Đánh giá pháp luật về cháo bán chứng khoản ở việt nam và tìm hiểu pháp luật về chào bán chứng khoán hiện hành đã đáp ứng được yêu cầu thực tiễn ở việt

Theo quy định của luật hiện hành thì những chủ thể có quyền chào bán chứng khoán ra công chúng bao gồm: + Các công ty cố phần đại chúng: đây là chủ thể phổ biến, thường xuyên của thị trư

LỜI MỞ ĐÂU

Thực tế hiện nay cho thấy chứng khoán và thị trường chứng khoán là một bộ phận không thể tách rời khỏi nền kinh tế Hoạt động chính của thị trường chứng khoán đó là hoạt động giao dịch chứng khoán và để đảm bảo cho thị trường hoạt động ổn định, bắt buộc phải có những cơ chế ràng buộc quản lý đối với hoạt động chào bán chứng khoán Cơ chế quản lý càng chặt chẽ bao nhiêu thì tính ổn định của thị trường càng tăng bấy nhiêu Hiện nay,

đã có nhiều văn bản quy định về vấn đề này như Luật chứng khoán 2006, Nghị định 01/2010/NĐ-CP về chào bán chứng khoán riêng lẻ Nhằm góp phần đem lại những hiểu biết sâu sắc hơn trong việc tìm hiểu pháp luật về chào bán chứng khoán , em xin lựa chọn đề tài số 4 làm đề tài bài tập học kì:

“Đánh giá pháp luật về chào bán chứng khoán ở Việt Nam và tìm hiểu pháp luật về chào bán chứng khoán hiện hành đã đáp ứng được yêu cầu thực tiễn ở Việt Nam đến mức độ nào”.

BÀI LÀM

I

Những vấn đề cơ bản về pháp luật chào bán chứng khoán.

1/ Khái quát về chào bán chứng khoán ra công chúng.

a/ Khái niệm và đặc điểm.

- Chào bán chứng khoán là hoạt động phát hành chứng khoán để thu hút vốn nhằm thỏa mãn nhu cầu về vốn của chủ thể chào bán

- Chào bán chứng khoán có một số đặc điểm sau:

+ Thứ nhất, chủ thể chào bán chứng khoán rất đa dạng, có thể là chính

phủ, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp

+ Thứ hai, chào bán chứng khoán là một hình thức huy động vốn cho

tổ chức chào bán Chính phủ thường chào bán chứng khoán dưới dạng trái phiếu chính phủ hoặc tín phiếu kho bạc để huy động vốn Doanh nghiệp có thể chào bán chứng khoán dưới dạng cổ phiếu (công ti cổ phần), trái phiếu (công ti cổ phần và công ti trách nhiệm hữu hạn) hoặc cả cổ phiếu và trái phiếu (công ti cổ phần) tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp Các chủ thể tiến hành chào bán chứng khoán đều nhằm mục đích huy động vốn Riêng đối với chứng chỉ quĩ, bản thân quĩ không có tư cách pháp nhân nên công ty quản

lí quĩ thực hiện chào bán để huy động vốn về cho quĩ đại chúng

+ Thứ ba, Đối tượng của chào bán chứng khoán là chứng khoán.

Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành. Chứng khoán là hàng hóa không thể thiếu của thị trường chứng khoán Vì vậy, muốn thị trường chứng khoán đi vào hoạt động thì phải đưa hàng hóa là chứng khoán vào lưu thông tại thị trường này

+ Thứ tư, chào bán chứng khoán chỉ được thực hiện trên thị trường sơ

cấp Thị trường này là nơi diễn ra giao dịch trực tiếp giữa tổ chức chào bán và nhà đầu tư Theo đó, chứng khoán được bán lần đầu cho nhà đầu tư Điều đó

có nghĩa là thông qua thị trường sơ cấp, những nguồn đầu tư mới thực sự chuyển cho tổ chức chào bán

+ Thứ năm, chào bán chứng khoán là hoạt động diễn ra đầu tiên trong

một quy trình kinh doanh chứng khoán nên nó cũng đồng thời là hoạt động

làm nền tảng cơ sở cho tất cả các hoạt động khác liên quan đến chứng khoán khác như kinh doanh chứng khoán, quản lí chứng khoán, xử lí vi phạm pháp luật chứng khoán…

b/ Vai trò.

Chào bán chứng khoán có vai trò quan trọng không chỉ với chủ thể chào bán mà còn đối với cả nền kinh tế nói chung

Đối với chính phủ thì việc chào bán chứng khoán có khả năng giúp chính phủ thu hút được nguồn vốn lớn, thường là để bù đắp thâm hụt ngân sách và thực hiện các dự án xây dựng hạ tầng cơ sở cho đất nước

Đối với các doanh nghiệp, chào bán chứng khoán là kênh huy động vốn rất quan trọng, giúp các doanh nghiệp giải quyết được những khó khăn về vốn

mà không bị phụ thuộc quá nhiều vào vốn tín dụng ngân hàng, tiết kiệm được chi phí Hơn nữa, chào bán chứng khoán có khả năng đem lại cho doanh nghiệp các nguồn vốn dài hạn và ổn định hơn so với nguồn vốn vay từ ngân hàng

Đối với nền kinh tế, chào bán chứng khoán sẽ đem lại nguồn vốn cần thiết để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội

2 Nội dung pháp luật về chào bán chứng khoán.

2.1/ Pháp luật về chào bán chứng khoán ra công chúng.

Hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng là hoạt động huy động vốn rất hiệu quả Ở nước ta, cùng với sự lớn mạnh của thị trường chứng khoán thì chào bán chứng khoán ra công chúng trở thành một phương thức chào bán phổ biến Hiểu một cách chung nhất thì chào bán chứng khoán ra công chúng là việc mà chủ thể chào bán đưa chứng khoán ra đại bộ phận công chúng đầu tư

Chào bán chứng khoán ra công chúng được quy định trong khoản 12 điều 6 Luật chứng khoán Việt Nam 2006 Theo đó tại điều quy định :

“Chào bán chứng khoán ra công chúng là việc chào bán chứng khoán theo một trong các phương thức sau đây :

1) Thông qua phương tiện thông tin đại chúng, kể cả Internet;

2) Chào bán chứng khoán cho từ một trăm nhà đầu tư trở lên, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp;

3) Chào bán cho một số lượng nhà đầu tư không xác định”

(*) Về chủ thể.

Theo quy định của luật hiện hành thì những chủ thể có quyền chào bán chứng khoán ra công chúng bao gồm:

+ Các công ty cố phần đại chúng: đây là chủ thể phổ biến, thường xuyên của thị trường chứng khoán và là chủ thể thường xuyên và chủ yếu phát hành chứng khoán ra công chúng;

+ Các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa;

+ Công ty trách nhiệm hữu hạn chuyển đổi thành công ty cổ phần; + Các công ty cổ phần phi đại chúng;

+ Các quỹ đầu tư chứng khoán đại chúng, các công ty đầu tư chứng khoán

(*) Về đối tượng chào bán.

Theo quy định của Luật chứng khoán thì đó là các chủ thể có quyền chào bán các loại chứng khoán là cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ đầu tư

(*) Về điều kiện chào bán chứng khoán ra công chúng.

Việc chào bán chỉ được thực hiện sau khi chủ thể phát hành đã đăng kí chào bán với cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lí thị trường chứng khoán Chào bán rộng rãi ra công chúng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các nhà đầu

tư nhỏ, có khả năng gây nguy hại cho cả thị trường nên phải chịu sự kiểm tra giám sát, tuân theo thủ tục chặt chẽ và những điều kiện khắt khe Luật chứng khoán 2006 quy định những điều kiện để được phát hành chứng khoán ra công chúng Theo đó chủ thể phát hành phải đáp ứng những điều kiện về tài chính, tình hình kinh doanh, phương án phát hành, sử dụng và trả nợ vốn

(*) Về phạm vi chào bán.

Việc chào bán được thực hiện trên phạm vi lớn, thu hút số lượng lớn nhà đầu tư, không chỉ có tổ chức mà buộc phải có cả các nhà đầu tư nhỏ, không chuyên Vì việc chào bán mang tính chất “đại chúng” nên tổng giá trị chứng khoán chào bán thường rất lớn

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng theo điều 3a của Nghị định 84/2010/NĐ-CP thì chào bán chứng khoán ra công chúng không được thực hiện trong hai trường hợp sau:

“1 Doanh nghiệp không đủ điều kiện chào bán chứng khoán ra công chúng theo qui định Điều 12 Luật chứng khoán.

2 Chào bán chứng khoán ra công chúng để thành lập doanh nghiệp, trừ trường hợp doanh nghiệp qui định tại khoản 4 và 5 Điều 4 Nghị định này( thuộc lĩnh vực cơ sở hạ tầng hoặc lĩnh vực công nghệ cao)”

(*) Về hồ sơ và thủ tục chào bán.

Luật chứng khoán 2006 đã quy định cụ thể các nội dung của bản cáo bạch Đồng thời Luật cũng quy định về trình tự thủ tục chào bán chứng khoán

ra công chúng: quy định về phân phối chứng khoán, về việc đình chỉ chào bán chứng khoán ra công chúng, về thời hạn chào bán chứng khoán ra công chúng

2.2/ Pháp luật về chào bán chứng khoán riêng lẻ.

Chào bán chứng khoán riêng lẻ là việc tổ chức phát hành chào bán chứng khoán của mình trong phạm vi một số nhà đầu tư được chọn lọc (thường là các tổ chức có ý định nắm giữ chứng khoán lâu dài) như công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, ngân hàng, các đối tác quan trọng với những điều kiện hạn chế Vì thế, việc chào bán riêng lẻ đòi hỏi tổ chức phát hành hay tổ chức tư vấn chào bán có mối quan hệ rộng rãi với các quỹ đầu tư, ngân hàng, công ty đầu tư, công ty chứng khoán, các định chế tài chính… để thiết lập kênh phân phối chứng khoán hiệu quả nhất

Chào bán chứng khoán riêng lẻ được quy định trong khoản 12a điều 6

Luật chứng khoán Việt Nam 2006 (sửa đổi bổ sung 2010) Theo đó: “chào

bán chứng khoán riêng lẻ là việc tổ chức chào bán chứng khoán cho dưới một trăm nhà đầu tư, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp và không

sử dụng phương tiện thông tin đại chúng hoặc internet”.

(*) Về chủ thể chào bán

Theo Nghị định 01/2010/NĐ-CP đối với cổ phiếu thì chủ thể chào bán

cổ phiếu riêng lẻ là công ty cổ phần, các doanh nghiệp chuyển đổi thành công

ty cổ phần, ngoại trừ các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước chuyển đổi thành công ty cổ phần

Đối với trái phiếu, theo nghị định 52/2006/NĐ-CP thì chủ thể chào bán trái phiếu riêng lẻ là công ty cổ phần, công ty nhà nước trong thời gian chuyển đổi thành công ty TNHH hoặc công ty cổ phần theo qui định của Luật Doanh nghiệp và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam

(*) Về đối tượng chào bán.

Đối tượng chào bán bao gồm cổ phiếu và trái phiếu Tuy nhiên phương thức này hay được dùng để chào bán trái phiếu

(*) Về điều kiện chào bán.

Điều kiện chào bán riêng lẻ đối với cổ phiếu được quy định tại điều 8 Nghị định 01/2010/NĐ-CP, đó là: Doanh nghiệp thuộc phạm vi chủ thể được phép chào bán cổ phiếu riêng lẻ; Có quyết định thông qua phương án chào bán cơ phần riêng lẻ và phương án sử dụng vốn huy động được của chủ thể có thẩm quyền; Phương án chào bán xác định rõ số lượng và đối tượng nhà đầu

tư và hạn chế chuyển nhượng cổ phần tối thiểu trong vòng một năm kể từ ngày hoàn thành đợt chào bán; Có hồ sơ đăng ký hợp lệ

Điều kiện chào bán riêng lẻ đối với trái phiếu quy định tại Nghị định 52/2006/NĐ-CP như sau: Doanh nghiệp thuộc phạm vi chủ thể được phát hành trái phiếu riêng lẻ; Có thời gian hoạt động tối thiểu là 01 năm kể từ ngày chính thức đi vào hoạt động; Có báo cáo tài chính của năm liền kề trước năm phát hành được kiểm toán; Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh năm liền

kề năm phát hành phải có lãi; Có phương án phát hành được tổ chức, cá nhân

có thẩm quyền thông qua

(*) Về phạm vi chào bán.

Chào bán chứng khoán riêng lẻ chỉ được tiến hành trên phạm vi hẹp, hướng tới là một số ít các nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc số ít nhà đầu tư cá nhân đặc biệt Đây thường là các nhà đầu tư có kiến thức chuyên sâu về đầu

tư chứng khoán, có khả năng tiếp cận cùng loại thông tin về việc chào bán, có khả năng tự hiểu và tự đánh giá được những thông tin đó… Vì thế, chứng

khoán phát hành theo phương thức này không phải là đối tượng giao dịch tại

Sở giao dịch chứng khoán

(*) Về hồ sơ và thủ tục chào bán.

Khác với thủ tục chào bán chứng khoán ra công chúng, trong thủ tục chào bán chứng khoán riêng lẻ, chủ thể phát hành chứng khoán riêng lẻ không phải đăng ký phát hành với cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán Vì vậy thủ tục chào bán chứng khoán riêng lẻ đơn giản hơn, chỉ bao gồm hai bước: công bố thông tin trước khi chào bán và phân phối chứng khoán

Chủ thể chào bán có nghĩa vụ cung cấp thông tin về cuộc chào bán, bản thân tổ chức phát hành và loại chứng khoán sắp phát hành Các thông tin này phải được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc niêm yết công khai tại trụ sở của tổ chức phát hành, tổ chức tham gia phân phối, tại nơi

tổ chức đấu thầu và các địa điểm phân phối chứng khoán

Phân phối chứng khoán thường được tiến hành theo phương thức bán lẻ hoặc đấu thầu Bán lẻ thường được sử dụng để chào bán thêm cổ phần ở các công ty cổ phần đang hoạt động nay muốn tăng vốn điều lệ hoặc để phân phối

cổ phàn lần đầu ở các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hoá Phương thức đấu thầu thường được áp dụng để chào bán riêng lẻ trái phiêu doanh nghiệp Riêng đối với chào bán cổ phiếu, còn có thêm một thủ tục là đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi công bố thông tin

II Đánh giá pháp luật về chào bán chứng khoán ở Việt Nam.

1 Những điểm tiến bộ.

a/ Đối với các quy định của pháp luật về chào bán chứng khoán ra công chúng.

- Xét dưới góc độ pháp luật Việt Nam quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng, pháp luật Việt nam đã xây dựng được một hệ thống văn bản pháp luật hiện hành điều chỉnh rất chi tiết và cụ thể Các quy định của pháp luật Việt Nam hiện nay về chào bán chứng khoán khá chặt chẽ và đầy

đủ Trong đó, các chủ thể muốn kinh doanh trong lĩnh vực chứng khoán cần phải tuân thủ các quy định chặt chẽ về điều kiện thành lập cũng như điều kiện hoạt động của doanh nghiệp, các quy định về báo cáo lên các cơ quan nhà

nước và chế độ công bố thông tin, thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp khá đầy đủ Pháp luật chứng khoán quy định khá chặt chẽ về điều kiện thành lập của các chủ thể kinh doanh chứng khoán, điều kiện chào bán chứng khoán ra công chúng

- Về điều kiện chào bán cổ phiếu, Luật chứng khoán 2006 đã khắt khe hơn khi đưa ra điều kiện về kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp đăng kí phát hành cổ phiếu ra công chúng như phải kinh doanh có lãi năm liền kề, không

có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký chào bán cổ phiếu Luật chứng khoán cũng

đã quy định về điều kiện chào bán chứng chỉ quỹ đầu tư ra công chúng, đây là điểm mới đáng ghi nhận của Luật chứng khoán nhắm bảo đảm chất lượng của những chứng chỉ quỹ đầu tư được lưu hành trên thị trường

- Về trình tự, thủ tục, Luật chứng khoán đã khắc phục được nhược điểm của các văn bản trước Trước đây, theo Nghị định 48/1998/NĐ-CP các chủ thể muốn phát hành chứng khoán thì phải gửi hồ sơ xin cấp phép phát hành tới Ủy ban chứng khoán Nhà nước Sau đó Nghị định 144/2003/NĐ-CP đã thay thế quy định này bằng quy định đăng ký phát hành chứng khoán ra công chúng, tuy nhiên vẫn yêu cầu các chủ thể phát hành phải có đơn đăng ký phát hành Quy định này thể hiện quan hệ xin - cho giữa các chủ thể phát hành và

ủy ban chứng khoán Luật chứng khoán hiện nay quy định tổ chức phát hành thực hiện đăng kí chào bán chứng khoán ra công chúng bằng cách lập hồ sơ đăng kí chào bán chứng khoán ra công chúng gửi Uỷ ban chứng khoán Nhà nước Tuỳ thuộc loại chứng khoán sẽ phát hành mà chủ thể phát hành phải hoàn tất bộ hồ sơ khác nhau Ngoài ra, việc quy định chỉ một loại hồ sơ đăng

ký chào bán cổ phiếu áp dụng chung cho cả chào bán lần đầu và chào bán thêm cũng giúp cho thủ tục chào bán bớt rườm rà

b/ Đối với các quy định của pháp luật về chào bán chứng khoán riêng lẻ.

- Xét dưới góc độ pháp luật Việt Nam quy định về chào bán chứng khoán riêng lẻ, pháp luật Việt nam đã xây dựng được một hệ thống văn bản pháp luật hiện hành điều chỉnh rất chi tiết và cụ thể Các quy định của pháp luật chứng khoán riêng lẻ nhìn chung là khá đầy đủ đáp ứng được nhu cầu hội

nhập hóa nền kinh tế quốc tế và nền kinh tế thị trường hiện nay Các quy định của pháp luật đã đáp ứng phần nào nhu cầu về huy động vốn của các chủ thể phát hành

- Về điều kiện chào bán riêng lẻ pháp luật có sự quy định khác nhau đối với mỗi loại hình công ty Công ty cổ phần mới thành lập có điều kiện về chào bán chứng khoán riêng lẻ khác với doanh nghiệp chuyển đổi thành công

ty cổ phần, khác với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển đổi thành công ty cổ phần Sự phân biệt này nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn ở nước ta khi các doanh nghiệp đang trong quá trình cổ phần hóa, bản chất của các loại doanh nghiệp khi chưa cổ phần là khác nhau nên cần làm những công việc khác nhau khi chào bán chứng khoán riêng lẻ

- Pháp luật chào bán chứng khoán riêng lẻ quy định về chào bán chứng khoán riêng lẻ khá đơn giản, chủ thể phát hành không cần phải làm thủ tục đăng ký chào bán với cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán Điều này khắc phục được tình trạng điều kiện phải làm thủ tục đăng ký phức tạp của chào bán chứng khoán ra công chúng Tuy nhiên, chủ thể phát hành chứng khoán riêng lẻ vẫn phải đảm bảo cung cấp cho các nhà đầu tư một cách đầy

đủ, trung thực các thông tin về cuộc chào bán và chủ thể chào bán chứng khoán riêng lẻ đó và về loại chứng khoán sắp chào bán thông qua việc công

bố thông báo chào bán chứng khoán riêng lẻ Như vậy, quy định này của pháp luật một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức phát hành mặt khác lại tạo điều kiện cho việc quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán nhằm ngăn chặn các hành vi vi phạm, lừa đảo trên thị trường phát hành chứng khoán nói riêng và thị trường chứng khoán nói chung

- Trình tự, thủ tục chào bán chứng khoán riêng lẻ đơn giản, dễ thực hiện hơn so với chào bán chứng khoán ra công chúng Thủ tục chỉ bao gồm hai bước là công bố thông tin và phân phối chứng khoán không cần phải đăng

kí chào bán chứng khoán, điều này giúp nhà phát hành tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí

2 Những hạn chế còn tồn tại.

Thứ nhất, theo luật định, doanh nghiệp chào bán cổ phiếu ra công

chúng phải đáp ứng các điều kiện như phải có mức vốn điều lệ thực góp tối thiểu là 10 tỷ đồng và phải hoạt động kinh doanh có lãi Nhưng trên thực tế có rất nhiều doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng và có trên 100 cổ đông muốn phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu để huy động vốn nhưng không biết phải thực hiện như thế nào Điều này gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn, mặt khác đã tạo

ra tình trạng các doanh nghiệp buộc phải “lách luật” bằng cách chặt nhỏ đợt phát hành thành các đợt phát hành riêng lẻ; hoặc ban đầu chỉ phân phối cho dưới 100 cổ đông để không phải tuân thủ quy định của Luật chứng khoán nhưng sau đó cho phép chuyển nhượng (chỉ là hình thức, không phải là chuyển nhượng thực sự) và sau đợt phát hành, số cổ đông vẫn là trên 100 người

Thứ hai, căn cứ quy định của Luật chứng khoán về điều kiện chào bán

chứng khoán ra công chúng thì một điều kiện là phải kinh doanh có lãi và không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký chào bán cổ phiếu Đối với các công

ty cổ phần thành lập mới, theo các quy định hiện hành, trong vòng hai năm sẽ không được phát hành thêm cổ phiếu ra công chúng vì sẽ không đáp ứng đủ

hồ sơ theo quy định Điều này hạn chế việc huy động vốn đại chúng trong nhân dân đồng thời tạo ra các hình thức phát hành chui, thiếu công bố thông tin và tính minh bạch

Thứ ba, quy định về bản cáo bạch, báo cáo tài chính là một trong

những căn cứ để nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư Nhưng làm thế nào để kiểm chứng được thông tin mà doanh nghiệp công bố trong bản cáo bạch khi chào bán chứng khoán ra công chúng là chính xác khi mà hiện nay chưa có quy định nào buộc doanh nghiệp phải chứng thực cho các thông tin trong bản cáo bạch

Thứ tư, hồ sơ sơ chào bán chứng khoán ra công chúng yêu cầu báo cáo

tài chính hàng năm phải được kiểm toán bởi tổ chức kiểm toán Tuy nhiên Pháp luật hiện hành hiện nay chưa có quy định về tiêu chuẩn đối với tổ chức kiểm toán thực hiện kiểm toán, chưa đưa ra các tiêu chí cụ thể để đánh giá nội