DSpace at VNU: Vai trò, cơ chế phản biện và giám sát xã hội của báo chí đối với việc phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội ở Việt Nam hiện nay

DSpace at VNU: Vai trò, cơ chế phản biện và giám sát xã hội của báo chí đối với việc phát triển xã hội và quản lý phát t...

VAI TRO, CO CHE PHAN BIEN VA GIAM SAT XA H Q I CUA BAO CHI DOI VOI VIEC PHAT TRIEN XA HOI

VA QUAN Li PHAT TRIEN XA HOI

Of VIET NAM HIEN NAY

Dang Thi Thu Huang

1 Phan bien va phan bien xa hoi

Bao chi Irong Ihdi dai bung nd thong tin va loan cau hda kinh te qude te ngay cang ddng vai trd quan trgng ddi vdi ddi song xa hoi Kinh te phat trien thi nhu cau thong tin ciia xa hoi ngay cang Idn Xa hoi bien dai dat ra nhieu van de ddi hoi phai giai 4uylt bing truyin thong Trong Ihdi ky hoi nhap qudc te manh me, va rgng khap, nhijng van de dan chii, xa hoi boa chinh tri ngay cang duge de cap nhieu va sau sac ban

Bao chi ra ddi cd ddng lye tir nhu cau thong tin ngay mot tang ciia edng chiirg, va su mang ciia bao chi trude bet la de thda man nhu cau thong tin ciia xa hoi Ka hoi bien dai cang quan tam din viee pho bien nhirng thong tin cd y nghTa xa hoi quan trgng tren quy md dai chiing Va vi vay, sy phy thuge va anh hudng lan nhai giOa eac phuang lien thong fin dai ehiing va xa hoi mang y nghTa nhieu mat va

da dmg

Trong khi do, phan bien va ty phan bien la ''each de eugc song diin ra, cuge sdn^ dl lin No Id dliu tu nhien Do khdngphdi Id van de mudn hay khong mudn O

vi tr quyin luc, col trgng phan bien se cd duge phan bien xd hoi cd to chire, glup ich an cho 6n dinh vd phdt trlin; nguge lal, trdnh ne phan bien xd hoi, kit qua Id nhdr duge phan bien xd hgl tu phdt - mdnh ddt thugn Igl de hinh thank tdm the phd? khdngxd hgl" (Tran Dang Tuan, 2006)

Khai niem Phan bien duge dinh nghTa trong Tir diin tling Viet la ''Ddnh gid chdi lirgng mot edng trlnh khoa hoc khi edng trlnh duge dua ra bao vi truac hgl dSp^ khoa hoc" Triet ty thuat ngir phan bien, theo Tic diin Han - Viet, phan cd ngha trai, nguge, con bien la xet de phan biet rd rang, vi vay phdn bien duge hieu

* TS, Chii nhiem khoa Bao chi va Truyin thong, DH KHXH va NV - DHQG Ha Noi

VIET NAM HQC - KY YEU HQI THAO QUOC TE LAN THU TU

la "xe7 tie phia nguge Igl (khdch quan, a mot gdc nhin khdc) di phdn blit rd rang"

Tac gia Vii Van Nhiem (2007) cho ring: Phan bien la boat ddng dua ra eac lap luan,

chiimg eu, phan tich, danh gia vl mot vin dh nao do (nhu eac dl an kinh 11, eac dy

an xa hoi, eac dy an luat ) nhim danh gia, chung minh linh hgp ly hay khdng hgp

ly, tir dd cd thi khing djnh, gdp y, bd sung hoac phan bac mot phin hoac ea phuang

an, dy an, ke hoach

Phan bien la yeu Id rat can thiet de hoan chinh eac ehu truang, chinh saeh, tranh eac sai sot, so hd, bdi vi khdng ai cd Ihl nghT mot lin la hoan chinh, la lilp can ehan ly Ben eanh do, trong xa hoi bao gid eGng cd nhilu nhdm Igi ich khac nhau, va eac nhdm Igi ich cd the cd nhung ly giai khae nhau vl eac vin dl eua ddi song chinh In - xa hoi, de tir dd lien hanh eac hanh ddng khac nhau nhim dat mue

lieu Phan bien, vdi y nghTa la diing tranh luan, dimg lap luan dh lam rd dung - sai,

se tao ra mot ea che dieu chinh qua Irinh hanh ddng ty nhien eua eac nhdm Igi ich Phan bien tao ra sy tuong tac, sy hgp lac giira eac lye lugng xa hoi, nhim lim ra phuang an tdi uu nhat, lam tang them chit lugng, tinh thuyll phye, sy sang suit trong eac quyet dinh, hoach dinh chinh saeh Ndi each khac, phan bien lam cho eac hanh vi chinh tri, kinh te va xa hoi trd nen it chii quan horn khi sy xung dot ciia cae nhdm Igi ich da duge dieu chinh thong qua thao luan va thoa thuan, thay vi xung dot trong hanh ddng

Tir each hieu phan bien nhu vay, cd thi hieu phdn bien xd hoi la sy phan bien

eua xa hoi (hay la sy phan bien mang tinh xa hoi), la sy bien luan, tham dinh, danh gia ciia eac lye lugng xa hoi ddi vdi nhirng chii tmomg, chinh saeh, dl an, dy an xa hoi lien quan den quyen Igi va ddi song eua Ihanh vien trong xa hoi Ndi theo Pham Quang Tu va Dang Hoang Giang (2012), phan bien xa hoi la sy phan fir eua eac lye lugng xa hoi ddi vdi nhirng kien tao chinh saeh, the ehl trye lilp lien quan den quyen igi ciia eac Ihanh vien trong egng ddng, lir do giiip eac ea quan hiJu quan dieu chinh chii truang, chinh saeh cho phii hgp vdi finh hinh thye liln

Phan bien xa hoi la thuat ngu duge sir dyng chinh thuc trong Bao cao Chinh tri

tai Dai hoi X ciia Dang Cong san Viet Nam Theo cudn "'Tim hliu mot so thuat ngir trong Van klin Dal hot dgl bleu todn qudc Idn thir X eua Ddng" (2006), thi phan bien xa hoi la ''phdn bien ndi chung, nhung cd quy mo vd luc lugng rgng rdi hon ciia xd hgl, eua nhdn dan vd cdc nhd khoa hoc vi ngl dung vd phuang hirang, chu truang, chinh saeh, gldlphdp phdt trlin kinh ti - xd hgl, khoa hoc - edng nghi, gldo due, y ti, mdl truang, trgt tu an ninh chung todn xd hgl ciia Ddng, Nhd nude vd cdc

to chire lien quan "

Phan bien xa hoi la phat buy dan chii xa hoi chii nghTa va quyIn lam chu ciia nhan dan, y thuc trach nhiem ciia nhan dan trong viee tham gia quan ly Nha nude,

VAI T R 6 , CO CHE PHAN BIEN VA GIAM SAT XA Hdl

gdp y kien vdi can can bd, edng ehue va eac ea quan Nha nude Ndi each khac, phan bien xa hoi la fieng ndi nhan thuc ciia xa hoi, ciia eac lye lugng xa hoi Dd la nhtmg lap luan cd chung eir khoa hge va thye lien nham phat hien, bo sung, chung minh khang dinh hoac bac bd, phu dinh mot chii truomg, chinh saeh hay dl an xa hoi dang hinh Ihanh hay hien dang duge ap dyng La 'tieng ndi', phan bien xa hoi khac vdi lam trang xa hoi (la Irang thai tam ly, tinh cam mang tinh cam tinh, thudng bieu hien mot each am i, am tham); phan bien xa hoi bieu hien mot each edng khai,

ro rang La "nhan thuc", phan bien xa hoi phai cd ehiimg eu, lap luan; do do, nd Cling khdng ddng nhat vdi du luan xa hoi (ddi khi khdng can phai cd chung eir, lap luan, ly le) (Vu Thi Nhu Hoa, 2010)

Giam sat va phan bien xa hoi la hai khai niem ehue nang gan bd mat thiet Chi tren ca sd giam sat mot each nghiem luc thi mdi cd thong tin day dii va than dao lam lien de cho phan bien O day, tat ea eac ddi lugng, bao gdm he thong bd may nha rude, eac ea quan ehue nang; ddng dao quan chimg nhan dan, eac Id ehue phi chinh phu, du luan xa hdi deu vira la ddi lugng giam sat - phan bien, vira la ddi lugng ehju sy giam sat - phan bien nham vao nhu-ng chu truang, quyet saeh, nhirng hien tugng, trao luu, nhirng quan diem nay sinh trong thye te ddi song chinh tri, kinh :e, van boa - xa hoi Giam sat xa hoi ciia bao chi thye chat la giam sal bang du luan xa hoi Qua giam sal, theo ddi mot each khach quan va cd dinh hudng ma bao chi the hien vai trd phan bien xa hoi ciia minh Neu phan bien khoa hge la mgt trong nhirng each thire chu yeu de eac nha nghien cuu tiem can tdi eac ehan ly khoa hoc, thi trong ddi song xa bdi, phan bien xa hoi la mot edng cy khdng the thieu de to ehue ra mot xa hoi dan chu

2 Vai trd ciia bao chi trong giam sat va phan bif n xa hgi

Trong Ihdi dai bimg nd thong tin ngay nay, vai trd tich eye ciia edng ddng truydi thong da giup day manh qua trinh xa hoi hda eac boat ddng giam sat va phan bien xa hoi Thong qua qua trinh nay, edng ddng nhan dan nam bat duge can ngu>en xuat hien ciia boat ddng phan bien, lir dd day len nhu cau quan tam, nhan thire van de dang duge dat ra Bang each nay hay each khac, boat ddng phan bien

luon chira dyng kha nang tao ra mot truang tuang tac xd hgl giira 3 nhdm edng

ddng: edng ddng tri thuc (phat hien va li giai van de), edng ddng truyen thong (pho bien ehuyen tai thong tin) va edng ddng xa hoi (hudng ung thong tin va hinh thanh

du lian) (Pham Quang Tu, Dang Hoang Giang, 2012)

Thye te cho thay, cd kha nhieu van de, nhat la nhirng van de phue tap, nhay cam mdi me nay sinh, eac ea quan ehue nang va nha quan ly khdng lien lugng, dy bao, bao quat day du, song nhd bao chi len fieng, phan anh diing liie, kip thdi, thiu

ly, dil linh da gdp phan tao dieu kien thuan Igi cho eac ea quan ehuyen mdn dieu

VIET NAM HQC - KY YEU HOI THAO QUOC TE LAN THU T U

chinh, bd sung nham khdng ngirng hoan thien ea che, chinh saeh, dap irng nhu cau, Igi ich eua tuyet dai da sd nhan dan lao ddng Mat khac, do biet each khai ggi van

de, khuyen khich ddng vien ddng dao edng chiing tham gia y kien, nhieu ca quan bao chi da md dien dan tap hgp y kien ciia eac nha khoa hge, eac ehuyen gia va eac tang Idp nhan dan ddng gdp vao eac van ban phap luat, giiip cae ea quan lap phap, hanh phap, tu phap sua ddi cae ndi dung, quy djnh eda van ban dd phu hgp vdi thye lien eugc song, xa hoi, tirng budc hoan thien nen phap che xa hoi chii nghTa Bam sat sy kien, thong tin nhanh nhay, nam dung ban chat sy kien, phan tich tning van

de trgng diem va djnh hudng tu tudng, hudng dan du luan rd rang, cae ca quan thong tan, bao chi, phat thanh, truyen hinh, bao dien tir da thye hien tot chire nang phan bien, mang lai hieu qua xa hoi rd ret Bdi the, vai trd, chire nang phan bien ciia bao chi ngay cang duge khang dinh va sire manh eua bao chi, niem lin eiia edng chiing ddi vdi ea quan truyen thong eiing lir do duge nang len

Bao chi trude day coi trgng ehue nang thong tin tuyen truyen, phd bien cae chinh saeh tir phia eac cap ianh dao tdi mgi tang lap nhan dan Ddng thong tin chay mot chieu tir tren xudng, mang nang linh ap dat va chi dao khien bao chi trd nen quan lieu, kem sinh ddng va thieu tinh chien dau Gan day, quan diem ve lam bao

da thay ddi, bao chi ngay cang lam lot chire nang "dien dan ciia nhan dan" Ihdng qua bao chi, ngudi dan cd the phat bieu y kien, nguyen vgng eua minh ve eac van de trong ddi song xa hoi Sy dan ehii trong boat dgng bao chi mot phan la do sy dan chii trong trinh bay y kien ciia edng chiing Thong qua bao chi, quan chiing the hien

sy giam sat va phan bien xa hoi ciia minh Tren ca sd y kien nhan dan, lap trudng chinh tri va sy am hieu eac ITnh vyc chinh tri, kinh te, van hoa - xa hoi ciia nha bao,

Id bao, tinh giam sat va phan bien ciia bao chi cao horn, sau sac, hieu qua va c6 tac dgng manh me ban

He thong bao chi truyen thong hien nay d Viet Nam da phat trien manh me, vdi 786 CO quan bao chi in vdi 1.016 an pham Ve phat thanh, truyen hinh, hien loan quoc cd 67 dai phat thanh truyen hinh (PT-TH) timng uang va dia phuang, trong do

cd 2 dai qudc gia, 1 dai tmyen hinh ky thuat sd, 64 dai PT-TH cap linh Ngoai he thong truyen hinh quang ba, he thong truyen hinh Ira lien d nude la phat trien manh bing nhieu loai edng nghe truyen dan nhu cap, ve finh, sd mat dat va dang budc dau thu nghiem edng nghe IPTV Ca nude cd 47 don vi duge cap phep boat dgng truyen hinh cap, 09 dom vj eung cap dieh vy truyen din fin hieu truyen hinh cap.Trong dd

cd 3 dan vi eung cap djeh vy truyen dan lin hieu truyen hinh cap Idn nhat trong ea nude la VCTV, SCTV va HTVC Rieng 5 ca quan bao hinh Idn nhit ciia Viet Nam (Dai Truyin hinh Viet Nam, Dai Truyen hinh Ky thuat sd VTC, Dai Phat thanhTruyln hinh Ha Ndi, Dai Truyin hinh thanh phd Ho Chi Minh, Dai Phat thanh

-VAI TRO, CO CHg PHAN BI^N VA GIAM SAT XA HOI

Triyen hinh Binh Duong) da san xuat 62 kenh truyen hinh Ira lien Trong ITnh vyc thong tin dien tir, ea nude cd 61 bao, tap chi dien tti, 191 mang xa hoi, hom 1.000 trang thong tin dien tir long hgp Hien nay, cd gan 17.000 nha bao duge cap the haih nghe, hang nghin phdng vien dang boat dgng bao chi ehuan hi den thdi ban eai the

He thing truyen thong dai ehiing phat trien kha hung hau d Viet Nam hien nay

la lien de quan trgng cho viee xay dyng mang ludi thong tin khach quan, edng tam, dan chu va rong rai trong loan xa bdi Mdi loai hinh bao chi deu cd nhirng uu diem

va the manh ddng thdi cd nhirng ban che rieng khi thye hien phan bien xa hoi, tuy nhiei, xet ve hieu qua phan bien, yeu to ddng vai trd quyet dinh khdng phai ty than loai hinh bao ehi, ma la chat lugng he thong thong diep phan bien Bdi le, gia tri phar bien khdng tap trung d sd lugng nhieu ngudi tham gia phan bien, ma d cho dat van de phan bien cd triing hay khdng va sy diing dan, thuyet phye eua thong diep phar bien den dau

Trong vai trd giam sal va phan bien ciia minh, bao ehi khdng ehi thong tin ma con phai the hien chinh klin, quan dlim eua minh ddi vdi cae van de trong eugc

song xuat phat tir phia cae ca quan ehue nang va ea tir phia quan chiing

Bao ehi thye hien phan bien xa bdi thong qua cae lap luan, phan tich, danh gia mang linh loan dien vdi cau triie hgp ly, khach quan va khoa hge, ve cae van de ciia

r r r •\ f r f

ddi song xa hoi, nhat la nhirng van de anh hudng den qudc ke dan smb Vdi ehue nang la dien dan eua nhan dan, thye hien quyen ty do ngdn luan duge ghi trong Hiln phap, hoat dgng phan bien ciia bao chi cd pham vi rat rgng, tu cae quyet dinh

ve phap luat chii truang, chinh saeh ciia chinh quyen den nhiimg lap luan quan diem eua cae ea nhan va Id ehue ve eac van de kinh te, van hda, xa hoi duge the hien dud mgi hinh thuc

Trong nhiing ki hgp dai bieu Qudc hoi nhirng nam gan day, Dai Truyen hinh Vie Nam, Dai Tilng ndi Viet Nam da tudng thuat trye lilp cae phien hgp Thong qua do, nhan dan, eu tri cd the giam sat boat dgng eua cae vi dai bieu qudc hoi, dam gia duge nang lye va tam buy It eua hg Ddng thdi, day eiing la thdi diem nhung van dl quan trgng ciia dil nude duge trinh bay edng khai trude sy chung kill eua loan dan Mot trong nhirng vi dy dien hinh ve hieu qua tac dgng ciia phan biet xa hgi tren bao ehi la sy kien Qudc hoi phu quyet de xuat eua Chinh phii ve viee xay dyng dy an dudng sat cao toe Ha Ndi - Tp Hd Chi Minh, vdi long mue dau

tu gin 56 ty USD Sau khi duge trinh Qudc hgi, dy an trd thanh mot sy kien ndng troig ddi sing xa hgi, vdi hang tram tin, bai xuat hi?n tren eac kenh thong tin dai chiiig, nhu "Dudng sat cao toe - y tudng etia nhirng ngudi thich diia", "Dudng sat eac tie se lam tang ganh ng qudc gia", "Dudng sat cao tde, dy an xa xi", "Dudng

VIET NAM HQC - KY YEU HOI THAO QUOC TE LAN THU TU

sat cao toe: Trong ling hd, ngoai nghi ngd", "Dy an 56 ty USD dudng sit cao tdc, lo khdng dii vdn", "Cao tde ai, cham lai" Hang ngan y kiln da duge cae trang bao trye tuyin, cae Id bao giay, cae dai PT-TH dang tai va phat song, vdi phin Idn eac y kien phan ddi dy an Idn kem, xa xi nay Va eudi eung, dy thao nghi quylt vl chii truomg diu tu dy an dudng sat cao tde Ha Ndi - TP HCM dua ra hai phuang an va

ea hai dIu khdng nhan duge sy ddng thuan ciia qua ban sd dai bilu qudc hgi Sy kien nay duge TS Pham Bich San (Giam ddc Van phdng phan bien xa hgi Lien hiep cae hgi khoa hge va ky thuat Viet Nam) danh gia la budc liln vugl bac va

'phdn bien xd hgl ngay cang cd cho dung dung nghTa ciia nd, thong tin da chieu dd giup cdc nhd hoach dinh chinh saeh, nhirng ngudi ra quyit dinh sang sudt, nhu vay tri tui xd hgi dd phdt huy hieu qua"", con GS Pham Phu thi phat bilu: "Sir phdn bien

xd hgi, ki cd bao chi, cd mot vai trd hit sire quan trgng trong xd hgi ngay nay Vcfi

su klin Quoc hgl khdng thong qua chu truang dau tu du an dudng sdt cao loc, ehiing ta dd bat ddu thay duge bong ddng ciia phdn bien xd hgl eiing nhu gid tri eua

«d"(Tuoi Ire 2010)

Bao ehi da gdp phan tich eye vao viee phan bien va lam thay ddi mot sd chii truomg chinh saeh eua Dang va Nha nude, tranh sy quan lieu, vdi vang Cd nhilu kl hoach sau khi bao ehi va du luan len tilng da duge dilu chinh hoac lam ngung Iriln khai nhu: danh thue chu xe dm; cam xe may biln ngoai tinh vao Ha Ndi, tang hge phi, quy dinh xe may di vao ngay chSn le theo sd cudi eua biln sd, hay dl nghi nhap khau va luu hanh xe tuk tuk d dia ban thanh phd, thong tu ehi duge ban thil trong vdng 8 gid sau gilt md, hoac dy thao quy dinh vl viee ngudi ngyc lep khong duge lai xe,

Bao ehi nhthig nam qua da tiep tyc phat buy duge truyin thing eua tinh ehiln dau tren mat Iran thong tin, luon di diu trong edng tac tuyen truyin, van dgng va gdp phin ddi mdi eac chinh saeh tren mgi ITnh vyc ciia Dang va Nha nude DOng thdi, vdi sy trg giiip ciia eac phuang tien tac nghi?p hien dai, mdi tnrdng thong fin loan cau phat triln da giup ngudi lam bao md rgng duge pham vi va hieu qua boat dgng Bao ehi van di lien pliong trong viee phanh phui fieu eye trong cae ITnh vyc, dae biet la diu tranh ehdng tham nhQng ciia cae eip chinh quyln Bao ehi phat hien

sy viee, tim hieu kiem chung thong tin dh nim chic ban chit vin dl, rli bin bi,

quyet tam theo sat, phan bien den ciing Bao chi phan bien dua thong tin tieu eye trong ddi song xa hgi, dieu Ira ve nhirng vy tham nhiing Idn eimg ehl tai tuang irng, gdp phan dua ra bai hoc nghiem khic cho cae ddi tugng vi pham Nhirng te nan xa hgi dang dan tham nhap, lam xdi mdn, tha hoa nhan each eua eon ngudi duge thong fin rgng rai va mang tinh eanh bao cao Nhu vay, bao chi da ddng gdp khdng nhd trong sy nghiep phdng ehdng tham nhung va loai tru te nan xa hgi

VAI TRO, CO cne' PHAN BIEN VA GIAM SAT XA HOI

Trong thdi ki kinh te bat on, bao ehi la phuang lien truyin thong him hieu giiip

Nha nude nam bat duge tinh hinh, tir do dh ra nhirng quylt saeh mdi, phii hgp vdi

thye te, gdp phan giam thieu tac dgng eua suy thoai kinh ll len Ihj trudng Viet Nam Bao chi phan bien da thye sy phat huy vai trd ciia minh khi trd thanh chile eiu noi virng chae giira Nha nude va nhan dan Thong qua bao chi, nhirng kien nghj, khiie mac ciia ngudi dan ve cae chinh saeh, cae quyet djnh ciia ca quan ban hanh nhanh ehdng den duge tay ngudi cd tham quyen, duge kiem Ira, phan hdi va cd sy giai thich thoa dang

Bao ehi Viet Nam da the hien trach nhiem trude nhieu van de quan trgng ciia dat rude Bao ehi thong tin eanh bao, rdi phac hga loan eanh finh hinh, eung eip nhirrg thong lin dir lieu cho cae ea quan tham muu, hoach djnh chinh saeh Ddng thdi, bao chi Viet Nam da the hien ban ITnh trong phan bien, trong tranh luan cd ly

le, kioa hge va giau tinh than xay dyng Cd thi ndi, trong nhiimg nam qua, bao chi Viet Nam da di tir nen bao ehi dua tin tuyen truyen din nin bao ehi cd tinh phan bien xa bdi phong phii, da chieu va sau sac

3 Cff che va nguyen tac giam sat, phan bif n xa hgi eua bao chi

Bao chi thye hien ehue nang giam sat va phan bien xa hgi trude hit d viee eung cap thong fin ehan that, khach quan theo ca hai chieu, tir chii thi quan ly din

khaeh the quan ly va nguge lai Day chinh la ca ehl truyin thong quan trgng dh bao

chi tiye hien vai trd quan ly xa hgi

Theo Tir diin tling Viet (1992), quan ly la Id ehue va dilu hanh cae boat

ddng theo nhiimg yeu cau nhat djnh Quan ly duge hilu la qua trinh tac dgng, chi phdi ciia chu thi ddi vdi khach thi, dam bao cho sy van hanh, hgat dgng ciia cae lieu le thong va loan bd he thong xa hgi eimg nham vao mye tieu va dat hi?u qua tot Day la hgat dgng cd y thure ciia con ngudi trong he thing xa hgi, trong do, con ngupi la yeu Id quyet dinh De qua trinh quan ly dat hieu qua, can phai dat duge cae yeu :d nhu: hoach dinh chinh saeh, chii truang phii hgp vdi finh hinh va dilu kien

cy the, truyen thong van dgng xa hgi, dam bao cho eac chinh saeh, chii truang, cae quyd dinh quan ly duge nhan thuc diing dan va day du trong nhan dan, td chiic thye hien hudng dan tu tudng va hgat ddng Ddng thdi, giira khach thi va chii thi cin phii thudng xuyen cd mdi quan he tac ddng hai chieu

Bao ehi dam nhan vai trd la yeu td lien kit thong tin, la eiu ndi va la dgng ly(c chai day tiem nang ciia chii the va khach the, ndi each khac, bao chi thye hien chire nang quan ly bang viee eung cap thong fin tir chii thi quan ly din khach thi quiai ly, va chieu nguge lai Bao chi khdng chi thong tin, tuyen truyen, dinh hudng, gi;ac dye de nang cao nhan thuc, hieu biet ciia edng chiing ve chii truang, chinh saeh

VIET NAM HQC - KY YEU HOI THAO QUOC TE L A N THlT TU

eua Dang va Nha nude ma edn phan hdi tir eugc song nhirng lam tu, nguyen vgng, nhirng van de hue xiic eua nhan dan Hgat dgng quan ly cd hieu qua hay khdng, phy thuge nhieu vao tinh chat, sd lugng va chat lugng thong tin hai chieu lien tyc nay

cae phuang tien truyen Ihdng dai ehiing ngay cang thu hiil sy quan tarn chii y

eua dai bd phan cae tang Idp xa hgi, trd thanh phuang lien cd sire manh va hieu qua,

la edng cy de duy tri va phat trien nen dan chii trong ddi song con ngudi Chire nang giam sat, phan bien xa hgi eua bao ehi chinh la mot the hien sinh dgng cho vai trd duy tri nen dan chii tren De thye hien lot ehue nang nhiem vy eua minh, bao ehi can phai tuan thii mot he thong cae nguyen tac la ca sd phuang phap luan eho hgat dgng bao ehi, la ehuin mye nghe nghiep, va eiing la nen tang eho viee sang tao lac pham bao ehi, trong do, ndi bat nhat la linh ehan that, khach quan, linh edng khai, tinh dai ehiing va tinh chien dau

Tinh ehan that, khach quan la dae trung, dac diem, la yeu eau ton lai eua ban than bao chi, va la nguyen tac dau lien de bao chi thye hien vai trd quan ly xa hoi

thong qua hgat dgng phan bien va giam sat xa hdi Lenin da nhan manh: 'Sir that

Id sire manh eua bao chi chiing td" (Lenin, 1986) Chu tich Hd Chi Minh sinh

thdi thudng can dan eac nha bao phai luon trung thye, coi do la mot trong nhirng tieu chuin dao dire so mot cda ngudi lam bao each mang Ngudi eho rang, bao chi mudn thuyll phuc duge edng chiing thi ban than phai mang tinh ehan thye cao,

can bd bao ehi "Niit phdl thiet thuc, ndi cd sdch, mdch c6 chung, tuc Id ndi vice

dy a ddu, the ndo, ngay ndo, no sinh ra the ndo, phdt trlin the ndo?, kit qua thi ndo?" "Chdng tham 6 thi phdi noi rd at tham d, al Idng phi?, ca quan ndo tham 6?, Idng phi each the ndo? Ngay, thdng ndo, Cha viit lung tung" (Irieh theo Ta

NggcTin, 1995, tr 152)

Vdi finh than 'nhin Ihang vao sy that, danh gia dung sy that, ndi ro sy thaC, Dang ddi hdi bao chi phan anh mgi mat boat dgng ciia ddi song xa hgi mot each ehan that, kliaeh quan, diing ban chat Cuge song cd mat tot, mat ehua tot, tham ehi

cd ca mat xau Sy that hay bi che day bdi thdi khoa truang, thdi phdng thanh tich Nhin thing vao sy that de giam sat va phan bien xa hgi cd nghTa la bao chi phai ndi diy du ca nhiimg dilm tot, thanh edng va nhirng khuyet diem, khd khan, that bai Danh gia dimg sy that dat ra yeu cau d mire do cao horn, gan lien vdi nhin thang vao

sy that Nhin thing vao sy that cho ehiing ta thay nhiimg dir kien day du, tinh hinh thye ll dang diin ra Danh gia diing sy that, ndi rd sy that lai can ddi hoi ngudi viet

CO phuang hudng va nang lye tu duy, de cd the trinh bay mot each ehan thye va di

de ban chit eua thdng tin sy viee Cd the ndi, nhin thang vao sy that, danh gia diing

sy that la sy cy the hoa ciia chire nang giam sat va phan bien xa hgi ciia bao chi

VAI TRO, CO CHg PHAN BIEN VA GIAM SAT XA HOI

Ben eanh dd, mot trong nhii-ng yeu cau eua thdng tin bao chi la phai phan anh

sy kien trong ddng chay hdi ha, thdi sy, nen ap lye eua ngudi lam bao la luon phai

CO lin nhanh, tin ndng Tuy nhien, thdng lin bao chi phai chinh xae, va phai lot la duge ban chat eua sy that, viee nay ddi hdi ngudi lam bao phai cd trinh do nghiep

vu va lao dgng nghe nghiep mot each nghiem tiie Thdng tin bao ehi, dii sai mot chi tilt, ciing lam giam gia tri eua ca bai bao, nhat la cae bai viet ve nhirng vy an, nhirng

vy ddu tranh ehdng tham nhiing, tieu eye Thdng tin khdng ehan that, khach quan

se lam giam tinh thuyll phye tdi edng chiing va lam sai lech hieu qua eua phan bien

va giam sal xa hgi eua bao chi

Lam bao trong ca che Ihj trudng, neu nha bao khdng neu cao duge dao dire nghi nghiep se lam sai lech thdng tin, xuyen lac, bja dat, dan den vi pham phap luat,

ma \i dy diin hinh la 2 phdng vien bao Thanh nien va bao Tudi Ire Tp Hd Chi Minh

trong vy an dng Nguyin Viet Tiln nam 2008 Phat bieu lai Hdi thao 'Dao dire nghi bdo trong khai thdc vd xie ly nguon tin' (ngay 11.10.2012), Thu trudng bd Thdng tin

va Imyin thdng Dd Quy Doan da cho bill nam 2008, Bd Thdng fin - Truyin thdng

da thu the 15 nha bao, trong do cd Tdng Bien tap, Phd Tdng bien tap Din nam 201( da xir phat 51 trudng hgp, phat filn 254,5 trieu ddng, thu hdi 4 the nha bao

Da phan cae bao bj xir phat vi dang tai thdng tin sai sy that, thieu can eu

Tinh ehan that, khach quan ciia bao chi la duge kilm chung, va thiie diy bdi finh edng khai, edng edng ciia bao chi Bao chi la kenh truyen thdng dai ehiing ca ban, chuyin tai thdng tin thdi sy lien lye, cap nhat tdi ddng dao edng chiing tilp nhan trong xa hdi, khdng phan biet v l tuoi tac, nghi nghiep, ton giao hay gidi tinh;

va ding thdi, bao ehi ciing la diin dan dl tit ca mgi ting Idp nhan dan bay td quan dilm, suy nghT, y kiln ciia minh Mot trong nhirng vai trd ciia thdng tin tren bao chi

la b In cai trude day la doe quyln ciia mot hoac vai ngudi trd thanh cai chung ciia hai hay nhilu ngudi (Dance, 1970) Tinh edng khai, edng edng ciia thdng tin bao ehi

la not xu thi tit ylu, la bilu hien quan trgng ciia nen dan chu, vdi quyen lam chu ciia quin ehiing, trong dd cd quyen duge thdng tin va ty do ngdn luan, duge khang dinh rit ro tai Idi md diu ciia Luat sira doi, bd sung mot sd dieu ciia Luat Bao chi

(19'9) Ndi ro sy that mot each edng khai la phin dam bao dh "dan bill", rdi mdi

lam va kiem Ira duge Tinh edng khai khdng chi ap dyng eho cap dudi ma ca ddi vdi viee lam ciia eip tren, cho nen lai can cd sy dan chu trong viee edng khai hoa Cae CO quan truyen thdng dai ehiing la ea quan thdng tin edng khai rgng rai nhat Mg: tin phat tren truyin hinh, phat thanh, dang tren bao, cap nhat tren mang internet sau mot thdi gian rit ngin da cd the tdi duge hang trieu ngudi khdng ke tudi tac, nghi nghiep, khong gian, thai do chinh tri Y kien tren bao chi cd thi duge nhieu ngudi thao luan, ban cai tir nhieu gdc do khac nhau Viee lang nghe eac y kien

VIET NAM HQC - KY YEU HOI THAO QUOC TE LAN THlT TlT

da chieu, cae y kien thieu sd la hit sue quan trgng, bdi le y kiln ciia da sd ehua bin

da xae dang Chinh vi the phai lang nghe y kiln da ehilu, va mot y kiln doc dao cd the gay cam bimg eho hang ngan y kiln khac Va bao ehi la mot kenh rit hieu qua cho lap luan edng, thao luan edng ve cae vin dl lien quan din nhilu ngudi

Tuy nhien, vi bao ehi cd lac dgng trye tiep va manh me , rgng Idn va nhanh chdng trong viee hinh thanh du luan xa hdi, tinh edng khai cin duge tinh loan tren hai mat: mot la ndi rd sy that sau khi da duge danh gia diing ban chit; hai la, ndi rd

sy that tren eac phuang lien thdng tin dai ehiing, lac dgng manh me vao du luan xa hdi thi phai gdp phan xay dyng du luan xa hgi Ianh manh Khdng thi ddng linh vdi viee ndi edng khai dan tdi Id bi mat qude gia, khdng cd djnh hudng, tao nen mdi hoai nghi ciia edng ehiing va tao ke hd eho cae lye lugng phan dgng Igi dung Nhung eiing khdng the chap nhan viee vin vao li do "mudn du luan xa hgi Ianh

manh, yen on" dh ban che tinh edng khai eua bao ehi Vi vay, yeu eiu dat ra la ben

eanh sy thay ddi quan diem va ca che td ehue quan li ciia Nha nude, thi bao chi ciing can phai nam rd ban chat eiia van de, nhat la nhiimg vin dl mang tinh nhay cam, phuc tap, de cd the thdng tin chinh xae va phan bien hieu qua

Tinh dai ehiing ciia bao chi duge the hien d viee, thdng tin bao ehi lac dgng tdi

xa hgi rgng rai, bao gdm cae tang lap, cae nhdm xa hgi khac nhau, nhu cau ihdng tin ciia edng ehiing duge uu lien dam bao va la thudc do trinh do, nang lye ciia hoat dgng thdng tin bao chi Ddng thdi, bao chi ciing phai la dien dan cita nhan dan va phai chu y den each viet, each dien dat phii hgp vdi trinh do ciia edng chung lilp nhan Cong ehiing bao ehi hien nay cd trinh do cao ban va mue do quan tam den eac van de xa hgi ciing sau sac ban Cong ehiing da dang, khdng ehi mudn tiep nhan thong tin tir bao chi mot each thy dgng, ma con hinh thanh xu hudng tuang tac, phan hdi thdng fin manh me Chire nang giao due eiia bao ehi ngay cang duge dl cao, giao due de gdp phan nang cao dan iri; nang cao trinh do tuong tac va tinii chinh xae ciia thdng tin phan hdi; tir do, mot trudng ciia sy giam sat, phan bien xa hgi trong bao ehi va du luan xa hgi se trd nen Ianh manh va hieu qua han

Bao chi Viet Nam luon la edng eu sac ben, nhay cam tren mat Iran van hda tu tudng Tai Dai hgi lan thir III Hgi Nha bao Viet Nam (8.9.1962), Bac H6 chi ro irng

nhieu lan can dan "Can bg bdo chi ciing Id chlin sy each mang Cay but, trang gidy

Id vU khi sac ben eiia hg" Trong dien mimg Hgi Nha bao A Phi (24/4/1965), Bac

Ho viet: "Ddi vai nhii-ng ngudi viit bdo chiing ta, cdi but Id vii khi sac ben, bin bdo

Id ta hich each mang di dgng vien qudn chung dodn kit " Tinh chien dau ciia bao

ehl duge the hien tren ea hai mat: bieu duomg va phe binh Bao chi ung hg chii truang xoa bd quan lieu bao cap, cai each hanh chinh, ddng thdi, vira bilu duomg vira phe binh, bao chi dau tranh eho sy ddi mdi tu duy diing dan, chdng lai each lam