MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC TỔ CHỨC CÁC TRÒ CHƠI DÂN GIAN CHO TRẺ 5 ĐẾN 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON NGA VỊNH

Di sản văn hoá truyền thống của Việt Nam có nhiều loại hình trò chơi khác nhau, trong đó có thể nói, trò chơi dân gian cũng là một di sản văn hoá quý báu của dân tộc. Nó được kết tinh từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sống của bao thế hệ người Việt Nam xưa. Đặc biệt đối với trẻ mầm, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của trẻ với bạn bè và cộng đồng. Nó làm cho thế giới xung quanh của các em đẹp hơn và rộng mở; Tuổi thơ của các em sẽ trở thành những kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời. Làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho các em. Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết và được lựa chọn, giới thiệu trong các nhà trường đưa vào chương trình vui chơi tuỳ theo lứa tuổi của trẻ. Đúng như PGS. TS Nguyễn Văn Huy, giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã nói: “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC TỔ CHỨC CÁC

TRÒ CHƠI DÂN GIAN CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON NGA VỊNH

Người thực hiện: Phạm Thị Thêu Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Mầm non Nga Vịnh SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

A ĐẶT VẤN ĐỀ

- Như chúng ta đã biết, hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non chính là hoạt động vui chơi Trẻ mầm non không chỉ cần được sự chăm sóc sức khoẻ, được học tập, mà quan trọng nhất trẻ cần phải được thoả mãn nhu cầu vui chơi Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi đối với trẻ mầm non và nhu cầu hưởng thụ hoạt động vui chơi đặc biệt là trò chơi dân gian, tôi thấy việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian là một việc làm vô cùng cần thiết và rất

có ý nghĩa

- Di sản văn hoá truyền thống của Việt Nam có nhiều loại hình trò chơi khác nhau, trong đó có thể nói, trò chơi dân gian cũng là một di sản văn hoá quý báu của dân tộc Nó được kết tinh từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sống của bao thế hệ người Việt Nam xưa Đặc biệt đối với trẻ mầm, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của trẻ với bạn bè và cộng đồng

Nó làm cho thế giới xung quanh của các em đẹp hơn và rộng mở; Tuổi thơ của các em sẽ trở thành những kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời Làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho các em Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết và được lựa chọn, giới thiệu trong các nhà trường đưa vào chương trình vui chơi tuỳ theo lứa tuổi của trẻ Đúng như PGS TS Nguyễn Văn Huy, giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã nói: “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con

mà nó chứa đựng cả nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Trò chơi dân gian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương, đất nước Ngày nay, các em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng là một thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi ngày trước -Đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ có ở các thành phố mà còn

ở cả các vùng quê Vì thế, giúp các em hiểu và quay về nguồn với các trò chơi dân gian là việc làm vô cùng cần thiết có thể nói một cách chính xác hơn Vui

chơi là hoạt động chủ đạo Thông qua hoạt động vui chơi, trẻ phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm quan hệ xã hội, qua đó nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Chính vì vậy, giáo viên cần tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi nói chung

và trò chơi dân gian nói riêng Năm học 2008 - 2009, Bộ giáo dục và đào tạo phát động phong trào: “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tích cực” trong đó có nội dung đưa trò chơi dân gian vào trường học Nhưng làm thế nào

để tổ chức được các trò chơi dân gian thực sự có hiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó với các giáo viên, đặc biệt là các giáo viên mầm non (Vì khả năng chú ý có chủ định của trẻ mầm non còn kém Trẻ dễ dàng tham gia vào trò chơi nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏ cuộc)

Là một giáo viên mầm non, tôi luôn trăn trở và tìm các biện pháp để tổ chức các trò chơi dân gian một cách có hiệu quả nhất Chính vì lẽ đó tôi tìm tòi

nghiên cứu ra đề tài: “Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi

dân gian cho trẻ 5 – 6 tuổi” Tại Trường MN Nga Vịnh Huyện Nga Sơn

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Chúng ta biết rằng nhiệm vụ của đất nước là đào tạo con người mới, con người của thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa, con người của một nền văn minh trí tuệ Vấn đề giáo dục con người là vấn đề của mọi thời đại, mọi quốc gia dân tộc và cũng là của mọi nhà, mọi người Vì vậy việc giáo dục con người ngay

từ những năm tháng đầu đời là vô cùng quan trọng Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của nhân cách con người đó Trong thời đại ngày nay, trẻ em luôn được xác định là tương lai của đất nước, là những chủ nhân quyết định vận mệnh đất nước Thực hiện lời dạy của Bác Hồ” Hãy dành những gì tốt đẹp nhất cho trẻ thơ” Thực hiện lời dạy của người Đảng

và Nhà Nước ta đã và đang quan tâm sâu sắc đến trẻ thơ, quan tâm về mọi mặt Nhằm phát triển đức trí và thẩm mĩ Chúng ta biết rằng, ở lứa tuổi mẫu giáo, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo, bởi vui chơi đã gây ra những biến đổi

cho hoạt động học tập ở lứa tuổi tiếp theo Phương châm “Học mà chơi, chơi mà học “Luôn được quán triệt trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ mẫu giáo ở trường mầm non” Trong hoạt động vui chơi có rất nhiều trò chơi học tập và một

bộ phận không thể không nhắc đến đó là các trò chơi dân gian - Đây là một loại trò chơi được trẻ em mẫu giáo yêu thích

Trên thế giới, không có một dân tộc nào lại không có trò chơi riêng cho con

em mình Từ xa xưa trẻ em Việt Nam đã có nhu cầu chơi, nhu cầu nghĩ ra các trò chơi, truyền cho nhau cách chơi từ thế hệ này sang thế hệ khác Nhờ đó mà trò chơi dân gian được lưu truyền đến ngày nay Trò chơi dân gian đã được sử dụng nhiều trong các hoạt động vui chơi của trẻ ở trường mầm non, đặc biệt là hoạt động học có chủ định của giáo viên cho trẻ ở trường mầm non Các trò chơi dân gian không chỉ nhiều về số lượng mà còn phong phú về thể loại Việc kết hợp trò chơi dân gian trong các hoạt động học có chủ định tại trường mầm non mang ý nghĩa to lớn trong việc: Rèn luyện thể lực, sự khéo léo, nhịp nhàng, rèn luyện trí tuệ, sự nhanh trí, óc phán đoán, gợi xúc cảm thẩm mỹ, khả năng hoạt động nhóm, tập thể, sự gắn kết của tình bạn Và đặc biệt nó góp phần xây dựng nhân cách mang đậm văn hóa dân tộc Việt Nam cho trẻ ngay từ khi trẻ còn nhỏ

Từ lí do trên, tôi chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các

trò chơi dân gian cho trẻ 5 – 6 tuổi”.

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Thuận lợi:

Trường Mầm non Nga Vịnh chúng tôi đã được thành lập từ nhiều năm Có đội ngũ cán bộ quản lý có bề dày kinh nghiệm, luôn quan tâm và tạo điều kiện giúp đỡ giáo viên về chuyên môn, động viên sự sáng tạo của giáo viên

Có đội ngũ giáo viên trình độ đạt chuẩn 100% Nhiệt tình trong công tác nên rất thuận lợi cho tôi để học hỏi đồng nghiệp

Nhà trường còn được sự quan tâm của phòng giáo dục, Đảng ủy, UBND xã

và các ban ngành đoàn thể trong xã

Lớp học của nhà trường đảm bảo đủ diện tích thoáng mát, thuận lợi cho việc hoạt động của trẻ

2 Khó khăn:

Các bài đồng giao được sưu tầm, đặt lời mới cùng với các trò chơi đi kèm theo nó đều được lựa chọn dựa trên cơ sở khảo sát việc tổ chức các hoạt động cho trẻ làm quen với các bài đồng giao và tổ chức các hoạt động vui chơi cho trẻ

ở trường mầm non Nga Vịnh Thực tế cho thấy:

Giáo viên trường mầm non Nga Vịnh đã sử dụng nhiều bài đồng giao trong khi tổ chức các hoạt động học tập và vui chơi cho trẻ Nhưng do không có nguồn tài liệu phong phú nên các bài giáo viên đã sử dụng chủ yếu được lấy từ một số tài liệu chuyen môn và từ kinh nghiệm của giáo viên Vì số lượng bài ít nên sử dụng lập đi lập lại gây nhàm chán cho trẻ

Hiện nay trường mầm non Nga Vịnh đang thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới Vì vậy chương trình giáo dục trẻ thực hiện theo các chủ đề Có những bài đồng giao có nhịp điệu, trò chơi hấp dẫn trẻ thì nội dung lại không phù hợp với chủ đề giáo dục mà giáo viên đang thực hiện Nên giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc lựa chọn và tổ chức các hoạt động cho trẻ làm quen với các bài đồng dao

3 Kết quả khảo sát sự hứng thú của trẻ khi tham gia trò chơi dân gian đầu năm học: 2014- 2015:

Bảng kết quả khảo sát hứng thú của trẻ trước khi nghiên cứu

trẻ

Số trẻ đạt Chưa đạt Tốt Khá Trung bình

Số trẻ

Tỉ lệ%

Số trẻ

Tỉ lệ%

Số trẻ

Tỉ lệ%

Số trẻ

Tỉ lệ

%

1 Trẻ chú ý vào nội dung cô

hướng dẫn

35

12 35 10 29 7 20 6 16

2 Trẻ hứng thú và tích cực

tham gia vào các hoạt

động

10 29 11 32 8 23 6 16

3 Trẻ nắm được nội dung và

thuộc các bài đồng dao 9 26 12 35 9 26 5 15

4 Trẻ nắm được kỹ năng

chơi các trò chơi dân gian 10 29 11 32 8 23

6 16

III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1: Lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi của trẻ.

Kho tàng các trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ Vì thế, bản thân tôi đã

có sự cân nhắc lựa chọn cho trẻ chơi các trò chơi có luật chơi và cách chơi đơn giản, dễ nhớ, dễ hiểu

Bên cạnh đó, trong trường mầm non lại có sự phân chia trẻ theo nhiều độ tuổi Mỗi độ tuổi lại có mức độ nhận thức và khả năng chú ý có chủ định khác nhau Chính vì thế, các trò chơi dân gian cũng cần phải được lựa chọn cho phù hợp với từng độ tuổi cụ thể như sau:

+ Với trẻ lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo bé và nhỡ, khả năng chú ý có chủ định còn kém, nhận thức còn đơn giản Vì vậy trẻ chỉ có thể chơi được các trò chơi đơn giản như: “Lộn cầu vồng”, “Chi chi chành chành”, “Tập tầm vông”,

“Nu na nu nống”, “Dung dăng dung dẻ”

+ Còn với trẻ lớp tôi thì :Khả năng chú ý có chủ định và nhận thức của trẻ

đã cao hơn rất nhiều so với lứa tuổi trước Vì thế, trẻ có thể chơi được các trò chơi dài hơn và khó hơn

Khi lựa chọn các trò chơi dân gian cho trẻ, tôi thực hiện theo các tiêu chí sau:

- Trò chơi không quá đơn giản nhưng cũng không quá phức tạp

- Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm

- Giúp củng cố tư duy, ngôn ngữ, vận động, kỹ năng cho trẻ

- Gây được hứng thú, thu hút sự chú ý của trẻ

- Có sự tham gia của tập thể lớp hoặc nhóm trẻ trong lớp

Từ những tiêu chí trên, tôi đã lựa chọn các trò chơi sau cho trẻ như sau

“Thả đỉa ba ba”, “Ô ăn quan”, “Chuyền thẻ”, “Hát chuyền sỏi”, “Trốn tìm”,

“Đếm sao”, “Kéo co”, “Rồng rắn lên mây”, “Chồng đống chồng đe”, “Trồng nụ trồng hoa”, “Ném còn”, “Cướp cờ”

Hình 1: Các cháu chơi rồng rắn lên mây

Hình 2: Các cháu chơi trò chơi ô ăn quan

2: Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi, lời ca, địa điểm trước khi tổ chức cho trẻ tham gia vào các trò chơi dân gian.

2.1: Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi cho các trò chơi dân gian:

Đồ dùng đồ chơi của các trò chơi dân gian cũng vô cùng đa dạng và phong phú, mang tính đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi của từng trò chơi Mỗi trò chơi dân gian có một hoặc nhiều loại đồ dùng đồ chơi tương ứng mà thiếu nó thì trò chơi không thể tiến hành được

Ví dụ như trò: “Chơi chuyền” đòi hỏi phải có 10 que chuyền và một đồ vật

có dạng khối cầu như quả bóng, quả bưởi non.Trò chơi “Ném còn” không thể diễn ra nếu thiếu quả còn - đồ chơi truyền thống của trò chơi đó Hay đơn giản

như trò chơi “Bịt mắt bắt dê” cũng không thể được tổ chức nếu không có dải vải hoặc dải khăn bịt mắt

Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân gian nào đó, giáo viên cần tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay không có đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ các yếu tố cần thiết cho trò chơi

2.2: Dạy trẻ đọc thuộc lời ca (đối với những trò chơi có lời đồng dao): Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi trẻ không bao giờ chỉ hùng hục thực hiện các vận động của mình mà chúng thường vừa chơi vừa hát hoặc đọc lời đồng dao nào đó Các bài đồng dao đó khiến cho không khí chơi vui vẻ, nhộn nhịp hơn Mặc dù không phải bài đồng dao nào cũng có ý nghĩa, song bài nào cũng phù hợp với tư duy hồn nhiên của trẻ Ví dụ như: chơi

“Chi chi chành chành”, trẻ hát “Chi chi chành chành - Cái đanh thổi lửa - Con ngựa chết trương - Tam vương ngũ đế” Câu hát dường như chẳng có mạch ý nào rõ ràng, nhưng thiếu nó thì trò chơi không thể tiến hành Hay như chơi “Rải ranh” trẻ hát “Rải ranh - Bẻ cành - Hái ngọn - Chọn đôi” Cùng với lời hát trong trẻo là bàn tay rải những viên sỏi một cách khéo léo, tung viên cái lên, nhặt một hoặc hai viên con dưới đất, rồi lại giơ tay đỡ viên cái vừa rơi xuống

Trò chơi chỉ có thể được tổ chức khi trẻ đã thuộc lời đồng dao Chính vì vậy, tôi thường cho trẻ làm quen với lời đồng dao của các trò chơi dân gian trước khi hướng dẫn trẻ chơi vào các thời điểm trong ngày của trẻ như: hoạt động chiều, hoạt động ngoài trời Khi trẻ đã thuộc lời đồng dao, tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tương ứng với lời đồng dao đó Vì thế, trẻ chơi rất hứng thú

và tích cực tham gia chơi

2.3: Chuẩn bị địa điểm để tổ chức trò chơi:

Mỗi trò chơi dân gian có một cách chơi và luật chơi khác nhau Có những trò chơi vận động mang tính tập thể rất cao, thường có số lượng người tham gia chơi lớn và đòi hỏi địa điểm chơi phải có diện tích rộng như “Kéo co”, “Rồng rắn lên mây”, “Thả đỉa ba ba”, “Trồng nụ trồng hoa”

Hình 3: Các cháu và cô chơi kéo co

Nhưng lại cũng có những trò chơi tĩnh, trẻ hay chơi theo các nhóm nhỏ như

“Chi chi chành chành”, “Tập tầm vông”, “Rải ranh”, “Chuyền thẻ”, “Ô ăn quan”

Hình 4: Các cháu chơi ô ăn quan

Hình 5: Các cháu chơi tập tầm vông

Chính vì vậy, giáo viên cần nắm vững cách chơi, luật chơi, đặc điểm của từng trò chơi để từ đó lựa chọn địa điểm cho phù hợp trước khi tổ chức cho trẻ chơi

3: Tổ chức các trò chơi phù hợp với tính chất của hoạt động.

Mỗi hoạt động của trẻ đều nhằm đạt được một mục đích nhất định Vì thế, hoạt động nào cũng có tính chất riêng của nó Nếu như hoạt động chung được tổ chức nhằm cung cấp các kiến thức cho trẻ thì hoạt động ngoài trời lại giúp trẻ được gần gũi với thiên nhiên, khám phá các hiện tượng tự nhiên và phát triển thể chất; hay như ở hoạt động góc trẻ lại được mở rộng thêm về kinh nghiệm sống

và kỹ năng chơi theo nhóm Chính vì vậy, giáo viên cần chú ý lựa chọn và tổ chức các trò chơi dân gian cho phù hợp với tính chất của từng hoạt động

+ Với hoạt động ngoài trời: tận dụng không gian rộng và thoáng, giáo viên nên tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi vận động nhằm rèn luyện và phát triển thể lực cho trẻ như: “Rồng rắn lên mây”, “Bịt mắt bắt dê”, “Nhảy dây”, “Nhảy lò cò”, “Thả đỉa ba ba”

+ Với hoạt động góc: nên tổ chức cho trẻ các trò chơi có thể chơi theo nhóm nhỏ trong một không gian hẹp như: “Ô ăn quan”, “Chơi chuyền”, “Rải ranh”, “Chuyền thẻ”, “Kéo cưa lửa xẻ”

+Với hoạt động có chủ định và hoạt động chiều (chủ yếu tôi cho trẻ chơi trong phòng học): Nên tổ chức cho trẻ các trò chơi tĩnh nhằm phát triển nhận thức cho trẻ như: “Ô ăn quan”, “Tập tầm vông”, “Rải ranh”, “Chơi chuyền”,

“Chơi cờ”, “Vấn đáp”, “Đếm sao”, “Đọc câu” Đặc biệt khi tích hợp trò chơi dân gian trong hoạt động chung, tôi đã lựa chọn trò chơi phù hợp với đặc điểm của từng hoạt động

Hình 6: Các cháu chơi trò mèo đuổi chuột

Ví dụ:

- Với hoạt động giáo dục thể chất: Tôi đã lựa chọn các trò chơi vận động nhằm rèn luyện thân thể khoẻ mạnh, hoạt bát và năng động Nhiều trò chơi đòi hỏi trẻ phải mạnh mẽ, nhanh chân, nhanh mắt, nhanh miệng Trẻ phải có sức khỏe mới có thể vui chơi và ngược lại vui chơi giúp cho trẻ thêm khỏe mạnh và năng động

Chẳng hạn:

+ Với trò chơi “Rồng rắn lên mây”, khi trẻ hát xong câu cuối: “Xin khúc đuôi - Tha hồ thày đuổi”, lập tức trẻ làm “đuôi” (Đứng sau cùng) phải chạy thật nhanh, nếu không sẽ bị “Thầy” tóm lấy, sau đó có thể bị thay người khác hoặc