SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.

SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.SKKN TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.

Së gi¸o dôc & §µo t¹o NghÖ An

Trêng THpt th¸I hoµ   

ĐỀ TÀI: TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MÔN HOÁ HỌC

Gi¸o viªn : TrÇn ThÞ H¹nh

Tæ : Lý – Ho¸ - KTCN

NĂM HỌC : 2014 - 2015

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

- Hiện nay, cùng với sự phát triển của xã hội và tiến bộ của khoa học kỹthuật, nhu cầu của con người ngày càng phát triển nhanh chóng Cuộc sống conngười nhờ đó mà trở nên văn minh hơn, hiện đại hơn, tiện nghi hơn Tuy nhiên,bên cạnh sự tiến bộ ấy, chúng ta phải đối diện với những vấn đề lớn ảnh hưởng

vô hạn đến cuộc sống con người: vấn đề tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt, vấn đềrác thải công nghiệp, vấn đề khí hậu toàn cầu…… Với tất cả những yếu tố đó, tôi

thiết nghĩ, việc đưa giáo dục môi trường vào học đường là việc làm cần thiết.

Phải giáo dục cho những lớp trẻ - là lực lượng đông đảo trong xã hội Việt Namkiến thức về môi trường, từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho mọingười trong xã hội nói chung

- Với chương trình phổ thông nói chung và chương trình giáo khoa bậc trung

học nói riêng, yêu cầu đặt ra là phải gắn liền việc học tập trên ghế nhà trường

với thực tiễn

- Để giúp học sinh hiểu biết thêm về sự ô nhiểm môi trường đã ảnh hưởngđến sức khỏe của con người trên trái đất như thế nào Những tác nhân nào làmthay đổi cấu trúc môi trường và hậu quả của sự thay đổi đó như thế nào Thôngqua đó trong chương trình giáo dục phổ thông có những bài học cần lồng ghéptích hợp giáo dục môi trường vào từng nội dung và giáo dục cho các em ý thứcbảo vệ môi trường

Từ tất cả những lý do tôi đã phân tích như trên, tôi quyết định chọn đề tài:

TÍCH HỢPGIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH.

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài này là đưa nội dung giáo dục môi trườngvào bải giảng hóa học lớp 10 Trung học phổ thông Bằng cách này, bài giảnghóa học sẽ dễ dàng đạt được yêu cầu là có liên hệ thực tiễn, vừa giáo dục được ýthức bảo vệ môi trường cho học sinh Bên cạnh đó, bài giảng có kết hợp kiếnthức giáo dục môi trường sẽ tăng hứng thú học tập cho học sinh, giúp tiết học bớtcăng thẳng và học sinh sẽ yêu thích môn học hơn

3 Nhiệm vụ của đề tài

-Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục môi trường

- Nghiên cứu kiến thức cơ bản về môi trường và ô nhiễm môi trường

- Điều tra thực trạng về việc giáo dục môi trường trong dạy học môn hóahọc ở trường trung học phổ thông

- Nghiên cứu phương pháp và cách thức lồng nội dung giáo dục môi trườngvào bài giảng hóa

- Rút ra những bài học kinh nghiệm, đề xuất và giải pháp

4 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: giáo dục môi trường thông qua dạy học hóa học lớp

10 ở trường trung học phổ thông

5 Phương pháp nghiên cứu

Có thể sử dụng các phương pháp như sau:

- Phương pháp quan sát trực quan.

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.

- Phương pháp phân tích, tổng hợp ý kiến của học sinh.

- Phương pháp điều tra: phát phiếu điều tra cho học sinh để đánh giá.

6 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: chương trình hóa học lớp 10 – cơ bản

- Đối tượng thực nghiệm: học sinh Trung học phổ thông tại THPT Thái Hoà

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

I Các khái niệm liên quan về môi trường và phương pháp phân tích đánh giá môi trường:

Hiện nay, vấn đề môi trường đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu, chính

vì thế, những đề tài nghiên cứu về môi trường và giáo dục môi trường cũng trở thành vấn đề “nóng” được mọi người đặc biệt quan tâm

I.1 Định nghĩa môi trường

“ Môi trường là tổ hợp các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanhcon người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của conngười và sinh vật” ( Điều 3 Luật bảo vệ môi trường năm 2005)

Môi trường sống của con người theo nghĩa rộng là tất cả các yếu tố tự nhiên

và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của côn người như tài nguyên thiênnhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội Theo nghĩa hẹpthì môi trường sống của con người chỉ bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố xã

hội trực tiếp liên quan đến chất lượng cuộc sống của con người như diện tích nhà

ở, nước sạch, điều kiện vui chơi, giải trí, chất lượng bữa ăn…

Môi trường sống của con người được phân thành: môi trường tự nhiên vàmôi trường xã hội

- Môi trường tự nhiên bao gồm các thành phần của tự nhiên như địa hình,địa chất, đất trồng, khí hậu, nước, sinh vật…

- Môi trường xã hội là tổng thể các mối quan hệ giữa con người với conngười, định hướng hoạt động của con người theo khuôn khổ nhất định, tạo thuậnlợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác.Môi trường xã hội được thể hện cụ thể bằng các luật lệ, thể chế, cam kết, quy định,

…

Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồm tất

cả các yếu tố do con người tạo ra như: nhà ở, các phương tiện đi lại, công viên…

Môi trường nhà trường bao gồm không gian trương, cơ sở vật chất trongtrường như: lớp học, phòng thí nghiệm, sân chơi, vường trường, thầy cô giáo, họcsinh, các tổ chức xã hội như Đoàn, Đội…

II Sự cần thiết của việc giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy hóa học

ở trường trung học phổ thông

II.1 Ô nhiễm môi trường là gì ?

Ô nhiểm môi trường hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn đồng thời các tính chất vật lý, hoá học, sinh học của môi trường bị thây đổi gây tác hại đến sức khoẻ con người và các sinh vật khác Ngoài ra, ô nhiễm còn do một số hoạt động của tự nhiên khác có tác động tới môi trường của bất kì thành phần nào trong môi trường Chất gây ô nhiễm chính là nhân tố làm cho môi trường trở nên độc hại

hoặc có tiềm ẩn nguy cơ gây độc hại, nguy hiểm đến sức khỏe con người và sinh vật trong môi trường đó

II.2 Giáo dục môi trường là gì ?

Là một quá trình nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâm trước

những vấn đề của môi trường: kiến thức, thái độ, hành vi, trách nhiệm và ký năng

để tự mình và cùng tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề môi trườngtrước mắt cũng như lâu dài

II.3 Tại sao cần tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào trong giảng dạy Hóa

học ở trường THPT ?

Môi trường hiện tại đang có những thay đổi bất lợi cho con người, đặc biệt lànhững yếu tố mang tính chất tự nhiên như là đất, nước, không khí, hệ động thực vật Tình trạng môi trường thay đổi và bị ô nhiểm đang diễn ra trên phạm vi mỗi quốc gia cũng như trên toàn cầu Chưa bao giờ môi trường bị ô nhiểm nặng như bây giờ, ô nhiểm môi trường đang là vấn đề nóng hổi trên toàn cầu Chính vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ thiên nhiên, tài nguyên đa dạng sinh học nói riêng, là vấn đề cần thiết, cấp bách và bắt buộc khi giảng dạy trong trường phổ thông, đặc biệt với bộ môn Hóa học thì đây là vấn đề hết sức cần thiết

Vì nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về môi trường, sự ô nhiểm môi trường… tăng cường sự hiểu biết về mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sản xuất, góp phần hình thành ở họcsinh ý thức và đạo đức mới đối với môi trường, có thái độ và hành động đúng đắn

để bảo vệ môi trường Vì vậy giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh là việc làm

Hệ thống kiến thức giáo dục môi trường ở trường trung học phổ thông ở nước ta hiện nay tập trung chủ yếu vào các môn học có liên quan đến môi trường nhiều như Hóa học, sinh học, địa lí, kĩ thuật nông nghiệp, công nghiệp, vệ sinh họcđường, đạo đức…

Nội dung kiến thức giáo dục môi trường trong bộ môn Hóa học

- Phần đại cương: cung cấp cho học sinh một số kiến thức, các khái

niệm, các quá tình biến hóa, các hiệu ứng mang tính chất hóa học của môi trường: môi trường là gì, chức năng của môi trường, bản chất hóa học trong sinh thái, hệ sinh thái, quan hệ giữa con người và môi trường, ô nhiểm môi trường…

- Phần nội dung ô nhiểm môi trường: phân tích bản chất hóa học của

sự ô nhiểm môi trường, bản chất hóa học của hiệu ứng nhà kính, lỗ thủng tầng ozon, khói mù quang học, mưa axit, hiệu ứng hóa sinh của NOx , H2S, SOx…, các kim loại nặng và một số độc tố khác, tác động của chúng tới môi trường…

- Một số nội dung về: đô thị hóa và môi trường, một số vấn đề toàn cầu

(trái đất nóng lên, suy giảm tầng ozon, Elnino, LaNina ) suy giảm sự đa dạng sinh học, dân số - môi trường và sự phát triển bền vững, các biện pháp bảo vệ môi trường, luật bảo vệ môi trường, chủ trương chính sách của Đảng - nhà nước về bảo

vệ môi trường…

III.2 Phương thức tích hợp

Giáo dục bảo vệ môi trường là giáo dục tổng thể nhằm trang bị những kiến thức về môi trường cho học sinh thông qua môn hóa học sao cho phù hợp với từng đối tượng, từng cấp học Việc đưa kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường vào hóa học thuận lợi và hiệu quả nhất là hình thức tích hợp và lồng ghép

III.2.1 Tích hợp

Tích hợp là cách kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức hóa học

với kiến thức bảo vệ môi trường một cách hài hòa, thống nhất Ví dụ khi giảng về bài “Lưu huỳnh, khí H2S, một số oxit của lưu huỳnh”, song song với việc giảng dạy về các kiến thức về tính chất lí hóa, phương pháp điều chế…, giáo viên cần phải biết khai thác các kiến thức có liên quan đến môi trường như việc gây ô nhiểmmôi trường khí quyển Có thể cung cấp cho HS một số thông tin như: người ta ước tính các chẩt hữu cơ trên Trái đất sinh ra khoảng 31 triệu tấn H2S, mà sự oxi hóa tiếp theo sinh ra SO2 Các hoạt động gây ô nhiểm môi trường không khí bởi SO2

vẫn giữ vị trí hàng đầu Qua đó có thể nêu các biện pháp xử lí đơn giản đối với không khí bị ô nhiễm chứa lưu huỳnh Hoặc khi dạy bài “phân bón hóa học” giáo viên nên hình thành cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường thông qua nội dung bài,cần phân tích cho học sinh việc sử dụng không hợp lí phân bón, quá liều lượng có thể gây ô nhiểm đất, nguồn nước, gây nhiễm độc cho nông sản, thực phẩm, người

và gia súc… Với sự kết hợp hài hòa, hợp lí giữa nội dung bài dạy và giáo dục bảo

vệ môi trường bài giảng sẽ trở nên sinh động hơn, gây ấn tượng và hứng thú cho việc học của HS

III.2.2 Lồng ghép

Lồng ghép thể hiện là việc lắp ghép nội dung bài học về mặt cấu trúc

để có thể đưa vào bài học một đoạn, một mục, một số câu hỏi có nội dung giáo dụcbảo vệ môi trường Ví dụ, khi giảng bài “ Tính chất hóa học chung của kim loại”

GV có thể nêu thêm phần tác hại của một số kim loại nặng: Pb, Cd, Hg, As… với

cơ thể con người Qua đó nêu một số phương pháp phòng ngừa và xử lí kịp thời khi bị nhiễm kim loại nặng

Hình thức lồng ghép có 3 mức độ: lồng ghép toàn phần, lồng ghép một hoặc nhiều

bộ phận, lồng ghép liên hệ mở rộng bài học Tùy thuộc điều kiện, mục tiêu bài học,cấu trúc nội dung bài học để có thể lựa chọn hình thức lồng ghép phù hợp để đem lại hiệu quả giáo dục cao nhất

Chương 2:

GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

II.1 Khái niệm

Từ trước đến nay, có rất nhiều định nghĩa về giáo dục môi trường Nhưng cóthể nói, giáo dục môi trường không nhất thiết là một môn học chứa đựng các hệthống khái niệm khoa học, giáo dục môi trường mang đặc trưng của một chươngtrình hành động Trong khuôn khổ của việc giáo dục môi trường thông qua các

môn học ở nhà trường thì có thể hiểu giáo dục môi trường “là quá trình tạo

dựng cho con người những nhận thức về mối quan tâm đến môi trường và các vấn đề về môi trường Giáo dục môi trường gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho những vấn đề hiện tại và ngăn chặn những vấn đề mới có thể xảy ra cho tương lai.

Mục đích của giáo dục môi trường

Giáo dục môi trường sẽ giúp con người có nhận thức đúng đắn về môitrường, về việc khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên và có ý thứcthực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường Việc giáo dục môi trường có thể thựchiện bằng nhiều hình thức và cho nhiều đối tượng Trong đó việc giảng dạy vềmôi trường ở các trường học, nhất là trường phổ thông chiếm vị trí đặc biệtquan trọng

II.2 Các vấn đề về môi trường cần đưa vào giảng dạy cho học sinh trung học phổ thông

1 Ô nhiễm không khí, sự suy giảm tầng ozon và tác nhân gây thủng tầng ozon:

2 Một số nguồn khí thải gây ô nhiễm không khí:

3 Ô nhiễm nguồn nước

Nước là nguồn sống của con người và mọi loại sinh vật, nó rất cần thiết

cho rất nhiều ngành công nghiệp, sinh hoạt và nông nghiệp… Tuy nhiên hiện nay,nguồn nước đang bị ô nhiễm nặng nề.

Có nhiều nguyên nhân gây ra ô nhiễm nguồn nước trong đó có một số

nguyên nhân sau: Ô nhiễm hóa học, ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm nhiệt học, ô nhiễm

có nguồn gốc nông nghiệp

4 Ô nhiễm đất nông nghiệp.

Ô nhiễm đất do phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật

5 Hiệu ứng nhà kính (Green House Effect)

Ở một số nước hàn đới, hàng ngày mặt đất nhận được khá ít nhiệt từ

mặt trời chiếu xuống Chính vì vậy, để có thể trồng trọt được họ phải trồng cây trong những ngôi nhà làm bằng kính Tác dụng của ngôi nhà kính này là: ngăn không cho ánh sáng phản xạ trở lại khí quyển khi tiếp xúc với mặt đất, khi đó lượng nhiệt từ mặt trời chiếu xuống được tận dụng tối đa để cung cấp cho các loại cây trồng Nói cách khác, những ngôi nhà kính có tác dụng như những ” cái lồng nhốt ánh sáng”

Trên bề mặt trái đất cũng xảy ra một hiện tượng tương tự như vậy, và người

ta gọi nó là “hiệu ứng nhà kính”

Khi hàm lượng CO2 bình thường Khi hàm lượng CO2 lớn hơn bình thường

Các khí SOx và NO2 trong khí quyển tan vào nước của những hạt mưa và theo mưa rơi xuống mặt đất Chúng gây ra những tác hại nguy hiểm,

có thể gây nên các bệnh về đường hô hấp cho con người, phá hủy các công trình kiến trúc, tạo nên sự xói mòn núi đá vôi, làm chua đất, thay đổi kiến tạo trên bề mặt trái đất…

Để hạn chế bớt hiện tượng mưa axit cần hạn chế thải vào khí quyển các khí SOx và NOx

7 Tác hại của một số kim loại nặng với cơ thể con người

Chì, Thủy ngân, Asen, Cadimi, Crom, Mangan

11 Vật liệu Polime

Các vật liệu pilime là các sản phẩm của phản ứng trùng ngưng hoặc trùng hợp Liên kết trong hợp chất cao phân tử này hầu hết đều là các liên kết đơn, khá bền Đặc tính này cho phép vật liệu polime chịu được những tác động cơ học rất tốt, ngoài ra chúng khá bền với axit, kiềm… Chính vì vậy chúng rất khó bị phân hủy Từ khi ra đời đến nay, vật liệu polime đã và đang chiếm được vị trí rất quan trọng trong đời sống con người cũng như trong nhiều hoạt động khác Cũng chính

vì lẽ đó mà lượng chất thải do nguồn vật liệu này vô cùng lớn, phổ biến nhất là từ các bao bì nilon thải ra trong sinh hoạt Theo ước tính những nguồn chất thải này sau khi đi vào đất phải mất khoảng 2000 năm mới bị phân hủy hết Vì vậy, chúng

là nguồn gây ô nhiễm môi trường đất rất to lớn

Biện pháp giải quyết:

- Thu gom hợp lý rác thải từ nguồn này, phân loại, xử lý hoặc tái sử dụng

- Tìm kiếm nguồn nguyên liệu mới: nhựa sinh học chẳng hạn Nhựa sinhhọc có nguồn gốc từ thực vật, tuy nhiên có chất lượng không thua kém nhựa hóa học Có khả năng phân hủy trong điều kiện bình thường trong thời gian tương đối ngắn.Tuy hiện nay giá thành của loại vật liệu này còn cao, nhưng nó hứa hẹn sẽ có bước đột phá, thay thế được nhựa Hóa học trong tương lai)

* Một số biện pháp nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường

Hiện trạng môi trường hiện nay đang trong tình trạng đáng báo động Vấn

đề cấp bách đặt ra hiện nay là làm cách nào để hạn chế ô nhiễm môi trường thêmvào đó là khắc phục các hậu quả ô nhiễm môi trường đối với con người cũng như