nhận thấy cần phải giáo dục những kĩ năng cần thiết:
- Kỹ năng tự nhận thức( xác định được giá trị bản thân, tự tin, tự trọng);
- Kỹ năng giao tiếp;
- Kỹ năng suy nghĩ, sáng tạo;
- Kỹ năng ra quyết định:(xác định tìm kiếm các lựa chọn, giải quyết vấn
đề, ứng phó, thương lượng)" [3]…
Nhiệm vụ của giáo viên thông qua một vấn đề thực tiễn, định hướng thái độ
và hành vi đúng đắn, giáo dục các kĩ năng sống cho các em
Bước sang thế kỷ thứ XXI, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục có những bước độtphá, tạo sự chuyển biến nhanh về mọi mặt trong đời sống của người Việt Nam.Với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, nhiều học sinh sa đà vàoInternet như nghiện gameonline, nghiện Facebooker khiến các em dễ rơi vàotrạng thái tiêu cực ảnh hưởng tới sức khoẻ, tinh thần
Ở độ tuổi 15 - 16, các em chưa phải là người lớn nhưng cũng không còn là trẻcon, còn thiếu nhiều kĩ năng sống, có khả năng nhận thức nhưng những nhậnthức của các em chưa thật sự chín chắn và có thể sẽ sai lệch nếu không đượcđịnh hướng Vì vậy giáo viên chủ nhiệm lớp 10 cần phải định hướng và hìnhthành kĩ năng sống cho các em
Trang 42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
- Việc triển khai áp dụng giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh được thực hiệnbằng nhiều nội dung và nhiều hình thức như: Dạy học tích hợp giáo dục kỹ năngsống trong môn học, trong chương trình ngoại khoá; giáo dục kỹ năng sống chocác em học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, các buổi sinh hoạt dướicờ; các tiết sinh hoạt lớp; các buổi liên hoan văn nghệ
- Kế hoặch giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh được triển khai ngay
từ đầu năm học để tất cả các cán bộ công nhân viên trong nhà trường nắm được
và thực hiện
2.2.2 Khó khăn
Ở trường THPT Lê Lợi nói chung và lớp 10A4 nói riêng, trong thời gian đảmnhiệm vai trò chủ nhiệm lớp, bản thân tôi cũng nhận thấy rằng các em học sinhlớp mình chủ nhiệm còn thiếu quá nhiều kĩ năng sống, có em vì bị bố mẹ lamắng đã từng nghĩ đến cái chết khi ở cấp THCS (em Thành), có em còn chửibậy (em Minh Đức, em Thuần, em Linh, ), vô lễ với thầy cô (em Thế, ), có emkhông chú tâm học tập mà bị sa vào các tệ nạn xã hội (em Thảo Linh, em Hiếu,
em Xuân,…) có một số không nhỏ học sinh có hiện tượng xuyên tạc tiếng Việt,viết tắt, kí hiệu kì quặc, làm mất đi sự trong sáng của tiếng Việt…, nhiều em sửdụng điện thoại thông minh trong giờ học ảnh hưởng đến chất lượng học tập,một số em bỏ học đi đánh điện tử, nghiện Facebook, ăn - chơi - ngủ - học gắnvới mạng xã hội, câu “like”, hùa theo tâm lí đám đông, dùng mạng xã hội côngkích lẫn nhau, lợi dụng quay cóp bài trong giờ kiểm chất lượng học tập của lớpkhông cao, trong các tiết học còn bị thầy cô giáo bộ môn nhắc nhở nhiều
Không những học sinh trong lớp chủ nhiệm mà những học sinh trong nhàtrường hầu như các em chưa tích lũy cho mình những kĩ năng sống cần thiết để
có thể tự tin trong cuộc sống, những em học giỏi thì bị các bạn trêu trọc là mọtsách vì ngoài những con số, những kiến thức thì các em khi gặp những tìnhhuống hàng ngày các em không biết giải quyết như thế nào cả, hay giải quyếtcòn rất lúng túng, có em vì những mâu thuẫn nhỏ dẫn tới đánh bạn, gây thươngtích
2.3 Các giải pháp của giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục kỹ năng sống cho tại học sinh thông qua các tiết sinh hoạt lớp tại Trường THPT Lê Lợi
Kĩ năng sống rất đa dạng về nội dung và việc giáo dục kĩ năng sống cho các
em cũng có rất nhiều hình thức, thông qua nhiều hoạt động khác nhau Tuynhiên, trong sáng kiến kinh nghiệm của mình tôi chỉ thông qua các tiết sinh hoạtcuối tuần để giáo dục kĩ năng sống cho các em học sinh lớp mình chủ nhiệm Nội dung mà tôi muốn giáo dục cho các em đó là:
- Nhóm kĩ năng học tập, làm việc, vui chơi giải trí:
Trang 5+ Các kĩ năng nghe đọc, nói, viết, quan sát, đưa ra ý kiến trong nhóm.
+ Kĩ năng giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung
+ Kĩ năng làm việc theo nhóm
+ Các kĩ năng tư duy logic, suy nghĩ nhiều chiều
- Nhóm kĩ năng giao tiếp, hòa nhập, ứng phó với các tình huống trong cuộc sống:
+ Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và ở nơi công cộng
+ Kĩ năng kiểm soát tình cảm, kìm chế thói hư tật xấu, sở thích cá nhân
+ Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn
+ Kĩ năng trình bày ý kiến, diễn đạt, thuyết trình trước đám đông
+ Kĩ năng về giới tính, chống lại sự cám dỗ từ các tệ nạn xã hội, chống xâmphạm tình dục
+ Kĩ năng ứng phó với tình huống bạo lực học đường
2.3.1 Cách tổ chức sinh hoạt lớp chủ nhiệm theo lối cũ.
Giáo viên chủ nhiệm tổng kết hoạt động tuần qua, xem xét qua các lỗi
vi phạm của học sinh, chấn chỉnh những sai phạm, khiển trách những trườnghợp sai phạm của học sinh Giáo viên chủ nhiệm la mắng học sinh vi phạm mộtcách gay gắt
Sau đó là thông báo kế hoạch hoạt động trong tuần sắp tới, nhắc nhở họcsinh thực hiện kế hoạch Giáo viên chủ nhiệm còn làm nhiệm vụ “tài chính” (thutiền học phí và các khoản thu khác) trong giờ sinh hoạt lớp Giáo viên chủnhiệm kể hoặc đọc những câu chuyện mang tính giáo dục cho học sinh nghe và
từ đó học sinh rút ra được những bài học cần thiết cho bản thân
Mặc dù thầy cô có ý tốt muốn nhắc nhở học sinh của mình, đó cũng làmột cách quan tâm nhưng thầy cô cứ lặp đi lặp lại điều này trong hầu hết cácbuổi sinh hoạt khiến cho học sinh cảm thấy khá căng thẳng thậm chí giống như
là tra tấn cực hình.Vì thế giờ sinh hoạt lớp được tổ chức một cách rời rạc, đơnđiệu, nhàm chán, thiếu thực tế, không sinh động, không hứng thú với học sinh.Giáo viên chủ nhiệm quá nghiêm khắc, không gần gữi, thân thiện, không đặtmình vào vị trí của học sinh để hiểu các em Do đó tạo tâm lí chán nản cho đối
tượng tham gia.
2.3.2 Điều kiện thực hiện tốt giờ sinh hoạt :
Giáo viên chủ nhiệm, ngoài các nhiệm vụ của một giáo viên giảmg dạy,còn những những nhiệm vụ sau đây:
- Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp tổchức giáo dục sát đối tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cả lớp
- Cộng tác chặt chẽ với gia đình học sinh, chủ động phối hợp với các giáoviên bộ môn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiềnphong Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong hoạt động giảng dạy
và giáo dục học sinh của lớp mình chủ nhiệm
- Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kỳ và cuối năm học, đềnghị khen thưởng và kỷ luật học sinh, đề nghị danh sách học sinh được lên lớpthẳng, phải kiểm tra lại, phải rèn luyện thêm về hạnh kiểm trong kỳ nghỉ hè,phải ở lại lớp, hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ học sinh;
- Báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng
Trang 6- Đa dạng hoá về nội dung và hình thức tổ chức tiết sinh hoạt lớp.
- Thu hút tối đa sự tham gia của mọi học sinh dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ,
cố vấn của giáo viên nhằm tăng cường vai trò tự quản của học sinh
- Tăng cường những nội dung sinh hoạt có liên quan đến các công việcchung của lớp, phù hợp với nhu cầu, sở thích của học sinh
- Đảm bảo giao lưu dưới hình thức đối thoại
- Xác định hình thức, phương pháp tổ chức giờ sinh hoạt lớp
Tổng kết, đánh giá thi đua và xây dựng kế hoạch
Hình thức hỗn hợp: tổng kết thi đua và sinh hoạt theo chủ đề
Thảo luận chuyên đề/ chủ điểm
Giao lưu- đối thoại với người trong cuộc
Tổ chức các hội thi (văn nghệ, hiểu biết khoa học, HS thanh lịch…)
2.3.3 Nội dung – cách thức thực hiện giờ sinh hoạt lớp.
Thực hiện tốt tiết sinh hoạt sẽ tác động tích cực đến các tiết học khác trongtoàn tuần học của lớp và là cơ sở để theo dõi, đánh giá quá trình rèn luyện vàtiến bộ của mỗi học sinh xuyên suốt cả năm học Trong tiết sinh hoạt giáo viênchủ nhiệm đóng vai trò vừa là nhà viết kịch bản vừa là đạo diễn và cũng là cánhân tác động tích cực trong giáo dục hoàn thiện nhân cách cho học sinh vàhoàn thành nhiệm vụ tiết học Để hoàn thành tốt tiết sinh hoạt chúng ta thực hiệntheo các theo các bước:
Bước 1 : Thu thập thông tin- Điều khiển gián tiếp
Giải pháp :
Giáo viên chủ nhiệm cần:
- Rà soát nhiệm vụ giáo dục của tháng, của tuần theo chủ đề
- Nắm bắt tình hình hoạt động và học tập của toàn lớp trong tuần thông qua cácnguồn: Sổ đầu bài, thầy cô bộ môn và cán bộ lớp Cần nắm và phân loại cácthông tin trong giờ học và ngoài giờ học: Tiến bộ, sa sút, yếu có cố gắng, thiếutập trung… và việc thực hiện nội quy của tập thể lớp cũng như cá nhân học sinhtrong lớp
- Trao đổi, định hướng trước với cán bộ lớp về nhiệm vụ của tiết sinh hoạtchuẩn bị thực hiện và kế hoạch tuần tiếp theo (dựa trên chủ đề hoạt động và cáccông tác đột xuất của nhà trường và ban thi đua đoàn trường )
Bước 2: Tiến hành giờ sinh hoạt : Có thể chia thành 4 hoạt động lớn
Hoạt động 1 Tổng kết, đánh giá thi đua và xây dựng kế hoạch
Đánh giá lại những hoạt động trong tuần:
* Lớp truởng điều khiển lớp:
+ Các tổ trưởng: lần luợt báo cáo tình hình học tập cũng như thưc hiện nộiquy trường lớp của các thành viên trong tổ
+ Lớp phó phụ trách học tập: Theo dõi nề nếp học tập chung và tổng hợp để
đánh giá hoạt động học tập vào tiết sinh hoạt cuối tuần
+ Lớp phó phụ trách lao động: Phân công, theo dõi, đôn đốc công tác laođộng, vệ sinh lớp và khu vực, tổng hợp để đánh giá vào tiết sinh hoạt cuối tuần + Bàn trưởng: Nhiệm vụ đôn đốc các thành viên trong bàn hoàn thành tốtnhiệm vụ
Trang 7+ Lớp trưởng: nhận xét ưu điểm, khuyết điểm về các họat động của lớp trong
tuần vừa qua: nề nếp, học tập, đạo đức và điều hành tiết sinh hoạt cuối tuần Giải pháp :
Đây là hoạt động quan trọng nhất của tiết sinh hoạt, thể hiện tốt khả năng tựquản của học sinh Nêu cao được tinh thần phê và tự phê trong tập thể, giúp các
em có được sự đoàn kết, thấy rõ trách nhiệm của mỗi thành viên trong xây dựngtập thể đồng thời ngăn ngừa được mầm mống của những sai phạm về đạo đứchọc đường Qua đó giáo viên chủ nhiệm vừa để nắm được một cách cụ thể chitiết hơn tình hình của từng học sinh trên lớp, vừa tạo cơ hội để các em thể hiệntâm tư nguyện vọng
Như vậy để hoạt động này được hiệu quả thì ngay từ đầu năm học giáo viênchủ nhiệm cần phải xây dựng đội ngũ cán bộ lớp, cán sự bộ môn vững vàng cóthể thu hút, thuyết phục được tập thể Đồng thời có sự tập dượt cho lực lượngcán bộ lớp phương pháp làm việc, phương pháp theo dõi đánh giá, phương phápnhận xét trước tập thể như: tuyên dương thì cần làm nổi bật, phê bình thì nhẹnhàng thuyết phục không nên dùng từ ngữ gay gắt gây tổn thương trực diện đếnđối tượng bị phê bình Bên cạnh đó giáo viên chủ nhiệm cũng phải giảng giảicho tập thể lớp hiểu đó là công việc phải làm với mục tiêu xây dựng tập thể,đoàn kết giúp đỡ nhau tiến bộ Mọi người trong tập thể lớp bình đẳng, việc phêbình chỉ giúp hoàn thiện chứ không mang tính chất chỉ trích, trù dập hay cô lậpmột thành viên nào đó trong tập thể
Hoạt động 2: Sinh hoạt, thảo luận theo chuyên đề / chủ điểm hoặc tổ chức các
Giải pháp:
Nên giao lần lượt cho các tổ học sinh chủ trì, các tổ khác hỗ trợ, tham gia.Mỗi tổ sẽ chịu trách nhiệm tổ chức sinh hoạt lớp một tuần Kế hoạch sinh hoạtlớp sẽ được giáo viên chủ nhiệm thông qua và thực hiện Khi các em tự tổ chứccác em sẽ cảm thấy vai trò của mình quan trọng hơn Các em có khả năng sángtạo theo cách các em mong muốn Chính các em đã biến giờ sinh hoạt lớp đơnthuần và nhạt nhẽo thành thú vị, sôi động Khi tiến hành thảo luận chuyên đề cầnlưu ý:
+ Vấn đề hay chủ đề thảo luận phải phù hợp với hứng thú, nhu cầu và trình
độ nhận thức chung của học sinh
+ Vấn đề đưa ra thảo luận đòi hỏi sử dụng nhiều kiến thức và kinh nghiệm
để đánh giá, kết luận, hay sáng tạo ý tưởng mới
+ Môi trường thảo luận phải thuận lợi, an toàn, thoải mái để tất cả học sinhđều có cơ hội bày tỏ những ý kiến, quan điểm và chính kiến của mình
+ Người dẫn chuơng trình phải khéo léo đẫn dắt, khêu gợi sự mạnh dạn, tựtin, tích cực của mọi học sinh trong lớp thảo luận sôi nổi và hiệu quả Cần tôntrọng ý kiến của các thành viên trong thảo luận
Trang 8+ Nếu gặp khó khăn (trường hợp không thống nhất ý kiến…) cần mời người
cố vấn hay giáo viên giải đáp (người cố vấn hay giáo viên đóng vai trò là ngườitrọng tài khoa học cho học sinh trong quá trình thảo luận
Các trò chơi:
Trò chơi thứ nhất : “Rung chuông vàng”: giữa các tổ với nhau Giáo viên chủ
nhiệm hướng dẫn cho các em tự ra câu hỏi: mỗi học sinh ra 2 câu: Nội dung câuhỏi do các em tự sưu tầm và có ý kiến tham khảo các thầy cô giáo bộ môn đểcho câu hỏi sát với nội dung bài học mà chống nhàm chán Cách tổ chức nhưsau: Người quản trò thu toàn bộ câu hỏi của các em( nộp vào sáng thứ 6) chovào giỏ đựng: Các tổ cử lần lượt các thành viên lên bóc xăm đưa về cho tổ thảoluận trả lời, sau 5 phút nếu tổ trả lời được thì cộng 10 điểm nếu trả lời khôngđược thì các tổ khác được quyền trả lời dưới hình thức phất cờ ,nếu trả lời đúngđược cộng 5 điểm Sau khi kết thúc trò chơi giáo viên chủ nhiệm tập hợp nếu tổnào đạt điểm cao nhất sẽ không làm công tác vệ sinh cho tuần học tới Khi các
em tự tổ chức các em sẽ cảm thấy vai trò của mình quan trọng hơn Các em cókhả năng sáng tạo theo cách các em mong muốn Chính các em đã biến giờ sinhhoạt lớp đơn thuần và nhạt nhẽo thành thú vị, sôi động
Trò chơi thứ 2: “Ghi nhớ sự vật hiện tượng”
Luật chơi: Cho những người dự chơi đứng quan sát 3 phút Sau đó đi ra xa 3m rồi bịt mắt lại Có còi hiệu mỗi người đi lần về chỗ để các hình, tìm lấy 1 hình,
sờ kỹ rồi nói hình đó mang số mấy Ai nói sai bị phạt
Mục đích: Gây bầu khí sôi động, linh hoạt trong khi chơi
Vật dụng: Lấy giấy cát tông cắt làm 6 hoặc 10 hình khác nhau Mỗi hình có ghi
1 số: từ 1-10
Lưu ý: Có thể áp dụng để ôn lại kiến thức của các bài học
Trò chơi thứ 3: “Truyền tin”
Luật chơi: Đứng thành từng đội và mỗi đội cử 01 người đến quản trò nhận bảntin, rồi trở về đứng cách những người của đội mình 1,5m và truyền lại bản tin đóbằng cử điệu mà không được nói, cũng như không được nhép miệng Đội nàonhận đuợc bản tin và thực hiện thao bản tin trước là thắng
Mục đích: Gây bầu không khí sôi động
Lưu ý: Không nên nói những lời khó hiểu và khó thực hiện
Ý nghĩa: Đây là trò chơi nhằm rèn luyện kỹ năng lắng nghe, một trong những
kỹ năng quan trọng nhất để làm việc nhóm hiệu quả, phản ánh sự tôn trọng ýkiến lẫn nhau Khi biết lắng nghe sẽ có nhiều thông tin để giải quyết vấn đề hiệuquả hơn
Chiếu video “Quà tặng cuộc sống”[4]
* Những lưu ý khi chiếu video “Quà tặng cuộc sống” cho học sinh:
Trang 9- Giáo viên chủ nhiệm cũng có thể sử dụng các đoạn video “Quà tặng cuộcsống” của chương trình VTV liên quan đến giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
để trình chiếu Sau đó cho học sinh thảo luận, phát biểu suy nghĩ, chính kiến củabản thân mình và rút ra bài học
- Phương pháp này theo tôi đem lại hiệu quả giáo dục rất lớn mà gáo viên chủnhiệm không phải “giáo huấn nhiều” Nên lựa chọn sử dụng những phim liênquan với những kỹ năng sống mà giáo viên đang lựa chọn giáo dục cho họcsinh Mỗi giờ sinh hoạt, giáo viên chủ nhiêm chỉ cần chiếu một đến hai đoạnvideo và giành thời gian cho học sinh suy nghĩ, thảo luận
- Có rất nhiều video liên quan đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Sau đây là nội dung một số video tôi đã từng chiếu cho học sinh lớp chủ nhiệmxem
* Đoạn video 1: Câu chuyện chiếc bình nứt
- Nội dung : Có một người gánh nước mang hai chiếc bình treo hai đầu mộtđòn gánh Một trong hai bình ấy bị một vết nứt, còn bình kia thì tuyệt hảo luônđem về đủ lượng một bình đầy nước Chiếc bình nứt lúc nào cũng vơi chỉ cònmột nửa bình Suốt hai năm trời, mỗi ngày người gánh nước chỉ mang về nhà cómột bình rưỡi nước Dĩ nhiên, cái bình nguyên vẹn rất hãnh diện về thành tích
đã hoàn tất xuất sắc nhiệm vụ nó Còn chiếc bình nứt, nó xấu hổ về khuyết điểmcủa mình và khổ sở vì chỉ hoàn tất được có một nửa công việc nó được tạo ra đểlàm Sau hai năm chịu đựng thất bại chua cay, nó lên tiếng với người gánh nướcbên suối: “Con thật xấu hổ vì vết nứt bên hông, đã làm rỉ mất nước trên đường
về nhà bác” Người gánh nước trả lời: “Ta vẫn luôn biết khuyết điểm của connên ta đã gieo hạt hoa dọc đường bên phía của con, và mỗi ngày trên đườngmình đi về con đã tưới nước cho chúng, … Hai năm nay ta vẫn luôn hái đượcnhững bông hoa đẹp để chưng trên bàn Nếu mà con không phải là con y như thếnày, thì trong nhà đâu có được trang hoàng đẹp đẽ như vậy”
- Câu hỏi suy nghĩ, thảo luận về đoạn video 1:
1 Sự khiếm khuyết có giá trị không?
2 Hình ảnh chiếc bình nứt tượng trưng cho ai trong cuộc sống?
3 Trong cuộc sống, khi gặp những khiếm khuyết của bản thân hay của ngườikhác, chúng ta thường làm gì?
4 Ai sẽ đóng vai trò “người gánh nước” trong cuộc sống của bạn?
5 Suy nghĩ của em về việc chọn nghề liên quan đến khuyết điểm của bảnthân?
Học sinh suy nghĩ và thảo luận, đưa ra câu trả lời Giáo viên phân tíchthêm để các em hiểu rõ hơn từ đó rút ra được bài học cho bản thân và vận dụngvào cuộc sống
- Bài học: Mỗi người trong chúng ta ai cũng đều là “Chiếc bình nứt” cả.Nhưng chính các khuyết điểm đó của từng người mới khiến cho đời sống củachúng ta trở nên thú vị và làm chúng ta thỏa mãn Chúng ta phải chấp nhận cátính của từng người trong cuộc sống và tìm cho ra cái tốt trong họ
- Các kỹ năng được hình thành và củng cố:
+ Kỹ năng lắng nghe, kỹ năng quan sát: Xem phim, nghe thuyết minh củaphim
Trang 10+ Kỹ năng xác định giá trị: Học sinh xác định được khuyết điểm ở bản thânmỗi người chỉ là một yếu tố làm cho cuộc sống thêm phần thú vị, đa dạng.Không nên buồn và tự ti về khuyết điểm của bản thân mình.
+ Kỹ năng nhận thức: Học sinh nhận thức được rằng những khuyết điểm chỉ
là những thiếu khuyết nhỏ so với những ưu điểm bản thân có
+ Kỹ năng đàm phán, thuyết trình: Thảo luận, trình bày suy nghĩ để trả lờicâu hỏi
* Đoạn video 2: Cái kén bướm
- Nội dung: Một chàng trai nọ tìm thấy 1 cái kén bướm Một hôm anh thấy cáikén hé một lỗ nhỏ Anh ta ngồi hàng giờ nhìn chú bướm cố thoát mình khỏi cái
lỗ nhỏ xíu Hình như chú bướm không thể cố hơn được Anh quyết định lấy kéorạch cho cái lỗ to thêm Chú bướm dễ dàng thoát ra khỏi cái kén nhưng thânmình sưng phồng lên, đôi cánh thì nhăn nhúm Còn chàng thanh niên cứ ngồiquan sát với hi vọng thân hình chú bướm sẽ xẹp lại và đôi cánh có thể nâng đỡthân hình chú Chú bướm đã phải bò loanh quanh suốt quãng đời còn lại, chẳngbao giờ có thể bay được Sự thật là: cái kén chật chội khiến chú bướm phải nỗlực mới chui qua được cái lỗ nhỏ xíu kia là quy luật tự nhiên, giúp chú có thểbay ngay khi thoát ra ngoài
- Câu hỏi suy nghĩ, thảo luận về đoạn video 2:
1 Trong cuộc sống đã khi nào bạn đóng vai trò nhân vật chàng trai nhưtrong đoạn phim chưa? Bạn có mong muốn được giúp đỡ như chú bướm nhỏkhông?
2 Bạn có suy nghĩ gì về giá trị của sự đấu tranh?
3 Sự nỗ lực, cố gắng vượt qua áp lực của cuộc sống có tác dụng gì?
4 Bạn có muốn mình có cuộc sống phẳng lặng, bình thường không?
Học sinh đã suy nghĩ và thảo luận, đưa ra câu trả lời Giáo viên phân tíchthêm để các em hiểu rõ hơn từ đó rút ra được bài học cho bản thân và vận dụngvào cuộc sống
- Bài học: Đôi khi đấu tranh là rất cần thiết trong cuộc sống Nếu ta quen sốngmột cuộc đời phẳng lặng, ta sẽ mất đi sức mạnh tiềm tàng mà bẩm sinh mỗingười đều có Vì thế, nếu bạn thấy mình đang phải vượt qua nhiều áp lực vàcăng thẳng thì hãy tin rằng sau đó bạn sẽ trưởng thành hơn
* Đoạn video 3: Con yêu mẹ
- Nội dung: Người mẹ mệt mỏi trở về nhà sau một ngày làm việc, kéo lê túihàng trên sàn bếp Đang chờ bà là đứa con trai - David, 8 tuổi, lo lắng kể lạinhững gì mà em nó làm ở nhà: “… lúc con đang chơi ngoài sân còn bố đang gọiđiện thoại thì Tom lấy bút chì màu viết lên tờ giấy dán tường mới mẹ dán trongphòng làm việc ấy! Con đã nói với nó là mẹ sẽ bực mình mà!” Người mẹ than