- Công nghiệp hoá hiện đại hoá là quá trình có tính chất lịch sử +/ Các nước phát triển đều trải qua quá trình này +/ Đã có sự thay đổi - Kết hợp quan niệm truyền thống và điều kiện cụ thể của việt nam +/ Đây là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện của các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế... *) Vải trò của công nghiệp hoá, hiện đại hoá - Phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng xuất lao động thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khắc phục tụt hâụ... - Củng cố, tăng cường vai trò kinh tế của nhà nước, nâng cao tích luỹ... - Tạo điều kiện vật chất để củng cố an ninh, quốc phòng - Tạo điều kiện kinh tế độc lập tự chủ
Trang 1CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC
TA HIỆN NAY
Danh mục tài liệu tham khảo:
1 Bộ giáo dục và đào tạo- giáo trình kinh tế chính trị-Vai trò của CNH,HĐH (5)
2 Đảng cộng sản Việt Nam- văn kiện đại hội đảng toàn quốc lần thứ
6 Viện kinh tế học-Nghiên cứu kinh tế số 300- tháng 5/2003(3)
7 GS.TS Nguyễn Đình Phan- Những vấn đề kinh tế vĩ mô vềCNH,HĐH ở Việt Nam hiện nay(6),(7),(8)
8 Trần kim Hải, Sử dụng nguồn nhân lực trong quá trình CNH, HĐH ởnước ta- Luận án TS kinh tế, Học Viện chính trị quốc gia Hồ ChíMinh(11)
Trang 2
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT
A ĐẶT VẤN ĐỀ
B NỘI DUNG
1 SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HOÁ - HIỆN ĐẠI HOÁ ĐẤT NƯỚC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG XÂY DỰNG CNXH Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
- Công nghiệp hoá hiện đại hoá là quá trình có tính chất lịch sử
+/ Các nước phát triển đều trải qua quá trình này
+/ Đã có sự thay đổi
- Kết hợp quan niệm truyền thống và điều kiện cụ thể của việt nam +/ Đây là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện của các hoạt độngsản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế
*) Vải trò của công nghiệp hoá, hiện đại hoá
- Phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng xuất lao động thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khắc phục tụt hâụ
- Củng cố, tăng cường vai trò kinh tế của nhà nước, nâng cao tích luỹ
- Tạo điều kiện vật chất để củng cố an ninh, quốc phòng
- Tạo điều kiện kinh tế độc lập tự chủ
12: Xu hướng nền kinh tế thế giới và bối cảnh
- Xu hướng toàn cầu hoá kinh tế và phát triển kinh tế tri thức
Tốc độ cao diễn ra trong cấu trúc mạng trên nền tảng phát triển kinh tế tri thức là ba đặc trưng quan trọng
+/ Xu hướng toàn cầu hoá dòng vốn, kỹ thuật-công nghệ và nguồn nhân lực trí tuệ là lực lượng mạnh tác động theo các chiều hướng
+/ Sự “lệch pha” giữa toàn cầu hoá với văn hoá, chính trị
Trang 3- Hệ quả to lớn của khủng hoảng tài chính tiền tệ ở Đông Nam á
+/ Những lựa chọn chiến lược mới và phục hồi sau khủng hoảng của
các nền kinh tế cạnh tranh trong khu vực
+/ Tương quan sức mạnh trên thế giới thay đổil : Sức mạnh của Mỹ,Trung Quốc nổi lên; Nga và Nhật Bản giảm sút
do tương quan mới dẫn đến chiến lược mới
+/ Vị trí to lớn của các tập đoàn, công ty xuyên quốc gia(TNCs)
Quá trình sáp nhập và thôn tính các công ty ở cấp cao nhất- tập đoànxuyên quốc gia
+/ Các vấn đề toàn cầu như dân số, môi trường, lương thực, bệnh tật,khủng bố, xung đột xác tộc, tôn giáo
., Mỏ ra cơ hội to lớn cho sự phát triển của các quốc gia
., Đông á và Ân Độ đang nổi lên rất nhanh
, Nhịp độ phát triển trong khuôn khổ hố ngăn cách giữa nước nước nghèo, người nghèo- người giầu càng sâu sắc vì quy luật lợi íchcho kẻ mạnh cho nên nước nghèo rễ bị gạt ra ngoài cuộc chơi
giầu-1.3 Hoàn cảnh nước ta và yêucầu khách quan của quá trình côngnghiệp hoá hiện đại hoá đất nước
- Nước ta từ một nước phong kiến lạc hậu muốn tiến thẳng lên chủnghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa thì đây là lựa chọn đúng đắn
- Tính tất yếu được thể hiện ở giác độ kinh tế và chính trị xã hội
+/ Về mặt kinh tế:
., Chỉ có CNH-HĐH mới tạo ra cơ sở vật chất- kỹ thuật cho CNXHtạo ra sức sản xuất mới Do đó, “đảm bảo sự thắng lợi của trật tự xã hộinày so với trật tự xã hội khác”
Trang 4., Do quan hệ biện chứng giữa quan hệ sản xuất với cơ sở kỹ thuật nênxây dựng cơ sở vật chất của chủ nghĩa xã hội có tác dụng hoàn thiện vàcủng cố quan hệ sản xuất XHCN
+/ Về chính trị xã hội:
.,Với cơ sở vật chất kỹ thuật vừa đạt được trong CNH-HĐH thì cáctầng lớp khác có điều kiện giúp đỡ giai cấp nông dân cùng đi lên CNXH ., CNH-HĐH thúc đẩy xây dựng nền văn hoá mới, con người mớiXHCN
., CNH-HĐH là tất yếu khách quan của quốc phòng ., Đây là quá trình giai cấp công nhân trưởng thành cả về số lượng vàchất lượng
Qua đây ta thấy sự thành công của công nghiệp hoá hiện đại hoá XHCN
là một nhân tố quyết định sự thắng lợi triệt để của XHCN Nừu không sẽkhông có xã hội chủ nghĩa
2 Thực trạng của quá trình cônh nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước
2.1 Quá trình công nghiệp hoá, hịên đai hoá trong những năm vừa qua
mới chỉ đạt được những thành quả bước đầu của mục tiêu trực tiếplà xâydựng nền kinh tế độc lập tự chủ và hội nhập kinh tế thế giới
-) Chưa có giải pháp hữu hiệu tháo gỡ khó khăn chiến lược -) Nền kinh tế vẫn ở tình trạng nhập siêu, xuất khẩu chủ yấu là hàngnông sản và thủ công
2.2 Tuy nền kinh tế đạt đươc tốc độ tăng trưởng khá cao và liên tục tăng
trong những năm qua, nhưng sự phát triển kinh tế không bền vững, hiệuquả chưa cao
-) Nền kinh tế tăng trưởng khá cao, liên tục từ 1986 tới nay nhưngchất lượng phát triển thấp
Trang 5-) Điều kiện của sự phát triển thiếu cân đối giữa nguyên liệu – chếbiến; sản xuất–tiêu thụ
-) Trình độ phát triển công nghịêp chế biến thấp, khả năng cạnhtranh của hàng hoá Viêt Nam còn thấp
2.3 CNH-HĐH ở Vịêt Nam đã tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theohướng tiến bộ nhưng còn chậm và kém hiệu quả
-) Cơ cấu kinh tế năm 2002 chỉ tương đương cơ cấu một số nướctrong khu vực vào những năm 80
+/ khu vực dịch vụ quan trọng chiếm tỉ lệ thấp lại càng giảm
+/ Tỉ trọng lâm nghiệp còn thấp và liên tục giảm
-) Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn diễn ra hết sức chậm chạp vàchưa hiệu quả
2.4 CNH-HĐH ở Việt Nam chưa thúc đẩy sự liên kết kinh tế giữa trongnước với nước ngoài, giữa ngành kinh tế địa phương, các doanh nghiệp -) Các doanh nghiệp địa phương nặng về tư tưởng khép kín, nhữngdoanh nghiệp 100% vốn nước ngoài không giúp đỡ các doanh nghiệptrong nước
-) Nguyên nhân sự yếu kém:
+/ Chưa nhận thức đầy đủ về CNH-HĐH
+/ Vai trò chất lượng quy hoạch còn kém
+/ Đào tạo sử dụng nhân lực còn kém
3 Các giải pháp thực hiện CNH-HĐH ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
3.1 Coi trọng công tác quy hoạch và nâng cao chất lượng quy hoạch
-) Quy hoạch là công cụ quan trọng với định hướng dài hạn, đảm bảo
sự phát triển đồng bộ, dài hạn , quy hoạch là cơ sở của kế hoạch
+) Cần quy hoạch kịp thời, chất lượng giữa các vùng, đảm bảo sự
ăn khớp giữa quy hoạch tổng thể và quy hoạch giữa các vùng ngành
Trang 6+) Đổi mới phương pháp và tổ chức quy hoạch đẻ nâng cao chấtlượng sử
3.2 Đổi mới đào tạo và dụng nguồn nhân lực
-) Định hướng mô hình phát triển kinh tế trên cơ sở tiếp thu côngnghệ tiên tiến trên thế giới
+/ Cải cách căn bản chương trình giáo dục đào tạo
+/ Thiết lập lan rộng khắp cơ sở hạ tầng cho phù hợp
+/ Cách dạy và học cần chuyển mạnh sang hướng trang bị phươngpháp thu nhận, xử lý thông tin và tri thức
+/ Tích cực thực hiện “ xã hội hoá giáo dục và đào tạo”
-) Đối với lĩnh vực khoa học công nghệ
+/ Lựa chọn hướng phát triển ưu tiên
+/ Đào tạo đội ngũ cán bộ nghiên cứu, thực hành trẻ có năng lực +/ Tạo dựng sự gắn kết có hiệu quả giữa hoạt động nghiên cứu,ứng dụng khoa học công nghệ với các nhu cầu kinh tế xã hội
3.3 Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất
-) Phát huy vai trò của nhà nước, coi trọng vai trò của doanh nghiệp -) Nhà nước đóng vai trò định hướng
Trang 7A ĐẶT VẤN ĐỀ
Công nghiệp hoá hiện đại hoá là một chủ trương lớn của Đảng, chínhphủ nước ta hiện nay, đang thực sự trở thành vấn đề thu hút sự quan tâmcủa các nhà lãnh đạo, các nhà nghiên cứu, của doanh nghiệp và của toàn
bộ xã hội
Ở nước ta vấn đề công nghiệp hoá nền kinh tế được đặt ra từ nhữngnăm 1960 trong văn kiện đại hội đảng toàn quốc lần thứ III Nhưngchúng ta phải tập trung nhân tài, vật lực cho việc hoàn thành cuộc cáchmạng dân tộc, dân chủ nhân dân giải phóng miền nam thống nhất đấtnước, chống chiến tranh phá hoại miền bắc của đế quốc mĩ, nên việcthực hiện chủ trương công nghiệp hoá chưa được bao nhiêu, mặt kháctrong tổ chức chỉ đạo công nghiệp hoá nôn nóng muốn đốt cháy giai
Trang 8đoạn, chua xuất phát từ đặc điểm tình hình của nước ta là một nước nôngnghiệp lạc hậu trên 90% dân số sống ở nông thôn.
sau khi đất nước hoà bình thống nhất cùng đi lên chủ nghĩa xã hội,chủ trương công nghiệp hoá tiếp tục triển khai được thể hiện ở văn kiệnđại hội IV,V,VI, Đảng cộng sản Việt Nam Đặc biệt văn kiện đại hộiđảng V, VI chỉ rõ: “Tập trung sức phát triển nông nghiệp coi nôngnghiệp là mặt trận hàng đầu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuấtlớn,” (1) chủ trương trên đánh dấu một giai đoạn mới của quá trình côngnghiệp hoá ở nước ta Trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học kỹthuật phát triển nhanh chóng, quá trình công nghiệp hoá ở nước ta khôngnhững thực hiện nội dung của cuộc cách mạng kỹ thuật lần thứ nhấtchuyển lao động thủ công năng suất thấp thành lao động sử dụng máymóc có năng suất cao mà còn phải “đi tắt”, “đón đầu” ứng dụng nhữngthành tựu mới nhất của cuộc cách mạng khoa học công nghệ Vì vậy vănkiện đại hội Đảng lần thứ VII đưa ra cụm từ công nghịêp hoá, hiện đạihoá, đến đại hội Đảng lần thứ VIII, IX khẳng định nước ta bước vào thời
kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Vì vậy cần làm rõ tính quan trọng của quá trình công nghiệp hoá, hiệnđại hoá trong sự nghiệp xây dựng CNXH ở nước ta như thế nào cho đúng
và công nghiệp hoá, hiện đại hoá có vai trò vị trí như thế nào trong quátrình xây dựng CNXH ở nước ta
Trang 9
B NỘI DUNG
1 SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HOÁ - HIỆN ĐẠI HOÁ ĐẤT NƯỚC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG XÂY DỰNG CNXH Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
11: Khái niệm công nghiệp hoá và vai trò
Công nghiệp hóa và hiện đại hoá là một quá trình có tính chất lịch sử.Tất cả các nước công nghịêp đều trải qua cách mạng công nghiệp ởnhững thời kì khác nhau, với những quy mô tốc độ khác nhau trongnhững điều kiện lịch sử kinh tế xã hội khác nhau Với hầu hết các nước
Trang 10phát triển hiện nay công nghiệp hoá là một trong những chính sách chủyếu và là một thách thức lớn Tuy nhiên, chính sách công nghiệp hoátrong giai đoạn hiện nay có nhiều khác biệt lớn so với các nước côngnghiệp hoá giai đoạn trước đây Chính điều này đã làm cho chính sách ởcác nước, ở các thời kỳ thêm đa dạng.
Kết hợp quan niệm truyền thống với quan niệm hiện đại và vận dụngvào điều kiện cụ thể của Việt Nam, hội nghị lần thứ VII ban chấp hành
TW Đảng khoá VII đã đưa ra quan niệm mới về công nghiệp hoá hiệnđại hoá và đây cũng chính là quan niệm được sử dụng một cách phổ biến
ở nước ta trong giai đoạn hiện nay Theo tư tưởng này, “công nghiệp hoáhiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sảnxuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế-xã hội từ sử dụng lao độngthủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng vớicông nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sựphát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học-công nghệ tạo ra năngsuất lao động xã hội cao”(2)
*)Vai trò của công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Một là phát trỉên lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩytăng trưởng và phát triển kinh tế, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng
xa hơn về kinh tế giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thếgiới, góp phần ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân
Hai là củng cố và tăng cường vai trò kinh tế của Nhà nước, nâng caonăng lực tích luỹ, tạo công ăn việc làm khuyến khích sự phát triển tự do
và toàn diện của mỗi cá nhân
Ba là tạo điều kiện vật chất cho việc tăng cường củng cố an ninh quốcphòng
Trang 11Bốn là tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tựchủ, đủ sức tham gia một cách có hỉệu quả vào sự phân công và hợp tácquốc tế.
12: Xu hướng nền kinh tế thế giới và bối cảnh
Trong vài thập niên trở lại đây, thế giới đã thay đổi nhiều Trong sốnhững yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp mạnh mẽ đến xu hướng vận độngcủa tiến trình kinh tế thế giới giai đoạn tới, nổi lên những yếu tố sau: *Xu hướng toàn cầu hoá kinh tế và phát triển kinh tế tri thức “Tốc độcao, diễn ra trong cấu trúc mạng trên nền tảng phát triển kinh tế tri thức
là ba đặc trưng quan trọng hàng đầu của toàn cầu hoá kinh tế”(3) Xuhướng toàn cầu hoá dòng vốn, công nghệ- kỹ thuật và nguồn nhân lực trítuệ- kỹ năng cao sẽ ảnh hưởng đến triển vọng phát triển của các quốc gianhư là những lực lượng mạnh nhất nhưng theo các chiều hướng tác độngkhác nhau và khó kiểm soát hơn Sự “lệch pha” giữa toàn cầu hoá kinh tếvới các quá trình văn hoá, chính trị, xã hội toàn cầu cũng là một đặctrưng cơ bản, có ảnh hưởng to lớn đến các quá trình kinh tế của mỗiquốc gia
*Hệ quả to lớn của cuộc khủng hoảng tài chính-tiền tệ Đông Á: vấn đề
mô hình phát triển kinh tế –xã hội của giai đoạn tới; những lựa chọnchiến lược mới và kinh tế cạnh tranh trong khu vực ảnh hưởng rất mạnhđến định hướng phát triển của Việt Nam
*Tương quan sức mạnh trên thế giới thay đổi: sự gia tăng sức mạnh của
Mỹ, sự nổi lên của Trung Quốc trong khi vị thế của Nga và Nhật Bản bịsuy giảm tương đối: sự liên kết mới ở Tây Âu, Châu á lâm vào khủnghoảng nhưng đang nỗ lực khôi phục lại ấn Độ trỗi dậy như một cường
Trang 12quốc về công nghệ thông tin, v,v Tương quan sức mạnh mới dẫn đếnnhững chiến lược mới.
*Vị thế to lớn của các tập đoàn, công ty xuyên quốc gia (TNCs): Quátrình sáp nhập và thôn tính công ty cấp cao nhất- các tập đoàn xuyênquốc gia- diễn ra mạnh mẽ và tạo cho chúng những sức mạnh chi phốimới trên toàn cầu.Đây là những “nút mạng” chủ yếu trong “mạng” kinh
tế toàn cầu
*Các vấn đề toàn cầu như dân số, môi trường, lương thực, bệnh tật, nạnkhủng bố xung đột sắc tộc, tôn giáo,v.v gay gắt hơn bao giờ hết và ảnhhưởng trực tiếp đến việc lựa chọn chiến lược phát triển quốc gia
Về nguyên tắc, đang và sẽ xuất hiện hàng loạt cơ hội mới to lớn cho sựphát triển của các quốc gia Thực tiễn Đông Á và Ấn Độ gần đây chothấy một chiến lược phát triển “rút ngắn” thích hợp là điều khả thi Mặtkhác “rút ngắn” còn là bắt buộc đối với các nước bị tụt hậu phát triển Đối với nước ta ,cần và có thể tính đến con đường phát triển rút ngắn.Việc tận dụng các lợi thế để phát triển nhanh đang đặt ra cho một chiếnlược phát triển có giới hạn thời gian rõ ràng (10-20 năm tới)
Nhưng bên cạnh các cơ hội phát triển là những thách thức to lớn Ngay
cả sự phong phú của các mô hình, kinh nghiệm và tri thức phát triểncũng chứa đựng thách thức cho việc lựa chọn Thêm nữa , trong môitrường toàn cầu thường xuyên thay đổi, rủi ro phát triển mà các nước đisau đối mặt cũng tăng lên
Cũng cần thấy rằng cùng với nhịp phát triển kinh tế trong khuôn cảnhtoàn cầu hoá, hố ngăn cách giữa các nước nghèo và các nước giàu đangtrở lên sâu sắc hơn Một trong những căn nguyên của xu hướng đó chính
là cái được gọi là lợi ích của “kẻ mạnh” Trong một cuộc chơi với đặc