Nâng cao năng lực điều hành của giám đốc doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập quốc tế - Nghiên cứu điển hình trong ngành điện Việt Nam

Các nghiên cứu về năng lực điều hành mới tập trung ở một trong các khía cạnh như năng lực làm việc, năng lực lãnh đạo, năng lực quản lý của cá nhân mà chưa xem xét tổng thể về năng lực đ

CAM KẾT

Tác giả xin cam đoan nội dung luận án “Nâng cao năng lực điều hành của

Giám đốc doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập quốc tế - Nghiên cứu điển hình trong ngành Điện Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Thị Vân Hoa, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân Công trình này được tác giả nghiên cứu và hoàn thành từ năm 2012-2015

Các tài liệu tham khảo, các số liệu thống kê phục vụ mục đích nghiên cứu luận

án này được sử dụng đúng quy định

Các kết quả phân tích, nghiên cứu, kết luận trong luận án (ngoài các phần được trích dẫn) là kết quả làm việc của riêng cá nhân tôi

Tác giả xin cam đoan những nội dung nêu trên là hoàn toàn đúng sự thật Nếu sai, tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Nghiên cứu sinh

Phạm Anh Tuấn

LỜI CÁM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình và những ý kiến đóng góp quý báu của cô giáo PGS.TS Trần Thị Vân Hoa, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân, người đã nhiệt tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

và hoàn thành luận án “Nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

trong điều kiện hội nhập quốc tế - Nghiên cứu điển hình trong ngành Điện Việt Nam”

Tôi cũng bày tỏ sự biết ơn đối với GS.TS Ngô Thắng Lợi, Trưởng bộ môn Kinh

tế Phát triển và các thầy cô giáo Khoa Kế hoạch và phát triển, Viện Sau đại học trường Đại học Kinh tế quốc dân, cũng như các đồng chí Lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Ban giám đốc Công ty Mua bán điện, các đồng chí lãnh đạo và cán bộ quản lý các đơn vị trong và ngoài ngành Điện, các đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi nhiệt tình trong quá trình nghiên cứu, thu thập số liệu, phỏng vấn, điều tra khảo sát và hoàn thiện luận

án

Tôi cũng cảm ơn gia đình và bạn bè đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án

Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo, các đồng nghiệp

để luận án được hoàn thiện hơn và tôi có thể đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng và xã hội

Xin trân trọng cảm ơn!

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LUẬN ÁN……….……… 9

1.1 Sự cần thiết của luận án……….… 9

1.2 Tổng quan nghiên cứu ……… …… 11

1.2.1 Một số nghiên cứu của nước ngoài về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp……… 11

1.2.2 Một số nghiên cứu trong nước về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp 14 1.2.3 Một số nghiên cứu điển hình của ngành Điện Việt Nam……… 18

1.3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của luận án……… 20

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án……… 21

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu……… 21

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu……… 21

1.5 Phương pháp nghiên cứu của luận án……… 21

1.5.1 Quá trình nghiên cứu……… 21

1.5.2 Phương pháp thu thập và phân tích số liệu……… 22

1.6 Những đóng góp của luận án ……….……… 24

1.7 Cấu trúc của luận án……… 24

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC ĐIỀU HÀNH CỦA GIÁM ĐỐC DOANH NGHIỆP……… … 26

2.1 Giám đốc doanh nghiệp và công việc của Giám đốc doanh nghiệp……….…… 26

2.1.1 Giám đốc doanh nghiệp ……… ……… 26

2.1.2 Vai trò điều hành của Giám đốc doanh nghiệp………… 27

2.2 Năng lực điều hành và các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp……… 30

2.2.1 Năng lực làm việc và các yếu tố cấu thành năng lực làm việc……… 30

2.2.2 Năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp……… 35

2.3 Phương pháp luận phân tích năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp……… 40

2.4 Các nhân tố tác động đến năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp……… 44

2.4.1 Nhân tố từ môi trường quốc tế ……….… 44

2.4.2 Nhân tố từ môi trường kinh doanh ở Việt Nam……… 48

2.4.3 Nhân tố bên trong doanh nghiệp……… ……… 51

2.4.4 Nhân tố từ bản thân Giám đốc doanh nghiệp……… 54

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH NĂNG LỰC ĐIỀU HÀNH CỦA GIÁM ĐỐC DOANH NGHIỆP NGÀNH ĐIỆN……… 58

3.1 Đặc điểm của đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế……… 58

3.1.1 Đặc điểm hình thành và phát triển của ngành điện Việt Nam……… 58

3.1.2 Xu hướng phát triển doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế……… 60

3.1.3 Đặc điểm của đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế……… 64

3.1.4 Khung năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện…… 66

3.1.5 Yêu cầu đối với năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế……… 72

3.2 Thu thập và phân tích số liệu về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……… 76

3.2.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp nghiên cứu tại bàn……… 76

3.2.2 Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu qua phỏng vấn……… 78

3.2.3 Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu qua điều tra khảo sát………… 81

3.3 Phân tích nhân tố khám phá và kiểm định độ tin cậy của dữ liệu khảo sát……… 86

3.3.1 Kiểm định độ tin cậy của phiếu điều tra……… 86

3.3.2 Kết quả phân tích nhân tố khám phá của dữ liệu điều tra……… 87

CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG NĂNG LỰC ĐIỀU HÀNH CỦA GIÁM ĐỐC DOANH NGHIỆP NGÀNH ĐIỆN TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ HIỆN NAY……… 89

4.1 Phân tích thực trạng về kiến thức điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……… 89

4.2 Phân tích thực trạng về kỹ năng điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện… 91

4.2.1 Thực trạng kỹ năng giao tiếp……… 92

4.2.2 Thực trạng kỹ năng định hướng mục tiêu và điều hành doanh nghiệp…… 96

4.2.3 Thực trạng kỹ năng phát triển nhân viên dưới quyền……… 100

4.2.4 Thực trạng kỹ năng tổ chức và sắp xếp công việc……… 104

4.2.5 Thực trạng kỹ năng phát triển các mối quan hệ……… 107

4.2.6 Thực trạng kỹ năng quản lý bản thân……… 110

4.3 Phân tích thực trạng về thái độ điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện ……… …… 113

4.4 Đánh giá chung về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong thời kỳ hội nhập quốc tế hiện nay……… 117

4.4.1 Mức độ đáp ứng yêu cầu về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế … ……… 117

4.4.2 Mức độ tác động của các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……….………… 118

4.4.3 Những ưu điểm và hạn chế trong năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……… 120

4.4.4 Nguyên nhân hạn chế trong năng lực điều hành của Giám đốc doanh

nghiệp ngành Điện……… 124

CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐIỀU HÀNH CỦA GIÁM ĐỐC DOANH NGHIỆP NGÀNH ĐIỆN TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ……… 127

5.1 Quan điểm và định hướng về nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong thời kỳ hội nhập quốc tế……… 127

5.1.1 Quan điểm về nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……… 127

5.1.2 Mục tiêu và phương hướng nâng cao năng lực điều hành cho Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……… 129

5.2 Các giải pháp nâng cao năng lực điều hành cho Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong thời kỳ hội nhập quốc tế……… 130

5.2.1 Nhóm giải pháp tuyển chọn cán bộ……… ……… 131

5.2.2 Xây dựng cơ chế, bộ máy phát hiện, đào tạo và sử dụng nhân tài………… 136

5.2.3 Chính sách tiền lương, thưởng và các chế độ đãi ngộ đối với Giám đốc doanh nghiệp……….…… 137

5.2.4 Nhóm giải pháp đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch cán bộ……… 139

5.2.5 Giải pháp nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng……… 143

5.2.6 Kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tham mưu làm công tác tổ chức cán bộ……… 146

5.3 Kiến nghị với các cơ quan hữu quan về điều kiện thực hiện giải pháp… 147 5.3.1 Kiến nghị đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam……… 147

5.3.2 Kiến nghị đối với các Bộ ngành và Nhà nước……… 147

KẾT LUẬN……… 149

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 152

PHỤ LỤC……… 161

Sơ đồ 1.1 Quá trình nghiên cứu của luận án……… 22

Bảng 3.1 Khung năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện 68 Bảng 3.2 Mô tả đối tượng tham gia phỏng vấn……… 79

Bảng 3.3 Nội dung phiếu phỏng vấn sâu……… 80

Bảng 3.4 Đối tượng trả lời phiếu điều tra theo độ tuổi……… 84

Bảng 3.5 Đối tượng trả lời phiếu điều tra theo qui mô……… 84

Bảng 3.6 Số năm kinh nghiệm của giám đốc tham gia trả lời phiếu điều tra… 85 Bảng 3.7 Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha (α) của dữ liệu phân tích……… 87

Bảng 3.8 Kết quả kiểm định các nhân tố xác định các biến đủ điều kiện phân tích……… 87

Bảng 4.1 Thực trạng về kỹ năng điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện……… 91

Bảng 4.2 Kỹ năng giao tiếp của Giám đốc doanh nghiệp theo đánh giá của các vị trí công việc đang đảm nhận……… 93

Bảng 4.3 Kỹ năng giao tiếp của Giám đốc doanh nghiệp theo khối SXKD và qui mô doanh nghiệp……… 94

Bảng 4.4 Kỹ năng giao tiếp theo trình độ học vấn và thâm niên của Giám đốc doanh nghiệp……… 95

Bảng 4.5 Kỹ năng điều hành của Giám đốc doanh nghiệp theo đánh giá của các vị trí công việc đang đảm nhận……… 96

Bảng 4.6 Kỹ năng điều hành doanh nghiệp theo quy mô doanh nghiệp và khối SXKD……… 98

Bảng 4.7 Kỹ năng điều hành theo năm công tác và trình độ học vấn của Giám đốc doanh nghiệp……… 99

Bảng 4.8 Kỹ năng phát triển nhân viên dưới quyền theo đánh giá của các vị trí công việc đang đảm nhận……… 101

Bảng 4.9 Kỹ năng phát triển nhân viên theo khối SXKD và quy mô lao động của doanh nghiệp……… 102

Bảng 4.10 Kỹ năng phát triển nhân viên theo năm công tác và trình độ học vấn của Giám đốc doanh nghiệp……… 103

Bảng 4.11: Kỹ năng tổ chức sắp xếp công việc của Giám đốc doanh nghiệp theo đánh giá của các vị trí công việc đang đảm nhận……… 104

Bảng 4.12 Kỹ năng tổ chức sắp xếp công việc theo quy mô doanh nghiệp và

Bảng 4.13 Kỹ năng tổ chức và sắp xếp công việc theo kinh nghiệm và trình độ

Bảng 4.14 Kỹ năng phát triển các mối quan hệ theo đánh giá của các vị trí

Bảng 4.15 Kỹ năng phát triển quan hệ theo quy mô, khối SXKD……… 108 Bảng 4.16 Kỹ năng phát triển quan hệ theo trình độ học vấn và thâm niên công

Bảng 4.17 Kỹ năng quản lý bản thân theo đánh giá của các vị trí công việc

Bảng 4.18 Kỹ năng quản lý bản thân theo quy mô doanh nghiệp và khối

Bảng 4.19 Kỹ năng quản lý bản thân theo kinh nghiệm và trình độ học vấn của

Bảng 4.20 Thái độ điều hành của Giám đốc doanh nghiệp theo đánh giá của

Bảng 4.21 Thái độ điều hành của Giám đốc doanh nghiệp theo quy mô công ty

Bảng 4.22 Thái độ điều hành của Giám đốc doanh nghiệp theo năm kinh

Bảng 4.23: Mức độ đáp ứng yêu cầu về năng lực điều hành của Giám đốc

Hình 3.1 Đối tượng trả lời phiếu điều tra theo vị trí công tác đang đảm nhận… 85 Hình 3.2 Trình độ của giám đốc tham gia trả lời phiếu điều tra……… 86

Hình 4.2 Thực trạng thái độ điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện 114 Hình 4.3 Thực trạng năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành

GDP:

HĐQT

Tổng sản phẩm quốc dân Hội đồng quản trị

Chương 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LUẬN ÁN 1.1 Sự cần thiết của Luận án

Toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế đã trở thành một xu thế tất yếu của nhân loại hiện nay Trong xu thế đó, ở các mức độ khác nhau, các nước không thể không tham gia hội nhập Vấn đề đặt ra là nếu không có sự chuẩn bị, không chủ động phát huy nội lực thì không thể hội nhập thành công Đây cũng là thách thức đối với mỗi doanh

nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Thực tế cho thấy, hoạt động điều hành đóng vai trò quan trọng trong mỗi doanh nghiệp và là tổng hợp của hoạt động lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp Hiện nay các doanh nghiệp Việt Nam đang gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình hội nhập quốc tế

cả về kinh nghiệm, nhân lực, khoa học công nghệ, trình độ, năng lực cạnh tranh, cơ sở

hạ tầng, môi trường pháp lý v.v… Tình trạng kém hiệu quả, lãng phí, thua lỗ, thất thoát của các Tập đoàn kinh tế Nhà nước cũng như sự phá sản của hàng loạt các doanh nghiệp trong thời gian qua bắt nguồn từ nguyên nhân chính là đội ngũ lãnh đạo không

đủ năng lực điều hành doanh nghiệp đáp ứng được các yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế Các nghiên cứu về năng lực điều hành mới tập trung ở một trong các khía cạnh như năng lực làm việc, năng lực lãnh đạo, năng lực quản lý của cá nhân mà chưa xem xét tổng thể về năng lực điều hành và các điều kiện kinh tế xã hội cũng như điều kiện nội tại của mỗi doanh nghiệp

Ngành Điện được xem là một ngành kinh tế mũi nhọn, đóng vai trò quan trọng đối với sự nghiệp phát triển của mỗi quốc gia Điện lực được xem như là cơ sở hạ tầng, là nguồn động lực đầu vào không thể thiếu được đối với tất cả các ngành kinh tế Với quy mô cả về nhân lực, tài chính, nguồn nhân lực, v.v… và trải dài khắp các tỉnh thành trên cả nước, ngành Điện có ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế và toàn xã hội Trong những năm qua, cùng với nhu cầu phát triển của xã hội, đặc biệt trong quá trình hội nhập quốc tế, ngành Điện Việt Nam cũng đã có những thay đổi đáng kể nhằm tiếp cận với công nghệ hiện đại của thế giới, áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật

tiên tiến vào quá trình sản xuất, truyền tải và phân phối điện đến người tiêu dùng Điều

đó không những đã mang lại hiệu quả kinh tế và kỹ thuật cao cho ngành Điện mà còn tạo điều kiện để nước ta hoà nhập với cộng đồng quốc tế, từng bước hiện đại hoá hệ thống, nâng cao trình độ công nghệ và quản lý của Ngành Tuy nhiên, các Giám đốc doanh nghiệp điện đã quen với môi trường kinh doanh bao cấp trong ngành Điện trong thời gian dài, mà chưa quen và chưa có khả năng thích ứng, hòa nhập, bươn chải trong

cơ chế thị trường mở Đội ngũ giám đốc và cán bộ quản lý doanh nghiệp ngành Điện còn chưa được đào tạo bài bản về quản lý, nhiều giám đốc còn thiếu kiến thức và kỹ năng quản trị kinh doanh, đặc biệt là yếu về năng lực điều hành khi ngành Điện hội nhập với quốc tế

Một trong những nhân tố quan trọng để đáp ứng được các yêu cầu của xu thế hội nhập quốc tế là đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nâng cao năng lực điều hành của đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện Đây là đội ngũ cán bộ đóng vai trò đầu tàu trong doanh nghiệp và tham gia điều hành mọi hoạt động của doanh nghiệp Việc nâng cao năng lực điều hành cho các giám đốc sẽ giúp cho doanh nghiệp ngành Điện thích ứng được với môi trường cạnh tranh quyết liệt trong xu thế hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay

Bài toán đặt ra là năng lực điều hành của đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp của ngành Điện hiện nay đang ở mức độ nào và có thể đáp ứng được bao nhiêu so với nhu cầu của quá trình hội nhập và mục tiêu phát triển của ngành Điện Làm thế nào để nâng cao năng lực điều hành cho đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp trong ngành Điện để

có thể đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập và phát triển ngành Điện trong giai đoạn tới? Nghiên cứu tập trung vào việc nghiên cứu nguồn lực quan trọng cho ngành Điện, một ngành mũi nhọn và là xương sống của nền kinh tế Việc nghiên cứu và làm rõ những vấn đề này có ảnh hưởng rất lớn trong quá trình hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực ngành Điện cho doanh nghiệp trong thời kỳ hội nhập Nghiên cứu sinh là người chuyên trách công tác cán bộ của một trong những doanh nghiệp thuộc ngành Điện và đã có thời gian công tác tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam Vì vậy, từ

nhu cầu thực tiễn cấp bách và khả năng bản thân, tác giả lựa chọn đề tài “Nâng cao

năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập quốc tế -

Nghiên cứu điển hình trong ngành Điện Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu sinh

1.2 Tổng quan nghiên cứu

1.2.1 Một số nghiên cứu của nước ngoài về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp luôn là một đề tài được các nhà khoa học nước ngoài cũng như các quốc gia tập trung nghiên cứu vì con người là tài sản lớn nhất đối với mỗi quốc gia nói chung cũng như các doanh nghiệp nói riêng Hầu hết các công trình nghiên cứu hiện nay đi sâu nghiên cứu đưa ra các tiêu chí của năng lực điều hành, các kỹ năng để điều hành một doanh nghiệp, một tổ chức, một quốc gia như năng lực công tác, năng lực hoạt động lao động sáng tạo, năng lực nghiên cứu khoa học, năng lực quản lý cơ quan, xí nghiệp, nền tảng về giá trị và đạo đức liên quan đến trách nhiệm của người quản lý

Một số công trình khoa học tiêu biểu ở nước ngoài sau đây:

- “Tư vấn quản lý, một quan điểm mới với sự hỗ trợ của các công cụ được

tuyển chọn toàn diện” (An innovative view of Management Consultancy) của tác giả

Dr Koenraad Tommissen năm 2007, đưa ra những lý thuyết và kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực quản trị doanh nghiệp Tác giả đã đưa ra những công cụ giúp cho các nhà quản lý, các Giám đốc doanh nghiệp có thể sử dụng để nâng cao năng lực điều hành doanh nghiệp của mình Thực tế cho thấy trong những điều kiện và hoàn cảnh nhất định việc biết sử dụng công cụ nào đem lại hiệu quả cao, đó là phụ thuộc vào năng lực của người điều hành

- “Quản lý xuyên văn hóa” (Managing Across Cultures) của tác giả Charlene

M Solomon Michael S.Schell năm 2009 đưa ra các quan điểm cho các giám đốc để có thể kinh doanh thành công trên quan điểm toàn cầu hóa Các tác giả cũng đưa ra mô hình nghiên cứu trên các khía cạnh văn hóa kinh doanh để giúp các Giám đốc doanh nghiệp có thể thấy những thời cơ và những biện pháp thích hợp trong công tác điều hành doanh nghiệp Quả thật văn hóa kinh doanh là sự tổng hợp của kĩ năng và thái độ

của người điều hành Ngày nay, các nhà kinh doanh không thể đứng ngoài, đứng độc lập với chuỗi giá trị và giá trị gia tăng toàn cầu Vì vậy, văn hóa kinh doanh phải được thực thi thấu suốt trong kinh doanh toàn cầu và đó là sự quản lý, điều hành có văn hóa mang tầm quốc tế

- “Tác dụng đòn bẩy của năng lực điều hành trong việc tạo dựng nên vị thế

lãnh đạo: tạo ra khác biệt bằng cách tập trung vào chiến lược và kết quả”

(Leveraging Leadership Competencies to Produce Leadership Brand: Creating Distinctiveness by Focusing on Strategy and Result) của các tác giả Jim Intagliata, Dave Ulrich và Norm Smallwood, năm 2000 Cuốn sách nêu rõ vai trò quan trọng của năng lực điều hành và những vấn đề khiếm khuyết của các mô hình năng lực điều hành hiện tại Thông qua đó có thể phân tích và đánh giá được thực trạng năng lực điều hành so với những mô hình đã được đề ra

- “Khung năng lực điều hành” trích từ cuốn “Glasgow City Council Leadership

Competency Framework” trong đó miêu tả chi tiết và định nghĩa từng năng lực điều hành và các mức yêu cầu có thể đạt được đối với mỗi tiêu chí năng lực Tuy nhiên cuốn sách nghiên cứu năng lực điều hành của các cơ quan Nhà nước và chính phủ mà không đề cập đến năng lực điều hành của các doanh nghiệp Do đặc điểm của doanh nghiệp khác với khối cơ quan Nhà nước nên vẫn còn nhiều điểm cuốn sách chưa đề cập hết

- “Năng lực lãnh đạo: đặt chúng tất cả với nhau” (Leadership Competencies:

Putting It All Together) năm 2008 của tác giả George Klemp và các cộng sự của Công

ty Tư vấn Cambria chuyên về lĩnh vực tư vấn nhân sự cấp cao cho các Tập đoàn lớn trên thế giới Công trình nghiên cứu các yếu tố chung giữa các mô hình năng lực lãnh đạo và điều hành của các công ty hàng đầu thế giới, các khiếm khuyết và các bước thực hành tốt nhất để nâng cao năng lực điều hành Đây là nguồn tài liệu tốt cho việc nghiên cứu năng lực điều hành của giám đốc các doanh nghiệp

- “Từ điển năng lực cho vai trò lãnh đạo trong khu vực dịch vụ công”

(Competency Dictionary for Leadership Roles in the Public Servic of Nova Scotia) của Nova Scotia, năm 2004 Trong đó đưa ra các khái niệm về năng lực điều hành trong

dịch vụ công Tương tự như những tác phẩm nghiên cứu về năng lực điều hành trong khu vực Nhà nước, tác phẩm cũng có những điểm chưa phù hợp với năng lực điều hành tại các doanh nghiệp, đặc biệt gắn với quá trình hội nhập quốc tế

- “Nghệ thuật lãnh đạo doanh nghiệp” của Ram Charan do Tuấn Ngọc dịch

năm 2007, NXB TP.Hồ Chí Minh đưa ra các bước thực hiện và các công cụ, các phương pháp để điều hành và quản lý một doanh nghiệp Tác giả có thể dựa vào các phương pháp và công cụ lãnh đạo doanh nghiệp để lựa chọn những phương pháp tốt nhất và đề xuất trong quá trình nghiên cứu của mình

- “Công cụ lãnh đạo: tầm nhìn, cảm hứng, động lực” (The tool of leadership)

của Max Landsberg do Phan Hoàng Lệ Thủy dịch năm 2007, NXB Trẻ, đưa ra các phương pháp, công cụ thường được sử dụng trong công tác lãnh đạo Việc đánh giá năng lực điều hành như một công cụ lãnh đạo Tác phẩm này cũng tương tự tác phẩm

“Nghệ thuật lãnh đạo doanh nghiệp” Thông qua nó, tác giả có thể nghiên cứu tham khảo lựa chọn các giải pháp phù hợp với đặc điểm doanh nghiệp của Tập đoàn Điện lực Việt Nam

- “Những vấn đề cốt yếu của Quản lý”, NXB Khoa học kỹ thuật, 2008 của tác

giả Harold Koontz, Cyril Odonnell, Heinz Weirich Cuốn sách đưa ra các nguyên tắc chính trong lĩnh vực quản lý Trong đó tổng hợp lại những phát minh, những công thức và những nghiên cứu của nhiều nhà quản lý và nhiều học giả nghiên cứu về những khía cạnh khác nhau của khái niệm quản lý Cuốn sách cũng đề cập đến các vấn

đề của quản lý bao gồm lập kế hoạch, điều hành, kiểm tra đánh giá v.v… Nhìn chung đây là một cuốn sách đầy đủ về công tác quản lý một doanh nghiệp, tuy nhiên chưa xây dựng được các tiêu chí cụ thể cần thiết đối với người quản lý nói chung cũng như Giám đốc doanh nghiệp nói riêng

Tập hợp các công trình tiêu biểu nêu trên ở một số nước trên thế giới và trong khu vực Đông Nam Á hiện nay, thể hiện các công trình đã công bố chỉ tập trung nghiên cứu nguồn nhân lực hoặc nguồn nhân lực ngành Điện nói chung mà chưa đi sâu vào nghiên cứu nguồn nhân lực cấp cao ngành Điện nói riêng

Trong thời gian vừa qua, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng tham gia một số hội thảo với các Công ty Điện lực ở khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Singapore, Malaysia, v.v… về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trong ngành Điện, tập trung chủ yếu về việc đưa ra các giải pháp giữ chân người tài, người có năng lực mà chưa đi sâu vào nghiên cứu đội ngũ cán bộ quản lý cấp cao đặc biệt là đội ngũ giám đốc và năng lực điều hành của đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp

Nhiều tác giả cũng như một số trường đại học trên thế giới đào tạo Thạc sĩ quản trị kinh doanh (MBA) đã tập trung nghiên cứu và giảng dạy về năng lực điều hành Một

số điểm nổi bật của các công trình nghiên cứu về năng lực điều hành như sau:

- Xây dựng các nguyên tắc đánh giá năng lực điều hành

- Đưa ra khái niệm về năng lực điều hành, khái niệm về điều hành và quản lý

- Hệ thống hóa các tiêu chí về năng lực điều hành

- Các yếu tố tác động tới tiêu chí đánh giá năng lực điều hành

1.2.2 Một số nghiên cứu trong nước về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Ở Việt Nam trong những năm qua cũng đã có một số công trình nghiên cứu về năng lực điều hành của đội ngũ quản lý, đặc biệt là đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp Tuy nhiên, chưa có một hệ thống tổng quát để đánh giá năng lực điều hành mà chủ yếu nghiên cứu phân tích những khía cạnh, yếu tố trong năng lực điều hành nói chung Nhiều tác giả nghiên cứu vẫn chưa phân biệt được khái niệm “lãnh đạo” và “quản lý”, hay “lãnh đạo” và “điều hành”, “cán bộ lãnh đạo” và “cán bộ quản lý” “cán bộ điều hành”, “năng lực điều hành” và “năng lực quản lý”

Nhiều tác giả lồng ghép phần năng lực điều hành vào nghiên cứu chung về phát triển nguồn nhân lực Do vậy, không có điều kiện đánh giá được hết các khía cạnh liên quan đến năng lực điều hành

Nhiều giáo trình nghiên cứu về quản trị doanh nghiệp đi sâu vào phân tích vai trò của giám đốc điều hành (CEO) đối với doanh nghiệp Trong đó tổng hợp các

phương pháp quản trị doanh nghiệp cũng như các giải pháp để một CEO đạt được những kết quả tốt trong hoạt động sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, chưa nghiên cứu nào đưa ra được một hệ thống tiêu chí cần thiết để có thể đánh giá năng lực điều hành của một giám đốc

Một số đề tài đã bước đầu nghiên cứu về năng lực điều hành, tuy nhiên tập trung vào nghiên cứu năng lực điều hành của một số tỉnh, thành phố, nên có nhiều điểm khác so với năng lực điều hành của các doanh nghiệp, đặc biệt là năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện Việt Nam

Ngoài ra, cũng còn có một số công trình đã công bố về quy hoạch, bố trí, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, nâng cao văn hóa chính trị, về đề bạt cán bộ, đánh giá thang giá trị đạo đức đối với cán bộ lãnh đạo v.v Các công trình này tập trung nghiên cứu về tiêu chí của năng lực điều hành nhưng không toàn diện Một số tác phẩm đi sâu vào việc xây dựng và phát triển đội ngũ lãnh đạo, trong đó năng lực điều hành chỉ là một yếu tố trong việc xây dựng và phát triển đội ngũ lãnh đạo mà không có

sự phân tích chuyên sâu về năng lực điều hành

Một số công trình tiêu biểu ở trong nước:

- “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Hệ thống chính trị cấp tỉnh,

thành phố (qua kinh nghiệm của Hà Nội)”, NXB Chính trị quốc gia, năm 2008 của Cao Khoa Bảng Tác giả nêu lên một số lý luận về cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, thực trạng và các phương hướng, giải pháp xây dựng đội ngũ lãnh đạo Tuy nhiên, đề tài mới chỉ đề cập đến khái niệm cán bộ lãnh đạo và cán bộ của khối cơ quan công quyền, chưa xây dựng được hệ thống tiêu chí năng lực điều hành cho các doanh nghiệp, đặc biệt chưa gắn với quá trình hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay

- “Nâng cao năng lực điều hành của cán bộ nữ trong hệ thống chính trị”, NXB

Chính trị quốc gia, năm 2009, do Nguyễn Đức Hạt chủ biên Cuốn sách đã nêu ra được khái niệm lãnh đạo, khái niệm năng lực điều hành Tuy nhiên, tác phẩm mới chỉ tập trung phân tích nghiên cứu năng lực điều hành của cán bộ nữ trong hệ thống chính trị,

chưa phân tích về khối doanh nghiệp Các giải pháp nêu ra về nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ nữ mà chưa có cái nhìn tổng thể cho đội ngũ giám đốc các doanh nghiệp

- “Xây dựng và phát triển đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp nhà nước ở Việt

Nam” NXB Chính trị quốc gia, năm 2009 do TS.Vũ Đăng Minh chủ biên Cuốn sách tập trung nêu bật những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ giám đốc, nội dung xây dựng và phát triển đội ngũ giám đốc, thực trạng và giải pháp Tuy nhiên tác phẩm chưa nêu rõ khái niệm năng lực điều hành để từ đó có những giải pháp cụ thể gắn với năng lực điều hành

- “Hoàn thiện yêu cầu về tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo quản lý Nhà nước trong

sự nghiệp đổi mới”, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, năm 1992, luận án Phó Tiến sĩ của Lê Trọng Điều Tác giả đã xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo quản lý Nhà nước thông qua lý luận và thực trạng cán bộ lãnh đạo quản lý Nhà nước,

đề xuất các giải pháp hoàn thiện tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo quản lý Đây là bước đầu

để tiếp cận nghiên cứu năng lực điều hành nói chung mà chưa đề cập đến cán bộ quản

lý ngành Điện

- “Nâng cao năng lực lãnh đạo cho giám đốc điều hành các doanh nghiệp Việt

Nam trong quá trình hội nhập quốc tế”, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, năm 2011,

đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của PGS.TS.Trần Thị Vân Hoa Tác giả đã đưa ra phương pháp đánh giá năng lực điều hành của các Giám đốc doanh nghiệp, nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành năng lực điều hành và phân tích được thực trạng năng lực điều hành cho đội ngũ giám đốc điều hành các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay vừa đề xuất được các biện pháp nâng cao năng lực điều hành Đề tài là nguồn tư liệu quý báu cung cấp cho nghiên cứu sinh phương pháp đánh giá năng lực và các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực Tuy nhiên đề tài nghiên cứu mang tính tổng quát, tập trung vào nghiên cứu năng lực của đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp nói chung mà chưa nghiên cứu về một ngành, một lĩnh vực cụ thể

- “Đánh giá, quy hoạch, luân chuyển cán bộ lãnh đạo, quản lý thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, NXB chính trị quốc gia của PGS, TS Trần Đình Hoan Cuốn sách đưa ra những vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác cán bộ nói chung, đồng thời đưa ra những giải pháp hiệu quả cho việc đánh giá, quy hoạch cán bộ lãnh đạo trong điều kiện phát triển, hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước hiện nay Tuy nhiên cuốn sách mới đề cập đến một khía cạnh trong công tác quy hoạch đào tạo bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo nói chung Đây chỉ là một trong những giải pháp nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý nói chung và đội ngũ giám đốc nói riêng

- “Phát triển năng lực tư duy của người cán bộ lãnh đạo hiện nay”, NXB

Chính trị quốc gia, năm 2002 của Hồ Bá Thâm Cuốn sách đề cập đến một trong những yếu tố cần thiết của người cán bộ lãnh đạo Tác phẩm mới chỉ đi sâu vào phân tích một yếu tố trong năng lực điều hành mà chưa có cái nhìn tổng thể toàn bộ năng lực điều hành

- “Bản lĩnh chính trị với năng lực của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống

chính trị nước ta hiện nay”, NXB Chính trị quốc gia, năm 2006 của Hoàng Hải Bằng, Nguyễn Ngọc Long, Nguyễn Văn Huyên Cuốn sách đề cập đến bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý Đó chính là nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là bản lĩnh giai cấp công nhân của người cán bộ Những năng lực cần thiết của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu của sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, NXB Chính trị quốc gia, năm 2007 của Vũ Văn Hiền Tác giả đã đưa ra các lý luận cũng như yêu cầu hiện tại so sánh với thực trạng đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý để đề ra các giải pháp xây dựng đội ngũ lãnh đạo Tác phẩm không đi sâu vào phân tích đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp mà chỉ đề cập đến đội ngũ lãnh đạo nói chung

- “Xác định cơ cấu và tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong hệ thống

chính trị đổi mới”, NXB Chính trị quốc gia, năm 1998, của Trần Xuân Sâm Tác giả đã

đưa ra được hệ thống tiêu chuẩn đánh giá cán bộ lãnh đạo chủ chốt và các giải pháp xây dựng phù hợp trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra, một số bài đăng tải trên các báo, internet cũng đã nghiên cứu về năng lực điều hành, dưới dạng khái quát về khái niệm, tình hình, chưa đi sâu phân tích các tiêu chí, các yếu tố để xây dựng một hệ thống giải pháp hoàn chỉnh

Đối với ngành Điện Việt Nam, trải qua hơn 55 năm trưởng thành và phát triển,

đã có nhiều đề tài nghiên cứu đến lực lượng lao động, chiến lược phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, kế hoạch phát triển đội ngũ cán bộ Một số

đề tài đã khái quát đánh giá về đội ngũ cán bộ lãnh đạo, đánh giá những ưu điểm, nhược điểm và đề ra một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ lãnh đạo

1.2.3 Một số nghiên cứu điển hình của ngành Điện Việt Nam

Trong những năm qua, ngành Điện Việt Nam đã liên tục đổi mới không chỉ trong lĩnh vực khoa học công nghệ, kỹ thuật mà cả vấn đề nhân sự, trong đó đặc biệt là đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện, từ kinh nghiệm của điện lực các nước trên thế giới cũng như trong khu vực, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã tiến hành triển khai nhiều mặt thông qua các đề án, công trình nghiên cứu, quy định, quy chế về công tác nhân sự của Tập đoàn nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giám đốc ngành Điện nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế cũng như quá trình Công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước

- Đề án “Kế hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn Điện lực Việt Nam giai đoạn 2008-2010, dự kiến đến năm 2015” của Ban Tổ chức Nhân sự, Tập đoàn Điện lực Việt Nam năm 2008 Đề án tập trung nghiên cứu vào việc xây dựng

kế hoạch đào tạo và phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn, trong đó có đánh giá sơ

bộ nguồn nhân lực của Tập đoàn trong giai đoạn 2008-2010 Tuy nhiên chưa có nghiên cứu cụ thể đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp mà chỉ phân tích chung toàn bộ lao động của Tập đoàn

- Đề án “Sắp xếp lao động và việc làm đến năm 2010 của Tổng Công ty Điện

lực Việt Nam” của Ban Lao động Tiền lương năm 2005 Trong đó phân tích đánh giá

thực trạng lao động và việc làm của Tổng Công ty Điện lực Việt Nam (nay là Tập đoàn Điện lực Việt Nam) từ năm 2000-2005, từ đó đưa ra một số định hướng giải pháp

về sắp xếp lao động và giải quyết việc làm đến năm 2010 Đề án cũng chưa có nghiên cứu sâu vào đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chưa đánh giá yếu tố năng lực điều hành

- Luận án tiến sĩ “Phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn Điện lực Việt Nam

đến năm 2015” năm 2010 của tác giả Đinh Văn Toàn Đề tài cũng tập trung đi sâu vào phân tích chất lượng nguồn nhân lực của Tập đoàn Điện lực Việt Nam và đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn nói chung

Trên đây là toàn bộ tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Những kết luận rút ra thể hiện ở những góc độ khác nhau về lãnh đạo, quản lý, điều hành, tổ chức nguồn nhân lực nói chung Những tài liệu nghiên cứu này đã giúp nghiên cứu sinh có một cách nhìn, cách đánh giá, các chỉ tiêu nhất định về năng lực lãnh đạo và điều hành của người cán bộ nói chung, Giám đốc doanh nghiệp và năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp nói riêng để thừa kế, áp dụng hợp lý ở điều kiện hoàn cảnh nhất định của mình trong thực tiễn

Các công trình nghiên cứu trên đã tập trung nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau về năng lực điều hành của đội ngũ cán bộ, các tiêu chí đánh giá năng lực Tuy nhiên, đa phần các công trình nghiên cứu chỉ đi sâu vào nghiên cứu các tiêu chí hình thành năng lực điều hành nói riêng, hoặc nghiên cứu trong mô hình một doanh nghiệp, một tổ chức Một số chỉ nghiên cứu về năng lực điều hành một cách độc lập Bên cạnh

đó, một số nghiên cứu đã không còn phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội hiện nay như các tác động của quá trình hội nhập quốc tế lên năng lực điều hành, sự thay đổi của các điều kiện kinh tế - chính trị, xã hội, luật pháp của Việt Nam trong giai đoạn hội nhập,

sự thay đổi bên trong doanh nghiệp Đặc biệt là chưa có một đề tài nào đề cập trực tiếp đến năng lực điều hành của đội ngũ Giám đốc các doanh nghiệp thành viên trong ngành Điện Việt Nam gắn với điều kiện hội nhập quốc tế Những nội dung này sẽ là đối tượng nghiên cứu của Luận án

1.3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của luận án

Mục tiêu chung:

Mục tiêu của luận án là phân tích làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về năng lực điều hành và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế

Mục tiêu cụ thể của luận án:

- Hệ thống hoá các vấn đề lý luận về năng lực điều hành của Giám đốc các doanh nghiệp trong hội nhập quốc tế

- Làm rõ nội hàm các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc các doanh nghiệp ngành Điện Việt Nam

- Phân tích thực trạng về năng lực điều hành của Giám đốc các doanh nghiệp ngành Điện hiện nay để tìm ra những mặt mạnh và hạn chế; phân tích nguyên nhân của hạn chế đó

- Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc các doanh nghiệp ngành Điện nhằm đáp ứng yêu cầu trong điều kiện hội nhập quốc tế

Mục tiêu nghiên cứu của luận án nhằm trả lời các câu hỏi sau:

- Các yếu tố nào cấu thành nên năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành điện? Nội hàm của các yếu tố đó là gì?

- Yêu cầu về năng lực điều hành (Kiến thức, kỹ năng và thái độ) của Giám đốc các doanh nghiệp ngành điện trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế là gì? Thực trạng hiện nay, năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện có đáp ứng yêu cầu hay không? Nguyên nhân vì sao?

- Giải pháp nào dùng để nâng cao năng lực điều hành (kiến thức, kỹ năng, thái

độ điều hành) của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện để đáp ứng các yêu cầu trong hội nhập kinh tế quốc tế?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

Năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận án nghiên cứu năng lực điều hành và nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế Đề tài không nghiên cứu năng lực điều hành của các vị trí quản lý và lãnh đạo khác như Chủ tịch và thành viên Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên cũng như các cán bộ quản lý và lãnh đạo thuộc cơ quan Tập đoàn Điện lực Việt Nam, các trường đào tạo, các Ban Quản lý dự án

Luận án không đi vào nghiên cứu năng lực chuyên môn của đội ngũ giám đốc Năng lực điều hành ở đây được hiểu là toàn bộ các kiến thức, kỹ năng và thái độ, hành

vi cá nhân cần có để điều hành một doanh nghiệp

Về không gian: Luận án nghiên cứu tại các doanh nghiệp của Tập đoàn Điện lực Việt Nam trên phạm vi cả nước trong điều kiện hội nhập quốc tế

Về mặt thời gian: Đề tài sẽ thu thập các số liệu thứ cấp từ năm 2000 đến nay Các số liệu sơ cấp được thu thập từ năm 2011 đến năm 2014 Các đề xuất và kiến nghị

có khả năng áp dụng trong các năm tiếp theo đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030

1.5 Phương pháp nghiên cứu của Luận án

1.5.1 Quá trình nghiên cứu

Trong Luận án này, cả phương pháp nghiên cứu định tính, định lượng đều được

áp dụng Quy trình nghiên cứu của Luận án được thể hiện trong sơ đồ 1.1 dưới đây:

Sơ đồ 1.1 Quy trình nghiên cứu của luận án

1.5.2 Phương pháp thu thập và phân tích số liệu

Việc thu thập và tổng hợp, phân tích số liệu thông qua 2 nguồn: số liệu thứ cấp

và số liệu sơ cấp:

- Số liệu thứ cấp: Tác giả đã sử dụng các báo cáo thống kê của Tập đoàn, các nghiên cứu, các số liệu thống kê trong thời gian vừa qua liên quan đến năng lực điều hành của đội ngũ giám đốc các doanh nghiệp của Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng như phân tích xu thế và mục tiêu phát triển của Tập đoàn Điện lực Việt Nam

Đề tài cũng đã sử dụng các bản mô tả công việc của các Giám đốc doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng như các yêu cầu chức danh và tiêu chuẩn đề bạt, lựa chọn đội ngũ giám đốc này để xác định rõ yêu cầu về năng lực điều hành của các giám đốc

- Số liệu sơ cấp: Các số liệu sơ cấp được thu thập qua các nguồn là thảo luận nhóm, phỏng vấn và điều tra

Xu thế của xã hội, của EVN

về hội nhập quốc tế

Mục tiêu và chiến lược phát triển của EVN

Vị trí, vai trò của giám đốc các doanh nghiệp trong EVN

Hệ thống các tiêu chí năng lực điều hành (khung năng lực)

Yêu cầu đặt ra của EVN về năng lực điều hành của giám đốc

Thực trạng năng lực điều hành của giám đốc các doanh nghiệp trong EVN

Phân tích các ưu điểm, tồn tại, nguyên nhân

Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực điều hành của giám đốc

Để phân tích năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện, nghiên cứu sinh đã căn cứ vào khung năng lực điều hành và quản lý doanh nghiệp để thiết kế nghiên cứu và các câu hỏi khảo sát, câu hỏi phỏng vấn và câu hỏi thảo luận nhóm

Cụ thể, nghiên cứu sinh đã tiến hành các bước sau:

Bước 1: Tổ chức thảo luận nhóm với 3 đối tượng là các chuyên gia, các nhà nghiên cứu về quản trị nhân lực; lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam; lãnh đạo và cán bộ phụ trách công tác cán bộ của Tập đoàn để làm rõ và đánh giá tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện cũng như bước đầu đánh giá về tầm quan trọng của các yếu tố đó

Bước 2: Trên cơ sở kết quả thảo luận nhóm ở bước 1 và khung năng lực điều hành doanh nghiệp, nghiên cứu sinh tiến hành thiết kế phiếu điều tra và dự thảo các câu hỏi định hướng phỏng vấn chuyên gia cũng như Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện

Bước 3: Tiến hành phỏng vấn 03 Giám đốc các đơn vị thành viên, 05 chuyên gia về tổ chức, nhân sự đã công tác lâu năm ở vị trí lãnh đạo trong ngành Điện về những yêu cầu và tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực điều hành, quản lý doanh nghiệp của Giám đốc doanh nghiệp

Bước 4: Trên cơ sở chiến lược phát triển ngành Điện giai đoạn 2010-2020 và Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2010-2020 (tổng sơ đồ điện VII), tiến hành thảo luận với các chuyên gia là lãnh đạo lâu năm trong ngành Điện để đề ra những yêu cầu về năng lực điều hành cho giám đốc các doanh nghiệp của ngành Điện trong giai đoạn mới phù hợp với các yếu tố cấu thành năng lực của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện

Bước 5: Tiến hành thử phiếu điều tra đối với 10 Giám đốc doanh nghiệp trong Tập đoàn Điện lực Việt Nam và điều chỉnh phiếu điều tra

Bước 6: Tiến hành phát phiếu điều tra tới 58 Giám đốc doanh nghiệp, 30 cán bộ

ở các Bộ, ngành quản lý EVN, 42 cán bộ lãnh đạo quản lý cấp EVN và 120 cán bộ

lãnh đạo cấp phòng, ban tại các đơn vị Thu thập và tiến hành xử lý số liệu điều tra thông qua các phần mềm Excel và SPSS

Bước 7: Phân tích và đọc số liệu, chuyển ra bảng số liệu

1.6 Những đóng góp của Luận án

Đóng góp về khoa học của luận án: Đây là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện nhằm đáp ứng quá trình hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ trong nước, luận án đạt được một số kết quả cơ bản sau:

- Làm rõ vai trò và các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp nói chung và năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện nói riêng

- Xác định những yêu cầu cơ bản về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

- Phân tích thực trạng và nguyên nhân tồn tại, hạn chế về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện hiện nay

- Đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp nói chung và của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện nói riêng, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế

1.7 Cấu trúc của Luận án

Nội dung chính của Luận án chia làm 5 chương với tổng số 139 trang, cụ thể như sau:

- Chương 1 Giới thiệu chung về Luận án (tổng số 16 trang)

- Chương 2 Cơ sở lý luận về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp (tổng số 31 trang)

- Chương 3 Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu về năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện (tổng số 30 trang)

- Chương 4 Phân tích thực trạng năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay (tổng số 37 trang)

- Chương 5 Giải pháp nâng cao năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp ngành Điện trong điều kiện hội nhập quốc tế (tổng số 21 trang)

Luận án gồm 1 sơ đồ, 31 bảng biểu và 5 hình vẽ thể hiện các số liệu khảo sát, phân tích đánh giá năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC ĐIỀU HÀNH

CỦA GIÁM ĐỐC DOANH NGHIỆP 2.1 Giám đốc doanh nghiệp và công việc của Giám đốc doanh nghiệp

2.1.1 Giám đốc doanh nghiệp

Giám đốc doanh nghiệp là người quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Khái niệm này chỉ rõ giám đốc là nhà quản lý, điều hành có trình độ, kỹ năng, nghiệp vụ quản trị doanh nghiệp Trong một số trường hợp, Giám đốc có thể là người chủ sở hữu, nhưng cũng có thể chỉ là người điều hành Khái niệm này bao gồm cả Giám đốc doanh nghiệp nhà nước và các loại hình doanh nghiệp khác Với khái niệm này đòi hỏi Giám đốc phải có trình độ chuyên môn cao, phù hợp để hành nghề Giám đốc có thể được bổ nhiệm đối với doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp có Hội đồng quản trị, hoặc được tập thể bầu trong doanh nghiệp cổ phần, hợp tác xã, cũng có thể được doanh nghiệp thuê (đối với doanh nghiệp tư nhân) Trên quan điểm này thực chất Giám đốc cũng là người làm thuê cho Nhà nước hoặc cho các tổ chức kinh doanh khác Lúc này Giám đốc được coi là một nghề, đó là nghề quản lý và điều hành doanh nghiệp

Theo Luật Doanh nghiệp, Giám đốc doanh nghiệp là người đại diện cho chủ sở hữu điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Giám đốc là người đại diện cho chủ sở hữu thực hiện các hoạt động kinh doanh, làm chủ tài khoản, ký và thực hiện các hợp đồng kinh tế, các cam kết về tài sản, chịu trách nhiệm trước chủ sở hữu

và pháp luật về mọi kết quả SXKD của doanh nghiệp, cụ thể là:

+ Giám đốc là người trực tiếp chịu trách nhiệm về việc bảo tồn và phát triển vốn, thực hiện nghĩa vụ tài chính và các nghĩa vụ khác của doanh nghiệp với chủ sở hữu theo pháp luật

+ Giám đốc có thể bị Hội đồng quản trị (chủ sở hữu) miễn nhiệm bất cứ khi nào với lý do chính đáng Trong trường hợp doanh nghiệp bị tổn thất, mất mát nghiêm trọng về tài sản và tiền vốn, hoặc bị thua lỗ dẫn đến giải thể hay phá sản, thì giám đốc

phải chịu xử phạt theo pháp luật hiện hành (nếu có vi phạm), không được giữ chức vụ tương tự ở bất kỳ một doanh nghiệp nào trong thời hạn nhất định

Giám đốc cũng là một nghề mà người giữ chức vụ đó phải có trình độ chuyên môn nhất định Nghề giám đốc là nghề quản lý và điều hành doanh nghiệp với những đặc tính cơ bản sau:

- Lao động của Giám đốc là lao động trí óc đặc biệt, lao động quản lý, lao động phức tạp và sáng tạo, vì vậy nó vừa mang tính khoa học, vừa đạt đến trình độ nghệ thuật trong quản lý điều hành doanh nghiệp

- Công việc của Giám đốc là lãnh đạo, quản lý, điều hành hoạt động của doanh nghiệp qua việc tác động vào những đối tượng bị lãnh đạo để được được mục tiêu của doanh nghiệp

- Sản phẩm của giám đốc là các quyết định nhằm huy động mọi nguồn lực để đạt được mục tiêu của doanh nghiệp, đảm bảo cho doanh nghiệp phát triển bền vững

Như vậy, Giám đốc doanh nghiệp là người lãnh đạo, quản lý, điều hành doanh nghiệp Có thể ví rằng doanh nghiệp như một con tàu và Giám đốc doanh nghiệp đứng vai trò là người đầu tàu và có trách nhiệm xâu chuỗi tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở sử dụng tối đa các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp để hoàn thành mục tiêu đã đề ra

2.1.2 Vai trò điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

2.1.2.1 Khái niệm hoạt động điều hành

Trong khoa học quản lý cũng như trong một số ngành khoa học khác (tâm lý học xã hội, tâm lý học quản lý, hành chính học), các nhà nghiên cứu có những quan điểm rất khác nhau về khái niệm “lãnh đạo” cũng như về “quản lý”, “điều hành” Trong nhiều tài liệu lý luận cũng như trong thực tiễn đôi khi người ta đồng nhất các khái niệm này và sử dụng thay thế cho nhau; đặc biệt là ở Việt Nam Quan điểm thứ hai cho rằng lãnh đạo hoàn toàn khác quản lý và điều hành Còn quan điểm thứ ba lại cho rằng lãnh đạo và quản lý, điều hành có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ, bổ sung cho

thuộc vào mỗi tác giả nhìn chúng từ góc độ nào hoặc căn cứ vào đối tượng nào Trong luận án này, tác giả lựa chọn và sử dụng khái niệm như sau:

- Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng và tác động tới con người và tổ chức; là đưa ra những chủ trương, phương hướng phát triển tổ chức; nhằm thực hiện mục tiêu

đã đề ra của doanh nghiệp trong một môi trường kinh doanh nhất định, phù hợp với yêu cầu và điều kiện trong từng giai đoạn phát triển

- Quản lý là một quá trình lập kế hoạch, tổ chức, giám sát và huy động nguồn lực phù hợp với yêu cầu và điều kiện của doanh nghiệp để thực hiện những mục tiêu

đã đề ra của doanh nghiệp

- Chức năng quản lý giúp giám đốc điều hành trả lời câu hỏi “Đã đúng chưa?” còn chức năng lãnh đạo giúp giám đốc doanh nghiệp trả lời câu hỏi “Có cách nào tốt hơn không?”

- Điều hành là việc huy động, sắp xếp, điều phối, phối hợp, quản trị các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu của doanh nghiệp Hoạt động điều hành có thể coi là tổng hòa giữa hoạt động lãnh đạo và hoạt động quản lý doanh nghiệp Giám đốc, người điều hành doanh nghiệp vừa có chức năng lãnh đạo, vừa có chức năng quản lý các hoạt động nhằm đạt được các mục tiêu đề ra của doanh nghiệp trong một môi trường kinh doanh nhất định Chính vì vậy, trong luận án này, tác giả đã dùng khái niệm năng lực điều hành của giám đốc doanh nghiệp để chỉ năng lực lãnh đạo và năng lực quản lý của giám đốc

Từ trước đến nay, Giám đốc doanh nghiệp được hiểu là người có trách nhiệm điều hành cao nhất trong một doanh nghiệp Các nhà khoa học và chuyên gia về quản

lý đã đưa ra một định nghĩa tổng quát về vai trò điều hành của Giám đốc doanh nghiệp là: xây dựng mục tiêu, kế hoạch, tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch nhằm phát triển doanh nghiệp đúng mục tiêu đã đề ra, nâng cao đời sống người lao động

Khi điều hành doanh nghiệp, giám đốc phải xác lập, phải xử lý, phải điều phối tổng thể các mối quan hệ ngang dọc một cách nhịp nhàng, đảm bảo sự đồng thuận của các mối quan hệ trong doanh nghiệp Vì vậy, năng lực điều hành của Giám đốc doanh

nghiệp là một nghệ thuật giải quyết tổng hòa các mối quan hệ với đối tượng khác nhau, cụ thể là các mối quan hệ với các đối tác quan trọng:

- Chủ sở hữu/nhà đầu tư mà đại diện là chủ tịch hội đồng quản trị

- Cán bộ quản lý và nhân viên dưới quyền

- Đại diện chính quyền địa phương/các sở ban ngành và cơ quan quản lý Nhà nước

- Khách hàng cá nhân và tổ chức

- Giám đốc và lãnh đạo các công ty khác

Những đối tác quan trọng này có mong đợi khác nhau đối với Giám đốc doanh nghiệp xuất phát từ vị thế và những giá trị cá nhân của họ Chủ đầu tư bao giờ cũng mong muốn Giám đốc điều hành doanh nghiệp phải tạo ra nhiều lợi nhuận cho công

ty, tăng giá trị của công ty, đảm bảo sự phát triển của công ty trong thời gian dài, đồng thời đem lại các lợi ích cho các cổ đông và chủ sở hữu Các nhà quản lý và nhân viên dưới quyền mong đợi Giám đốc điều hành doanh nghiệp phải tạo cơ hội cho họ phát triển, tạo cơ hội cho họ được tăng lương và các khoản phúc lợi Đại diện các sở ban ngành và cơ quan quản lý hữu quan, ngoài việc mong đợi Giám đốc doanh nghiệp khi điều hành phải thực hiện tốt các quy định về mặt hành chính, ủng hộ và thể hiện sự quan tâm tới việc giải quyết các vấn đề xã hội ở địa phương Bên cạnh đó khách hàng luôn mong đợi Giám đốc doanh nghiệp khi điều hành phải có các chính sách giúp họ

có mức độ thỏa dụng cao hơn Như vậy có thể thấy, hoạt động điều hành của Giám đốc doanh nghiệp hội tụ đủ năng lực của một Giám đốc doanh nghiệp

2.1.2.2 Nội dung điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Đối với mỗi cơ chế quản lý khác nhau sẽ hình thành một mô hình tổ chức khác nhau trong các doanh nghiệp Mô hình tổ chức có thể phân theo chức năng chuyên môn hóa, mô hình ma trận, trực tuyến hoặc mô hình theo chương trình mục tiêu Tuy nhiên sự phối hợp giữa những các bộ phận, chức năng trong tổ chức đều được thực hiện bởi hoạt động điều hành chung của Giám đốc doanh nghiệp Hoạt động điều hành của Giám đốc doanh nghiệp luôn đứng đầu và dựa vào các bộ phận cấu thành trong hệ

huy tính chuyên môn hóa, vừa phát triển kỹ năng quản lý và kiểm soát, vừa tạo nên sự phối hợp và xử lý thông tin, đàm phán và hợp tác tốt, giảm thiểu mâu thuẫn trong việc làm, tạo nên một văn hóa hoạt động của doanh nghiệp trong sự tập hợp các trường tâm

lý của mọi người, của tập thể thành sức mạnh của doanh nghiệp Hoạt động điều hành

là sự kết hợp được mọi nỗ lực chung (nguồn nhân lực sử dụng, nguồn tài lực, vật lực)

để đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp

Bên cạnh đó, hoạt động điều hành của Giám đốc doanh nghiệp còn thể hiện qua khả năng phân tích các tình huống, khả năng quyết sách và giải quyết các vấn đề thực tiễn, khả năng tổ chức, liên kết phối hợp các hoạt động và khả năng chỉ huy của Giám đốc doanh nghiệp

Tóm lại, hoạt động điều hành của Giám đốc doanh nghiệp là khả năng thiết lập, điều phối về sự lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, tổ chức, động viên tinh thần làm việc của một tập thể lao động nhằm hoàn thành mục tiêu của doanh nghiệp với một hiệu quả cao Như vậy, thông qua hoạt động điều hành của mình, Giám đốc doanh nghiệp thực

sự là một nhà quản trị học, quản lý, tổ chức, điều phối trong các tổ chức chuyên môn hóa của một doanh nghiệp

2.2 Năng lực điều hành và các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

2.2.1 Năng lực làm việc và các yếu tố cấu thành năng lực làm việc

Hiểu một cách đơn giản, năng lực là khả năng thực hiện một công việc với một kết quả nhất định Năng lực là yếu tố tiềm ẩn trong mỗi con người, nó có thể do bẩm sinh và cũng có thể do quá trình học tập, tích lũy và rèn luyện mà có được Chúng ta

có thể chia năng lực thành nhiều dạng như: năng lực làm việc, năng lực quản lý, năng lực chuyên môn, năng lực tư duy

Đã có nhiều học giả, nhà quản lý đưa ra định nghĩa về năng lực, như:

Năm 1982, Giáo sư Richard E.Boyatzis thuộc trường Đại học Case Western Reserve cho rằng “năng lực làm việc là yếu tố ẩn sâu trong từng nhân viên ảnh hưởng tới việc thực hiện một công việc cụ thể” [108]

Theo Bernard Wynne và David Stringer (1996), năng lực thực hiện công việc bao gồm toàn bộ kỹ năng tích lũy được, kiến thức, cách cư xử và thái độ của một cá thể áp dụng để hoàn thành công việc đó [89]

Theo Bernard Wynne (1997) thì “Năng lực làm việc là một tập hợp các kỹ năng, kiến thức, hành vi và thái độ được cá nhân tích lũy và sử dụng để đạt được theo yêu cầu công việc” [88]

Theo từ điển bách khoa toàn thư tiếng Anh thì năng lực làm việc là sự kết hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ của một cá nhân để họ hoàn thành công việc của mình với chất lượng cao

Ở Anh, khái niệm năng lực được gắn với kết quả đầu ra của công việc Nếu một người hoàn thành tốt một công việc với một năng suất, chất lượng, hiệu quả đáp ứng được đòi hỏi của doanh nghiệp thì người đó được coi là có năng lực thực hiện công việc đó Từ việc gắn năng lực với kết quả đầu ra của công việc, chúng ta có thể dễ dàng đánh giá năng lực làm việc của một người cụ thể

Theo định nghĩa của Phòng dịch vụ công cộng và văn phòng quan hệ lao động của thống đốc bang New York – Mỹ, năng lực làm việc được hiểu là các đặc điểm, tính cách của một người góp phần tạo nên kết quả công việc của người đó và góp phần đạt được mục tiêu chung của tổ chức Năng lực làm việc bao gồm: kiến thức, kỹ năng, khả năng và những đặc điểm khác như giá trị, động cơ, sáng kiến và khả năng tự kiểm soát bản thân của một người nhằm thực hiện một công việc nhất định [71]

Ở Mỹ, khái niệm năng lực lại gắn với yếu tố đầu vào của sản xuất Năng lực được hiểu là bao gồm: những kỹ năng cần thiết cho công việc, những kiến thức tích lũy được và thái độ làm việc của một cá nhân cụ thể

Theo Raymond A.Noe “Năng lực làm việc là khả năng thực hiện thành công công việc qua đó đạt được kết quả làm việc mong muốn Năng lực làm việc có thể là hiểu biết, kỹ năng, thái độ làm việc, giá trị và tính cách của một cá nhân cụ thể khi thực hiện công việc” [71] Theo đó, năng lực làm việc có thể mô tả theo công thức phương trình sau:

Năng lực làm việc = Hiểu biết về công việc + Kỹ năng làm việc

+ Thái độ đối với công việc

Theo Kathryn Barto và Graham Matthews (2001), năng lực làm việc là tập hợp các khả năng, nguồn lực của một con người hay một tổ chức nhằm thực thi một công việc nào đó Bởi vậy, về thực chất năng lực làm việc của một con người là tập hợp những gì con người đó hiện có để thực hiện công việc được giao phó

Theo Giáo sư tiến sĩ Nguyễn Cảnh Toàn (2007), năng lực thực hiện một công việc là sự kết hợp của nhiều đặc điểm tâm lý của một người tạo thành những điều kiện chủ quan thuận lợi giúp người đó thực hiện một công việc hiệu quả trong một thời gian nhất định [72]

Nhìn chung trong các tác phẩm nêu trên thì năng lực gắn liền với việc thực hiện công việc, gắn với kết quả cụ thể, chứ không thể phân tích năng lực chung chung cho mọi công việc

Theo giáo trình tâm lý học lao động “Năng lực là tổng thể những thuộc tính tâm

lý của cá nhân phù hợp để thực hiện một hoạt động nhất định, đảm bảo hoàn thành có kết quả tốt” [35] Các năng lực hình thành trên cơ sở tư chất tự nhiên của cá nhân và đóng vai trò quan trọng Năng lực làm việc của con người phần lớn do trải nghiệm và rèn luyện mà có Tâm lý học chia năng lực thành các dạng khác nhau như năng lực chung và năng lực chuyên môn

- Năng lực chung là năng lực cần thiết cho nhiều ngành hoạt động khác nhau như năng lực tư duy, năng lực khái quát hoá, năng lực học tập, năng lực tưởng tượng…

- Năng lực chuyên môn là năng lực đặc trưng trong lĩnh vực nhất định của xã hội như năng lực tổ chức, năng lực âm nhạc, năng lực kinh doanh, hội hoạ, toán học

Năng lực còn được hiểu theo một cách khác, đó là tính chất tâm sinh lý của con người chi phối quá trình tiếp thu kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo tối thiểu, là cái mà người đó có thể dùng khi hoạt động Trong điều kiện bên ngoài như nhau thì những người khác nhau có thể tiếp thu các kiến thức, có kỹ năng và kỹ xảo ở mức độ khác

nhau Để nắm được cơ bản các dấu hiệu khi nghiên cứu bản chất của năng lực, cần lưu

ý một số đặc điểm của năng lực làm việc như:

- Năng lực có sự khác biệt giữa cá nhân người này và người khác

- Năng lực chỉ là những khác biệt có liên quan đến hiệu quả thực hiện một hoạt động nào đó

- Khái niệm năng lực liên quan đến những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo đã được hình thành ở một người nào đó

- Năng lực con người bao giờ cũng có mầm mống bẩm sinh tuỳ thuộc vào sự tổ chức của hệ thống thần kinh trung ương, nhưng nó chỉ được phát triển trong quá trình hoạt động của con người Trong xã hội có bao nhiêu hình thức hoạt động của con người thì cũng có bấy nhiêu loại năng lực có người có năng lực về lái máy bay, có người có năng lực về thể thao, năng lực về ca hát, hội họa

Như vậy, năng lực gắn liền với việc thực hiện một công việc cụ thể, được thể hiện bằng kết quả thực hiện công việc đó Năng lực mang đặc thù công việc và đặc trưng cá nhân Khi xem xét năng lực làm việc của một cá nhân cần gắn với một công việc cụ thể chứ không thể phân tích năng lực chung chung cho mọi công việc

Qua tham khảo các quan điểm về năng lực của các nhà khoa học Tác giả cho

rằng năng lực làm việc là tổng hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ của một cá nhân

nhằm thực hiện tốt nhất công việc được giao Năng lực là tổng hợp khả năng về thể lực, trí lực, tinh thần của con người trong hoạt động thực tiễn đảm bảo cho một công việc cụ thể được thực hiện với kết quả đáp ứng yêu cầu đề ra Về thực chất, năng lực của một con người là tập hợp những gì con người đó hiện có để thực hiện công việc Theo mô hình KSA của Benjamin Bloom (1956), năng lực thực hiện công việc bao gồm 3 yếu tố sau:

Kiến thức (Knowledge): “Kiến thức là những hiểu biết của con người về một

công việc cụ thể có được do từng trải hoặc do học tập” [78] Kiến thức được hiểu là những khả năng về thu thập thông tin dữ liệu, khả năng hiểu các vấn đề, khả năng ứng dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá Kiến thức của mỗi người là tập hợp tất cả những

nhận thức được qua học tập và qua hoạt động thực tiễn Với tư cách là một yếu tố của năng lực làm việc, kiến thức chính là tổng thể những hiểu biết của một cá nhân về lĩnh vực công việc được giao Công việc càng phức tạp thì cấp độ yêu cầu về kiến thức càng cao Các kiến thức sẽ được cụ thể hóa theo đặc thù của từng công việc trong một doanh nghiệp cụ thể

Kỹ năng (Skill): Theo từ điển tiếng Việt thì “Kỹ năng là khả năng vận dụng

các kiến thức thu nhận được trong một công việc nào đó vào thực tế” [78] Đây chính

là khả năng biến kiến thức thành hành động Theo nghĩa thông thường, kỹ năng là khả năng áp dụng, vận dụng, đưa tri thức, đưa kiến thức khoa học một cách nhanh nhẹn, linh hoạt, sáng tạo vào thực tiễn hoạt động công việc cụ thể của mình đạt hiệu quả cao Chúng ta thường nói đến kỹ năng nghề nghiệp – tức là khả năng vận dụng những tri thức của từng cá nhân vào một nghề nghiệp cụ thể nhằm tạo ra một kết quả công việc nào đó Chẳng hạn đối với nghề quản lý thì kỹ năng cơ bản bao gồm: Kỹ năng định hướng, kỹ năng làm việc với con người và kỹ năng chuyên môn, kỹ thuật

Thông thường kỹ năng được chia thành các cấp độ như: Bắt chước (quan sát và hành vi khuôn mẫu), ứng dụng (thực hiện một số hành động bằng cách làm theo hướng dẫn), vận dụng (chính xác hơn với mỗi hoàn cảnh), vận dụng sáng tạo (trở thành phản

xạ tự nhiên) [96]

Thái độ/hành vi (Attitudes): Cùng với kiến thức và kỹ năng, thái độ/hành vi

đối với công việc là một trong những yếu tố quan trọng cấu thành năng lực “Thái độ

là tổng thể những biểu hiện ra bên ngoài của ý nghĩ, tình cảm đối với ai đó hay đối với

sự việc nào đó” hay “cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động theo một hướng nào đó của một cá nhân” [78] Theo Christian Batal “Trong công việc, thái độ hành vi là cách hành động phù hợp để thực hiện một cấp độ công việc cụ thể” [4] Các yếu tố kiến thức, kỹ năng và thái độ/hành vi có mối liên hệ mật thiết với nhau và bổ sung cho nhau Một cá nhân nếu có kiến thức và kỹ năng nhưng không có thái độ tốt thì kết quả công việc sẽ không tốt Thái độ bao gồm tố chất và thể chất cá nhân được thể hiện khi làm việc

Kiến thức, kỹ năng, thái độ là ba yếu tố có mối quan hệ biện chứng tạo nên năng lực làm việc; nó có mối quan hệ mật thiết hữu cơ với nhau, bổ sung cho nhau, tạo nên năng lực làm việc của mỗi cá nhân cụ thể.

2.2.2 Năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

2.2.2.1 Khái niệm và các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Theo mô hình KSA, năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp là tổng hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ/hành vi của cá nhân người Giám đốc doanh nghiệp trong thực tiễn điều phối, phối hợp, thiết lập mối quan hệ các nguồn lực của doanh nghiệp đáp ứng và đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp đạt được những yêu cầu đặt ra của hiện tại, làm tiền đề cho quá trình hoạt động tương lai của doanh nghiệp

Các yếu tố cấu thành năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp gồm: (i)

kiến thức điều hành doanh nghiệp; (ii) kỹ năng điều hành doanh nghiệp; (iii) thái độ/ hành vi điều hành doanh nghiệp

Có thể thấy năng lực điều hành bao gồm những thuộc tính cần thiết mà bất cứ người Giám đốc doanh nghiệp nào cũng cần phải có, đó là: Sự hiểu biết về doanh nghiệp, con người, xã hội, môi trường xung quanh, sự minh mẫn và tài sắp xếp công việc, tính cởi mở, sự sắc sảo về trí tuệ và óc tháo vát thực tiễn, các phẩm chất ý chí, tố chất cá nhân, khả năng hiểu biết mọi người, khả năng quản lý bản thân Do đó, nếu chỉ căn cứ vào bằng cấp hay quá trình công tác mà đánh giá năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp là chưa đủ, chỉ có căn cứ và hiệu quả kinh doanh để đánh giá năng lực của Giám đốc doanh nghiệp thì mới đúng Năng lực điều hành không thể có được

ở những người không có tầm chiến lược lãnh đạo, không có khả năng quản lý, điều hành một đơn vị sản xuất kinh doanh cụ thể

Giám đốc doanh nghiệp là người đứng mũi chịu sào về mọi hoạt động của doanh nghiệp trước luật pháp Giám đốc doanh nghiệp phải có năng lực chuyên môn

và năng lực điều hành tổ chức hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

* Về kiến thức điều hành doanh nghiệp, bên cạnh trình độ học vấn có chuyên môn, Giám đốc doanh nghiệp phải có sự hiểu biết sâu rộng về kinh tế, chính trị, xã hội

để đảm bảo cho các công việc được hiệu quả, để đảm bảo cho mình trở nên có ý nghĩa đối với mọi người khác (mà đặc biệt là đối với cấp dưới và đối tác) Ngoài ra người giám đốc còn phải trang bị cho mình các kiến thức thuộc về các lĩnh vực khác như văn hóa xã hội, lịch sử, địa lý tự nhiên, ngoại ngữ… nhằm làm giàu vốn sống của mình Đặc biệt, trong điều kiện giao thoa, hội nhập, Giám đốc doanh nghiệp cần có sự hiểu biết về lịch sử các quốc gia khác, về các nền văn hóa khác nhau của thế giới

* Về kỹ năng điều hành doanh nghiệp, Giám đốc doanh nghiệp cần có kỹ năng nắm bắt tình hình chung, kỹ năng quan sát với tầm nhìn bao quát đầy đủ toàn diện thấy được cái cơ bản, cái chủ yếu, cái toàn cục, cái cục bộ, cái chi tiết cũng như bản chất của sự việc Bên cạnh kỹ năng quan sát bao quát, Giám đốc doanh nghiệp cần

có kỹ năng tổ chức sắp xếp bộ máy chuyên môn, đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý giúp mình giải quyết tốt những vấn đề thuộc chuyên môn, nhất là chuyên môn hẹp Kỹ năng phân công nhiệm vụ, đào tạo và phát triển đội ngũ nhân viên dưới quyền Ngoài ra, Giám đốc doanh nghiệp còn phải có kỹ năng động viên, khuyến khích người lao động có thái độ lao động đúng đắn, chấp hành kỷ luật lao động thông qua sự quan tâm đến mọi điều kiện lao động, tạo bầu không khí tâm lý lành mạnh cởi mở cho tập thể lao động để họ phấn đấu nâng cao chất lượng sản phẩm

* Về thái độ điều hành doanh nghiệp, Giám đốc doanh nghiệp cần phải bản

lĩnh, có ý chí, quả cảm và tố chất kiên định và kiêu hãnh của người đi đầu, đứng đầu

Sự kiên định là tư chất của Giám đốc sẽ khơi dậy và nung nấu con tim, khối óc của tập thể người lao động qua đó biến thành động lực, sức mạnh để hành động đạt tới vinh

quang Người Giám đốc doanh nghiệp phải có phẩm chất và phong cách chính trị tốt,

có khả năng hiểu được tâm trạng chính trị của tập thể do mình quản lý Mọi quan điểm, chủ trương, chính sách, chỉ thị, nghị quyết, pháp luật trong thể chế của một quốc gia, giám đốc phải là người thẩm thấu, hiểu biết đầu tiên và sâu sắc Phải là người gương mẫu thực thi, cảm hóa chính trị đến với tập thể của mình qua quan điểm và lối sống tích cực trong đời sống bởi nó sẽ ảnh hưởng đến tư cách nhân phẩm và lợi ích

của mọi người, của cộng đồng, của xã hội Giám đốc là người đi đầu trong tu dưỡng, rèn luyện, học tập, kế thừa những tinh hoa, văn minh, những tiến bộ của mọi người, của cộng đồng, của xã hội và nhân loại Qua đó nâng cao trình độ chính trị kinh tế, xã hội của mình, từ đó có khả năng ngoại giao và khả năng thuyết trình của mình để truyền cảm hứng, để chế ngự người khác thông qua phong cách của mình trong từng

cử chỉ, động thái, trong lời nói, tiếng cười, xã giao, ngoại giao… Với phong thái khiêm nhường, giản dị, cởi mở, gần gũi mà ai cũng nhận diện được mình là người tự tin có bản lĩnh chính trị vững vàng

2.2.2.2 Vai trò của năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Giám đốc doanh nghiệp có năng lực tốt có thể giúp doanh nghiệp đạt được lợi ích sau:

* Xác định mục tiêu kinh doanh đúng: Trong kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, mục tiêu bao trùm của doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận và tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở nguồn lực hiện hữu của doanh nghiệp Tuy nhiên vấn đề đặt ra là lợi nhuận, lợi nhuận tối đa so với hiệu suất của đồng vốn nhưng đồng thời phải bảo đảm

an toàn, an ninh kinh tế, chính trị, môi trường sinh thái Không những nâng cao đời sống của người lao động trong doanh nghiệp, có tích lũy, tái sản xuất mở rộng mà còn tiền đề tạo ra các quan hệ sản xuất xã hội trong quá trình hình thành, tồn tại và phát triển tạo ra giá trị gia tăng trong nền kinh tế quốc dân

Sự lựa chọn mục tiêu và cách thức đạt mục tiêu đúng đắn sẽ mang lại cho doanh nghiệp hiệu quả kinh doanh cao nhất, thu được nhiều lợi ích nhất Giai đoạn phát triển kinh tế theo chiều rộng đã kết thúc và nhường chỗ cho sự phát triển kinh tế theo chiều sâu: sự tăng trưởng kết quả kinh tế của sản xuất chủ yếu nhờ vào việc cải tiến các yếu tố sản xuất về mặt chất lượng, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới, công nghệ mới, hoàn thiện công tác quản trị và cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng các hoạt động kinh tế Để thực hiện được điều này đòi hỏi Giám đốc doanh nghiệp phải có năng lực điều hành tốt để có thể lựa chọn một hướng phát triển đúng đắn cho doanh nghiệp, đồng thời có khả năng tổ chức và khai thác nguồn lực để đạt được mục tiêu và chiến lược phát triển đã đề ra, đem lại hiệu quả kinh doanh tốt cho doanh nghiệp

* Sự ổn định và phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp: Để đạt được mục tiêu lợi nhuận và lợi nhuận tối đa trong điều kiện hội nhập quốc tế của kinh tế thị trường cạnh tranh khốc liệt mà vẫn đảm bảo an ninh kinh tế, xã hội, môi trường sinh thái thì nhân tố đầu tiên, có tính cơ bản nhất là nguồn nhân lực (con người) Các doanh nghiệp cần đầu tư thỏa đáng để bồi dưỡng và đào tạo lực lượng lao động, đội ngũ trí thức có chất lượng cao, nâng cao nghiệp vụ kinh doanh, trình độ tay nghề của đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ sư, công nhân kỹ thuật để khai thác tối ưu nguyên vật liệu, năng suất máy móc, thiết bị công nghệ tiên tiến, Đặc biệt khi điều hành, người giám đốc phải chú trọng rất nhiều về công tác quản trị nhân sự, hình thành nên cơ cấu lao động tối ưu, phải bảo đảm đủ việc làm trên cơ sở phân công và bố trí lao động hợp lý, phù hợp với năng lực, sở trường và nguyện vọng của mỗi người Khi giao việc cần xác định rõ chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ, trách nhiệm Công tác trả lương, thưởng, khuyến khích lợi ích vật chất đối với người lao động phải phù hợp để tạo ra động lực cho hoạt động của doanh nghiệp phát triển

* Về quản trị và tổ chức sản xuất: Người giám đốc có năng lực điều hành sẽ biết cách lựa chọn cơ cấu tổ chức sao cho gọn, nhẹ, năng động, linh hoạt trước thay đổi của thị trường Cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp phải thích ứng với sự thay đổi của môi trường kinh doanh Cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp phải được xây dựng phù hợp với các đặc điểm của doanh nghiệp (qui mô, ngành nghề kinh doanh, đặc điểm quá trình tạo ra kết quả, ) thì mới đảm bảo cho việc quản trị doanh nghiệp có hiệu quả được

Người giám đốc có năng lực điều hành tốt sẽ biết xác định rõ chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn, chế độ trách nhiệm, quan hệ giữa các bộ phận với nhau, đưa hoạt động của doanh nghiệp đi vào nền nếp, tránh sự chồng chéo giữa chức năng và nhiệm vụ của các bộ phận Doanh nghiệp phải thường xuyên duy trì và đảm bảo sự cân đối tăng cường quan hệ giữa các khâu, các bộ phận trong quá trình sản xuất, qua đó nâng cao tinh thần trách nhiệm của mỗi người, nâng cao tính chủ động sáng tạo trong sản xuất

* Về thương hiệu của doanh nghiệp: Giám đốc có năng lực điều hành tốt sẽ biết cách xây dựng và phát triển thương hiệu của doanh nghiệp thông qua các hoạt

động kinh doanh Doanh nghiệp càng phát triển bền vững, hiệu quả sản xuất kinh doanh tốt, luôn đạt kế hoạch và mục tiêu phát triển, đảm bảo uy tín trong kinh doanh thì càng nâng cao thương hiệu của doanh nghiệp

Mức độ đạt được của những nội dung hoạt động trên thuộc vai trò của Giám đốc doanh nghiệp nói chung và hoạt động điều hành của Giám đốc doanh nghiệp nói riêng Kết quả đạt được ở mức độ nào chính là sự biểu thị và đánh giá năng lực của Giám đốc doanh nghiệp đó

2.2.2.3 Vai trò của việc phân tích năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Khi Giám đốc doanh nghiệp được coi là một mắt xích quan trọng trong hệ thống quản lý và phát triển kinh tế xã hội thì việc đánh giá năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp sẽ là căn cứ cơ bản để xác định một Giám đốc doanh nghiệp

cụ thể có phù hợp với công việc đang làm hay không và mức độ phù hợp như thế nào

Trên giác độ toàn bộ nền kinh tế, việc đánh giá được năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp sẽ giúp các nhà quản lý nhận thức rõ hơn về khung năng lực cần có của một Giám đốc doanh nghiệp, giúp các giám đốc nhận thức được vai trò và trách nhiệm của mình trong xã hội cũng như các kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để xác định một cá nhân có khả năng làm Giám đốc doanh nghiệp hay không hoặc nếu đã chọn thì cần rèn luyện như thế nào để có thể làm tốt vai trò của mình Không những thế, khi làm rõ được thực trạng năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp, các đơn vị quản lý cấp trên sẽ có căn cứ xây dựng kế hoạch và chương trình hành động cụ thể của mình một cách sát thực hơn để hỗ trợ cho các Giám đốc doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực của mình trong sản xuất kinh doanh

Kết quả đánh giá năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp sẽ cho thấy được mức độ đạt được về mặt thái độ, kỹ năng, kiến thức về điều hành của Giám đốc doanh nghiệp Qua đó có thể xây dựng được kế hoạch về các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và phát triển cho đội ngũ giám đốc Bên cạnh đó, nếu làm tốt việc đánh giá năng lực điều hành của đội ngũ cán bộ quy hoạch, các cơ quan quản lý cấp trên có thể

xây dựng cho mình một kế hoạch dài hạn để phát triển đội ngũ Giám đốc doanh nghiệp qua các thời kỳ phát triển của doanh nghiệp nhằm thực hiện tốt chiến lược kinh doanh của mình bằng cách triển khai các chương trình đào tạo và bồi dưỡng cũng như giao cho họ đảm nhận những vị trí phù hợp nhất qua từng giai đoạn để giúp họ tích luỹ

và cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng và thái độ cần thiết để đạt mức yêu cầu của doanh nghiệp

2.3 Phương pháp luận phân tích năng lực điều hành của Giám đốc doanh nghiệp

Phương pháp phân tích khoảng cách giữa yêu cầu và thực trạng (GAP)

Mô hình phân tích khoảng cách giữa yêu cầu và thực trạng (GAP) được sử dụng

để xác định khoảng cách giữa năng lực điều hành hiện tại của các Giám đốc doanh nghiệp với năng lực điều hành cần thiết cần phải có để đáp ứng được yêu cầu của công việc gắn với mục tiêu phát triển của doanh nghiệp trong giai đoạn hội nhập quốc tế

Năng lực điều hành hiện tại đối với mỗi năng lực cụ thể của Giám đốc doanh nghiệp là tất cả những kiến thức; kỹ năng, kinh nghiệm, thâm niên; cũng như ý thức, thái độ mà Giám đốc doanh nghiệp đó hiện có

Năng lực điều hành cần thiết cần phải có đối với mỗi một năng lực cụ thể của Giám đốc doanh nghiệp là tất cả những kiến thức; kỹ năng, kinh nghiệm, thâm niên; cũng như ý thức, thái độ mà giám đốc đó cần phải có để đáp ứng được yêu cầu, thách thức của công việc trong điều kiện mới được thể hiện rõ trong khung năng lực, do đó các bước phân tích GAP cần có là:

- Căn cứ vào công việc thực tế mà Giám đốc doanh nghiệp phải đảm nhận, tùy thuộc vào mô hình, quy mô sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp để tiến hành xác định khung năng lực cần thiết của Giám đốc doanh nghiệp Đối với mỗi loại hình doanh nghiệp thì cần năng lực gì và năng lực ở mức độ nào

- Phân tích và đánh giá năng lực điều hành hiện tại của Giám đốc doanh nghiệp theo khung năng lực đã được xác định ở bước trên (thông qua việc trả lời câu hỏi

“Năng lực hiện tại đang đạt ở mức độ nào?), tìm ra khoảng cách giữa năng lực điều