Chương IV: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌCBÀI 18: CHỌN GIỐNG VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP I/ Mục tiêu: -HS giải thích được cơ chế phát sinh biến dị tổ hợp -HS giải thích
Trang 1Chương IV: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC
BÀI 18: CHỌN GIỐNG VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP I/ Mục tiêu:
-HS giải thích được cơ chế phát sinh biến dị tổ hợp
-HS giải thích được thế nòa là ưu thế lai, cơ sở khoa học của ưu thế lai, cung như phương pháp tao ưu thế lai
- Phát triển kỹ năng phân tích trên kênh hình, kỹ năng so sánh, phân tích, khái quát tổng hợp
-Kỹ năng làm việc độc lập với sgk
-Nâng cao kỹ năng phân tích hiện tượng đẻ tìm hiểu bản chất của sự việc qua chọn giống mới từ nguồn biến dị
tổ hợp
-Hình thành niềm tin vào khoa học , vào trí tuệ con người qua những thành tựu tạo giống bằng phương pháp lai
II/ Chuẩn bị:
-Màn hình máy chiếu, máy vi tính
-Hình 18.1, 18.2, 18.3, tranh ảnh minh hoạ giống vật nuôi cây trồng năng suất cao ở việt nam
III/ Tiến trình bài dạy:
1/ Kiểm tra bài cũ:
? Phát biểu nội dung của định luật Hacđi – Vanbec, điều kiện nghiệm đúng và ý nghĩa của định luật?
2/ Mở bài:
Để tạo được giống mới trước tiên chúng ta phải có nguồn nguyên liệu chọn lọc đó là gì ? ( biến dị tổ hợp )
bài hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau nghiên cứu 1 số kỹ thuật tạo giống mới dựa trên cách thức tạo nguồn biến dị
di truyền khác nhau
* HĐ1 : Gv dẫn dắt : từ xa xưa loài người đã biết cải
tạo thiên nhiên, săn bắt các ĐV hoang dại về nuôi,
sưu tầm các cây hoang dại về trồng
?Vậy các vật liệu tự nhiên thu thập về ban đầu có thể
trở thành giống vật nuôi cây trồng đc ngay chưa ?
? Biến dị tổ hợp là gì?(là sự tổ hợp lại vật chất di
truyền vốn có của bố mẹ)
?Cơ chế phát sinh biến dị tổ hợp?(dựa trên phân li
độc lập và tổ hợp lại các alen)
Nêu vấn đề: ? tại sao BDTH có vai trò đặc biệt quan
trọng trong việc tạo giống mới→ gv cho hs quan sát
và phân tích hình 18.1
Gợi ý:
Qui trình chung đễ tạo ra một giống mới:
-Tạo nguồn biến dị cho chọn lọc
-đánh giá kiểu hình để chọn kiểu gen mong muốn
-tạo và duy trì dòng thuần cho các tổ hợp gen
HS thảo luận nhóm nhỏ thống nhất ý kiến- Trả lời->
nhóm khác bổ sung
YC:- Giống thuần mang tổ hợp gen đồng nhất
(AABBCC)
-Giao phấn và tự thụ phấn (từ P -> F4)
-Đưa dần các gen mong muốn vào tổ hợp gen
dựa trên sự phân li độc lập và tổ hợp tự do của các
I.Tạo giống thuần dựa trên nguồn biến dị tổ hợp:
1 Cơ chế tạo dòng thuần dựa trên nguồn biến dị tổ
hợp:
-Tạo ra các dòng thuần chủng khác nhau
-Lai giống và chọn lọc ra tổ hợp gen mong muốn -Tiến hành giao phối gần để tự thụ phấn để tạo ra các giống thuần chủng
2.Ưu nhược điểm:
a Ưu điểm:
-Dễ tìm ra tổ hợp gen mong muốn
-Không đòi hỏi kĩ thuật phức tạp
b Nhược điểm:
-Mất nhiều thời gian và công sức đễ đánh giá từng tổ hợp gen
-Khó duy trì giống một các thuần chủng
Trường PT Cấp 2-3 Võ Thị Sáu Giáo án sinh 12 ban cơ bản
Trang 2Vậy tạo dòng thuần dựa trên nguồn biến dị đc thực
hiên bằng cách nào?
Hãy trình bày cách tạo ra giống lúa lùn năng suất cao
IR8 và cáh cải tiến giống lúa này?
*? ưu nhược điểm của phương pháp tạo giống thuần
dựa vào nguồn biến dị tổ hợp
* Gv chiếu sơ đồ hình 18.2 minh hoạ tạo giống mới
dặ rên nguồn biến dị tổ hợp
* HĐ2 : Cho SH quan sát kết quả ưu thế lai ở ngô.
? Vậy ưu thế lai là gì ?
? ưu thế lai dựa trên cơ sở khoa học nào? (giả thuyết
siêu trội: KG dị hợp con lai có nhiều đặc điểm tốt,
gen lặn không được biểu hiện trong cặp dị hợp)
- Giả thuyết siêu trội:
kiểu gen AaBbCc có kiểu hình vượt trội so với
AABBCC, aabbcc, AAbbCC, AABBcc
Sự tác động giữa 2 gen khác nhau về chức phận của
cùng 1 lôcut→ hiệu quả bổ trợ mở rộng phạm vi bểu
hiện của tính trạng
Làm thế nào để tạo được ưu thế lai?
(tiến hành lai nhiều lần để có giống thuần(AA, aa) tạo
được nhiều cặp gen dị hợp Aa về tính trạng mong
muốn)
Gv chiếu sơ đồ hình 18.3 yêu càu hs phân tích
? Phân tích vai trò của tế bào chất trong việc tạo ưu
thế lai thông qua phép lai thuận nghịch?
?Dựa vào cơ sở di truyền học muốn tạo ưu thế lai
chúng ta phải có nguyên liệu gì?
? Trong các phép lai đã học ở lớp 9 thì pp nào cho ưu
thế lai cao nhất
?Làm thế nào để tạo ra dòng thuần?
( tự thụ phấn, giao phối cận huyết )
? Ưu và nhược điểm của pp tạo giống bằng ưu thế lai
• Nếu lai giông thì ưu thế lai sẽ giảm dần vậy
để duy trì ưu thế lai thì dùng biện pháp nào ?
( lai luân chuyển ở ĐV và sinh sản sinh dưỡng ở
TV )
Hãy kể tên các thành tựu tạo giống vật nuôi cây trồng
có ưu thế lai cao ở việt nam
II.Tạo giống lai có ưu thế lai cao
1 Khái niệm:
Là hiện tượng con lai có năng suất, sức chống chịu ,khả năng sinh trưởng phát triển cao vượt trội so với các dạng bố mẹ
2 Cơ sở di truyền của hiện tượng ưu thế lai:
Ở trạng thái dị hợp tử về nhiều gen khác nhau con lai có được KH vượt trội nhiều mặt so với các dạng bố mẹ có nhiều gen ở trạng thái đồng hợp tử (kể cả đồng hợp tử trội)
3 Phương pháp tạo ưu thế lai:
-Lai khác dòng:
+ Tạo dòng thuần chủng khác nhau +Lai các dòng thuần chủng với nhau để tìm tổ hợp lai có
ưu thế lai cao nhất
-Lai thuận nghịch giữa các dòng tự thụ phấn để dò tìm
tổ hợp lai có giá trị kinh tế nhất
*Ưu điểm: con lai cho năng suất cao , có thể sử dụng con lai F1 vào mục đích kinh tế
*Nhược điểm:
- Tốn nhiều thời gian, công sức
- Việc tạo dòng thuần và duy trì gặp khó khăn và tố kém
-Khó tiên đoán được tổ hợp lai nào có ưu thế lai -Khó duy trì ưu thế lai vì chúng giảm dần qua các thế hệ
4 Một vài thành tựu ứng dụng ưu thế lai trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam:
*Trong chăn nuôi:
-Tìm hiểu kĩ về các giống địa phương có giá trị như: gà
ri, gà đông cảo, gà mía , vịt cỏ….để lai giống tạo giống
có năng suất cao
-Tìm công thức có ưu thế lai cao:
Vịt cỏ x vịt anh đào Vịt bầu lai với vịt cỏ
*Trong trồng trọt:
- Viện lúa quốc tế IRRI người ta lai khác dòng tạo ra nhiều giống lúa tốt có giống lúa đã trồng ở việt nam như : IR5 IR8
-Giống ngô CH103 có khả năng chịu hạn và năng suất cao
-Giống ngô P 3001 là giống lai đơn của công ty Pioner
có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất 80 tạ / ha -Giống cà chua lai số 2 được tạo từ phép lai giữa PxHL1
x 16xsố7 năng suất 500 tạ /ha
44 GV: Triệu Thị Thu Vân
Trang 3IV Củng cố
1 Câu nào sau đây giải thích về ưu thế lai là đúng:
a Lai 2 dòng thuần chủng với nhau sẽ luôn cho ra con lai có ưu thế lai cao
b Lai các dòng thuần chủng khác xa nhau về khu vực địa lí luôn cho ưu thế lai cao
c Chỉ có 1 số tổ hợp lai giữa các cặp bố mẹ nhất định mới có thể cho ưu thế lai cao
d Người ta ko sử dụng con lai có ưu thế lai cao làm giống vì con lai thường ko đồng nhất về kiểu hình