Tìm hiểu công tác tổ chức sản xuất bưởi tại chi nhánh nghiên cứu và phát trển động thực vật bản địa công ty cổ phần khai khoáng miền núi

Thực trạng phát triển cây bưởi trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên còn manh mún, chưa hình thành các vùng sản xuất tập trung hàng hoá với qui mô lớn, chưa được sự quan tâm đầu tư đúng mức chín

LỘC THẾ HỮU

TÌM HIỂU CÔNG TÁC TỔ CHỨC SẢN XUẤT BƯỞI TẠI CHI NHÁNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG THỰC VẬT BẢN ĐỊA THUỘC

CÔNG TY CỔ PHẦN KHAI KHOÁNG MIỀN NÚI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Định hướng đề tài : Hướng ứng dụng Chuyên ngành : Phát triển nông thôn Khoa : Kinh tế và Phát triển nông thôn Khóa học : 2013 - 2017

Thái Nguyên- năm 2017

LỘC THẾ HỮU

TÌM HIỂU CÔNG TÁC TỔ CHỨC SẢN XUẤT BƯỞI TẠI CHI NHÁNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG THỰC VẬT BẢN ĐỊA THUỘC

CÔNG TY CỔ PHẦN KHAI KHOÁNG MIỀN NÚI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Định hướng đề tài : Hướng ứng dụng

Chuyên ngành : Phát triển nông thôn

Khoa : Kinh tế và Phát triển nông thôn

Giảng viên hướng dẫn : TS Kiều Thị Thu Hương

Cán bộ cơ sở hướng dẫn : ThS Trần Đình Quang

Thái Nguyên- năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và rèn luyện ở trường Đại học làm đề tài tốt nghiệp là điều có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với mỗi sinh viên Công việc này giúp sinh viên được áp dụng những kiến thức được học trong nhà trường vào thực tế, bổ sung củng cố kiến thức của bản thân, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm quý báu phục vụ cho công việc chuyên môn sau này

Trong thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài "Tìm hiểu công tác tổ

chức sản xuất Bưởi tại Công Ty Cổ Phần Khai Khoáng Miền Núi" tôi đã nhận

được sự giúp đỡ nhiệt tình của các cơ quan, các tổ chức và các cá nhân Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới tất cả các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu luận văn này Trong suốt quá trình thực tập tôi đã nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các cô, các chú nơi tôi thực tập tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Kinh Tế và PTNT, đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo T.S Kiều Thị Thu Hương, với sự giúp đỡ của Ths Trần Đình Quang cùng toàn thể các thầy cô đã trực tiếp hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình thực tập cũng như quá trình báo cáo đề tài tốt nghiệp

Do trình độ bản thân còn hạn chế và thời gian có hạn, đề tài mang tính mới, nên đề tài vẫn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Tôi rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy cô giáo và các bạn để đề tài được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, tháng 05 năm 2017 Sinh viên

Lộc Thế Hữu

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iv

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT v

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Sự cần thiết thực hiện nội dung thực tập 1

1.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.2.3 Về chuyên môn nghiệp vụ 3

1.2.4 Về thái độ và ý thức 4

1.2.5 Về kỹ năng sống, kỹ năng làm việc 4

1.3 Nội dung và phương pháp thực hiện 4

1.3.1 Nội dung thực tập 4

1.3.2 Phương pháp thực hiện 5

1.4 Thời gian và địa điểm thực tập 8

Phần 2 TỔNG QUAN 9

2.1 Về cơ sở lý luận 9

2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến trang trại 9

2.1.2 Các văn bản pháp lý liên quan đến trang trại 13

2.2 Cơ sở thực tiễn 13

2.2.2 Bài học kinh nghiệm từ các trang trại khác 17

2.2.3 Tình hình nghiên cứu bưởi trên thế giới 21

2.2.4 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 24

Phần 3 KẾT QUẢ THỰC TẬP 31

3.1 Khái quát về cơ sở thực tập 31

3.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu 31

3.1.2 Những thành tựu đã đạt được của trang trại 33

3.1.3 Những thuận lợi và khó khăn liên quan đến nội dung thực tập 34

3.2 Kết quả thực tập 35

3.2.1 Nội dung thực tập và những công việc cụ thể tại trang trại 35

3.2.2 Tóm tắt kết quả thực tập 51

3.2.3 Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tế 52

3.2.4 Đề xuất giải pháp 53

Phần 4 KẾT LUẬN 57

4.1 Kết luận 57

4.2 Kiến nghị 58

4.2.1 Đối với người trồng 58

4.2.2 Đối với các cơ quan có thẩm quyền 59

4.2.3 Đối với thương lái, công ty thu mua và tiêu thụ bưởi 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 61

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số trang trại phân theo ngành hoạt động và phân theo địa phương

trong cả nước 16

Bảng 2.2 Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới từ năm 2008-2012 22

Bảng 2.3 Tình hình sản xuất bưởi ở Việt Nam từ năm 2008 – 2012 25

Bảng 3.1 Hiện trạng vật nuôi của trang trại trong năm 2017 36

Bảng 3.2 Chi phí đầu tư trang thiết bị đầu tư trồng bưởi của trang trại 41

Bảng 3.3 Chi phí ban đầu của trang trại trong trồng bưởi 43

Bảng 3.4 Chi phí hàng năm cho trồng bưởi 44

Bảng 3.5 Doanh thu của trang trại năm 2016 45

Bảng 3.6 Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế 46

8 NN - PTNT Nông nghiệp – Phát triển nông thôn

9 NQ - CP Nghi quyết – Chính phủ

11 TT - BNNPTNT Thông tư – Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Sự cần thiết thực hiện nội dung thực tập

Cây bưởi (Citrus grandis L Osbeck) là một trong số cây ăn quả có múi

được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước thuộc vùng Châu Á: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin vv Ở Việt Nam bưởi được trồng hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như bưởi Đoan Hùng - Phú Thọ, bưởi Diễn - Từ Liêm - Hà Nội, bưởi Phúc Trạch - Hương Khê - Hà Tĩnh, bưởi Thanh Trà - Huế, bưởi Năm Roi - Vĩnh Long và gần đây

là Bưởi da xanh có nguồn gốc từ Bến Tre đã trở thành cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao

Ở các địa phương trên bưởi được coi là cây trồng nông nghiệp chính, với giá trị thu nhập hàng năm cao hơn gấp nhiều lần so với lúa và một số cây trồng khác, đồng thời cũng được coi là lợi thế so sánh với các địa phương khác trong phát triển kinh tế nông nghiệp

Bưởi là đặc sản quý có giá trị dinh dưỡng cao, có nhiều ứng dụng trong

y học cổ truyền của dân tộc, là một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao và có vai trò quan trọng trong mô hình VAC cũng như sản xuất trang trại

Ngoài dùng ăn tươi bưởi còn được chế biến thành rất nhiều sản phẩm

có giá trị như: nước quả, mứt,… trong công nghiệp chế biến vỏ, hạt để lấy tinh dầu, bã tép để sản xuất pectin có tác dụng bồi bổ cơ thể, đặc biệt bưởi có tác dụng rất tốt để chữa các bệnh đường ruột, tim mạch

Cây bưởi cho quả sớm và có sản lượng cao, sau 3 năm cây trồng đã bắt đầu cho quả, những năm về sau năng suất tăng dần và thời gian kinh doanh có thể kéo dài trên 50 năm nếu được chăm sóc tốt Chủng loại bưởi phong phú, thời kỳ chín quả khác nhau nên có thể kéo dài thời gian cung cấp quả tươi cho thị trường

Trồng bưởi đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với trồng những cây trồng khác Nhiều kết quả cho thấy, trên cùng một đơn vị diện tích, cây ăn quả cho thu nhập cao gấp 2 – 6 lần so với cây lương thực Cây ăn quả cùng với một số cây công nghiệp, cây đặc sản khác đang được đánh giá là cây trồng quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường sinh thái ở các tỉnh trung du miền núi

Những năm gần đây, thực hiện chủ trương chuyển dịch cơ cấu cây trồng

và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã có một số hộ trồng bưởi góp phần đem lại hiệu quả kinh tế, đồng thời mở ra một tiềm năng mới, một hướng đi mới cho người dân nơi đây Tuy nhiên, hiện nay các hộ mới chỉ trồng với quy mô nhỏ lẻ, phát triển chưa có chiến lược rõ ràng người dân vẫn tự tìm đầu ra sản phẩm của mình là chính, công tác quản lý giống còn nhiều bất cập, chưa áp dụng khoa học kỹ thuật và chăm sóc chưa đúng quy trình kỹ thuật nên cây bưởi tàn cỗi nhanh, sâu bệnh nhiều Chưa tạo

ra sản phẩm hàng hoá có giá trị kinh tế cao Thực trạng phát triển cây bưởi trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên còn manh mún, chưa hình thành các vùng sản xuất tập trung hàng hoá với qui mô lớn, chưa được sự quan tâm đầu tư đúng mức chính vì vậy hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với giá trị cây bưởi mang lại

Để thấy rõ được giá trị và hiệu quả kinh tế của việc trồng bưởi mang lại và tìm hiểu việc tổ chức sản xuất như thế nào cho hiệu quả, em tiến hành thực hiện

đề tài: “Tìm hiểu công tác tổ chức sản xuất Bưởi tại Chi nhánh nghiên cứu và

phát trển động thực vật bản địa Công Ty Cổ Phần Khai Khoáng Miền Núi”

1.2 Mục tiêu cụ thể

1.2.1 Mục tiêu chung

Tìm hiểu được công tác tổ chức sản xuất bưởi tại cơ sở nghiên cứu, phân tích cách thức sản xuất có hiệu quả kinh tế trong trồng bưởi Để từ đó định hướng đưa ra các giải pháp đẩy mạnh phát triển hiệu quả sản xuất, tăng

giá trị kinh tế

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Tìm hiểu được công tác tổ chức của trang trại, phân tích cách thức sản xuất, thị trường, hiệu quả kinh tế của trang trại qua đó nắm rõ cách thức tổ chức, sản xuất của trang trại

Phân tích, đánh giá được thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Da Xanh và bưởi Diễn tại trang trại

Phân tích được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với trang trại trong trồng bưởi

Đưa ra được những định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cho trang trại

1.2.3 Về chuyên môn nghiệp vụ

- Tạo cơ hội cho sinh viên có cơ hội cọ sát với thực tế, gắn kết nhứng lý

thuyết đã học trong nhà trường với môi trường hoạt động sản xuất tại cơ sở,

và tất cả các trang trại nói chung

- Tạo cơ hội cho sinh viên tham gia các hoạt động tổ chức sản suất tại trang trại, đồng thời tăng khả năng giao tiếp, học hỏi và làm việc tại một môi trường mới

- Thông qua đợt thực tập này giúp sinh viên nâng cao kỹ năng sử dụng máy tính, kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng thuyết trình… là

những kỹ năng rất quang trọng cho sinh viên, đặc biệt là đối với những sinh viên năm cuối

1.2.4 Về thái độ và ý thức

- Ham học hỏi, biết nắng nghe, ghi chép đầy đủ, hoàn thành tốt công việc chủ trang trại giao

- Nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng

sử hiệu quả trong công việc

- Có tinh thần trách nhiệm cao khi nhận công việc được giao, làm đến nơi đến chốn, chính xác kịp thời do đơn vị thực tập phân công

- Quan sát và tìm hiểu những hoạt động ảnh hưởng đến trang trại.Lắng nghe những ý kiến của chủ trang trại

1.2.5 Về kỹ năng sống, kỹ năng làm việc

- Tuân thủ giờ giấc hoạt động của trang trại

- Làm việc nghiêm túc, làm việc theo kế hoạch đã được quy định

- Không tự ý nghỉ, không tự động rời bỏ vị trí thực tập

- Giao tiếp ứng sử trung thực, lịch sự nhã nhặn, luôn giữ thái độ khiêm nhường và cầu thị

- Biết đóng góp ý kiến của riêng mình trong trường hợp cần thiết

- Tham gia đầy đủ, tích cực các hoạt động và phong trào tại đơn vị thực tập

1.3 Nội dung và phương pháp thực hiện

1.3.1 Nội dung thực tập

- Tìm hiểu điều kiện tự nhiên của trang trại trồng bưởi tại “Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa tại xóm Gốc Gạo xã Tức Tranh - Phú Lương - Thái Nguyên”

- Tham gia vào quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh tại trang trại

- Tình hiểu công tác tổ chức sản xuất bưởi tại Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa

- Phân tích được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và giải pháp phát triển trang trại trồng bưởi

1.3.2 Phương pháp thực hiện

1.3.2.1 Tiếp cận có sự tham gia

Phương pháp tiếp cận đánh giá có sự tham gia: Đi thực tế, quan sát đánh giá thực trạng và thu thập những thông tin về tình hình sản xuất qua người sản xuất ở vùng nghiên cứu Nhờ sự giúp đỡ của họ tham gia vào quá trình tìm hiểu để thu thập những thông tin cần thiết

1.3.2.2 Phương pháp thu thập thông tin

Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp

- Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp là phương pháp thu thập các thông tin, số liệu có sẵn thường có trong các báo cáo khuyến nông hoặc các tài liệu đã công bố Các thông tin này thường được thu thập từ các cơ quan, tổ

chức, văn phòng

- Trong phạm vi đề tài, em thu thập các số liệu đã được công bố liên quan đến vấn đề nghiên cứu tại UBND xã Tức Tranh – huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên và trang trại của thầy Trần Đình Quang

+ Số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Tức Tranh, xóm Gốc Gạo

+ Số liệu thống của UBND xã thu thập ở trên báo, trên internet liên quan tới phát triển mô hình Kinh Tế Trang Trại

Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp

Phương pháp PRA: PRA là một loạt các biện pháp tiếp cận và phương

pháp khuyến khích lôi cuốn người dân tham gia cùng chia sẻ thảo luận, phân tích kiến thức của họ về đời sống, điều kiện nông thôn để họ lập kế hoạch

thảo luận cũng như thực hiện và giám sát, đánh giá Đề tài này đã sử dụng các

công cụ PRA sau:

trại Trần Đình Quang và hộ gia đình để tìm hiểu về quá trình triển khai, thực hiện mô hình kinh tế trang trại nói chung, trạng trại cây ăn quả nói riêng Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn và xu hướng thực hiện trong tương lai Tìm hiểu vai trò của người dân trong thực hiện các công việc

vật, sự kiện với các mối quan hệ và trong một bối cảnh tồn tại của nó Quan sát trực tiếp cũng là một phương cách tốt để kiểm tra chéo những câu trả lời của người dân địa phương Trong quá trình nghiên cứu đề tài em sử dụng phương pháp quan sát trực tiếp thực trạng công tác tổ chức của chủ trang trại

1.3.2.3 Phương pháp phân tích số liệu

- Từ số liệu thu thập được trên địa bàn xã, tôi tiến hành tổng hợp và phân tích

- Xử lý thông tin trên word, excel

- Phương pháp thống kê: Được coi là chủ đạo để nghiên cứu các mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào, đầu ra, qua đó đánh giá so sánh và rút ra những kết luận, nhằm đưa ra các giải pháp có tính khoa học cũng như thực tế trong việc phát triển kinh tế trang trại

- Phương pháp chuyên khảo: dùng để thu thập và lựa chọn các thông tin, tài liệu, kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài Thông qua việc nghiên cứu để lựa chọn, kế thừa những gì tiến bộ vận dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả sản xuất của trang trại

- Phương pháp hạch toán chi phí sản xuất kinh doanh: phương pháp này đòi hỏi người quản lý trang trại phải ghi chép tỷ mỷ, thường xuyên, liên tục suốt trong quá trình sản xuất kinh doanh, nhằm biết được các yếu tố đầu vào,

đầu ra từ đó biết được thu nhập của trang trại trong một kỳ sản xuất kinh doanh, thông qua kết quả đó rút ra các kết luận nhằm định hướng cho kỳ tới

1.3.2.4 Chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất

Hệ thống chỉ tiêu về kết quả sản xuất kinh doanh của trang trại như: giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng, cụ thể là

+ Giá trị sản xuất (Gross Output): là giá trị bằng tiền của các sản phẩm sản xuất ra ở trang trại bao gồm phần giá trị để lại để tiêu dùng và giá trị bán

ra thị trường sau một chu kỳ sản xuất thường là một năm Được tính bằng sản lượng của từng loại sản phẩm nhân với đơn giá sản phẩm được xác định chi tiết theo các chỉ tiêu giá trị sản xuất trên 1 ha canh tác; GTSX trên 1 ngày công lao động; GTSX trên 1 đồng chi phí

Cách tính: GO = ∑ Pi.Qi

Trong đó: GO: giá trị sản xuất

Pi: giá trị sản phẩm hàng hóa thứ i

Qi: lượng sản phẩm thứ i

+ Chi phí trung gian (Intermediate Cost), là toàn bộ các khoản chi phí vật chất bao gồm các khoản chi phí nguyên vật liệu, giống, phân bón chi phí dịch vụ thuê ngoài

Cách tính: IC = ∑ Cij

Trong đó: IC: là chi phí trung gian

Cij: là chi phí nguyên vật liệu thứ i cho sản phẩm thứ j + Giá trị gia tăng (Value Added): là giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ cho các ngành sản xuất kinh doanh

IC =∑

Trong đó: Ci khoản chi phí thứ i Vậy IC là toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên và các dịch vụ được sử dụng trong tất cả quá trình sản xuất của trang trại như các chi phí: Giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, các loại chi phí khác…

Hay VA=V+C+M Trong đó:

1.4 Thời gian và địa điểm thực tập

- Thời gian: Từ ngày 26/12/2016 – 23/4 /2017

- Địa điểm: Trang trại Trần Đình Quang Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa – Công ty cổ phần khai khoáng miền núi tại xóm Gốc Gạo - xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Phần 2 TỔNG QUAN

2.1 Về cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến trang trại

2.1.1.1 Các khái niệm về kinh tế trang trại

Khái niệm trang trại

- Trang trại nói chung là cơ sở sản xuất nông nghiệp, ở đây nói về trang trại trong nền kinh tế thị trường thời kỳ công nghiệp hoá, với các khái niệm cụ

+ Trang trại có cơ sở vật chất kỹ thuật để đảm bảo sản xuất nông nghiệp, có

tổ chức lao động sản xuất kinh doanh, có quản lý kiểu doanh nghiệp [8]

+ Trang trại là tổ chức sản xuất nông nghiệp có vị trí trung tâm thu hút các hoạt động kinh tế của các tổ chức sản xuất tư liệu sản xuất, các hoạt động dịch vụ và các tổ chức chế biến tiêu thụ nông sản

+ Trang trại là loại hình sản xuất đa dạng và linh hoạt về tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp [8]

+ Trang trại có các hình thức sở hữu tư liệu sản xuất và phương thức quản lý khác nhau

+ Trang trại thường có các quy mô khác nhau (nhỏ, vừa và lớn ) song song tồn tại lâu dài với sự thay đổi về cơ cấu tỷ lệ và qui mô trung bình…Trang trại thường có các cơ cấu sản xuất khác nhau với cơ cấu thu nhập khác nhau, trong và ngoài nông nghiệp, với phương thức quản lý kinh

doanh khác nhau (chuyên môn hoá, đa dạng hoá sản phẩm) với trình độ năng lực sản xuất khác nhau

Tóm lại: Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm, ngư nghiệp, có mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của chủ thể độc lập Sản xuất được tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất được tập trung tương đối lớn, với cách thức tổ chức quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao: hoạt động

tự chủ và luôn gắn với thị trường

Khái niệm kinh tế trang trại

Kinh tế trang trại là nền kinh tế sản xuất nông sản hàng hoá, phát sinh

và phát triển trong thời kỳ công nghiệp hoá, thay thế cho nền kinh tế tiểu nông

tự cấp tự túc

Kinh tế trang trại là tổng thể các quan hệ kinh tế của các tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh nông nghiệp bao gồm: các hoạt động trước và sau sản xuất nông sản hàng hoá xung quanh các trục trung tâm là hệ thống các trang trại thuộc các ngành, nông, lâm, ngư nghiệp ở các vùng kinh tế khác nhau.Kinh tế trang trại là sản phẩm thời kỳ công nghiệp hoá Quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại gắn liền với quá trình công nghiệp hoá từ thấp đến cao Thời kỳ bắt đầu công nghiệp hoá kinh tế trang trại với tỷ trọng còn thấp, qui mô nhỏ và năng lực sản xuất hạn chế, nên chỉ đóng vai trò xung kích trong sản xuất nông sản hàng hoá phục vụ công nghiệp hoá Thời kỳ công nghiệp hoá đạt trình độ kinh tế trang trại với tỷ trọng lớn, quy mô lớn và năng lực sản xuất lớn trở thành lực lượng chủ lực trong sản xuất nông sản hàng hoá cũng như hàng nông nghiệp nói chung phục vụ công nghiệp hoá Kinh tế trang trại phát triển trong thời kỳ công nghiệp hoá, phục vụ nhu cầu sản xuất hàng hoá trong công nghiệp là phù hợp với quy luật phát triển

kinh tế, là một tất yếu khách quan của nền kinh tế nông nghiệp trong quá trình chuyển từ sản xuất tự cấp, tự túc lên sản xuất hàng hoá [8]

Kinh tế trang trại đến nay đã khẳng định vị trí của mình trong sản xuất hàng hoá thời kỳ công nghiệp hoá ở các nghành sản xuất nông- lâm - ngư - nghiệp ở các vùng kinh tế ở nhiều nước trong khu vực và trên thế giới Đã thích ứng với các trình độ công nghiệp hoá khác nhau

Khái niệm kinh tế trang trại tổng hợp

Kinh tế trang trại tổng hợp là một nền sản xuất kinh tế trong nông nghiệp với nông sản hàng hoá là sản phẩm của chăn nuôi đại gia súc, gia cầm

và các sản phẩm của trồng trọt rau,củ,quả…Đó là tổng thể các mối quan hệ kinh tế của các tổ chức sản xuất hoạt động kinh doanh nông nghiệp

Kinh tế trang trại tổng hợp cũng là sản phẩm của thời kỳ công nghiệp hoá, quá trình hình thành và phát triển các trang trại gắn liền với quá trình công nghiệp hoá từ thấp đến cao, tỷ trọng hàng hoá từ thấp đến cao cũng nh-

ư trình độ sản xuất, quy mô và năng lực sản xuất đáp ứng được nhu cầu sản phẩm hàng hoá như thịt, trứng, sữa,rau củ,quả… trên thị trường, phù hợp với

sự phát triển kinh tế thị trường hiện nay [8]

Vậy có thể đúc kết lại khái niệm về kinh tế trang trại tổng hợp nó là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông nghiệp với mục đích chủ yếu

là sản xuất hàng hoá như: thịt, trứng, sữa,rau,củ,quả…Với quy mô đất đai, các yếu tố sản xuất đủ lớn, có trình độ kỹ thuật cao, có tổ chức và quản lý tiến bộ,

có hạch toán kinh tế như các doanh nghiệp

2.1.1.2 Khái niệm về hiệu quả kinh tế

Hiệu quả khin tế (HQKT) được bắt nguồn từ sự thoả mãn ngày càng tăng các nhu cầu vật chất và tinh thần của tất cả các thành viên trong xã hội cũng như khả năng khách quan của sự lựa chọn trên cơ sở trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và sự giới hạn của nguồn lực Quá trình tái sản xuất

vật chất, sản phẩm hàng hoá và dịch vụ sản xuất ra là kết quả của sự phối hợp các yếu tố đầu vào theo công nghệ, kỹ thuật sản xuất nhất định

Các nhà kinh tế học đã chứng minh rằng nền kinh tế chịu sự chi phối bởi quy luật khan hiếm nguồn lực, trong điều kiện nhu cầu của toàn xã hội về hàng hoá và dịch vụ ngày càng tăng lên Vì vậy, bắt buộc xã hội phải lựa chọn, từng cơ sở sản xuất, kinh doanh phải lựa chọn, sao cho sử dụng một nguồn lực nhất định, phải tạo ra được khối lượng hàng hoá và dịch vụ cao tối

đa nhất Đó là một trong những mục tiêu quan trọng của xã hội và từng cơ sở sản xuất, kinh doanh

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh sử dụng nguồn nhân lực, vật lực để đạt được hiệu quả cao nhất hay nói cách khác hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh chất lượng của một hoạt động kinh tế Nâng cao chất lượng một hoạt động kinh tế là tăng cường lợi dụng các nguồn lực có sẵn 5 trong một hoạt động kinh tế Đây đòi hỏi khách quan của một nền sản xuất xã hội, do nhu cầu vật chất ngày càng cao

Khái niệm HQKT mang tính chất tương đối về không gian và thời gian, phụ thuộc vào trình độ phát triển về kinh tế, xã hội, đặc điểm lịch sử và truyền thống cũng như những điều kiện tự hiên của mỗi quốc gia, mỗi địa phương và vùng lãnh thổ ảnh hưởng bởi sự phát triển của khoa học và công nghệ, sự phát triển và biến động của nền kinh tế trong nước và quốc tế, sự thay đổi về nhu cầu và thị hiếu người tiêu dùng

2.1.1.3 Tiêu chí định lượng để xác định kinh tế trang trại

Theo quy định tại Điều 5 Thông tư số 27/2011/TT – BNNPTNT ngày 13/04/2011 của Bộ NN – PTNT quy định về tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại [1]

Cá nhân, hộ gia đình sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản đạt tiêu chuẩn kinh tế trang trại thỏa mãn điều kiện sau:

Đối với cơ sở trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, sản xuất tổng hợp

- Có diện tích trên mức hạn điền, tối thiểu:

+ 3,1 ha đối với vùng Đông Nam Bộ và Đồng Bằng Sông Cửu Long + 2,1 ha đối với các tỉnh còn lại

- Giá trị sản lượng hàng hóa đạt 700 triệu đồng/năm

Đối với cơ sở chăn nuôi

Giá trị sản lượng hàng hóa từ 1.000 triệu đồng/năm trở lên

Đối với cơ sở sản xuất lâm nghiệp

Diện tích tối thiểu 31 ha và giá trị sản lượng hàng hóa bình quân đạt

500 triệu đồng/năm trở lên

2.1.2 Các văn bản pháp lý liên quan đến trang trại

• Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP Ngày 02 tháng 02 năm 2000 của

Chính Phủ: Về kinh tế trang trại

• Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK Ngày 23 tháng 6 năm

2000 của Liên bộ NN & PTNT – Tổng cục thống kê hướng dẫn tiêu chí để xác định kinh tế trang trại Về hướng dẫn tiêu chí để xác định kinh tế trang trại

• Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Kinh nghiệm của các trang trại khác

2.2.1.1 Tình hình phát triển kinh tế trang trại trên thế giới

Ở hầu hết các nước, trang trại là hình thức sản xuất giữ vị trí xung kích trong quá trình công nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn và trở thành lực lượng chủ lực khi nền kinh tế phát triển đến giai đoạn cao Kinh tế trang trại phát triển mạnh ở thời kỳ các nước tiến hành công nghiệp hoá sau đó, khi công nghiệp phát triển thì số lượng trang trại có xu hướng giảm dần và quy

mô trang trại có xu hướng tăng lên

* Tình hình phát triển kinh tế trang trại ở một số nước Châu Á

Ở Châu Á, chế độ phong kiến kéo dài cho nên kinh tế trang trại sảnxuất hàng hóa ra đời chậm hơn Tuy vậy, vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX sự xâm nhập của tư bản phương tây vào các nước Châu Á, cùng với việc xâm nhập của phương thức sản xuất kinh doanh tư bản chủ nghĩa, đã làm nẩy sinh hình thức kinh tế trang trại trong nông nghiệp Trong quá trình phát triển kinh

tế trang trại ở các nước trên thế giới đã có những biến động lớn về quy mô, số lượng và cơ cấu trang trại

“Đặc biệt các nước vùng Đông Á như: Đài Loan 0,047 ha/người, Malaixia 0,25 ha/người, Hàn Quốc 0,053 ha/người, Nhật Bản 0,035 ha/người,… các nước có nền kinh tế phát triển như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan sự phát triển kinh tế trang trại cũng theo quy luật, số lượng trang trại giảm và quy mô diện tích tăng Ví dụ: ở Nhật Bản năm 1950 số lượng trang trại là 6.176.000 trang trại đến năm 1993 chỉ còn 3.691.000 trang trại và diện tích bình quân năm 1950 là 0,8 ha, năm 1993 tăng lên là 1,38 ha” [9]

Do bình quân ruộng đất thấp nên ở một số nước và lãnh thổ Châu Á, Nhà nước đã quy định mức hạn điền với nông dân như ở Nhật Bản, Han Quốc (không quá 3 ha) Ấn Độ (không quá 7,2 ha) Ở Nhật Bản năm 1990 số trang trại dưới 0,5 ha chiếm 41,9%, từ 0,5% ha đến 1 ha chiếm 30,7% trên 1 ha chiếm 25,6% Ở Hàn Quốc năm 1985 diện tích trang trại dưới 0,5 ha, chiếm 29,7%; từ 0,5 đến 1 ha chiếm 34,7% trên 1 ha, chiếm 35,6% [5], [9]

Như vậy ở Châu Á nói chung hiện tượng tích tụ ruộng đất diễn ra chậm trong vấn đề phát triển kinh tế trang trại Trong sự phát triển kinh tế trang trại gia đình, vấn đề tích tụ ruộng đất để mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh không chỉ chịu sự tác động từ cạnh tranh, phân hóa mà còn chịu tác động từ chính sách luật pháp của Nhà nước

Tình hình phát triển kinh tế trang trại ở một số nước Châu Âu

Ở Châu Âu, năm 1950 có 453.000 trang trại, đến năm 1987 giảm xuống 254.000 trang trại Tốc độ giảm bình quân hàng năm là 2,1% Nước Pháp năm

1955 có 2.285.000 trang trại, năm 1993 còn 801.400 trang trại, tốc độ trang trại giảm bình quân hàng năm là 2,7% Diện tích bình quân của trang trại qua các năm có xu hướng tăng lên (nước Anh năm 1950 là 36 ha, năm 1987 là 71

ha, ở Pháp 1955 là 14 ha, năm 1985 là 35,1 ha, ở Cộng Hòa Liên Bang Đức năm 1949 là 11 ha, năm 1985 là 15 ha, Hà Lan 1950 là 7 ha, năm 1987 là 16 ha) [5], [9]

Như vậy, ở các nước tư bản Tây Âu số lượng trang trại đều có xu hướng giảm, quy mô trang trại lại tăng lên

* Tình hình phát triển kinh tế trang trại ở nước Mỹ

Nước Mỹ là nơi có kinh tế trang trại rất phát triển Năm 1950 ở Mỹ có 5.648.000 trang trại và có xu hướng giảm dần về số lượng Năm 1960 còn 3.962.000, năm 1970 còn 2.954.000 và năm 1992 còn 1.925.000 Như vậy số lượng trang trại từ năm 1950 đến 1992 giảm bình quân là 2,6% Trong khi diện tích bình quân của trang trại cũng tăng lên, năm 1950 là 86 ha, năm 1960

là 120 ha, năm 1970 là 151 ha và năm 1992 là 198,7 ha, diện tích trang trại tăng bình quân hàng năm 2% [9]

2.2.1.2 Kinh nghiệm phát triển trang trại trong nước

Mặc dù đã xuất hiện từ rất lâu, nhưng kinh tế trang trại của Việt Nam chỉ phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, có thể xem thực hiện chỉ thị

100 Ban bí thư TW khóa IV, NQ 10 của bộ chính trị về phát huy vai trò tự chủ của kinh tế hộ nông dân và đặc biệt sau khi luật đất đai ra đời năm 1993 thì kinh tế trang trại thực sự đã có bước phát triển khá nhanh và đa dạng

Bảng 2.1 Số trang trại phân theo ngành hoạt động và phân

theo địa phương trong cả nước

Tiêu chí

TT trồng cây hằng năm

TT Trồng cây lâu năm

TT chăn nuôi

TT nuôi trồng thủy sản

(Nguồn: Tổng cục thống kê năm 2013)

Nếu theo quy định của cục thống kê về tiêu chuẩn trang trại (Quyết định số 359/1998/QĐ- TCTK ngày 01/07/1989) thì năm 2013 cả nước có 45.372 trang trại Trong đó chia theo hướng sản xuất có 37.949 trang trại trồng cây công nghiệp lâu năm và cây hàng năm, chiếm 83,6%; 1306 trang trại nuôi trồng thủy sản, chiếm 3,8%; 2559 trang trại kinh doanh tổng hợp đa ngành, chiếm 5,6% [9]

Ngoài việc góp phần làm giàu cho các chủ trang trại, phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam trong những năm qua đã giải quyết việc lam tại chỗ cho hơn 50.000 lao động làm thuê thường xuyên và 520.000 lao động làm thuê

theo thời vụ tạm thời ở nông thôn Tổng số vốn huy động đầu tư phát triển kinh tế trang trại ước tính là 2.730,8 tỷ đồng, thu nhập hầng năm của từ các hoạt động kinh tế trang trại là 1.032,6 tỷ đồng Ngoài ra các trang trại còn đóng góp đáng kể vào việc bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao độ che phủ của rừng từ 22% lên 28% Kinh tế trang trại đã tự khẳng đinh vai trò của mình trên hầu khắp các vùng kinh tế: đồi núi, đồng bằng, ven biển [9]

2.2.2 Bài học kinh nghiệm từ các trang trại khác

Mô hình sản xuất trang trại trên địa bàn cả nước ta nói chung cũng như trong xã Tiên Hội nói riêng, việc tổ chức sản xuất trang trại tại xã Tiên Hội ngày càng phát triển mạnh mẽ Trong toàn xã có nhiều trang trại được hình thành đa phần là trang trại do một hộ gia đình xây dựng tổ chức nên từ những công cụ thô sơ nhất cho tới những công cụ máy móc tiên tiến hơn, mỗi trang trại chuyên sâu về mỗi hình thức khác nhau như trang trại gà, trang trại lợn,trang trại cây ăn quả như vải thiều, nhãn Mỗi trang trại có những cách thức tổ chức sản xuất khác nhau để đẩy mạnh quá trình sản xuất đạt hiệu quả cao tại trang trại

Kinh tế trang trại ở Vĩnh Phúc

Năm 2011, cả nước có 135.437 trang trại, trong đó tập trung ở hai vùng chính là Đồng bằng Sông Cửu long và Đồng bằng Sông Hồng Riêng tỉnh Vĩnh Phúc có 1.327 trang trại (Năm 2013 chỉ có 105 trang trại) Về cơ cấu loại hình chủ yếu là trang trại tổng hợp, chiếm 53,4% tổng trang trại toàn tỉnh, sau đó đến trang trại chăn nuôi chiếm 30,1% [9]

Hiện nay, trang trại gia đình chiếm tỷ lệ cao nhất 77,5%, người chủ trang trại hầu hết là nông dân đang sống ở nông thôn, họ là người trực tiếp điều hành và tham gia sản xuất trong trang trại của mình Trang trại liên doanh chiếm tỷ lệ tương đối lớn (10%), tiếp theo là các loại hình trang trại cá

nhân (7,5%), các loại hình trang trại nhà nước và trang trại đi thuê để sản xuất chiếm khoảng 2,5% cho mỗi loại [9]

Số liệu khảo sát cho thấy rằng hiện nay các trang trại mới chỉ tập trung đến khâu sản xuất ra sản phẩm, chưa chú ý nhiều đến khâu phân phối sản phẩm hiệu quả Chỉ có 14,17% trang trại có đăng ký kinh doanh, 7,5% trang trại chưa có cửa hàng tiêu thụ sản phẩm, còn lại hầu hết các trang trại đều không chủ động được đầu ra cho sản phẩm

Có thể thấy rằng, kinh tế trang trại ở Vĩnh Phúc hiện phát triển khá nhanh, đa dạng về loại hình Tuy nhiên sự phát triển của các trang trại còn mang tính tự phát do quy hoạch phát triển kinh tế trang trại còn chậm và chất lượng chưa cao

Kinh tế trang trại ở Hải Dương

Theo Chi cục Hợp tác xã và Phát triển nông thôn tỉnh Hải Dương, cho đến nay, toàn tỉnh Hải Dương có 659 trang trại Trong đó có 434 trang trại sản xuất, kinh doanh tổng hợp; 100 trang trại chăn nuôi lợn và gia cầm; 25 trang trại thuỷ sản; 12 trang trại trồng cây lâu năm; 60 trang trại trồng cây ăn quả; 1 trang trại trồng cây cảnh, Hệ thống các trang trại đang sử dụng gần 1.900 ha đất, bình quân, mỗi trang trại sử dụng 2,87 ha và đấu tư cho sản xuất, kinh doanh trên 221 triệu đồng Các trang trại đang sử dụng trên 3.280 lao động Bình quân mỗi trang trại sử dụng 5 lao động Doanh thu của trang trại năm

2006 ước đạt trên 158 tỷ đồng [8]

Tuy nhiên, trang trại ở Hải Dương phần lớn đang trong giai đoạn hoàn thành xây dựng cơ bản Bởi vì phần lớn trang trại chỉ được lập trên cơ sở tận dụng đất thùng vũng, vượt lập ruộng một vụ bấp bênh Hầu như không cótrang trại được lập trên đất “nhất đẳng điền” Hệ thống trang trại ở Hải Dương lại chưa có loại sản phẩm chủ yếu, làm chủ trên thị trường bằng thương hiệu [8]

Kinh tế trang trại ở Thái Nguyên

Đặc trưng nói chung về kinh tế trang trại ở tỉnh Thái Nguyên, là đều được hình thành do tính tất yếu khách quan, do xu thế của của nền kinh tế sản xuất hàng hoá, cùng với chủ trương đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp, chủ trương phát triển kinh tế đa thành phần và đặc biệt coi trọng kinh tế hộ nông dân, là thành phần kinh tế chủ yếu trong nông nghiệp

Kinh tế trang trại Thái Nguyên chia làm 3 vùng:

- Vùng cao:

Kinh tế trang trại vùng núi cao phát triển kém nhất trong ba vùng, chủ yếu là tự phát, các loại hình trang trại thiên về xu hướng lâm nghiệp, và trồng cây lâu năm, trang trại lâm nghiệp chiếm 33,7%, trồng cây lâu năm 10,4%, chăn nuôi chiếm 39%, có ba loại hình trang trại chiếm tỷ lệ ít nhất chưa đến 3% đó là trang trại nuôi trồng thủy sản và trang trại trồng cây ăn quả và cây hàng năm Chủ trang trại chủ yếu là nông dân, trình độ về mọi mặt đều thấp, không mạnh dạn đầu tư, cụ thể bình quân mỗi trang trại chỉ có chi phí là 78.172.000.đ thấp hơn hẳn so với các vùng khác Chính những yếu tố trên đã ảnh hưởng lớn đến kết quả sản xuất kinh doanh của trang trại, thu nhập bình quân trên trang trại là 33.485.000.đ

- Vùng thấp:

Kinh tế trang trại vùng thấp phát triển mạnh mẽ nhất, tuy rằng diện tích đất các loại giảm, bình quân chỉ có 2,07ha trên một trang trại chỉ bằng 17,7% diện tích của vùng cao nhưng giá trị sản xuất kinh doanh bình quân của 1 trang trại là 285.557.000.đ tăng 255,7%, thu nhập bình quân trên một trang trại là 67.405.000.đ tăng 201 % so với vùng cao Loại hình trang trại chủ yếu vẫn là chăn nuôi chiếm 71,2% Tóm lại vùng này sản xuất kinh doanh có hiệu quả cao hơn nhiều so với vùng núi cao, các yếu tố chủ yếu vẫn là do điều kiện

tự nhiên và nhận thức và trình độ của chủ trang trại Chính những điều đó có

tác động lớn đến hiệu quả kinh tế của trang trại ví dụ GO/LĐ là 88.68 triệu đồng, điều này có nghĩa giá trị sản lượng sản xuất ra tính trên một lao động là rất cao bởi vậy cần nhân rộng mô hình kinh tế trang trại; VA/LĐ là 20.93 triệu đồng, đồng nghĩa với giá trị tăng thêm một lao động trên tháng là 1.744.166.đ; GV/IC là 1.23 lần điều này chứng tỏ tỷ xuất hàng hóa bán ra so với một đồng chi phí trong một năm là rất cao đồng nghĩa với số tăng 23%, điều này rất khả thi khi có thể mạnh dạn bằng mọi nguồn lực nhằm nâng cao vốn đầu tư cho kinh tế trang trại nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất [9]

- Vùng giữa:

Vùng này phát triển chủ yếu loại hình trang trại chăn nuôi chiếm tới 76,5% trên tổng số trang trại của vùng Thu nhập bình quân trong vùng đạt 41.176.000 đ có giá trị sản xuất kinh doanh bình quân 225.534.000 đ, mặc dù diện tích đất bình quân trên 1 trang trại chỉ chiếm 0,96 ha Giá trị hàng hóa bán ra trên lao động là rất cao chiếm 70,67 triệu đồng và cao nhất vẫn là trang trại chăn nuôi đạt 82,53 triệu đồng Hiện vùng này diện tích đất bình quân trên trang trại rất thấp nên chỉ nên đầu tư vào việc chuyên chăn nuôi gia súc

và gia cầm, tiện cho việc cung cấp sản phẩm cho vùng Thành phố, vùng này chiếm rất nhiều ưu thế như: cơ sở hạ tầng thuận lợi, tiếp cận với khoa học kỹ thuật, điều kiện tiêu thụ sản phẩm dễ dàng, việc huy động lao động nhàn dỗi rất đơn giản chứ không như vùng núi cao [9]

Như vậy, kinh tế trang trại đang ngày càng trở nên phổ biến rộng khắp mọi vùng kinh tế của đất nước từ đồng bằng, trung du, miền núi đến ven biển

và ngày càng chứng tỏ là loại hình tổ chức kinh tế có hiệu quả trong nông nghiệp, nông thôn Kinh tế trang trại khá đa dạng về quy mô, loại hình sản hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường sinh thái rõ rệt nhờ phát huy tốt nội lực, khai thác mọi nguồn tiềm năng và cơ hội để phát triển Kinh tế trang trại đã biến những vùng đất hoang, khô cằn hoặc ngập úng quanh năm thành những

vùng kinh tế trù phú, đầu tư cao, tạo việc làm, tăng của cải vật chất cho mình, cộng đồng và cho xã hội

2.2.3 Tình hình nghiên cứu bưởi trên thế giới

2.2.3.1 Tình hình sản xuất cây bưởi trên thế giới

Tổng xuất khẩu bưởi tươi trên thế giới đạt 804 ngàn tấn trong năm

2013, giảm so với 811 ngàn tấn xuất năm 2012 Xuất khẩu bưởi của các nước

dự báo đạt (đơn vị: ngàn tấn): Nam Phi 220; Mỹ 210; Trung Quốc 140; Thổ Nhĩ Kỳ 110; Ixraen 76; EU-27 20; Mêhicô 18 và các nước khác [19]

Tổng sản lượng bưởi tươi (bao gồm cả bưởi chùm) thế giới năm 2013 đạt 5,25 triệu tấn, giảm 7% so với 5,62 triệu tấn của năm 2012 do thời tiết xấu làm giảm sản lượng ở Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ Sản lượng bưởi của các nước đạt (đơn vị: ngàn tấn): Trung Quốc 2.900; Mỹ 1.031; Nam Phi 410; Mêhicô 350; Ixraen 235; Thổ Nhĩ Kỳ 150; EU-27 90; và các nước khác [19]

Ở Trung Quốc, bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến và Đài Loan Trung Quốc

là nước đứng đầu thế giới về sản xuất bưởi Theo một số tài liệu mới đây cho rằng: Các loại cây ăn quả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các loại cây ăn quả khác Năm 1989 diện tích bưởi ở Trung Quốc là 49.186

ha, sản lượng là 218.000 tấn Tuy nhiên đến năm 2008, riêng bưởi Sa Điền cũng có diện tích tới 30.000 ha, sản lượng 750.000 tấn (Cục Nông nghiệp Quảng Tây, 2009) Ở Phúc Kiến, bưởi Quan Khê cũng đạt tới diện tích 40.000

ha và sản lượng 20.000 tấn [19]

Tại Thái Lan bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần miền Bắc và miền Đông Năm 1987, Thái Lan trồng 1.500 ha bưởi cho sản lượng 76.275 tấn với giá trị 28 triệu đôla Mỹ (Trần Thế Tục, 1995) Đến năm

2007, theo Somsri, diện tích bưởi ở Thái Lan khoảng 34.354 ha và sản lượng

khoảng 197.716 tấn, bao gồm cả bưởi chùm Năm 2009, Thái Lan trồng 14.136 ha và đạt sản lượng 19.326 tấn

Philippines là một nước sản xuất nhiều bưởi Trong tập đoàn cây có múi, bưởi chiếm tới 33% Năm 1987 Philippines có 4.400 ha bưởi, sản lượng 34.735 tấn, giá trị gần 80 triệu pê-xô

Ở Ấn Độ, bưởi và bưởi chùm trồng trên quy mô thương mại ở một số vùng Bưởi chùm là loại quả được dùng để ăn sáng phổ biến ở nhiều nước, Những vùng khô hạn như Punjab là nơi lý tưởng với bưởi chùm Bưởi có thể chọn được lượng mưa lớn và phát triển tốt ở vùng KonKan Năm 2005,

Ấn Độ sản xuất được 142.000 tấn bưởi và bưởi chùm Năm 2009, sản lượng

bưởi quả đạt 183.922 tấn, xếp thứ 2 về sản xuất bưởi quả ở các nước châu Á

Theo số liệu thống kê của FAO trong các năm gần đây, tình hình sản xuất bưởi trên thế giới được tổng hợp trong Bảng 2.2

Bảng 2.2 Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới từ năm 2008-2012

(ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

năng suất là 25,7061 tấn/ha đến năm 2012 đạt 27,8081 tấn/ha Điều đó thể hiện sự quan tâm áp dụng tiến bộ KHKT vào sản xuất của nhà vườn

2.2.3.2 Tình hình tiêu thụ sản phẩm bưởi trên thế giới

Tổng mức tiêu thụ bưởi tươi trên thế giới năm 2013 đạt 4,22 triệu tấn, giảm 7% so với năm 2012 là 4,56 triệu tấn, do thời tiết diễn biến phức tạp ảnh hưởng đến sản lượng bưởi Các nước tiêu thụ bưởi lớn trên thế giới: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Mêhicô, Nga, Achentina…

Tổng lượng bưởi tươi đem chế biến trên thế giới năm 2013 là 974 ngàn tấn, giảm 1 triệu tấn so với năm 2012 Trong đó, Mỹ 506 ngàn tấn, Nam Phi

185 ngàn tấn, Mêhicô 80 ngàn tấn

Về tiêu thụ bưởi: Nhật Bản là thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi Trong năm 2009 bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.755.972 thùng (80.851tấn) bưởi tươi, năm 2008: 6 - 7 triệu thùng(102-119 nghìn tấn), năm 2007:

8 triệu thùng (136 nghìn tấn) Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng 6 triệu thùng (96.721tấn) bưởi trong năm 2008, tăng gần 1,55 triệu thùng so với năm [15] Tại các thị trường châu Âu, ngoại trừ mặt hàng thanh long có số lượng xuất khẩu lớn, các mặt hàng quả khác, như: bưởi, xoài, chôm chôm… hay các loại rau khác của Việt Nam có khối lượng khá khiêm tốn Mặt hàng rau đã được xuất khẩu trở lại bình thường vào thị trường châu Âu, tuy nhiên với khối lượng không nhiều

Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưa thích Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi

là loại quả có múi quý hiếm Năm 2009, Nga nhập 60 ngàn tấn bưởi, tăng so với 32 ngàn tấn năm 2007 Các nước cung cấp bưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kỳ, Ixraen, Nam Phi và Achentina

Thị trường xuất khẩu bưởi Da Xanh (BDX) ngày càng mở rộng không chỉ trong nước mà mở rộng ra nước ngoài Hiện nay, bưởi da xanh của Bến

Tre đã xuất khẩu sang nhiều nước như: Đức, Canada, Hà Lan, Cộng hòa Séc, Nga, Hồng Kông, Trung Quốc Từ đầu năm 2014, có thêm nhiều doanh nhân đến từ Pháp, Nhật tìm hiểu và đặt hàng với số lượng lớn Đối với các tỉnh phía Bắc, bưởi Da Xanh chủ yếu được tiêu thụ trong nước Nguyên nhân là do các doanh nghiệp không đủ sản lượng lớn, ổn định để xuất khẩu Vì vậy, các tỉnh 13 đã có chủ trương mở rộng diện tích bưởi Da Xanh theo hướng liên kết thông qua các tổ hợp tác để doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm cho nhà vườn Ngoài ra, nhà vườn tham gia vào tổ hợp tác sẽ cùng sản xuất theo một quy trình, từ đó đảm bảo chất lượng trái bưởi Da Xanh đồng đều hơn [3], [11]

2.2.4 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

2.2.4.1 Tình hình sản xuất cây bưởi ở Việt Nam

Cây ăn quả có vị trí quan trọng trong đời sống và trong nền kinh tế Quả là những sản phẩm có giá trị sử dụng rộng rãi, cung cấp nhiều chất dinh dưỡng, chất vi lượng, khoáng chất bổ dưỡng, là thuốc có tác dụng phòng chữa bệnh cho con người

Trồng cây bưởi Da Xanh có tác dụng cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân, đưa các hộ nông dân từ trung bình lên hộ có thu nhập khá và hộ giàu HQKT và sự ổn định của vườn cây bưởi gắn liền với cuộc sống định canh, định cư, hạn chế phá rừng làm nương rẫy [4]

Theo số liệu thống kê riêng biệt về từng loại quả có múi, song cũng dễ dàng nhận thấy rằng ở nước ta bưởi được trồng ở hầu hết khắp các tỉnh trong

cả nước và có nhiều vùng sản xuất tập trung nổi tiếng tới hàng trăm ha như vùng bưởi Đoan Hùng - Phú Thọ (khoảng 300 ha), Phúc Trạch - Hà Tĩnh (800 ha), Thanh Trà - Thừa Thiên Huế (1000 ha), Biên Hòa - Đồng Nai, vv…, đặc biệt là vùng bưởi Đồng bằng sông Cửu Long [4]

Theo số liệu điều tra cho thấy diện tích bưởi Diễn ở Hà Tây (cũ) năm

2006 lên đến gần 650 ha Những huyện có nhiều diện tích bưởi Diễn là: Đan

Phượng, Phúc Thọ, Hoài Đức, Chương Mỹ, Quốc Oai, , riêng xã Thượng

Mỗ huyện Hoài Đức, diện tích bưởi Diễn có khoảng 125 ha; xã Phú Diễn huyện Từ Liêm diện tích bưởi Diễn khoảng 53 ha với 600 hộ trồng bưởi (Phạm Ngọc Liễu, Nguyễn Ngọc Thi 1999) [10]

Trồng bưởi mang lại hiệu quả kinh tế cao Ở Thượng Mỗ, tỉnh Hà Tây (cũ) người ta tính được hiệu quả kinh tế của trồng bưởi gấp 4 - 5 lần so với trồng lúa Giá trị thu nhập của 1 sào bưởi lên khoảng trên 10 triệu đồng Còn đối với bưởi Đoan Hùng, thông thường những nhà trồng 30 cây bưởi cũng thu 14 được mỗi năm 15 - 20 triệu đồng/năm Ở Đồng bằng sông Cửu Long hiệu quả của trồng bưởi Năm Roi không có gì phải bàn cãi vì giá mỗi chục bưởi (14 quả) loại

1 từ 68 ngàn đồng đến 120 ngàn đồng trong thời điểm từ Tết Nguyên Đán đến tháng 5 âm lịch, tính ra 1 công bưởi (1000 m2) thu được vài chục đến cả trăm triệu đồng mỗi năm Các hộ trồng bưởi Da xanh ở tỉnh Bến Tre đều thu nhập trên 150 triệu đồng/ha (Phạm Ngọc Liễu, Nguyễn Ngọc Thi, 1999) [10]

Phát triển cây bưởi Da Xanh góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm tại chỗ, chuyển nền kinh tế độc canh, tự cấp,

tự túc sang sản xuất hàng hoá, xây dựng nền nông nghiệp sinh thái bền vững

Bảng 2.3 Tình hình sản xuất bưởi ở Việt Nam từ năm 2008 – 2012

(ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

Qua bảng 2.3 về tình hình sản xuất bưởi ở Việt Nam qua các năm từ

2008 – 2012 ta thấy tình hình sản xuất bưởi không có sự thay đổi đáng kể, sự chênh chênh lệch ít về diện tích, sản lượng tăng lên qua các năm Diện tích thu hoạch năm 2008 là 2.200 ha đến năm 2012 là 2.300, qua 4 năm tăng 100

ha nhưng sản lượng tăng lên 3.500 tấn bưởi tươi Năm 2008 là 24.000 tấn đến năm 2012 là 27.500 tấn Qua đó thể hiện được tình hình chăm sóc, đầu tư của người trồng bưởi có sự thay đổi theo hướng tích cực Không chỉ diện tích, sản lượng bưởi tăng lên mà chất lượng bưởi cũng tốt hơn, vì thế giá cả cũng tăng lên làm cho HQKT tăng cao từ việc trồng bưởi

Từ trước năm 1995, nhắc đến các giống bưởi ngon, người ta thường hay nhắc tới bưởi Biên Hoà, bưởi đường Giáo Bảo, bưởi Năm Roi ở miền Nam hay bưởi Diễn, bưởi Đoan Hùng ở miền Bắc Mãi tới năm 1996, sau hội thi trái ngon

do Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam tổ chức, giống bưởi da xanh của vùng đất Bến Tre mới được “nhớ mặt, đặt tên” và được thị trường biết tới

Từ đó, giống bưởi này được các hộ làm giống ở Chợ Lách, Bến Tre quan tâm nhân giống bằng phương pháp mới, tạo ra nhiều giống cung cấp cho người trồng Những cây sau này cũng được nhà vườn trồng và chăm sóc tốt hơn đã cho trái rất ngon BDX có điểm đặc biệt là dù đã chín hay còn xanh đều giữ sắc vỏ xanh Tép bưởi đều, dễ tróc, có màu hồng, hương vị ngọt, thơm ngon, ít có thứ bưởi nào sánh kịp Chính vì thế, mặc dù có giá cao hơn các loại bưởi khác, BDX vẫn được thị trường đặc biệt ưa chuộng, nhất là vào dịp lễ Tết

Bưởi ở Việt Nam chủ yếu sử dụng ăn tươi và hiện tại sản xuất bưởi của nước ta vẫn chưa đủ để cung cấp cho thị trường trong nước Một vài năm gần đây đã có một số công ty như Hoàng Gia, Đông Nam đã bắt đầu những hoạt động như đầu tư sản xuất, áp dụng các biện pháp quản lý chất lượng theo hướng thực hành nông nghiệp tốt (GAP-Good Agricultural Practices), đăng

ký thương hiệu một số giống bưởi ngon ở nước ta như Năm Roi, Da xanh, Phúc Trạch, với mục đích xuất khẩu ra thị trường nước ngoài

Sản xuất bưởi ở nước ta vẫn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch, đặc biệt là việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất, chất lượng theo hướng vệ sinh an toàn thực phẩm

2.2.4.2 Một số mô hình trồng bưởi ở Việt Nam

Thời gian qua, BDX là một trong những loại trái cây luôn giữ được giá

cả ổn định cũng như sự ưa chuộng của thị trường Giống BDX, trước tiên được trồng ở Chợ Lách, Bến Tre đã được nhân rộng nhiều nơi ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, đem lại nguồn thu nhập lớn cho bà con nông dân

Mô hình trồng bưởi Da Xanh xen dừa xiêm

Tại xã Mỹ Thạnh An, thị xã Bến Tre có nhiều mô hình trồng bưởi Da Xanh xen dừa xiêm Đây được xác định là cây trồng mũi nhọn trong chương

16 trình phát triển nông nghiệp hàng hóa trong tỉnh Bến Tre Một trong những nông dân thành công mô hình trồng BDX xen dừa xiêm là anh Trương Minh Tuấn - chia sẻ: “Dừa xiêm ăn lâu dài, cây có tán không lớn lắm, chỉ 7 - 8 mét,

sẽ tạo bóng râm hợp lý cho cây bưởi” Với 5 công đất trồng xen 150 cây bưởi

da xanh và 60 cây dừa xiêm, tổng thu nhập của gia đình anh Tuấn đạt hàng trăm triệu đồng/năm [11], [19]

Mô hình trồng BDX xen dừa xiêm mang lại năng suất cho cây bưởi, vừa tạo bóng râm hợp lý cho bưởi luôn giữ được độ ẩm cho cây phát triển vừa

có thêm doanh thu từ quả dừa xiêm Việc trồng xen dừa xiêm tận dụng được diện tích đất, lượng phân bón, thuốc trừ sâu và hạn chế cỏ dại Không những thế cây dừa là loại cây ít bị sâu bệnh, dễ chăm sóc và mang lại thu nhập cao Đến mùa thu hoạch các hộ tập hợp các hộ cùng mô hình trồng xen dừa xiêm, thu hoạch sớm so với các loại bưởi khác, vừa thuận lợi cho việc vận chuyển vừa mang lại HQKT cao cho người sản xuất [11]