Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại một số loại lan tại vườn lan hồ núi cốc

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ---MẠC THỊ THÙY LINH NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT GÂY TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI MỘT SỐ LOẠI LAN TẠI VƯỜN LAN HỒ NÚI CỐC KHÓA LUẬN TỐT NGH

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-MẠC THỊ THÙY LINH

NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT GÂY TRỒNG, CHĂM SÓC

VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI MỘT SỐ LOẠI LAN

TẠI VƯỜN LAN HỒ NÚI CỐC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Lâm nghiệp

Khoa : Lâm nghiệp

Khóa học : 2014 – 2018

Thái Nguyên, năm 2018

I I

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-MẠC THỊ THÙY LINH

NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT GÂY TRỒNG, CHĂM SÓC

VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI MỘT SỐ LOẠI LAN

TẠI VƯỜN LAN HỒ NÚI CỐC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Lâm nghiệp

Khoa : Lâm nghiệp

Lớp : K46 - LN

Khóa học : 2014 – 2018

Giảng viên hướng dẫn : TS.VŨ VĂN THÔNG

Thái Nguyên, năm 2018

I I

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thântôi, các số liệu và kết quả thực hiện trình bày trong khóa luận là quá trình theodõi, điều tra tại cơ sở thực tập hoàn toàn trung thực, khách quan

Thái Nguyên, ngày tháng 6 năm 2018

XÁC NHẬN CỦA GVHD Người viết cam đoan

Đồng ý cho bảo vệ kết quả

trước hội đồng khoa học

TS Vũ Văn Thông Mạc Thị Thùy Linh

XÁC NHẬN CỦA GV CHẤM PHẢN BIỆN

Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên

đã sửa chữa sai sót sau khi Hội đồng chấm yêu cầu

(Ký, họ và tên)

LỜI CẢM ƠN

Thực tập nghề nghiệp là nội dung rất quan trọng đối với mỗi sinh viêntrước lúc ra trường Giai đoạn này vừa giúp sinh viên kiểm tra, hệ thống lạinhững kiến thức lý thuyết và làm quen với công tác nghiên cứu khoa học,cũng như vận dụng những kiến thức đó vào thực tiễn sản xuất

Để đạt được mục tiêu đó, được sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Lâmnghiệp trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên tôi tiến hành thực tập tốt

nghiệp với đề tài: “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại một số loại lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc”.

Để hoàn thành khóa luận này tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình củacác thầy cô giáo trong và ngoài khoa Lâm Nghiệp, đặc biệt là sự hướng dẫnchỉ bảo tận tình của thầy giáo hướng dẫn TS Vũ Văn Thông đã giúp đỡ tôitrong suốt quá trình làm đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô trong khoa LâmNghiệp, gia đình, bạn bè đặc biệt là thầy giáo TS Vũ Văn Thông đã giúp đỡtôi hoàn thành khóa luận này

Trong suốt quá trình thực tập, mặc dù đã rất cố gắng để hoàn thành tốtbản khóa luận, nhưng do thời gian và kiến thức bản thân còn hạn chế Vì vậybản khóa luận này không tránh khỏi những thiếu sót Vậy tôi rất mong được

sự giúp đỡ, góp ý chân thành của các thầy cô và toàn thể các bạn để khóa luậntốt nghiệp của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng 6 năm 2018

Sinh viên

Mạc Thị Thùy Linh

3

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 4.1: Tổng hợp sinh trưởng thân của ba loài Lan 34

Bảng 4.2: Tổng hợp sinh trưởng lá cây Hoàng thảo xoắn 36

Bảng 4.3: Tổng hợp sinh trưởng lá cây Hoàng thảo nhất điểm hồng 37

Bảng 4.4: Tổng hợp sinh trưởng lá cây Hoàng thảo thủy tiên vàng 38

Bảng 4.5: Tổng hợp phát triển của chồi hoa cây Hoàng thảo xoắn 40

Bảng 4.6: So sánh các chỉ tiêu về hoa 41

Bảng 4.7: Tổng hợp phát triển của chồi hoa cây Hoàng thảo nhất điểm hồng42 Bảng 4.8: So sánh các chỉ tiêu hoa 43

Bảng 4.9: Tổng hợp phát triển hoa cây Hoàng thảo thủy tiên vàng 44

Bảng 4.10: So sánh các chỉ tiêu hoa 45

Bảng 4.11: Tổng hợp sâu hại lá ở lan Hoàng thảo xoắn 46

Bảng 4.12: Tổng hợp bệnh hại lá ở lan Hoàng thảo xoắn 47

Bảng 4.13: Tổng hợp sâu hại lá cây Hoàng thảo nhất điểm hồng 48

Bảng 4.14: Tổng hợp sâu hại lá cây Hoàng thảo thủy tiên vàng 49

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 4.1: Biểu đồ sinh trưởng chiều dài TB thân của ba loài Lan 35

Hình 4.2: Biểu đồ lượng sinh trưởng lá cây Hoàng thảo xoắn 36

Hình 4.3: Biểu đồ sinh trưởng lá cây Hoàng thảo nhất điểm hồng 37

Hình 4.4: Biểu đồ sinh trưởng lá cây Hoàng thảo thủy tiên 39

Hình 4.5: Hoa Hoàng thảo xoắn 40

Hình 4.6: chồi nụ Hoàng thảo xoắn 40

Hình 4.7: Nụ Nhất điểm hồng 42

Hình 4.8: Hoa Nhất điểm hồng 42

Hình 4.9: Lá cây bị sâu ăn hại 46

Hình 4.10: Sâu hại thân 46

Hình 4.11: Biểu đồ tổng hợp sâu hại lá ở lan Hoàng thảo xoắn 46

Hình 4.12: Biểu đồ tổng hợp bệnh hại lá ở lan Hoàng thảo xoắn 47

Hình 4.13: Biểu đồ tổng hợp sâu hại lá cây Hoàng thảo nhất điểm hồng 48

Hình 4.14: Lá cây bị rầy sáp hại 49

Hình 4.15: Biểu đồ sâu hại lá ở lan Hoàng thảo thủy tiên vàng 50

MỤC LỤC

Trang

PHỤ

i LỜI CẢM ƠN ii DANH

MỤC CÁC BẢNG .iii

DANH MỤC CÁC HÌNH iv MỤC LỤC v Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 4

2.1.1 Về cơ sở sinh học: 4

2.1.2 Cơ sở Trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng 5

2.2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 6

2.2.1 Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới 6

2.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 12

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22 3.1 Đối tượng 22

3.2 Nội dung nghiên cứu 22

3.3 Phương pháp tiến hành 22

3.3.1 Kỹ thuật gây trồng 22

3.3.2 Theo dõi sinh trưởng 24

3.3.3 Kỹ thuật chăm sóc 26

3.3.4 Kỹ thuật phòng trừ sâu, bệnh hại 27

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ

30

4.1 Kỹ thuật trồng và chăm sóc ba loài lan 30

4.1.1 Kỹ thuật gây trồng 30

4.1.2 Kỹ thuật chăm sóc 31

4.2 Khả năng sinh trưởng phát triển của ba loài lan 34

4.2.1 Khả năng sinh trưởng thân của ba loài lan 34

4.2.2 Khả năng sinh trưởng lá của ba loài 35

4.2.3 Khả năng phát triển hoa của ba loài lan 40

4.3 Tình hình sâu hại, bệnh hại ba loài lan 45

4.3.1 Sâu hại loài lan Hoàng thảo xoắn 45

4.3.2 Sâu hại lan Hoàng thảo nhất điểm hồng 48

4.3.3 Sâu hại lan Hoàng thảo thủy tiên vàng 49

4.4 Đề xuất các biện pháp gây trồng, chăm sóc, bảo vệ các loài lan 50

4.4.1 Đề xuất các biện pháp bảo vệ các loại lan 50

4.4.2 Đề xuất các biện pháp gây trồng và phát triển 51

Phần 5 KẾT LUẬN 53

5.1 Kết luận 53

5.2 Kiến nghị 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

PHỤ LỤC

1

Mầu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượtnhư nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía chođến chấm phá, loang sọc vằn…

Hình dáng đa dạng phong phú, dù rằng phần lớn chỉ là 5 cánh bao bọcchung quanh một cái môi elip, nhưng mỗi thứ hoa lại có những dị biệt khácthường Hoa lan có loại cánh tròn, có loại cánh dài nhọn hoắt, có loại cụp vào,

có loại xoè ra có những đường chun xếp, vòng vèo, uốn éo, có loại có râu, cóvòi quấn quýt, có những hoa giống như con bướm, con ong Hoa lan có nhữngbông nhỏ nhưng cũng có bụi lan rất lớn và nặng gần một tấn

Hương lan đủ loại: Thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọtngào, thanh cao, vương giả Tại Thái Lan có một loại lan được giấu tên vàđược bảo vệ rất nghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho mộthãng sản xuất nước hoa danh tiếng Hoa lan nếu được nuôi giữ ở nhiệt độ và

ẩm độ thích hợp có thể giữ được nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ chođến hai tháng, có những giống lâu đến 4 tháng, có những giống nở hoa liêntiếp quanh năm

- Phân bố

Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bốnhiều nơi trên thế giới và Việt Nam

Do có giá trị kinh tế cao, được nhiều người ưa thích, các loài lan rừng

đã bị khai thác kiệt quệ

Để tìm hiểu một số kỹ thuật gây trồng và chăm sóc kỹ thuật phòng trừ

sâu bệnh hại của các loài lan rừng, tôi nghiên cứu khóa luận: “Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại một số loại lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Xác định được kỹ thuật gây trồng lan: Hoàng thảo xoắn (Dendrobium

tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum), Hoàng thảo

nhất điểm hồng (Dendrobium draconis) tại khu vực nghiên cứu.

- Xác định được khả năng sinh trưởng của cây Hoàng thảo xoắn

(Dendrobium tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum), Hoàng thảo nhất điểm hồng (Dendrobium draconis) tại khu vực nghiên cứu.

- Đề xuất được một số biện pháp gây trồng, chăm sóc, phát triển cácloài lan được nghiên cứu

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

- Việc nghiên cứu về một số kỹ thuật gây trồng và chăm sóc kỹ thuật

phòng trừ sâu bệnh hại của các loài lan nhằm đề suất một số biện pháp bảotồn

- Nhận thức được tầm quan trọng của công tác bảo tồn và những vai trò

mà loài lan mang lại cho cuộc sống Tuyên truyền cho nhân đân và các cán bộquản lý tài nguyên rừng cần có biện pháp bảo vệ và bảo tồn các loại lan mộtcách hợp lý

- Bảo tồn các loài lan quý hiếm

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

- Thông qua thưc hiện đề tài giúp cho sinh viên củng cố lại được nhữnglượng kiến thức đã học, và có thêm cơ hội để kiểm chứng nhưng lý thuyết đãhọc trong nhà trường đúng với phương châm học đi đôi với hành, đồng thờilàm quen với công tác nghiên cứu khoa học

- Giúp tôi hiểu thêm về cách trồng chăm sóc và các đặc điểm, quá trìnhsinh trưởng, các phòng trừ một số sâu bệnh hại của các loài Lan trong khuvực nghiên cứu

- Ứng dụng những kiến thức đã học vào trong thực tiễn

- Biết được tầm quan trọng của công tác bảo tồn các loài thực vật quýhiếm nói chung và các loài Lan nói riêng mang lại cho cuộc sống

- Biết được tầm quan trọng của công tác bảo tồn trong sự nghiệp bảo

vệ và phát triển rừng hiện nay cần có biện pháp bảo vệ và bảo tồn một cáchhợp lý

- Biết được giá trị của các loài Lan mang lại đối đời sống tinh thần vàvật chất của con người

Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

2.1.1 Về cơ sở sinh học:

Công việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũngcần phải nắm rõ đặc điểm sinh học của từng loài Việc hiểu rõ về đặc tính sinhhọc của loài giúp chúng ta có nhưng biện pháp tác động phù hợp, sử dụngnguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động vật quýhiếm, từ đó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật

Một trong những đặc điểm sinh học đặc trưng của lan là có khả năngchịu cớm cao, ưa ẩm và bóng râm, nhưng nếu thiếu ánh sáng cũng giảm năngsuất và phẩm chất

Công việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũngcần phải nắm rõ đặc điểm sinh học của từng loài Việc hiểu rõ hơn về đặc tínhsinh học của loài giúp chúng ta có những biện pháp tác động phù hợp, sửdụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động thựcvật quý hiếm, từ đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật

Biến đổi khí hậu, chặt phá rừng làm cho nhiều loài động, thực vật đứngtrước nguy cơ tuyệt chủng chính vì vậy công tác bảo tồn loài, bảo tồn đa dạngsinh học ngày càng được quan tâm và chú trọng

Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN, chínhphủ Việt Nam cũng công bố Sách Đỏ Việt Nam để hướng dẫn, thúc đẩy côngtác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên, trong đó có rất nhiều loài Lan.Sách đỏ Việt Nam (2007) phần II thực vật [10]

Nghị định 32/NĐ-CP ngày 30/3/2006 [8]: Về quản lý thực vật rừng,động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Đã đưa vào phụ lục danh lục quản lý một

số loài thực vật và động vật rừng quý, hiếm, có nguy cơ tuyệt củng cao Đặcbiệt có nhiều loài Lan thuộc nhóm IA và n h ó m IIA có n h i ề u l o à i L a n r ừ n g

đ an g có n gu y cơ tu yệ t c h ủ n g tr ê n k h ắ p l ãn h t h ổ V iệt Nam

2.1.2 Cơ sở Trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng

Chăm sóc lan rừng:

Một trong những đặc điểm sinh học đặc trưng của lan là có khả năngchịu cớm cao, ưa ẩm và bóng râm, nhưng nếu thiếu ánh sáng cũng giảm năngsuất và phẩm chất

Đối với phong lan: Không để cho nắng trời trực tiếp chiếu vào, đặc biệt

"kỵ" với nắng quái chiều và gió tây (gió Lào)

Chú ý phun tưới (tốt nhất là phun sương mù nhân tạo) cho toàn bộ cây

và giá thể theo kinh nghiệm "2 ướt - 1 khô" trong ngày, đó là vào các thờiđiểm trước bình minh và sau hoàng hôn Lượng nước vừa đủ để làm mát cây,ướt rễ và dự trữ

Đối với địa lan: Chăm sóc như đối với phong lan, cần chú ý đảm bảođất nền tơi xốp, nhiều màu ở thể hữu cơ đang hoai mục là tốt nhất Nên bổsung từ 10-20% vụn gỗ mục (cả vỏ), 10-20% (theo khối lượng tổng thể) cácmẫu than gỗ nhỏ, luôn ẩm (nhưng không ướt sũng) để nhử rễ ăn ra (gọi là hồrễ) Tránh gió khô, nóng lùa qua phần nổi của cây Làm mát đất bằng phuntưới nước loang theo bóng tán Cần loại bỏ ngay những lá già để ngăn chặnsâu bệnh bội nhiễm, tỉa các cành khô, rễ đã hết chức năng hấp thụ hơi nước vàcộng sinh với vi khuẩn cố định đạm nuôi cây

Không nên dùng NPK loại dùng cho cây hoa màu, cây lương thực đểbón cho lan Để cây tươi lâu, đẹp bền, hoa sai thắm màu, hương đậm có thểthúc cho lan (phun tưới toàn bộ giá thể) với nước gạo mới vo, nước ngâm trohoai và rắc xỉ than (nguồn phân vi lượng tổng hợp) Nếu có điều kiện lấy

bông (hoặc vải cotton) nhúng vào dung dịch glycerin 10-15% cuốn vào cổ rễ

để giữ ẩm cho cây

Kỹ thuật chăm sóc lan ra hoa:

Cây sau khi ra hoa nếu không đáp ứng độ ẩm sẽ khiến rễ, lá teo nhăn lạirất khó hồi phục Nếu mới trồng, nên tưới phân số 1 (phân nhiều đạm)hay phân số 2 (phân trung hòa đạm và NPK) nồng độ 1 - 2g/lít nước Trungbình nên tưới nước cho cây hai lần/ngày, tưới vào buổi sáng sớm và buổi chiềumát

2.2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới

* Tổng quan về nghiên cứu các loài lan trên thế giới

Hoa lan (Orchidaceae) là một trong đỉnh cao của sự tiến hóa của cácloài cây có hoa Hoa lan được con người biết đến rất sớm Ở châu Á, danh từlan là tên có từ xa xưa trong Tứ thư, ngũ kinh và cả trong Kinh dịch của BáchGia Chư Tử (Trung Quốc 551 - 479 trước công nguyên) Hoa lan được tượngtrưng cho người quân tử Khổng Tử đã hết lời ca ngợi hoa lan và có lẽ làngười đầu tiên coi hoa lan là vua của các loài hoa

Theo Bretchneider từ đời vua Thần Nông - Trung Quốc (2800 trướccông nguyên) trong một tài liệu về cây thuốc, còn ghi lại hai loài lan đượcdùng làm thuốc trị bệnh Sau này dựa vào sự mô tả người ta có thể xác định

đó là loài Cymbidium ensifolium và Dendrobium monniliforme

Đời nhà Tần - Trung Quốc (255 - 206 trước công nguyên) có một quanthượng thư nghiên cứu và viết một tác phẩm về cây cỏ trong đó cũng có mô tảhai loài hoa lan làm thuốc nói trên

Đến đời nhà Tống - Trung Quốc (960 - 1279) có một học giả là MaoSiang có viết một cuốn sách về dược thảo và phương pháp dưỡng sinh Trongcuốn sách này có trình bày về công cụ dược học của nhiều hoa lan như:Dendrobium nobile và Dendrobium crumenatum

Từ đời nhà Minh (1278 - 1368) trở đi, hoa Lan được họa thành tranh,

và tranh hoa lan là loại tranh nghệ thuật quý để trang trí nội thất thời bấy giờ

Năm 1728 Matsuka (Nhật Bản) đã viết một quyển sách chỉ dẫn kỹ thuậttrồng hoa lan và bón phân, tưới nước cho cây lan

Nói chung các nước ở châu Á, hoa lan được biết đến và đưa vào nuôitrồng rất sớm Đến thế kỷ 20, người Anh mới đến Singapore mở đầu cho mộtgiai đoạn mới là lập trại nuôi trồng hoa lan và kỹ nghệ nuôi trồng lan Cácgiống lan được nuôi trồng ở đây là: Arachnis, Vanda, Oncidium, đồng thờilai tạo các loài lan mới

Từ năm 1957, Thái Lan, Indonexia bắt đầu phát triển nuôi trồng lanquy mô ngày càng lớn phục vụ cho xuất khẩu Các loài lan rừng, lan lai, lancắt cành của Thái Lan được xuất khẩu qua nhiều nước trên thế giới

Có thể nói Thái Lan là một nước điển hình cho ngành nuôi trồng vàxuất khẩu hoa lan ở các nước châu Á Công nghiệp sản xuất, xuất khẩu hoalan ở Thái Lan được bắt đầu từ Thong Lor Rakhpa Busobat ở Bangkok Từngười đầu tiên không biết gì về hoa lan và hầu như không ai chỉ dẫn, ThongLor Rakhpa Busobat đã đến với hoa lan với tấm lòng say mê vô hạn ông đã

tự mày mò nghiên cứu, trải qua bao nhiêu gian lao vất vả trên bước đườngnghiên cứu Thành công nhiều nhưng sai lầm cũng không phải ít Và như ông

đã từng nói: “Chính cây lan dạy tôi mò mẫm từ sai lầm”, cuối cùng ông đãthành công rực rỡ

Sau những thành công của Thong Lor, nhiều người từ các nước Ấn Độ,Sri Lanka, Philippin đã lần lượt đến Thái Lan học hỏi kinh nghiệm sản xuất

và kinh doanh lan Hiện nay hàng tháng công ty hoa lan của Thong Lor đã gửihàng trăm chuyến hoa lan xuất khẩu sang các nước châu Âu, sang Hoa Kỳ vàsang Nam Mỹ Các vườn hoa lan của Thong Lor thường có ít nhất là 10.000

cây trở lên Đặc biệt Thong Lor đã lai tạo thành công nhiều loài hoa lan laimới có hoa với nhiều màu sắc đẹp hấp dẫn người thưởng thức.

Ngành hoa lan Thái Lan ngày càng phát triển mạnh hơn lên với cácvườn lan Mountain Orchids và Sai Nam Phung Orchids ở Chiang Mai, đây lànhững vườn lan lớn với diện tích, số lượng cây và loài đáng chú ý của TháiLan

Ở châu Âu cũng như châu Á, người châu Âu đã biết đến hoa lan rấtsớm, các tập di cảo dược tính, thảo mộc trong đó có nói đến cây lan đã có từtrước Công nguyên

Lan (Orchidologia) bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại Theo Phrastus (370

-285 trước Công nguyên) là người đầu tiên dùng danh từ Orchis trong tácphẩm “Nghiên cứu về thực vật” để chỉ một loài hoa

* Tổng quan về các loài lan

- Đặc điểm thực vật

Họ Lan (Orchidaceae) là một họ t h ự c v ậ t c ó h o a , thuộc bộ LanOrchidales, lớp t h ực v ậ t m ộ t l á m ầ m

Lan thuộc vào loài hoa đông đảo hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài

và hơn 25.000 giống nguyên thủy và khoảng một triệu giống đã được laigiống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảovào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae)

Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan Hoa lanmọc ở các điều kiện, giá thể khác nhau và được chia làm 4 loại:

1 Epiphytes: Phong lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống

2 Terestrials: Địa lan mọc dưới đất

3 Lithophytes: Thạch lan mọc ở các kẽ đá

4 Saprophytes: Loại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục

Đối với các loài lan (phong lan và địa lan), hầu như từ trước tới nay,người dân mới biết đến chúng là những loài được sử dụng làm cây cảnhtrang

trí ở các hộ gia đình mà chưa biết rằng trong số hàng ngàn loài lan đã pháthiện có một số loài còn có tác dụng cung cấp các hoạt chất sinh học làmnguyên liệu chế biến thuốc và thực phẩm chức năng Trong số những loài đóngười ta đã phát hiện trong lan Thạch hộc tía và lan kim tuyến có chứa mộtloại hoạt chất để sản xuất thuốc chữa ung thư Chính vì vậy, giá thị trường

hiện nay lên tới 7 triệu đồng/kg lan Thạch hộc tía Theo Thần dược thạch hộc

tía [16].

- Phân bố

Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bốnhiều nơi trên thế giới Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừcác s a m ạc v à sô n g b ă n g Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực n hi ệ t

đ ớ i , chủ yếu là c h â u Á, a m MỹN v à T r un g M ỹ Chúng cũng được tìm thấy tạicác vĩ độ cao hơn v ò n g Bắc c ự c, ở miền nam Pa t a go n i a v à thậm chí trên đ ả o Mac q u a r ie , gần với c h â u N am C ự c Nó chiếm khoảng 6-11% số lượng loài

th

ự c v ậ t có h o a

Theo Helmut Bechtel (1982) [12] Hiện nay trên thế giới có hơn 750loài lan rừng, gồm hơn 25.000 giống được xác định, chưa kể một số lượngkhổng lồ Lan lai không thể thống kê chính xác số lượng Lan rừng phân bố trênthế giới gồm 05 khu vực:

+ Vùng nhiệt đới Châu Á gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe,Ceologyne, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedilum, Phaius, Phalaenopsis,Vanda, Anoectochillus…

+ Vùng nhiệt châu Mỹ gồm các giống: Brassavola, Catasetum, Cattleya,Cynoches, Pleurothaillis, Stanhopea, Zygopetalum,

Spathoglottis

+Châu Phi gồm các giống: Lissochilus, Polystachiya, Ansellia, Disa…+Châu Úc gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Cymbidium,Dendrobium, Eria, Phaius, Pholidota, Sarchochilus…

+ Vùng ôn đới của Châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Châu Á gồm cácgiống: Cypripedium, Orchis, Spiranthes…

Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bố của họ Orchidaceae:

 Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi

 Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi

 Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi

 Châu Đại Dương: 50 - 70 chi

 Châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi

 Bắc Mỹ: 20 - 25 chi

 Những nghiên cứu về lan

Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước Công nguyên,trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhânnhanh được giống mới đem lại kinh tế cao Chính vì vậy, việc nghiên cứu vàsản suất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặcbiệt nhất là Thái Lan

Trước năm 1930, nước Mỹ không có nhiều giống lan và cũng không

có nhiều người thích chơi lan hay vườn lan Nói riêng về California thì chỉ có2-3 vườn lan ở Oakland và San Francisco, nhưng chỉ dùng cho kỹ nghệ cắt

bông, không có bán cây Lúc bấy giờ các vườn lan chỉ có Cát lan (Cattleya) hay địa lan (Cymbidium) nhưng cũng không có nhiều giống lan hay hoa đẹp,

những giống này được nhập cảng từ nước Anh

- Những nghiên cứu về lan

Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước Công nguyên,trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhânnhanh được nhiều giống mới đem lại giá trị kinh tế cao Chính vì vậy, việcnghiên cứu và sản xuất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ýnhiều hơn, đặc biệt nhất là Thái Lan

Thái lan có lịch sử nghiên cứu và lai tạo phong lan cách đây khoảng

130 năm Parinda - Sriyaphai (2002) [13] Hiện nay, Thái Lan đã nghiên cứu

và làm chủ công nghệ sản xuất cây giống bằng nuôi cấy mô tế bào và côngnghệ sản xuất, điểu khiển ra hoa đồng loạt một số loài phong lan, đặc biệt làcác loài lan Hoàng Thảo (Dendrobium) chiếm 80% Đặc biệt khí hậu ở TháiLan lại rất phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của lan Hoàng Thảo.Chính vì vậy, Thái Lan là nước đứng đầu về xuất khẩu hoa phong lan trên thếgiới kể cả giống và cây lan cắt cành

Cây lan biết đến đầu tiên ở Trung Quốc là Kiến lan (được tìm ra đầutiên ở Phúc Kiến) đó là Cymbidium ensifonymum là một loài bán địa lan ỞPhương Đông, lan được chú ý đến bởi vẻ đẹp duyên dáng của lá và hươngthơm tuyệt vời của hoa Vì vậy trong thực tế lan được chiêm ngưỡng trướctiên là lá chứ không phải màu sắc của hoa (quan niệm thẩm mỹ thời ấychuộng tao nhã chứ không ưa phô trương sặc sỡ) Các nhà khoa học TrungQuốc thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ Thực vật thành phố Thẩm Quyến,Viện Nghiên cứu Thẩm Quyến, Đại học Thanh Hoa và Viện Nghiên cứu GenHoa Đại tuyên bố đã hoàn thành việc phác họa khung bản đồ gen hoa lan,Trung Quốc phác họa khung bản đồ gen hoa lan (2009) [14]

Các nhà khoa học đã tiến hành phân tích so sánh gen của 11 loài hoalan khác nhau và tạo ra được hệ thống tiến hóa tương đối hoàn chỉnh Sau khihoàn thành việc phác họa khung bản đồ gen hoa lan, các nhà khoa học sẽ tiếptục hoàn thiện bản đồ gen chi tiết

Lan đối với người Trung Hoa hay Lan đối với người Nhật, tượng trưngcho tình yêu và vẻ đẹp, hương thơm tao nhã, tất cả thuộc về phái yếu, quýphái và thanh lịch như có người đã nói “Mùi hương của nó tỏa ra trong sự yênlặng và cô đơn” Khổng Tử đề cao lan là vua của những loài cây cỏ có hươngthơm Phong trào chơi phong lan và địa lan ở Trung Quốc phát triển rất sớm,

từ thế kỷ thứ V trước công nguyên đã có tranh vẽ về phong lan còn lưu lại từthời Hán Tông.

Ở châu Âu bắt đầu để ý đến phong lan từ thế kỷ thứ 18, sau TrungQuốc đến hàng chục thế kỷ và cũng nhờ các thuỷ thủ thời bấy giờ mà phonglan đã đi khắp các miền của địa cầu Lúc đầu là Vanny sau đó đến Bạch Cập,Hạc Đính rồi Kiến Lan, lan chính thức ra nhập vào ngành hoa cây cảnh trênthế giới hơn 400 năm nay

Địa lan (Cymbidium) hay còn gọi Thổ lan là một loại hoa lan khá phổthông, vì hội đủ điều kiện: Có nhiều hoa, to đẹp, đủ màu sắc và lâu tàn, rấtthông dụng cho việc trang trí trưng bày Hiện nay nước Mỹ có nhiều vườn địalan dùng cho kỹ nghệ cắt bông như Gallup & Tripping ở Santa Barbara nhưngcũng phải nhập hàng triệu đô la mỗi năm từ các nước châu Âu và châu Á đểcung ứng cho thị trường trong nước Năm 1904, Noel Bernard thực hiệnphương pháp gieo hạt cộng sinh với nấm để gây sự nảy mầm, ông nhận thấyrằng các hoa lan con nảy mầm trong rừng đều bị nhiễm nấm, ông đã cô lậpcác nấm ở rễ hoa lan con và cấy vào hạt lan, chính bằng phương pháp này ông

là người đầu tiên làm cho 100% hạt lan nảy mầm Hans Burgff (1909) đã làmnảy mầm hạt lan trên môi trường dinh dưỡng 0,33% đường saccarose trongđiều kiện hoàn toàn bóng tối Năm 1922, Lewis Krudso một nhà khoa họcngười Mỹ lại thành công trong việc gieo hạt ở môi trường thạch và ông nhậnthấy rằng sự nảy mầm của hạt còn phụ thuộc vào thời gian thu hái quảAjchara – Boonrote (1987) [11]

2.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam

2.2.2.1 Tổng quan về nghiên cứu sinh thái

Ý nghĩa của nghiên cứu sinh thái loài hết sức cần thiết và quan trọng,đây là cơ sở cho việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên,

ngăn ngừa suy thoái các loài nhất là những loài động, thực vật quý hiếm, ngănngừa ô nhiễm môi trường,

Khi nghiên cứu sinh thái các loài thực vật, Lê Mộng Chân (2000) [1]

Đã nêu tóm tắt khái niệm và ý nghĩa của việc nghiên cứu Sinh thái thực vậtnghiên cứu tác động qua lại giữa thực vật với ngoại cảnh Mỗi loài cây sốngtrên mặt đất đều trải qua quá trình thích ứng và tiến hoá lâu dài, ở hoàn cảnhsống khác nhau các loài thực vật thích ứng và hình thành những đặc tính sinhthái riêng, dần dần những đặc tính được di truyền và trở thành nhu cầu củacây đối với hoàn cảnh Con người tìm hiểu đặc tính sinh thái của loài cây đểgây trồng, chăm sóc, nuôi dưỡng, sử dụng và bảo tồn các loài cây đúng lúc,đúng chỗ đồng thời lợi dụng các đặc tính ấy để cải tạo tự nhiên và môi trường

Viện Công nghệ Sinh học thực vật, trường Đại học Nông nghiệp I HàNội (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đã thành công trong việcnghiên cứu một số môi trường nhân nhanh một số giống phong lan Hồ Điệp(Phalaenopsis), Nguyễn Quang Thạch và cộng tác viên (2005) [4]

Hoàng thảo nhất điểm hồng - Dendrobium draconis

Đặc điểm nhận dạng: Lan phụ sinh Thân dài 20 - 30 cm, hình con suốt,lóng dài 2,8 - 3 cm Lá hình mác, đỉnh chia 2 thùy lệch, dài 4 - 6 cm, rộng 1 -

2 cm Cụm hoa bên sát đỉnh, 2 - 3 hoa Hoa màu trắng, đường kính 4 - 4,5 cm,cuống hoa và bầu dài 2,5 - 3 cm Các lá đài hình mác nhọn, dài 2,5 - 3 cm,rộng 0,8 - 1 cm Cằm hình cựa, dài khoảng 2 cm Cánh hoa hình mác, đỉnhnhọn, gốc thót, dài 3 - 3,4 cm, rộng 1,2 - 1,3 cm Môi màu trắng, hình đàn ghi

ta, dài 3 - 3,5 cm, rộng 1,8 - 2 cm, 3 thùy, gốc có một đốm tròn màu đỏ, ởmép đốm toả tia, giữa môi có 3 đường sống dọc, thùy bên hình bán nguyệt,thùy giữa hình bầu dục, đỉnh hơi nhọn, mép gấp nếp răn reo, bề mặt phủ nhúdọc tiếp theo đường sống Cột cao khoảng 0,5 cm, răng cột hình liềm Nắpmàu trắng, hình mũ, cao

Sinh học và sinh thái: Ra hoa vào tháng 3 - 7 Tái sinh bằng chồi và hạt.Mọc bám trên các cây gỗ lớn trong rừng thưa, ở độ cao 1000 - 2000 m.

Phân bố:

Trong nước: Thừa Thiên - Huế (Bạch Mã), Đà Nẵng (Bà Nà), LâmĐồng (Đà Lạt, Lang Bian, Bì Đúp, Lang Hanh, Đan Kia, Đơn Dương), KhánhHòa (Cổ Inh, Giang Li, Nha Trang)

Thế giới: Ấn Độ, Mianma, Thái Lan, Lào, Campuchia

Giá trị: Cây dùng làm cảnh vì có hoa thơm, màu trắng có ánh sáp, môihình đàn ghi ta có sọc màu da cam rất đẹp

Tình trạng: Loài có khu phân bố và nơi cư trú chia cắt Hiện đã bị suygiảm nghiêm trọng do khai thác để trồng, bán làm cây cảnh và chặt phá rừnghủy hoại nơi cư trú

Phân hạng: VU B1+2e+3d

Biện pháp bảo vệ: Đề nghị xây dựng khu bảo tồn và nhân giống Lantrong các vườn quốc gia và di chuyển một lượng cây sống có thể của loài này

về khu bảo tồn và chăm sóc Sách đỏ Việt Nam(2007) [10].

Nguồn gen hoa Phong lan của Việt Nam rất phong phú trong đó lanHoàng Thảo chiếm khoảng 30-40% trong tổng số các loài Lan của Việt Namtheo Nguyễn Nghĩa Thìn và CS (2000) [6]

Thực hiện nhiệm vụ KHCN: Thu thập, lưu giữ, định danh một số loàilan rừng phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen và xây dựng bảo tàng về cácloài lan rừng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, là góp phần bảo tồn nguồn genquý hiếm mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người nơi chiến khu cách mạngnăm xưa, đồng thời khai thác phát triển nguồn gen phục vụ nhu cầu của ngườitiêu dùng Khu lưu giữ các loài lan rừng là điểm đến không thể bỏ qua khi dukhách đến với khu du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc, Thái Nguyên Căn cứ vàoquy hoạch vùng du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc đến năm 2020, tầm nhìn đến

2030, ban xây dựng nhiệm vụ KHCN lựa chọn địa điểm xây dựng khu bảotồn chuyển chỗ các loài lan nằm trong quần thể khu du lịch Hồ Núi Cốc, đây

sẽ là điểm thu hút khách tham quan và bán các sản phẩm khai thác nguồn gencác loài lan Xây dựng khu bảo tồn các loài lan rừng tại Hồ Núi Cốc khangtrang, hấp dẫn sẽ tạo nên điểm nhấn trong tour du lịch của khách thậpphương Quyết định số /QĐ-TTg, ngày 25-6-2011, về việc công bố quy hoạch vùng du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 [9]

2.2.2.2 Tổng quan về các loài lan rừng ở Việt Nam

Lan rừng Việt Nam – Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học [17] đã được

rất nhiều tác gia để cập đến Có thể tóm tắt đặc điểm thực vật học của lanrừng Việt Nam theo tiêu trí chính sau:

 Rễ

- Rễ lan có 2 nhiệm vụ :

+ Hút nước và chất bổ dưỡng để nuôi cây

+ Giữ cho cây bám chắc vào trên cành cây, hay hốc đá hay dưới đất

 Thân

- Lan có 2 loại thân đa thân và đơn thân

- Đa số củ giả đều xanh bóng để làm nhiệm vụ quang hợp cùng với láLoài lan rừng Việt Nam đa thân (Dendrobium- Chi lan Hoàng Thảo)

 Lá

Hầu hết các loài Phong Lan là cây tự dưỡng, nó phát triển đầy đủ hệthống lá, hình dạng lá thay đổi rất nhiều

 Hoa

- Cấu tạo hoa lan.

- Lá đài: Ba cánh đài giống nhau về hình dạng, kích thước, màu sắc.

Hầu hết các giống lan, lá đài có cùng kích thước và giống như cánh hoa Tuynhiên, trong một số giống, lá đài lại trở nên to lớn và lòe loẹt, 2 lá đài cạnh

thấp ở hai bên đôi khi hợp nhất lại thành ra một, và trong những giống kháctất cả 3 lá đài hợp nhất thành kết cấu hình chuông chung quanh hoa Trong

một vài giống, các lá đài hoàn toàn lấn áp hoa thật, thường ba lá đài có kích

thước bằng nhau

- Cánh hoa: Nằm kề bên trong và xen kẽ với 3 cánh đài luôn luôn có 3

cánh hoa Cánh hoa bảo vệ bao bọc nụ hoa, hai cánh “bình thường”, và cánhthứ ba trở thành một cấu trúc đặc biệt gọi là cánh môi

- Cánh môi hay cánh dưới: Cánh hoa thấp phía dưới của hoa Lan.

Cánh môi thường sặc sỡ, viền cánh hoa dợn sóng hoặc dưới dạng một cái túi,trang hoàng với những cái mũ mào (như mào gà), những cái đuôi, cái sừng,những nốt màu, những cái lông,… Cánh môi quyết định giá trị thẩm mỹ củahoa lan Trong một số trường hợp, cánh môi còn là một cái bẫy dụ dỗ các côntrùng giúp thụ phấn

- Trụ nhụy: Một cấu trúc giống ngón tay, đó là bộ phận sinh dục của

hoa Ở trên đầu của trụ hoa là bao phấn bao gồm nhiều hạt phấn gọi là túiphấn Phía dưới túi phấn là đầu nhụy (nhuỵ cái), phấn hoa (nhị đực) ở dướiđầu nắp bao phấn (nắp), một shallow, vách thường ẩm ướt nơi mà hạt phấnrơi vào thụ tinh Có một bộ phận nhỏ đó là vòi nhuỵ có tác động rào cản bảo

vệ ngăn chặn tự thụ phấn của chính hoa này Để ngăn chặn việc tự thụ phấn,một số loài chúng có hoa đực và hoa cái riêng rẽ

- Quả lan: Quả lan thuộc quả nang, nở ra theo 3-6 đường nứt dọc, quả

có dạng cải dài đến hình trụ ngắn phình ở giữa Khi chín, quả nở ra và mảnh

vỏ còn dính lại với nhau ở phía đỉnh hay phía gốc

- Hạt lan: Quả lan thuộc loại quả nang nở ra theo 3 - 6 đường nứt, có

dạng từ quả dài đến hình trụ ngắn phình ở giữa Khi chín, quả nở ra và mảnh

vỏ còn dính lại với nhau ở phía đỉnh và gốc Ở một số loài khi quả chín vỏquả không nứt ra, hạt chỉ ra khỏi vỏ khi vỏ này bị mục nát Hoàng Ngọc Thuận(2003) [5]

- Hạt lan nhiều và nhỏ li ti Trọng lượng toàn bộ hạt trong một quảnang chỉ bằng 1/10 - 1/1000 mg và hầu như không có trọng lượng ViệtChương, Nguyễn Việt Thái (2002) [2].

2.2.2.3 Các nghiên cứu gây trồng và chăm sóc các loài lan rừng ở Việt Nam

* Các nghiên cứu gây trồng

Theo cuốn Phong lan Việt Nam của Trần Hợp [3] thì Việt Nam có

137-140 chi gồm trên 800 loài lan rừng Hiện tại ngoài hoa lan mọc hoang dã, lancòn được gây trồng đại trà tại một số nơi, nhiều nhất là ở Tây Nguyên trong

đó Đà Lạt là một trong những nơi hoa lan được trồng rộng rãi nhất

Khi Đà Lạt mới được khám phá, hoa lan đã được thu hoạch tự nhiên.Đến thập niên 1960, việc nhập giống mới đã giúp phát triển nghề trồng hoanày tại đây

Các cây lan nhập nội được nuôi trồng ở Đà Lạt nằm trong các chi: Catleya, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedillum, Oncidium,

Odontoglossum, Vanda Các cây lan nhập nội được trồng trọt nhiều nhất là trong chi Cymbidium với trên 300 giống Các giống Bengal Bay Golden Hue, Suva Royal Velvet, Sayonara Raritan, Balkis, Eliotte được nhập nội từ thập niên 1960 cho đến nay vẫn còn được ưa chuộng và trồng trọt khá nhiều tại cácvườn lan

Các loài lan nội địa cũng đã được sưu tập và trồng trọt phổ biến tại ĐàLạt từ thập niên 1940 cho đến nay

 Các loại giá thể trồng lan thông dụng ở Việt Nam

Than củi: Được dùng khá phổ biến, là một chất trồng tốt không bị

mục, sạch bệnh tạo thông thoáng cho hệ rễ lan phát triển, than sẽ hấp thụ chấtdinh dưỡng qua quá trình bón phân và cung cấp dưỡng chất qua sức hút rấtmạnh của rễ lan Than được dùng ở đây là các loại than gỗ rừng, được nung(hun) thật chín

Đất sét nung: Đây là loại giá thể nhân tạo được làm từ đất sét dạng

viên lục giác hoặc viên đùn thỏi phù hợp theo kích thước của giá thể than củihoặc dừa miếng

Vỏ cây: Cũng được sử dụng nhiều trong giá thể trồng lan, có rất nhiều

vỏ cây có thể làm giá thể trồng lan nhưng nên chọn loại cây nào lâu mục.Đồng thời vỏ cây cũng là môi trường thích hợp cho một số loại sâu bệnh hại

rễ lan sinh sống, do vậy trồng lan bằng vỏ cây cần phải quan sát tình trạng của

vỏ cây để thay chậu Trong các loại vỏ cây thì vỏ thông là loại vỏ cây thíchhợp nhất cho trồng lan vì trong vỏ thông có chất resin có tính sát khuẩn cao,lâu mục, không đóng rêu và ít các mầm bệnh gây hại

Xơ dừa: Có ưu điểm là trọng lượng nhẹ, giúp tiện lợi trong việc di rời

chậu, giúp giữ ẩm tốt cho cây, đồng thời cung cấp nhiều chất dinh dưỡng chocây được phát triển khỏe mạnh xơ dừa còn có tác dụng chống nóng Ngoài ra,

xơ dừa còn có tác dụng kích thích sự phát triển của rễ lan giúp cung cấp chấtdinh dưỡng đầy đủ cho cây

Gỗ: Đối với các loại ưa thoáng và có rễ đẹp có thể ghép gỗ, loại gỗ tốt

để ghép là các cành cây gỗ nghiến, nhưng do giá thành cao, khó kiếm nênngười miền Bắc hay dùng cây gỗ nhãn, dễ kiếm lại khá bền, lâu mục với thờigian, người miền nam hay dùng thân cây vú sữa để ghép

Dớn: Đây là dạng sợi của thân và rễ cây dương xỉ (Cybotium

baronletz) là một loại cây mọc nhiều ở các vùng thung lũng đồi núi Đà Lạt

Sở dĩ dớn cọng được chọn vì không bao giờ đóng rêu, rất lâu mục, ít bị nhiễm

vi sinh vật gây bệnh, tạo thông thoáng cho hệ rễ Nhược điểm là hút ẩm vàhấp thu phân bón kém Ngoài ra còn có dớn miếng, dớn đá, dớn cây ĐàoThanh Vân và cs (2008) [7]

 Giá thể để trồng 3 loài lan:

Hoàng thảo xoắn: Cây có thể trồng chậu với một số giá thể sau: Thancủi, xỉ than tổ ong, đá nham thạch, đá thấm thủy,… là chủ đạo, phụ gia thêmmột ít xơ dừa nhỏ, vỏ thông, vỏ cây

Hoàng thảo nhất điểm hồng: Cây có thể trồng chậu với một số giá thểsau: Than củi, xỉ than tổ ong, đá nham thạch, đá thấm thủy,… là chủ đạo, phụgia thêm một ít xơ dừa nhỏ, vỏ thông, vỏ cây

Hoàng thảo thủy tiên vàng: Cây có thể trồng chậu với một số giá thểsau: Than củi, xỉ than tổ ong, đá nham thạch, đá thấm thủy,… là chủ đạo, phụgia thêm một ít xơ dừa nhỏ, vỏ thông, vỏ cây

 Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại cho các loài lan

Độ ẩm: Dendrobium cũng giống những loài hoa phong lan khác chỉphát triển tốt nhất ở điều kiện không khí ẩm và thoáng Độ ẩm tương đối cầnthiết là khoảng 40 – 70% Những cấu tạo giá thể ẩm và úng là điều kiện bấtlợi cho sự sinh trưởng của Dendrobium

 Tưới nước: Nếu trong mùa nghỉ của lan bạn tưới 1 lần/ ngày sẽ làmcho các giả hành của lan nhăn nheo nhưng vào mùa mưa đến những chồi non

sẽ mọc lên rất nhanh và rất mạnh, các chồi hoa sẽ hình thành dần Hoa sẽ nởtrong thời gian từ 3 tháng sau khi mưa và có thể kéo dài đến tháng 12

 Bón phân: Loài Dendrobium thân đứng là loài đòi hỏi dinh dưỡngcao, vì thế chúng cần nhiều phân bón và có thể dùng ở nhiều loại phân bónkhác nhau Nhưng với những loài thân thòng ăn phân yếu phải dùng nồng độthật loãng Phân heo cũng là một trong những loại phân khá tốt có thể dùng đểtưới phong lan Có thể tưới bằng cách pha loãng hay dùng phân khô vo thànhtừng viên dài rồi đặt trên bề mặt giá thể

 Bệnh cây Lan Dendrobium là một loài lan đẹp và rất được nhiềungười ưa chuộng trồng hiện nay Loại lan này tương đối dễ trồng và chămsóc, nhưng cũng cần phải chú ý những bệnh sau:

+ Bệnh thối rữa:

Bệnh thối rữa hay còn gọi là bệnh thối nâu là do loại vi khuẩn Erwiniacarotovora gây ra Triệu chứng của bệnh này ban đầu sẽ có màu nâu nhạt,hình tròn, mọc nước, sau đó, chỗ vết bệnh đậm dần và lan ra hết cả giả hành.Nếu không kịp thời điều trị sẽ làm lan bị héo úa, các tết bào lá dần chết đi,thối rữa và rụng làm ảnh hưởng đến cây lan

Đối với bệnh này, đầu tiên bạn phải cách ly ra khỏi những chậu cây cònkhỏe, cắt tỉa chỗ lá bị bệnh và dùng thuốc điều trị nấm chuyên dụng để trịbệnh cho lan

+ Bệnh đốm nâu:

Bệnh này do vi khuẩn Curvularia eragrostidis gây nên, chúng có thểgây bệnh cho hầu hết lan thuộc họ Dendrobium Cây lan mắc bệnh sẽ có xuấthiện những đốm màu nâu đỏ trên cánh hoa lan, nhưng những đốm này lại rấtkhó nhận thấy được, trừ loại lan có màu trắng Bệnh này thường xuất hiện vàothời điểm mùa mưa, bạn nên chú ý cẩn thận

+ Bệnh thối chồi non:

Bệnh này sẽ gây ra tình trạng chết hàng loạt chồi non hoặc lá non mớimọc làm ảnh hưởng đến việc nhân giống cho lan Bệnh do loại vi khuẩnPhytophthora parasitica gây ra, khi mắc bệnh cây sẽ có triệu chứng là các lánon sẽ đột nhiên chuyển sang màu nâu vàng rồi dần chết đi Nghiêm trọnghơn, bệnh này sẽ dần chuyển sang thân làm thân chuyển sang màu đen dẫnchết cây Bệnh này thường xảy ra nhất trên các giống lan Dendrobium,Vanda, Cattleya

+ Bệnh héo thân rễ:

Do vi khuẩn Sclerotium rolfsii gây ra Nếu cây lan Dendrobium mắcbệnh này sẽ rất nhanh chóng tàn lụi, héo các tế bào thân, rễ, lá và hoa lan.Bệnh sẽ xuất hiện đầu tiên trên thân cây lan sau đó thì lan dần sang các bộphận khác của cây

Lan mắc bệnh này sẽ xuất hiện triệu chứng như xuất hiện các đốm nhỏmàu vàng kem và đốt nâu trên thân cây, mỗi đốt chính là một mầm gây bệnh.Khi cây mắc bệnh bạn cần tách chúng ra khỏi những cây lan khác để tránh lâylan mầm bệnh khó kiểm soát nhé.

+ Bệnh đốm lá:

Cây lam mắc bệnh đốm lá sẽ có triệu chứng là xuất hiện các chấm nhỏmàu đen ở 2 bên mép lá, sau đó chúng dần phát triển tạo thành những nốtmụn nhỏ, đây chính là mầm mống gây bệnh nặng hơn Nếu bạn không pháthiện kịp thời sẽ làm chết các tế bào của lá và làm hư hại hết hoàn toàn lá củacây lan Vì vậy, khi thấy trường hợp bệnh này thì bạn nên cắt ngay lá bị bệnh

và phun thuốc điều trị vị khuẩn Guignardia spp gây bệnh đốm lá ngay để bảo

vệ cây lan của bạn

Để cây lan có thể sinh trưởng, phát triển và ra hoa đẹp thì người chơilan phải có kế hoạch chăm sóc, phòng trừ các loại sâu bọ, vi khuẩn, nấm gâyhại cho lan kịp thời Không nên để bệnh xuất hiện rồi mới tìm biện pháp trịbệnh sẽ làm ảnh hưởng đến sự phát triển của lan nhé

 Thường xuyên quan sát khi thấy các loài sâu bệnh hại tiến hành cácbiện pháp bắt, giết, cắt bỏ bằng phương pháp cơ giới

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng, phạm vi

Đối tượng nghiên cứu là cây lan: Hoàng thảo xoắn (Dendrobium

tortile), Hoàng thảo thủy tiên vàng (Dendrobium thyrsiflorum), Hoàng thảo

nhất điểm hồng (Dendrobium draconis).

- phạm vi nghiên cứu khóa luận: Nghiên cứu về trồng, chăm sóc vàphòng trừ sâu bệnh hại của ba loài lan

- Địa điểm: Tại vườn lan Hồ Núi Cốc

- Thời gian thực hiện khóa luận: Từ tháng 1 đến tháng 5/2018

3.2 Nội dung nghiên cứu

-Kỹ thuật trồng ba loài lan: Hoàng thảo xoắn, Hoàng thảo nhất điểm

hồng, Hoàng thảo thủy tiên vàng.

-Kỹ thuật chăm sóc ba loài lan: Hoàng thảo xoắn, Hoàng thảo nhất

điểm hồng, Hoàng thảo thủy tiên vàng.

-Theo dõi sinh trưởng, sâu, bệnh của ba loại lan: Hoàng thảo xoắn,

Hoàng thảo nhất điểm hồng, Hoàng thảo thủy tiên vàng.

-Đề xuất các biện pháp gây trồng, chăm sóc, bảo vệ ba loài lan

3.3 Phương pháp tiến hành

3.3.1 Kỹ thuật gây trồng

Đối với phong lan: Không để cho nắng trời trực tiếp chiếu vào giỏ, bụilan và toàn bộ giá thể (lồng lan), đặc biệt “kỵ” với nắng quá chiều và gió Tây(gió Lào) Nếu trồng đại trà thì phải làm giàn bằng lưới nilon có lỗ để lan vẫnquang hợp được Chú ý phun tưới (tốt nhất là phun sương mù nhân tạo) toàn

bộ cây và giá thể theo kinh nghiệm "2 ướt 1 khô" trong ngày đó là vào cácthời điểm trước bình minh và sau hoàng hôn Lượng nước vừa đủ làm mát

cây, ướt rễ và dự trữ Tiến hành gây trồng cần có khâu chuẩn bị và kỹ lưỡng.

Theo Kỹ thuật đơn giản trồng hoa lan rừng [15].

• Bước 2: Chuẩn bị giá thể

- Phong lan chọn kích thước gỗ phù hợp với các loại lan trồng (cây tochọn giá thể to, cây bé chọn giá thể bé)

- Khoan lỗ mỗi lỗ cách nhau 2cm đối với gỗ xẻ, khoan được nhiều lỗgần nhau càng tốt vì tạo tiết diện cho rễ lan bám, tiếp xúc nước nhiều hơn vàgiữ được độ ẩm

- Dây buộc dùng dây nhựa (dây nhựa rút) có bán trên thị trường để cốđịnh lan trên giá thể (buộc), biết được xuất sứ của cây để thuận lợi trong việcchăm sóc

- Chuẩn bị giống lan (giống lan được thu hoạch ngoài tự nhiên hoặcmua trên thi trường)

• Bước 3: Trồng lan

- Hoàng thảo thủy tiên vàng: Lan lấy về phân loại cây to nhỏ riêng để

trồng vào các chậu gỗ có kích thước đường kính chậu 20cm, đường kính đáychậu 15cm, chiều cao chậu 10cm Khi trồng, cho 1 lớp than củi xuống đáychậu, than thoát nước làm nền cho lớp giá thể Trên lớp than là lớp giá thể lansinh trưởng vỏ cây thông, nhãn Trên lớp giá thể tiến hành trồng lan vào giữachậu rồi dùng xơ dừa xếp xung quanh rễ giữa cho cây khỏi đổ Tỷ lệ than củi

và xơ dừa là 1:1 theo thể tích chậu Hoàn chỉnh xong trồng lan phải tiến hành

tưới ngay Vitamin B1, Ridomil cho lan hoặc ngâm trong dung dịch hỗn hơpVitamin B1 và Ridomil trong 30 phút trước khi trồng.

- Hoàng thảo xoắn: Trồng chậu gỗ các chậu gỗ có kích thước đường

kính chậu 20cm, đường kính đáy chậu 15cm, chiều cao chậu 10cm Cho 100gthan củi vào đáy chậu, trên lớp than là lớp giá thể lan sinh trưởng vỏ câythông, trồng lan vào giữa chậu rồi dùng xơ dừa xếp xung quanh rễ giữa chocây khỏi đổ Tỷ lệ than củi và xơ dừa là 1:1 theo thể tích chậu Hoàn chỉnhxong trồng lan phải tiến hành tưới ngay Vitamin B1, Ridomil cho lan hoăcngâm trong dung dịch hỗn hơp Vitamin B1 và Ridomil trong 30 phút trướckhi trồng

- Hoàng thảo nhất điểm hồng: Trồng chậu gỗ các chậu gỗ có kích thước

đường kính chậu 20cm, đường kính đáy chậu 15cm, chiều cao chậu 10cm.Cho 100g than củi vào đáy chậu, trên lớp than là lớp giá thể lan sinh trưởng

vỏ cây thông, trồng lan vào giữa chậu rồi dùng xơ dừa xếp xung quanh rễgiữa cho cây khỏi đổ Tỷ lệ than củi và xơ dừa là 1:1 theo thể tích chậu Hoànchỉnh xong trồng lan phải tiến hành tưới ngay Vitamin B1, Ridomil cho lanhoăc ngâm trong dung dịch hỗn hơp Vitamin B1 và Ridomil trong 30 phúttrước khi trồng

3.3.2 Theo dõi sinh trưởng

- Theo dõi sinh trưởng của rễ

- Theo dõi sinh trưởng của thân lan

- Theo dõi sinh trưởng của lá

- Theo dõi sinh trưởng của hoa, quả

Không cần phải do rễ vì đây là phong lan trồng trong chậu gỗ nên nếu

đo rễ sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trườrng và phát triển của cây, thậm trí có thểlàm cho cây chết nên chúng ta không tiến hành đo rễ

- Để theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng của lan sau khi trồng chúng tôitiến hành theo dõi 30 khóm lan Định kỳ theo dõi là 15 ngày 1 lần Các số liệusinh trưởng được ghi vào các mẫu bảng.

- Lá:

+ Theo dõi động thái ra lá của cây Số lá mới (lá)

+ Theo dõi động thái tăng trưởng chiều dài, chiều rộng lá

+ Chiều dài: Dùng thước đơn vị centimet đo từ cổ phiến lá đến mút lá.+ Chiều rộng: Dùng thước đơn vị centimet đo phần rộng nhất của lá

- Hoa:

+ Theo dõi động thái ra hoa của cây, đếm toàn bộ số chùm hoa, nụ hoatrên cây, chiều dài chùm hoa dùng thước đơn vị cm đo từ đầu chùm hoa đếncuối chùm hoa

+ Theo dõi độ bền hoa: Nở hoa tính từ khi >20% số hoa/ nụ hoa nở đếnkhi >70% số hoa, nụ hoa tàn đi

* Quan sát hình dạng thân, màu sắc hoa lá và rễ, độ bền của hoa,đánhgiá cảm quan

 Quả:

+ Theo dõi động thái ra quả đến khi quả chín

+ Đếm số quả trên 1 nụ hoa

Các số liệu sinh trưởng được ghi vào các mẫu bảng 3.1 (phụ lục 1)

- Tiến hành đo các kích thước chiều dài, chiều rộng của lá Đánh dấu

những lá mới mọc sau những lần đo Kết quả sau khi đo được ghi vào mẫubảng 3.2 (phụ lục 1)

- Tiến hành đo đếm khi cây bắt đầu xuất hiện chồi hoa Đánh dấu ngày

xuất hiện của từng chồi hoa, ngày hoa nở, ngày hoa tàn Đo đếm kích thướccủa hoa Các số liệu sau mỗi lần đo được ghi vào mẫu bảng 3.3 (phụ lục 1)

3.3.3 Kỹ thuật chăm sóc

- Tưới nước: Đã được tính trên hệ thống giàn phun đã được định lượngsẵn, tạo độ ẩm cho lan, giúp cho cây lan sinh trưởng và phát triển tốt

- Tưới nước đước chia làm thành mùa như sau:

- Mùa xuân tùy thời tiết: Ẩm tưới nước 3 phút, bình thường tướinước 6 phút

- Mùa hè:

Buổi sáng khoảng từ 8 giờ đến 9 giờ tưới nước 6 phút

Buổi trưa khoảng từ 12 giờ đến 2 giờ tưới nước 6 phút

Buổi chiều khoảng từ 4 giờ đến 6 giờ tưới nước 4 phút

Ngày mưa: Tưới 2 lần mỗi lần 3 phút

 Mùa đông: Tưới 1 lần sáng từ 8 giờ đến 9 giờ, mỗi lần tưới 3 phút(ngày mưa), lượng tưới sao cho lan luôn đủ ẩm, không để giá thể quá khô

 Mùa thu: Ẩm tưới 2 lần mỗi lần 6 phút, Khô tưới 3 lần mỗi lần 6phút

 Thuốc kích thích sinh

trưởng:

 Vitamin B1: Có tác dụng giúp cây ra rễ mạnh, tạo bộ rễ tốt với nhiều

rễ mập mạp, hút được nhiều dưỡng chất phân còn giúp cho cây nẩy chồi, bộ láxanh tốt quang hợp mạnh, tích lũy nhiều dinh dưỡng để hình thành mầm hoa,phát hoa dài với nhiều hoa to, màu sắp đẹp rực rỡ và lâu tàn Ngoài ra còngiúp cây tăng khả năng đề kháng chống lại sâu bệnh

+ Liều lượng phun: 16 ml/20 lít nước

 Bón phân qua lá: 10 ngày sẽ phun một số loại phân qua

lá

- Phân bón đầu trâu MK 501: Giúp lan con ra nhiều chồi mới, thân láphát triển nhanh, tăng sức chống chịu khi gặp thời tiết bất thuận, tăng khảnăng nảy chồi, kích thích ra hoa

+ Liều lượng phun: 20 gam/20 lít nước

- Sử dụng thuốc kích thích ra rễ N3M: Kích thích ra rễ cực mạnh.

+ Liều lượng phun: 40 gam/20 lít nước.

Sau khi pha thuốc xong phải phun ngay, để tránh sự kết hợp của cácloại thuôc khác nhau Khi phun thuốc cần mang bảo hộ an toàn (Ủng, găngtay, khẩu trang) Bỏ bao bì đựng thuốc sau khi sử dụng hết phải mang đốt đi

Nhổ cỏ cắt lá già theo dõi tình hình sinh trưởng, theo dõi sâu bệnh hại

3.3.4 Kỹ thuật phòng trừ sâu, bệnh hại

Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây sẽ có rất nhiều loài sâu bệnhtác động đến nên chúng ta cần theo dõi và phòng trừ sâu bệnh

- Sâu hại lan: Thường xuyên quan sát khi thấy các loại sâu bệnh hại

phải tiến hành các biện pháp bắt diệt sâu hại bằng phương pháp cơ giới Nếu

số lượng sâu quá nhiều không bắt được hết thì cần phải phun thuốc Kết quảsau khi thu thập được ghi vào mẫu bảng 3.4 (phụ lục 1)

Đánh giá sâu hại theo thang:

Cấp 0: Lá không bị hạiCấp 1: Lá bị hại dưới 25 %Cấp 2: Lá bị hại từ 25 đến 50 %Cấp 3: Lá bị hại từ 51 đến 75 %Cấp 4: Lá bị hại > 75 %

Trong đó:

4

nivi R(%)  i  0 x100 NV