Đánh giá ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống và việc làm của người dân trên địa bàn quận bắc từ liêm, thành phố hà nội

Khái niệm về thu hồi đất, trình tự thực hiện công tác thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng Căn cứ theo khoản 11 điều 3 Luật đất đai 2013: Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết

NGUYỄN VĂN T N

ÁN Á ẢN ƢỞNG CỦA THU HỒ ẤT NÔNG NGHIỆP

QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN T SĨ

Hà Nội - Năm 2019

TRƯỜN Ọ T N U N V M TRƯỜN NỘ

NGUYỄN VĂN T N

ÁN Á ẢN ƯỞNG CỦA THU HỒ ẤT NÔNG NGHIỆP

ẾN ỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM CỦA N ƯỜ DÂN TR N ỊA BÀN

QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

C NG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜN I HỌ T N U N V M TRƯỜNG HÀ NỘI

Cán bộ hướng dẫn chính: TS Dương Đăng Khôi

Cán bộ chấm phản biện 1: PGS.TS Đỗ Thị Tám

Cán bộ chấm phản biện 2: TS Nguyễn Thị Hải yến

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại:

HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ TRƯỜNG ĐẠI HỌC T I NGU N V M I TRƯỜNG HÀ NỘI

Ngày 06 tháng 04 năm 2019

LỜ AM OAN

Tôi xin cam đoan:

Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là hoàn toàn trung thực, của tôi, không vi phạm bất cứ điều gì trong luật sở hữu trí tuệ và pháp luật Việt Nam Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Văn Thành

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường Đại học tài nguyên và môi trường Hà Nội cho phép tôi có lời cảm ơn chân thành nhất tới các thầy cô công tác tại Khoa Quản lý Đất đai nơi mà tôi đã được các thầy, cô chỉ bảo tận tình, chu đáo, nhiệt huyết để tôi được trang bị những kiến thức, hành trang đi vào thực tế Xuất phát từ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Đặc biệt để có thể hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, còn có

sự giúp đỡ rất lớn của TS Dương Đăng Khôi, giảng viên trực tiếp hướng dẫn tôi; cùng với các anh, chị ở Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Bắc Từ Liêm đã có những chia sẻ rất thẳng thắn với đặc thù của ngành, để tôi có những kiến thức thực tế phục vụ cho luận văn; các anh, chị, em đồng nghiệp ở Trung tâm Quy hoạch sử dụng đất đã giúp đỡ, hỗ trợ tôi để hoàn thành luận văn này Luận văn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, tôi rất mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy, các cô và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Với tấm lòng biết ơn, tôi xin chân thành cám ơn mọi sự giúp đỡ quý báu đó Cảm

ơn gia đình và những người bạn đã động viên, đóng góp ý kiến giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập nghiên cứu khoa học

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Văn Thành

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC i

THÔNG TIN LUẬN VĂN iv

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 Cơ sở lý luận 3

1.1.1 Khái niệm về quyền sử dụng đất, quyền và nghĩa vụ chung của người sử dụng đất 3

1.1.2 Khái niệm về thu hồi đất, trình tự thực hiện công tác thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng 4

1.1.3 Khái niệm hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất 8

1.2 Cơ sở pháp lý 8

1.2.1 Chủ trương, đường lối về công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ 8

1.2.2 Căn cứ pháp lý của việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ 18

1.3 Cơ sở thực tiễn 21

1.3.1 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp, bồi thường, hỗ trợ trên thế giới 21

1.3.2 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp, bồi thường, hỗ trợ tại Việt Nam 22

1.3.3 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp trên đại bàn thành phố Hà Nội 24

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG V PHƯƠNG PHÁP NGHI N CỨU 26

2.1 Đối tượng, phạm vi và mục tiêu nghiên cứu 26

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 26

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 26

2.1.3 Mục tiêu nghiên cứu 26

2.2 Nội dung nghiên cứu 26

2.2.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội quận ắc Từ Liêm 26

2.2.2 Đánh giá tình hình quản lý sử dụng đất nói chung trên địa bàn quận ắc Từ Liêm 26 2.2.3 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp, bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn quận Bắc Từ

2.2.4 Đánh giá tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp 26

2.2.5 Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao đời sống và việc làm của người dân khi thu hồi đất nông nghiệp 26

2.3 Phương pháp nghiên cứu 27

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu 27

2.3.2 Phương pháp điều tra thực tế (xã hội học) 27

2.3.3 Phương pháp kế thừa 28

2.3.4 Phương pháp tổng hợp, so sánh, xử lý số liệu và phân tích 28

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 29

3.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm 29

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 29

3.1.2 Các nguồn tài nguyên 30

3.1.3 Thực trạng môi trường 32

3.1.4 Tình hình kinh tế - xã hội 33

3.1.5 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 36

3.2 Đánh giá tình hình quản lý sử dụng đất nói chung trên địa bàn quận ắc Từ Liêm 38

3.2.1 Đánh giá tình hình sử dụng đất của quận Bắc Từ Liêm 38

3.2.2 Đánh giá tình hình công tác quản lý đất đai tại quận Bắc Từ Liêm 40

3.3 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp, bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm 43 3.3.1 Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp 43

3.3.2 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn 53

3.4 Đánh giá tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm 60

3.4.1 Tác động đến việc làm 61

3.4.2 Tác động đến đời sống 65

3.4.3 Tác động khác 68

3.5 Đề xuất giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả trong công tác thu hồi đất đai 70

3.5.1 So sánh giải pháp thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp giữa các quận trong thành phố 70

3.5.2 Giải pháp chung nhằm tăng cường hiệu quả trong công tác thu hồi đất đai 71

3.5.3 Giải pháp cụ thể trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm 72

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 75

2 Kiến nghị 76

THÔNG TIN LUẬN VĂN

+ Họ và tên học viên: Nguyễn Văn Thành

+ Cán bộ hướng dẫn: TS Dương Đăng Khôi

+ Tên đề tài: Đánh giá ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống

iệ ủa người n n đ a n ận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội

+ Thông tin luận văn: Nghiên cứu này đã phân tích ảnh hưởng của việc thu hồi đất nông nghiệp tới đời sống và việc làm của người dân trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm Nghiên cứu cho thấy, việc ảnh hưởng tới đời sống và việc làm của người dân sau quá trình mất đất sản xuất là tương đối lớn Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra những mặt còn hạn chế trong chính sách bồi thường, hỗ trợ cho người dân sau khi thu hồi đất gây những bức xúc nhất định trong tâm lý của người dân Nghiên cứu cũng đề xuất một số kiến nghị về chính sách pháp luật và một số giải pháp cụ thể nhằm tằng cường hiệu quả trong công tác bồi thường, hỗ trợ cho người dân bị mất đất nông nghiệp

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT

GPMB: Giải phóng mặt bằng

QLDA: Quản lý dự án

THCS: Trung học cơ sở

TN&MT: Tài nguyên và Môi trường

UBND: Ủy ban nhân dân

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3 1: Hiện trạng sử dụng đất năm 2017 quận Bắc Từ Liêm 38

Bảng 3.2: Bảng chi tiết các chi phí được sử dụng trong dự án đầu tư xây dựng Trường đại học Y tế Công cộng 45

Bảng 3.3: Kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho hộ có đất bị thu hồi dự án đầu tư xây dựng trường đại học Y tế công cộng 46

Bảng 3.4: Bảng chi tiết các chi phí được sử dụng trong dự án đầu tư xây dựng khu nhà ở thu nhập thấp Ecohome 2 49

Bảng 3.5: Kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho hộ có đất bị thu hồi dự án đầu tư xây dựng khu nhà ở thu nhập thấp Ecohome 2 49

Bảng 3.6: Bảng chi tiết các chi phí được sử dụng trong dự án mở rộng và cải tạo trường THCS Thụy Phương 52

Bảng 3.7: Kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho hộ có đất bị thu hồi dự án mở rộng và cải tạo trường THCS Thụy phương 53

Bảng 3.8: Phân chia nhóm theo diện tích bị thu hồi 60

Bảng 3.9: Tình trạng việc làm của các hộ sau khi bị thu hồi đất 62

Bảng 3.10: Thống kê lĩnh vực, ngành nghề của những hộ có việc làm 62

Bảng 3.11: Bảng điều tra nguyên nhân dẫn tới tình trang thất nghiệp 63

Bảng 3.12: Mức bồi thường phân chia theo số hộ 65

Bảng 3.13: Mức độ sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ 66

Bảng 3.14: Mức độ hài lòng của người dân sau khi thu hồi đất 67

Bảng 3.15: So sánh tỷ lệ các vụ khiếu nại về đất đai sau thu hồi giữa hai Quận 71

DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU Ồ, Ồ THỊ

Hình 3.1: Sơ đồ vị trí địa lý quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội 29

Hình 3.2: Ảnh dự án “Đầu tư xây dựng Trường đại học Y tế Công Cộng” 45

Hình 3.3: Ảnh dự án “Đầu tư xây dựng Khu nhà ở thu nhập thấp Ecohome 2” 48

Hình 3.4: Ảnh dự án “Mở rộng và cải tạo trường THCS Thụy Phương” 52

Hình 3 5: Ảnh điều tra phiếu tại dự án “Đầu tư xây dựng trường đại học Y tế công cộng” 55

Hình 3.6: Ảnh điều tra phiêu tại dự án “Đầu tư xây dựng Khu nhà ở thu nhập thấp Ecohome 2” 57

Hình 3.7: Ảnh điều tra phiếu tại dự án “ Mở rộng và cải tạo trường THCS Thụy Phương” 59

MỞ ẦU Tính Cấp Thiết

Đất đai là điều kiện vật chất cần thiết cho sự tồn tại của bất kỳ ngành sản xuất nào để thực hiện mọi quá trình sản xuất, vừa là chỗ đứng, vừa là địa bàn hoạt động cho tất cả các ngành nhưng tùy thuộc vào từng ngành cụ thể mà vai trò của đất đai có sự khác nhau

Ngay từ thuở sơ khai của xã hội loài người, con người đã biết sử dụng đất theo các mục đích khác nhau để phục vụ cho sự sinh tồn và phát triển của mình Theo thời gian và sự lao động đã làm cho nhận thức của con người càng được hoàn thiện, nâng cao cùng với nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng để phục vụ cho đời sống, cho sản xuất, cho sự phát triển kinh tế - xã hội và công tác quản lý việc sử dụng đất đã được xây dựng một cách có khoa học, theo hệ thống thống nhất từ tổng thể đến chi tiết và theo quy định chung của pháp luật Nhà nước Để đổi mới sự phát triển kinh tế theo lối công nghiệp hóa hiện đại hóa thì chúng ta cần phải có cơ sở hạ tầng, những nhà máy, những khu công nghiệp, những khu đô thị Tuy nhiên, do yếu

tố qu đất sạch là không còn đủ cho những mục đích đó, buộc những nhà quy hoạch phải đưa ra phương án thu hồi đất có hiệu quả kinh tế thấp để xây dựng những công trình nằm trong phương án quy hoạch mà chủ yếu ở đây là đất nông nghiệp [3]

Việc thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng những khu đô thị, những nhà máy, khu công nghiệp vừa đem lại lợi ích cho cả người dân, vừa đem lại lợi ích cho nguồn thu thuế của nhà nước

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện việc thu hồi đất để xây dựng các công trình, cụm tiểu thủ công nghiệp và các khu dân cư đã có những tác động tích cực cũng như ảnh hưởng đến đời sống nhân dân và còn nhiều vấn đề cần được giải quyết

Xét về tính hiệu quả : thu hồi đất để xây dựng các công trình giao thông, thuỷ lợi, cụm tiểu thủ công nghiệp để nâng cao bộ mặt địa phương, đầu tư vào sản xuất, giải quyết được công ăn việc làm cho người dân, đóng góp nguồn thu làm tăng giá trị sản xuất cho địa phương; còn quy hoạch các khu dân cư sẽ đáp ứng được nhu

cầu về đất làm nhà ở, hình thành nên các khu dân cư tập trung có đầy đủ các điều kiện cơ sở hạ tầng, tạo nên sự phát triển đồng bộ cho các khu vực và tạo ra nguồn thu ngân sách chủ yếu để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ đời sống dân sinh

Tuy nhiên, thu hồi đất làm cho hộ nông dân bị thu hẹp diện tích đất sản xuất nông nghiệp, một số lao động mất việc làm, thất nghiệp, tệ nạn xã hội và tình trạng

ô nhiễm môi trường do các nhà máy, xí nghiệp trong cụm tiểu thủ công nghiệp, các khu tập trung dân cư

Mức độ ảnh hưởng của việc thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống và việc làm của từng nơi, từng vùng miền là khác nhau

Quận Bắc Từ Liêm, Thành Phố Hà Nội là một Quận với nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế, phát triển du lịch hiện đang có những chính sách để thu hút đầu tư trong và ngoài nước Cùng với quá trình CNH - HĐH đất nước thì nền kinh tế-xã hội đang từng ngày phát triển Trên địa bàn toàn Quận có rất nhiều dự án đã và đang được đầu tư, nhưng công tác bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng đang gặp rất nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân và một trong các nguyên nhân chủ yếu đó là đất và cũng như vật kiến trúc, hoa màu trên đất là tài sản rất lớn đối với người dân nơi đây làm ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của nhân dân Đây là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội

Để làm rõ được những vấn đề trên, tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Đánh

giá ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến đời sốn v việ ủa n ười dân tr n đ a n quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội”

ƯƠN 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN Ề NGHIÊN CỨU

- “Quyền sử dụng đất là quyền tài sản của người sử dụng đất, nó bao gồm hệ thống các quyền của người sử dụng đất, cho phép người sử dụng đất có thể tiếp cận, nắm giữ, khai thác năng lực sinh lợi của đất trong thời hạn sử dụng đất, tương ứng với phần diện diện tích đất và hình thức Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho các chủ thể.” [1]

- Điều 166 và 170 Luật đất đai 2013 quy định về quyền và nghĩa vụ chung của người sử dụng đất:

Điều 166 Quyền chung của người sử dụng đất

1 Được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

2 Hưởng thành quả lao động, kết quả đầu tư trên đất

3 Hưởng các lợi ích do công trình của Nhà nước phục vụ việc bảo vệ, cải tạo đất nông nghiệp

4 Được Nhà nước hướng dẫn và giúp đỡ trong việc cải tạo, bồi bổ đất nông nghiệp

5 Được Nhà nước bảo hộ khi người khác xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp

về đất đai của mình

6 Được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật này

7 Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện về những hành vi vi phạm quyền sử dụng đất hợp pháp của mình và những hành vi khác vi phạm pháp luật về đất đai

Điều 170 Nghĩa vụ chung của người sử dụng đất

1 Sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, đúng quy định về sử dụng độ sâu trong lòng đất và chiều cao trên không, bảo vệ các công trình công cộng trong lòng đất và tuân theo các quy định khác của pháp luật có liên quan

2 Thực hiện kê khai đăng ký đất đai; làm đầy đủ thủ tục khi chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật

3 Thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật

4 Thực hiện các biện pháp bảo vệ đất

5 Tuân theo các quy định về bảo vệ môi trường, không làm tổn hại đến lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất có liên quan

6 Tuân theo các quy định của pháp luật về việc tìm thấy vật trong lòng đất

7 Giao lại đất khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất, khi hết thời hạn sử dụng đất mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền gia hạn sử dụng

1.1.2 Khái niệm về thu hồi đất, trình tự thực hiện công tác thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng

Căn cứ theo khoản 11 điều 3 Luật đất đai 2013:

Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai

Thu hồi đất là biện pháp pháp lý quan trọng nhằm thể hiện quyền sở hữu toàn dân đối với đất đai mà Nhà nước là người đại diện chủ sở hữu, làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai Thu hồi đất thể hiện dưới hình thức pháp lý này là một quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Biện pháp này thể hiện quyền lực nhà nước trong tư cách là người đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai Thu hồi đất cũng là nội dung quan trọng của quản lý nhà nước về đất đai Vì vậy, để thực thi nội dung này, quyền lực nhà nước được thể hiện nhằm đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của xã hội đồng thời lập lại trật tự kỷ cương trong quản lý nhà nước về đất đai

Thu hồi đất là việc sử dụng quyền lực nhà nước để thu lại quyền sử dụng đất

đã được giao cho cá nhân, tổ chức để nhằm phục vụ lợi ích của Nhà nước và xã hội

Việc thu hồi đất để phát triển mở rộng đô thị, phát triển nền kinh tế công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một việc làm rất cần thiết Nhưng vấn đề đặt ra chính là việc thu hồi đất nông nghiệp dẫn đến tình trạng người dân không còn đất để sản xuất, gây ra nhiều hậu quả xã hội phức tạp Phát triển mở rộng đô thị là rất cần thiết, song vấn đề an ninh lương thực không thể không tính đến Hơn thế nữa, giải toả hết đất nông nghiệp, liệu đời sống người dân có khá giả khi cầm trong tay mấy chục triệu đồng tiền bồi thường để rồi không biết làm gì có thu nhập, ổn định đời sống?

Vì vậy, vấn đề đặt ra là cần bảo đảm hài hoà giữa tài nguyên đất dành cho sản xuất nông nghiệp khi thu hồi đất Do đó, việc thể chế các chính sách về thu hồi đất, nhất

là thu hồi đất nông nghiệp thành những quy định của pháp luật cần phải thận trọng, quan tâm đảm bảo đến đời sống của người dân, cũng là đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và sự bình ổn về kinh tế xã hội của đất nước

Căn cứ theo điều 69 Luật đất đai 2013, trình tự thực hiện công tác thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng

Điều 69 Trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

1 Xây dựng và thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm được quy định như sau:

a) Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền thu hồi đất ban hành thông báo thu hồi đất

Thông báo thu hồi đất được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổ biến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi;

b) Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm

vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng triển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm;

c) Người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi

thường, giải phóng mặt bằng thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất, thống kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư;

d) Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người sử dụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Người có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợp người có đất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc

và tổ chức thực hiện cưỡng chế theo quy định tại Điều 70 của Luật này

2 Lập, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau:

a) Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp

xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hình thức tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Việc tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, đại diện những người có đất thu hồi

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư; phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức đối thoại đối với trường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền;

b) Cơ quan có thẩm quyền thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư trước khi trình Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi đất

3 Việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau:

a) Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quy định tại Điều 66 của Luật này quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư trong cùng một ngày;

b) Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp

xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng;

c) Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương

án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt;

d) Trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện

Trường hợp người có đất thu hồi đã được vận động, thuyết phục nhưng không chấp hành việc bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định

cưỡng chế thu hồi đất và tổ chức thực hiện việc cưỡng chế theo quy định tại Điều

71 của Luật này

4 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm quản lý đất đã được giải phóng mặt bằng

1.1.3 hái niệ h tr hi nh nư thu hồi đất

Theo khoản 14 điều 3 Luật đất đai 2013

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển

* n hiế của công tác thu hồi đấ ng phá i n inh ế hội

Như đã đề cập ở trên thì sự cần thiết của công tác thu hồi đất để xây dựng các công trình giao thông, thuỷ lợi, cụm tiểu thủ công nghiệp để làm cho bộ mặt địa phương, đầu tư vào sản xuất, giải quyết được công ăn việc làm cho người dân, đóng góp nguồn thu làm tăng giá trị sản xuất cho địa phương; còn quy hoạch các khu dân

cư sẽ đáp ứng được nhu cầu về đất làm nhà ở, hình thành nên các khu dân cư tập trung có đầy đủ các điều kiện cơ sở hạ tầng, tạo nên sự phát triển đồng bộ cho các khu vực và tạo ra nguồn thu ngân sách chủ yếu để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ đời sống dân sinh

1.2 ơ sở pháp lý

1.2.1 hủ trư n đườn ối về công tác thu hồi đất, bồi thường h tr

a) T ước khi có Luậ đấ đai nă 1993

Ở nước ta, sau cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, lần đầu tiên nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ban hành Hiến pháp vào năm 1946 ản Hiến pháp này chỉ nói đến đất đai một cách khái quát như sau: “ Nhiệm vụ của dân tộc

ta trong giai đoạn này là phải bảo toàn lãnh thổ, giành độc lập hoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dân chủ ” Đến năm 1953, Nhà nước ta thực hiện cuộc cải cách ruộng đất nhằm phân chia lại ruộng đất thực hiện khẩu hiệu: “Người cày có ruộng” và Luật Cải cách ruộng đất được ban hành Một trong những mục tiêu đầu tiên của cuộc cải cách là: Thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp và

đế quốc xâm lược ở Việt Nam, xoá bỏ chế độ phong kiến, chiếm hữu ruộng đất của

giai cấp địa chủ, thực hiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân Luật này quy định các điều khoản về tịch thu ruộng đất, trưng thu, trưng mua ruộng đất tuỳ thuộc vào từng trường hợp cụ thể Tuy nhiên, trên thực tế, việc trưng mua, tịch thu là chủ yếu còn việc trưng mua ít xảy ra với giá cả thị trường và được Nhà nước trả dần Khi cuộc cải cách ruộng đất hoàn thành, Đảng và Nhà nước đã đem ruộng đất cho nông dân, hộ nông dân được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu ruộng đất - hình thức sở hữu tư nhân Sau đó Đảng và Nhà nước ta đã vận động nông dân vào làm ăn tập thể, đồng thời Nhà nước thành lập các nông trường quốc doanh, các trạm trại nông nghiệp - hình thức sở hữu tập thể Ngày 14 tháng 4 năm 1959, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 151/TTg quy định về thể lệ tạm thời trưng dụng ruộng đất, sau đó Uỷ ban kế hoạch Nhà nước và Bộ Nội vụ ban hành thông tư liên bộ số 1424/TTL ngày 06 tháng 7 năm 1959 về việc thi hành Nghị định số 152/TTg của Chính phủ quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất để làm địa điểm xây dựng các công trình kiến thiết cơ bản với nguyên tắc phải đảm bảo kịp thời và diện tích đủ cần thiết cho công trình xây dựng kiến thiết cơ bản, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Đất thuộc sở hữu

tư nhân hoặc tập thể khi bị trưng dụng thì thuộc sở hữu của Nhà nước Theo Nghị định 151/TTg, việc bồi thường thiệt hại do lấy đất gây nên phải bồi thường hai khoản: về đất thì bồi thường từ 1 đến 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng thu Ngoài ra, còn được bồi thường những tài sản bị thiệt hại có trên đất như nhà, công trình phục vụ sinh hoạt, mồ mả, hoa màu bị thiệt hại Cách bồi thường như vậy được thực hiện cho đến khi có Hiến pháp 1980 ra đời Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, chính vì vậy việc thực hiện bồi thường về đất không được thực hiện mà chỉ thực hiện bồi thường những tài sản có trên đất hoặc những thiệt hại do việc thu hồi đất gây nên Sau đó Luật đất đai năm 1988 ban hành cũng dựa trên những điều cơ bản đó Ngày 31 tháng 5 năm 1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định số 186/HĐ T về việc bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển sang sử dụng vào mục đích khác thì phải bồi thường thiệt hại Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất nông nghiệp, đất có

rừng để sử dụng vào mục đích khác thì phải bồi thường về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Khoản tiền này được nộp vào ngân sách Nhà nước và được sử dụng vào việc khai hoang, phục hoá, trồng rừng, cải tạo đất nông nghiệp, ổn định cuộc sống định canh, định cư cho vùng bị lấy đất

b) Từ sau khi ban hành Luậ đấ đai nă 1993 đến ước khi ban hành Luật

và là cơ sở pháp lý cho người sử dụng đất là họ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà Chính điều này làm căn cứ cho quyền được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Tại điều 12 Luật đất đai năm 1993 đã quy định:

“Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian” Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi

đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người thu hồi đất được bồi thường thiệt hại” Sau khi Luật đất đai 1993 được ban hành, Nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông

tư và các văn bản pháp quy khác về quản lý đất đai nhằm cụ thể hoá các điều luật để thực hiện các văn bản đó, bao gồm:

- Nghị định 90/CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào các mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

- Nghị định 87/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 ban hành khung giá các loại đất và Thông tư Liên bộ số 94/ TTL ngày 14 tháng 11 năm 1994 của Liên bộ Tài chính - Xây dựng - Tổng cục Địa chính - Ban vật giá Chính phủ hướng dẫn thi hành Nghị định 87/CP

- Nghị định 22/1998/ NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998, thay thế Nghị định 90/CP về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào các mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

c) Từ sau khi ban hành Luậ đấ đai nă 2003 đến ước khi ban hành Luật

người sử dụng đất bằng đất, nếu không có đất thì phải bồi thường bằng giá trị đất tại thời điểm và kèm theo đó là thực hiện các chính sách về hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cư Còn những dự án phục vụ cho việc sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân cơ bản phải chủ đầu

tư phải tự thoả thuận với người có đất trên cơ sở giá thị trường Về cơ bản Luật đất đai năm 2003, quy định về bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất giống như luật cũ Tuy nhiên, có điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cho phù hợp với tình hình thực tế và điều kiện phát triển của đất nước bằng những biện pháp hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và

hỗ trợ tái định cư Tất cả mọi mục tiêu của quốc gia là để cho người dân có ăn, có mặc, có chỗ ở ổn định và được học hành nâng cao dân trí để xây dựng đất nước Nhưng hiện nay, vấn đề thu hồi đất, bồi thường GPMB diễn ra rất chậm, chưa hiệu quả, còn nhiều sai sót gây khiếu kiện trong nhân dân làm ảnh hưởng đến tiến đầu tư, triển khai dự án, đồng thời công tác quy hoạch và quản lý xây dựng còn nhiều bất cập ảnh hưởngđến tiếnđộ của các dự án Mặt khác, các chính sách đất đai đã được đổi mới nhiều, song công tác quản lý đất đai ở nước ta vẫn còn nhiều yếu kém Đối với một số địa phương, công tác GPM dường như là công việc luôn luôn mới vì chỉ khi có dự án mới thành lập hội đồng bồi thường Hội đồng bồi thường thông thường chỉ kiêm nhiệm hoặc điều động tạm thời, thậm chí là hợp đồng ngắn hạn, không có bộ phận chuyên trách thực hiện công việc, do đó khi tích lu được chút ít kinh nghiệm là lúc kết thúc dự án Mặt khác, thường là khi thu hồi đất và giải quyết bồi thường thiệt hại về đất đi đôi với việc giải quyết tranh chấp, giải quyết các trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai mà trong đó giải quyết những trường hợp

sử dụng đất đai bất hợp pháp là rất khó khăn mang tính xã hội phức tạp Việc bồi thường thiệt hại nhìn chung Nhà nước chỉ bồi thường về giá trị đất và tài sản trên đất còn cuộc sống của người dân bị mất đất sau thu hồi thì chưa quan tâm triệt để hoặc nếu có thì chỉ mang tính hình thức

d) Từ sau khi ban hành Luậ đấ đai nă 2013 đến nay

Thu hồi đất theo quy định pháp luật đất đai được quy định và hướng dẫn chi

tiết tại Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013 thay thế Luật đất đai số 13/2003/QH11, nội dung cụ thể như sau:

So với Luật Đất đai năm 2003, Luật Đất đai năm 2013 có nhiều điểm đổi mới

về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Cụ thể như sau:

* Về thu hồi đất

Cá ường hợp thu hồi đất

Từ 12 trường hợp thu hồi đất quy định tại Điều 38 của Luật đất đai năm

2003, Luật đất đai năm 2013 bổ sung trường hợp thu hồi đất do có nguy cơ đe dọa tính mạng con người Theo đó, việc thu hồi đất được chia thành 04 nhóm như sau:

- Nhóm 1: Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh

- Nhóm 2: Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Luật đất đai năm 2013 thu hẹp hơn các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Nhà nước chỉ thu hồi đất đối với các dự án đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư; dự án được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư và một số trường hợp được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét thông qua chủ trương thu hồi đất

+ Nhóm 3: Thu hồi đất do vi phạm pháp luật; đặc biệt đối với trường hợp không đưa đất đã được giao, cho thuê vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng Luật đất đai năm 2013 quy định chế tài mạnh để xử lý đối với các trường hợp này:

“Đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liên tục hoặc tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa phải đưa đất vào sử dụng; trường hợp không đưa đất vào sử dụng thì chủ đầu tư được gia hạn sử dụng 24 tháng và phải nộp cho Nhà nước khoản tiền tương ứng với mức tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với thời gian chậm tiến độ thực hiện dự án trong thời gian này; hết thời hạn được gia hạn mà chủ đầu tư vẫn chưa đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất, trừ trường hợp do bất khả kháng”

+ Nhóm 4: Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

* Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Luật Đất đai năm 2003 đã có những bước tiến trong việc bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho người có đất thu hồi Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những vấn đề nổi cộm, làm chậm tiến độ bồi thường giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến môi trường và hiệu quả đầu tư, gây khiếu kiện kéo dài trong thời gian qua

Để khắc phục những bất cập trên, Luật Đất đai năm 2013 đã có những điểm đổi mới rất quan trọng từ nguyên tắc bồi thường về đất, cho đến việc chi trả bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Cụ thể:

Q y đ nh nguyên tắc bồi hường về đấ hi Nh nước thu hồi đất

Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật đất đai năm 2003 trên thực tế đã không thể thể chế, truyền tải hết các quy định mang tính nguyên tắc để thực hiện thống nhất khi xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại các địa phương, các bộ, ngành Khắc phục hạn chế này, Luật đất đai năm 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện

Trong đó, Luật bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 75, cụ thể: (i) Bồi thường đối với các trường hợp

sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; (ii) trường hợp cơ

sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

Th chế hóa ơ hế, chính sách bồi hường về đấ , hi phí đ ư đất còn lại hông a á y đ nh chi tiế đối với từng loại đất, gồ : Đất nông nghiệp, đất

ở, đất phi nông nghiệp không phải đất ở và theo từng loại đối ượng sử dụng đất

Trong đó, theo quy định của Luật đất đai năm 2013 việc xác định mức bồi thường cho người có đất thu hồi đối với đất sử dụng có thời hạn không chỉ căn cứ loại đất, đối tượng sử dụng đất mà còn phải căn cứ thời hạn sử dụng đất còn lại của người sử dụng đất đối với đất đó, trừ trường hợp đất nông nghiệp có nguồn gốc do Nhà nước giao đất đối với hộ gia đình, cá nhân

Q y đ nh cụ th về bồi hường chi phí đ ư đất còn lại, cho một

số ường hợp hông được bồi hường về đất

Những trường hợp được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất, bao gồm:

- Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại khoản 1 Điều 54;

- Đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được miễn tiền sử dụng đất;

- Đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hàng năm; đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người

có công với cách mạng;

- Đất nông nghiệp thuộc qu đất công ích của xã, phường, thị trấn;

- Đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

Đối với người dân mất đất nông nghiệp, đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, UBND cấp tỉnh phải có phương án đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm cho người dân Với những người dân bị thu hồi đất, mục tiêu an sinh phải đặt lên cao nhất Việc bồi thường bằng tiền được xác định theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi

Về hỗ trợ hi Nh nước thu hồi đất

Một số quy định được bổ sung trong Luật Đất đai năm 2013 so với Luật đất

đai năm 2003 như sau:

Quy định về nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất (khoản 1 Điều 83 Luật Đất đai năm 2013): (i) Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định còn được Nhà nước xem xéthỗ trợ; (ii) Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật

Q y đ nh về hỗ trợ đ ạo, chuy n đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, á nh n tr c tiếp sản xuất nông nghiệp hi Nh nước thu hồi đất nông nghiệp hông ó đất nông nghiệp đ bồi hường

- Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm

Trường hợp người được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu được đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ

sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh

- Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ khi Nhà nước thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở như sau: Đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ hoạt động kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm

Về ái đ nh ư hi Nh nước thu hồi đất

Nhằm khắc phục tình trạng một số khu tái định cư chất lượng còn thấp, không đồng bộ về hạ tầng, chưa đảm bảo có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, Luật đất đai năm 2013 đã có những quy định mới như sau:

- Bổ sung quy định cụ thể về lập và thực hiện dự án tái định cư theo

hướng: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện

dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền Quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư

- Sửa đổi và bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất ở

mà phải di chuyển chỗ ở:

+ Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng

+ Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do U ND cấp tỉnh quyết định

+ Quy định trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương

ề iệ hi ả iền ồi hường, hỗ ợ, ái đ nh ư

Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất, cơ quan, tổ chức

có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường,

hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước

Trên đây là những quy định mới về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật đất đai năm 2013 Những nội dung này được hướng dẫn cụ thể tại Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường ngày 30/6/2014 về quy định chi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Với những quy định bổ sung trình tự, thủ tục, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Luật Đất đai năm 2013 đã bảo vệ uyền lợi của người có đất thu hồi; tăng cường hơn sự tham gia trực tiếp của nhân dân; trách nhiệm đối thoại và giải trình của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi người dân chưa có ý kiến đồng thuận trong việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư Đây là một trong những bước đột phá của Luật đất đai năm 2013

1.2.2 ăn ứ pháp lý của việc thu hồi đất bồi thường h tr

Quá trình thu hồi đất đã đặt ra nhiều vấn đề về kinh tế - xã hội cần được giải quyết Tại Việt Nam căn sở pháp lý của việc thu hồi đất ngày càng phù hợp với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của quy luật kinh tế:

- Hiến pháp năm 1992 của Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam;

- Bộ Luật Dân sự Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam;

- Luật đất đai 1993 (sửa đổi bổ sung1998 và 2001);

- Luật đất đai 2003;

Sau khi Luật đất đai 2003 được ban hành, Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về giá đất, bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất, bao gồm:

- Nghị định số 181/2004/NĐ- CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai;

- Nghị định số 188/2004/NĐ- CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ

về phương pháp xác định giá các loại đất;

- Thông tư số 114/2004/TT- TC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ tài chính Hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ- CP ngày 16 tháng 11 năm

2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá các loại đất;

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ quy định

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Thông tư số 116/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ quy định

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền

sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai;

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15/6/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền

sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất;

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

- Thông tư 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất;

- Thông tư số 57/2010/TT-BTC ngày 16/4/2010 của Bộ Tài chính quy định việc lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Đến năm 2013, nước ta có Luật đất đai năm 2013 thay thế Luật đất đai năm 2003; cùng với sự thay đổi này chúng ta có:

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai;

- Nghị định 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về giá đất

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Ngoài ra, việc quy định giá đất cũng là một căn cứ quan trọng cho việc bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất để phục vụ cho phát triển KCN Cụ thể như sau:

Nếu như Luật đất đai 2003 quy định giá đất cho nhiều mục đích khác nhau dẫn đến không dung hòa giữa các chủ thể, thiệt thòi cho người sử dụng đất thì Luật Đất đai 2013 quy định cụ thể về: khung giá đất (Điều 113), bảng giá đất và giá đất

cụ thể (Điều 114) được áp dụng cho từng mục đích nhất định

Chính phủ quy định khung giá đất định kì 5 năm một lần đối với từng loại đất, theo từng vùng để định hướng cho U ND cấp tỉnh xây dựng bảng giá đất tại địa phương ổ sung quy định đối với trường hợp các địa phương không thống nhất được giá đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định Khi giá đất thị trường tăng hoặc giảm trên 20%, Chính phủ điều chỉnh khung giá đất, giá đất chuẩn cho phù hợp Việc quy định về khung giá đất được quy định cụ thể tại nghị định 44/2014/ NĐ-CP do chính phủ ban hành mang tính định hướng cụ thể, nhờ có những định hướng này mà bảng giá đất được xây dựng cụ thể đối với từng địa phương nhất định

Luật đất đai 2013 bỏ quy định bảng giá đất ban hành và công bố vào ngày 1/1 hàng năm Theo đó “ ảng giá đất được xây dựng định kì 05 năm một lần và công bố công khai vào ngày 01/01 của năm đầu kì” đây là quy định tạo ra tính ổn định của giá đất Nhờ có tính ổn định này, bảng giá đất được sử dụng để xác định các nghĩa vụ tài chính quy định cụ thể tại khoản 2 Điều 114 Luật đất đai 2013 ảng giá đất được thường xuyên cập nhật, điều chỉnh khi giá đất thị trường có biến động tăng hoặc giảm 20% so với bảng giá đất ảng giá đất chỉ áp dụng đối với một số trường hợp thay cho việc áp dụng cho tất cả các mục đích như quy định trước đây Trường hợp chưa

điều chỉnh kịp bảng giá đất, định giá đất cụ thể để tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

U ND cấp tỉnh quyết định giá đất cụ thể tại thời điểm định giá để áp dụng đối với các trường hợp cụ thể quy định tại khoản 4 Điều 114 Luật đất đai 2013 Giá đất cụ thể đóng một vai trò quan trọng đối với việc thực hiện nghĩa vụ tài chính cụ thể, đồng thời đây là căn cứ quan trọng để tính tiền bồi thường đất khi Nhà nước thu hồi sao cho phù hợp nhất với giá đất thực tế Đối với những nơi chưa có giá đất chuẩn thuộc khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố, việc xây dựng giá đất tại khu vực giáp ranh thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan có chức năng xây dựng khung giá đất Việc quy định giá đất khu vực giáp ranh nhằm góp phần giải quyết một trong những bất cập lớn hiện nay, là giá bồi thường tại các khu vực giáp ranh

có điều kiện gần tương tự nhau nhưng giá đất bồi thường lại có sự chênh lệch lớn dẫn đến khiếu kiện phức tạp

1.3 ơ sở thực tiễn

1.3.1 hự tr n thu hồi đất n n n hiệp ồi thườn h tr tr n thế i i

Ở Trung Quốc, có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương

án bồi thường, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì người nào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống

bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương thức chủ yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau: Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; Hai là, giá đất tiêu chuẩn; Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở [2]

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc bồi thường được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá bồi thường Giá bồi thường phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước bồi thường với giá rất cao so với giá thị trường Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều bồi thường với mức cao hơn giá thị trường [2]

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt

từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xơ-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc bồi thường được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư [2]

1.3.2 hự tr n thu hồi đất n n n hiệp ồi thườn h tr t i iệt a

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, Nghị định 47/2014/NĐ-CP sau một thời gian thực hiện đã thể hiện được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật Vì thế, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trên một số khía

cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất, đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng được xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao, người nhận bồi thường cũng thấy thỏa đáng

Thứ hai, mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiện cho người dân

bị thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được

bổ sung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Thứ ba, việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu tư cần đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất

Thứ tư, trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái định cư đã giải quyết được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Thứ năm, các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định Luật đất đai năm 2013, các Nghị định hướng dẫn thi hành, đã dựa trên sự định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương để ban hành các văn bản pháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn Do đã vận dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường, mặc dù vẫn còn những khiếu nại nhưng con số này ít và không gây trở ngại đáng kể trong quá trình thực hiện

Thứ sáu, nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa nhân văn cũng như tính chất phức tạp của vấn đề thu hồi đất, tái định cư của các nhà quản lý, hoạch định chính sách, của chính quyền địa phương được nâng lên Chính phủ đã có nhiều nỗ lực để tạo điều kiện vật chất và k thuật trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có năng lực và có nhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của công tác bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự án đầu tư ngày càng được mở rộng và có hiệu quả Nhờ những cải thiện về quy định pháp luật về phương pháp tổ chức, về năng lực cán bộ thực thi giải phóng mặt bằng, tiến độ giải phóng mặt bằng trong các dự án đầu tư gần đây đã được rút ngắn hơn so với các dự

án cũ, góp phần giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân cũng như đối với dự

án Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã giúp cho đất nước ta xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước, cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người có đất bị thu hồi

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đó chúng ta cũng còn những tồn tại, vướng mắc khi tiến hành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong đó đặc biệt là vấn đề giá bồi thường, gây những tác động tiêu cực đối với thị trường bất động sản

hự tr n thu hồi đất n n n hiệp tr n đ i n thành phố Hà Nội

Đối với Hà Nội, điều này có ý nghĩa hết sức to lớn, tạo ra một hành lang pháp lý quan trọng để vận động vào thực tiễn công tác quản lý nhà đất, đặc biệt là chính sách thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp, đẩy nhanh tiến độ khai thác các dự án trên địa bàn thành phố Với những nỗ lực của thành phố cùng với sự hoàn thiện dần của những chính sách, hàng trăm dự án đầu tư đã được triển khai các thủ tục thu hồi, bồi thường như: Khu công nghiệp Bắc Thăng Long, dự án thoát nước Hà Nội, hàng loạt các khu đô thị mới như Trung ên, Định Công, Linh Đàm, Nam Thăng Long, M Đình…, khu cụm công nghiệp Hà Nội - Đại Từ, đường

32, đường vanh đai 3 Hà Nội, đường Láng Hoà Lạc, Trung tâm thể thao quốc gia phục vụ Sea Games 2003… góp phường tạo bộ mặt đô thị đáp ứng những yêu cầu phát triển kinh tế xã hội Thủ đô về khiếu nại, tố cáo của công dân đối với phương

án thu hồi, bồi thường trong thời gian này cũng tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp mà mấu chốt của vấn đề là chính sách bồi thường thiệt hại không đơn thuận như quy định tại các văn bản chính sách mà phải kèm thêm việc giải quyết những tồn tại lịch sử về công tác quản lý Nhà nước về đất đai, nhà cửa chính sách bồi thường thiệt hải của Nhà nước nhìn chung còn quy định cứng nhắc theo khung giá các loại

đất do Chính phủ ban hành, trong khi đất ngoài thị trường tự do tại các sự chênh lệch lớn hơn khung giá do Chính phủ ban hành, do vậy người dân không thể dùng

số tiền bồi thường thiệt hại đó tìm mua được một mảnh đất tương đương với mảnh

bị thu hồi Đối với đất nông nghiệp (là tư liệu sản xuất chính của nông dân), thì vấn

đề giá đất không hoàn toàn là yếu tố dẫn tới khiếu nại mà vấn đề khu dân cư nông thôn ít được đầu tư và nông dân chủ yếu lại sinh sống bằng sản xuất nông nghiệp, không có ngành phụ khác và không được Nhà nước đầu tư chuyển nghề Do vậy, khi bị thu hồi đất với quy mô lớn, bức xúc của dân là họ sẽ sống bằng gì, con cháu của họ sẽ ra sao khi đất nông nghiệp nguồn thu nhập chính, nay không còn nữa

Đối với đất đô thị được thể hiện qua nhiều dự án, khi Nhà nước thu hồi đất khiếu nại của nhân dân thực sự gay gắt, tạo sự quan tâm của rất nhiều cơ quan thông tin, báo trí Một số tồn tại đến nay thủ tướng Chính phủ vẫn đang chỉ đạo khắc phục, nhưng chưa xong

Ngoài thu hồi đất thực hiện các dự án phát triển đô thị, công nghiệp, thành phố cũng cần chỉnh trang lại các tuyến đường, các khu phố hiện có tạo bộ mặt đô thị khang trang hiện đại Do vậy việc liên quan đến vấn đề hoàn thiện các chính sách về bồi thường thiệt hại là vô cùng cấp bách

ƯƠN 2: Ố TƯỢNG, NỘ DUN V P ƯƠN P ÁP N N ỨU

2.1 ối tượng, phạm vi và mục tiêu nghiên cứu

2.1.1 Đối tư n n hi n ứu

Những hộ dân có đất nông nghiệp bị thu hồi theo chính sách của nhà nước phục vụ xây dựng khu công nghiệp, khu đô thị, bệnh viện trường học, công tác thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ sau khi thu hồi

Công tác thu hồi, bồi thường hỗ trợ cho người dân mất đất nông nghiệp

2.1.2 h vi n hi n ứu

Một số dự án có liên quan đến thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn quận Bắc

Từ Liêm - thành phố Hà Nội

2.1.3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả trong công tác thu hồi đất đai

để người dân chịu ảnh hưởng ít nhất có thể, đồng thời đề xuất một số giải pháp nâng cao đời sống, việc làm của người dân sau khi thu hồi đất

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.1 Đánh iá điều iện tự nhi n - inh tế hội quận ắ ừ i

2.2.2 Đánh iá t nh h nh quản sử ụn đất n i hun tr n đ a n quận ắ

ừ i

2.2.3 Thực tr ng thu hồi đất nông nghiệp ồi thườn h tr tr n đ a bàn quận Bắc Từ Liêm

- Thực trạng công tác thu hồi đất

- Đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ cho người dân tại quận Bắc Từ Liêm

2 Đánh iá tá độn ủa việ thu hồi đất nông nghiệp

- Tác động đến đời sống thu nhập

- Tác động đến việc làm

5 Đề xuất các giải pháp nhằ nân ao đời sống và việc làm của n ười dân khi thu hồi đất nông nghiệp

- Đề xuất giải pháp chung

- Giải pháp cụ thể nhằm nâng cao đời sống của người dân trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 hư n pháp thu thập số iệu t i iệu

Thu thập, nghiên cứu tài liệu, số liệu liên quan đến dự án bao gồm: tài liệu về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của quận, số liệu về thực hiện bồi thường, hỗ trợ của dự án đã thu hồi đất trên địa bàn, bản đồ hiện trạng sử dụng đất, bản vẽ trích đo khu đất tại dự án cụ thể, các văn bản chính sách có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và giá bồi thường hỗ trợ khi nhà nước thu hồi ở các dự án như: khung giá đất của Chính phủ, giá quy định của UBND quận Bắc Từ Liêm và giá bồi thường được áp dụng cho các dự án nghiên cứu

hư n pháp điều tra thực tế (xã hội học)

Điều tra, khảo sát thực địa về tình hình thu hồi đất, thực hiện bồi thường, hỗ trợ tại địa bàn nghiên cứu trên sự giúp đỡ của lãnh đạo phòng TN&MT, chủ tịch

Nhóm 1: Số hộ bị thu hồi đất nhiều > 70% diện tích đất của hộ;

Nhóm 2: Số hộ bị thu hồi đất trung bình: 30 - 70% diện tích đất của hộ;

Nhóm 3: Số hộ bị thu hồi đất ít < 30% diện tích đất của hộ

+ Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: được thực hiện chủ yếu đối với các cán

bộ phụ trách tại khu vực nghiên cứu như: cán bộ địa chính, môi trường, công an, nội dung phỏng vấn chủ yếu tập trung làm rõ các thông tin chi tiết về sự thay đổi giá nhà đất, hiệu quả sử dụng đất, tình trạng an ninh trật tự, vệ sinh môi trường ở khu vực nghiên cứu

hư n pháp ế thừa

Các tài liệu, số liệu thu thập từ các nghiên cứu khác có liên quan đến nội dung thu hồi đất nông nghiệp đã được kế thừa sử dụng trong quá trình phân tích đánh giá

hư n pháp tổng h p, so sánh, xử lý số liệu và phân tích

Việc tổng hợp, xử lý số liệu thu thập được thực hiện bằng phương pháp thống kê phần mềm excel

Phương pháp so sánh dùng để so sánh các số liệu thu thập được, từ đó thấy được sự giống, khác nhau trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở các dự

án

Phương pháp xử lý thông tin: trên cơ sở các số liệu thu thập được ta dùng phương pháp xử lý thông tin để loại bỏ các số liệu, thông tin thiếu chính xác, sai sự thật Đảm bảo có những thông tin chính xác nhất, phản ánh trung thực hiện trạng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội

Phân tích các số liệu thu thập được để đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại 03 dự án nghiên cứu trên địa quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội