Sự chuyển biến từ xã hội nông nghiệp truyền thống sang một xẫ hội đô thị công nghiệp là quá trình chuyển biến kinh tếxã hội ở một cộng đồng người từ nền kinh tế truyền thống với mức độ tập trung của một doanh nghiệp tư nhân nhỏ hay kinh tế gia đình riêng lẽ sang nền kinh tế công nghiệp và Công nghiệp hóa là một phần của quá trình hiện đại hóa. Sự chuyển biến kinh tếxã hội này đi đôi với tiến bộ công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của sản xuất năng lượng và luyện kim quy mô lớn. Công nghiệp còn gắn liền với thay đổi các hình thái triết học hoặc sự thay đổi thái độ trong nhận thức tự nhiên.
Trang 1SỰ BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỪ XÃ HỘI NÔNG NGHIỆP TRUYỀN THỐNG SANG XÃ HỘI
ĐÔ THỊ-CÔNG NGHIỆP LÀ MỘT TẤT YẾU
Một xã hội Đô thị là một không gian hoặc mật độ dân cư hoặc thương mại hoặc các hoạt động khác trong khu vực theo thời gian Công nghiệp là quá trình nâng cao tỷ trọng trong toàn
bộ các ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế
Đó là tỷ trọng về lao động, về giá trị gia tăng, v.v
Sự chuyển biến từ xã hội nông nghiệp truyền thống sang một xẫ hội đô thị - công nghiệp là quá trình chuyển biến kinh
tế-xã hội ở một cộng đồng người từ nền kinh tế truyền thống với mức độ tập trung của một doanh nghiệp tư nhân nhỏ hay kinh tế gia đình riêng lẽ sang nền kinh tế công nghiệp và Công nghiệp hóa là một phần của quá trình hiện đại hóa Sự chuyển biến kinh tế-xã hội này đi đôi với tiến bộ công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của sản xuất năng lượng và luyện kim quy mô lớn Công nghiệp còn gắn liền với thay đổi các hình thái triết học hoặc sự thay đổi thái độ trong nhận thức tự nhiên
Trang 2Sự thay đổi này đi theo các quá trình đô thị hóa có thể bao gồm: Sự mở rộng tự nhiên của dân cư hiện có; thông thường quá trình này không phải là tác nhân mạnh vì mức độ tăng trưởng dân cư tự nhiên của thành phố thường thấp hơn nông thôn Sự chuyển dịch dân cư từ nông thôn ra thành thị, hoặc như là sự nhập cư đến đô thị
Đô thị hóa làm ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình chuyển dịch
cơ cấu kinh tế, đến số lượng, chất lượng dân số đô thị Quá trình này còn làm thay đổi nhu cầu sử dụng đất đô thị và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội của vùng và quốc gia Từ đó ngay từ thời xưa, người ta đã nhận ra rằng không có công nghiệp thì kinh tế không giàu lên được Thông qua công nghiệp hóa, các nguồn lực được phân bổ nhiều hơn cho khu vực công nghiệp là khu vực mà năng suất lao động được nâng cao nhanh chóng Nhờ đó, kinh tế sẽ tăng trưởng nhanh hơn Tuy nhiên, cùng với các chu kỳ đầu tư thiết bị, lưu kho, công nghiệp hóa làm cho chu
kỳ kinh tế trở nên rõ nét hơn Khi công nghiệp với đặc trưng sản xuất quy mô lớn (sản xuất hàng loạt) phát triển, nó sẽ cần nhiều đầu vào hơn và cần thêm thị trường tiêu thụ, nên công nghiệp hóa làm cho thương mại nội địa lẫn thương mại quốc
tế phát triển Công nghiệp phát triển thu hút nhiều lao động hơn,
Trang 3làm tăng thu nhập cho họ nhưng cũng dễ làm họ mất việc hơn vào những lúc suy thoái kinh tế hay xí nghiệp phá sản Đay cũng
là một tất yếu cần thiết nhất của sự chuyển đổi từ xã hội nông nghiệp sang xã hội đô thị- công nghiệp
Như vậy, Đô thị hóa góp phần đẩy nhanh tốc độ tăng
trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động, thay đổi sự phân bố dân cư, khu vực nhóm dân cư nông thôn dần dần bị đẩy lùi khỏi địa bàn dân cư đô thị, làm thay đổi đất sản xuất thành những mặt bằng xây dựng các dịch vụ như nhà nghỉ, điểm ca hát khu vui chơi giải trí, khu du lịch… Các đô thị không chỉ là nơi tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động mà còn là nơi tiêu thụ sản phẩm hàng hóa lớn và đa dạng,
là nơi sử dụng lực lượng lao động có chất lượng cao, cơ sở kĩ thuật hạ tầng cơ sở hiện đại có sức hút đầu tư mạnh trong nước
và nước ngoài Tuy nhiên, Đô thị hóa cũng làm cho sản xuất ở nông thôn bị đình trệ do lao động chuyển đến thành phố, chuyển đến những nơi đô thị tập trung đông dân với nhiều loại hình dịch
vụ phục vụ nhu cầu của xã hội Làm choThành thị phải chịu áp lực thất nghiệp, quá tải cho cơ sở hạ tầng, ô nhiễm môi trường sống, an ninh xã hội không đảm bảo, các tệ nạn xã hội…do vậy
Trang 4một xã hội muốn phát triển nền kinh tế bắc buộc phải chuyển từ nông nghiệp sanng công nghiệp – đô thị và dịch vụ
Công nghiệp hóa là yếu tố căn bản chuyển biến từ xã hội nông nghiệp thành xã hội hiện đại hóa là một quá trình mở, liên tục và không giới hạn, không mang tính chất tĩnh, không là thành tựu "làm một lần xong ngay" Hiện đại hóa, đô thị hóa là việc làm liên tiếp nhiều thế hệ, mang nhiều diện mạo khác nhau,
và cũng tạo ra những kết quả khác nhau Ðây là những thách thức lớn đối với công cuộc bảo tồn văn hóa truyền thống
Nền văn hóa đô thị, văn minh đô thị, công nghiệp dịch vụ
và thương mại không có ở nước ta, nó bị đức đoạn từ đời này sang đời khác, khi chuyển từ triều đại này sang triều đại khác thì văn hóa, văn minh triều đại trước bị biến mất, do vậy chúng ta không thể xác định được văn hóa bản địa Ngoài ra ra nền văn hóa ở nước ta là nền văn hóa tiếp biến, do lịch sử việt nam là bị chiến tranh xâm lược và chống chiến tranh, chống sự xâm lược của các nước khác; từ đó kéo theo các nền văn hóa, văn minh của các nước khác vào Việt Nam và quá trình tiếp nhận có chọn lọc và biến thành nền văn hóa bản sắc của chúng ta chính vì vậy
mà nền văn hóa đô thị, văn minh đô thị, công nghiệp dịch vụ và
Trang 5thương mại nhu nhập từ nơi khác đến, nó diễn ra trên qui mô nào tốc độ nào là lệ thuộc vào quá trình nhu nhập và tiếp nhận của của chúng ta cho đến ngày nay
Trong những thay đổi tiện nghi hơn về điều kiện sống, con người trong xã hội hiện đại dễ chấp nhận sự thay thế các yếu tố văn hóa truyền thống bằng các nhân tố mới, nét văn hóa mới Trước luồng gió hiện đại hóa, đô thị hóa tốc độ cao với những sự hấp dẫn nhiều lúc không cưỡng nổi, sự chống cự của các giá trị truyền thống dường như trở nên yếu ớt, thậm chí bị lãng quên Diện mạo xã hội thay đổi nhanh, thậm chí từng ngày, từng giờ Những sản phẩm vật chất của cộng đồng như các công trình xây dựng, các di tích lịch sử văn hóa, khung cảnh làng xã, đô thị được hình thành qua cả một thời gian dài của lịch sử ít được quan tâm hơn, có thể bị lãng quên tronng tiềm thức của xã hội hiện đại
Như vậy thách thức của hiện đại hóa, đô thị hóa đối với bảo tồn di sản văn hóa là rất lớn Tuy nhiên, cần bình tĩnh nhìn nhận, phân tích một cách đầy đủ hơn về tác động của hiện đại hóa, đô thị hóa Đô thị hóa có thể coi là nhu cầu tự nhiên, tất yếu của sự phát triển kinh tế xã hội Vấn đề là làm sao để quá trình đô thị
Trang 6hóa diễn ra một cách hữu cơ với những cái đã có và đang tồn tại
để có thể cùng phát triển một cách bền vững Thật ra luồng gió của đô thị hóa có thể làm thay đổi nhanh diện mạo của một khu vực nào đó, song nó không thể dễ dàng và nhanh chóng làm đổi thay cách sống, cách nghĩ của cộng đồng nơi đó, có nghĩa là đô thị hóa không dễ tác động đến mức làm thay đổi ngay được văn hóa truyền thống; nếu chúng ta biến cách thức hiện, có chủ trương đúng đăn và hợp lý Hiện đại hóa gắn liền với công nghiệp hóa tạo ra cơ sở vật chất, hạ tầng xã hội tốt hơn Hiện đại hóa tạo điều kiện cho những suy nghĩ rộng mở, tự do hơn Tất cả cái đó tạo điều kiện tốt và thuận lợi để thực hiện mọi hoạt động
xã hội trong đó có hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống Ðặc biệt, trong làn sóng hiện đại hóa mà ngày nay cùng với nó là toàn cầu hóa, những giá trị truyền thống, bản sắc vùng miền hay cộng đồng lại càng trở nên nổi bật hơn Trong các sản phẩm du lịch của các quốc gia khác nhau, những vấn đề về phương tiện đi lại, tiện nghi ăn ở, dịch vụ đã trở nên đồng nhất, nhưng cái khác biệt nổi lên của từng sản phẩm là văn hóa đặc trưng của mỗi quốc gia, mỗi địa phương - văn hóa truyền thống
Trang 7Thực tế ở Việt Nam có nhiều giải pháp về bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống như: Khu phố cổ Hội
An với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc đã từng là một thị
xã hẻo lánh chẳng mấy ai quan tâm, một vùng đất bị "bỏ quên", trở nên "hiu hắt" mặc dù rất gần thành phố Ðà Nẵng sôi động, mới mẻ (sau chiến tranh) và bãi biển Non Nước hấp dẫn mọi người Vào những năm 80 của thế kỷ trước nó được đánh thức bởi Tiểu ban hợp tác Việt Nam - Ba Lan làm công tác bảo tồn trùng tu di tích Từ đó Hội An được quan tâm đặc biệt, đến năm
1999 được công nhận là Di sản thế giới, nay trở thành điểm đến hấp dẫn đối với mọi người từ khắp nơi trong và ngoài nước Ðể được như ngày nay, ngoài nỗ lực của chính quyền địa phương và hoạt động của các nhà chuyên môn về bảo tồn di sản, vai trò của người dân sở tại là hết sức quan trọng Từng người Hội An hiểu rằng mảnh đất của họ, ngôi nhà của họ được mọi người "đến với", cuộc sống của họ được giàu lên là nhờ Hội An được biết đến là một di sản thế giới, được quản lý và tổ chức các hoạt động theo hướng bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử văn hóa Người Hội An đồng thuận, ủng hộ, hồ hởi chấp hành các quy định của chính quyền và chung sức cùng Nhà nước trong các chương trình bảo tồn và phát triển
Trang 8Mỗi phương thức sản xuất của xã hội công nghiệp hóa – đô thị hóa và dịch vụ nhất định có một cơ sở vật chất - kỹ thuật tương ứng, lực lượng sản xuất phù hợp với trình độ kỹ thuật (công nghệ) tương ứng; chuyển từ lao động bằng tay với nhũng công cụ cụ thô sơ sang lao động bằng may móc công nghệ cao phù hợp với loại hình sản xuất công nghiệp hiện đại; mà lực lượng lao động xã hội sử dụng để sản xuất ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu xã hội
Một số giải pháp Để đẩy mạnh công nghiệp hóa – đô thị hóa và dịch vụ; phát triển kinh tế đất nước
Gia tăng nhanh quá trình hiện đại hóa nền nông nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên, sinh thái của từng vùng và từng loại sản phẩm Như vậy mới rút được lao động ra khỏi khu vực nông nghiệp mà vẫn bảo đảm nông nghiệp đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày càng gia tăng
Phát triển các làng nghề truyền thống để khai thác các tiềm năng kinh tế của các địa phương và phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thu hút đầu tư của mọi thành phần kinh tế
Trang 9vào phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn với những chính sách ưu đãi như: đất đai, thuế, tín dụng
Chuyển một bộ phận lao động nông nghiệp sang các ngành nghề khác; từng bước tăng quỹ đất canh tác cho mỗi lao động nông nghiệp; mở rộng quy mô sản xuất, tăng việc làm và thu nhập cho dân cư nông thôn
Chuyển dịch cơ cấu các ngành kinh tế nông thôn phải đặt trong điều kiện của kinh tế thị trường, tránh chủ quan duy ý chí; chú ý tới các yếu tố khách quan như khả năng về vốn, tổ chức quản lý, công nghệ và điều kiện thị trường
Công nghiệp hóa – đô thị hóa và dịch vụ đòi hỏi phải trang
bị kỹ thuật cho các ngành của nền kinh tế theo hướng hiện đại
Do đó phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa cần phải đẩy mạnh ứng dụng của tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp
Phát triển hệ thống siêu thị, chợ nông thôn và cửa hàng thương mại ở những nơi phù hợp Mở rộng mặt hàng và thị trường xuất khẩu Xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, phát huy giá trị của các di tích lịch sử, bản sắc văn hóa của dân tộc
Trang 10Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá là sự nghiệp cách mạng của quần chúng, trong đó lực lượng cán bộ khoa học và công nghệ, khoa học quản lý và công nhân lành nghề đóng vai trò đặc biệt quan trọng Trong quá trình phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá đòi hỏi phải có đầy đủ nguồn nhân lực về số lượng, đảm bảo về chất lượng và có trình độ cao Để đáp ứng đòi hỏi đó phải coi trọng con người và đặt con người vào vị trí trung tâm của sự phát triển kinh tế Phải coi việc đầu tư cho giáo dục đào tạo là một trong những hướng chính của đầu tư phát triển, giáo dục và đào tạo phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu
Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại: Ngày nay cuộc cách mạng khoa học và công nghệ với xu hướng toàn cầu hoá kinh tế đang tạo ra mối liên hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế của các nước Do đó việc mở rộng quan hệ kinh tế giữa nước ta với các nước khác trở thành một tất yếu, tạo ra khả năng
và điều kiện để các nước chậm phát triển tranh thủ vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức quản lý để đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Quan hệ kinh tế đối ngoại càng mở rộng
và có hiệu quả bao nhiêu, thì sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá càng thuận lợi và nhanh chóng bấy nhiêu