Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN  Vũ Thùy Linh HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRUNG TÂM CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ NƯỚC SẠCH VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG Chuyên ngành: Kinh tế - Tài ch

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN



Vũ Thùy Linh

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRUNG TÂM CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ NƯỚC

SẠCH VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG

Chuyên ngành: Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Duy Hào

Hà Nội, năm 2009

LỜI NÓI ĐẦU

1 Sự cần thiết phải nghiên cứu luận văn

Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường là một đơn vị sự nghiệp có thu trong nền kinh tế Vấn đề cải cách cơ chế tài quản lý tài chính tại Trung tâm do còn bị ảnh hưởng từ thời kỳ bao cấp nên chưa phù hợp và không đồng bộ

Để đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường cần thực hiện cải cách cơ chế quản lý tài chính theo các cơ chế riêng, phù hợp, có hiệu quả; chủ động trong việc sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính một cách hợp lý, thúc đẩy việc sắp xếp, tổ chức bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu suất lao động, tăng cường khai thác các nguồn tài chính thuộc phạm vi hoạt động của Trung tâm, tăng số lượng và chất lượng dịch vụ cung cấp cho xã hội, tăng thu nhập cho người lao động

2 Mục đích nghiên cứu và ý nghĩa của luận văn

Thông qua việc tìm hiểu hoạt động của Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường, tác giả luận văn tập trung:

- Đánh giá thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường;

- Chỉ ra ưu, nhược điểm, những khó khăn cũng như thuận lợi trong việc

tự chủ quản lý tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và

vệ sinh môi trường;

- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

Trên cơ sở đó, luận văn đóng góp những giá trị thiết thực trong quá trình

tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

*Đối tượng nghiên cứu

Cơ chế tự chủ tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu

*Phạm vi nghiên cứu

Cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch

và vệ sinh môi trường, thời gian từ năm 2004 đến năm 2007

4 Phương pháp nghiên cứu luận văn

Trong quá trình nghiên cứu, các phương pháp được sử dụng là: phương pháp thống kê tổng hợp, phương pháp so sánh, kết hợp các cách tiếp cận hệ thống, tiếp cận định tính, định lượng và cách tiếp cận lịch sử, logic

5 Những đóng góp khoa học của luận văn

- Trên phương diện lý luận: tác giả luận văn đưa ra cơ sở lý luận về cơ chế quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu

- Trên phương diện thực tiễn: tác giả luận văn luận giải cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường, từ đó đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính cho phù hợp, khuyến khích việc huy động nguồn thu trong các đơn vị sự nghiệp nói chung và Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường nói riêng

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài lời nói đầu và phần kết luận, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính tại đơn vị sự nghiệp có thu

Chương 2: Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH

TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1.1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp có thu

1.1.1 Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu

Đơn vị sự nghiệp có thu là những tổ chức được các cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp nhằm duy trì

và bảo đảm và duy trì sự hoạt động bình thường của xã hội Các tổ chức này được Nhà nước cho phép thu các loại phí như học phí, viện phí, phí cầu, phí đường…để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, công chức và bổ sung tái tạo chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị Tuy nhiên, các tổ chức này hoạt động mang tính chất phục vụ là chủ yếu, không vì mục tiêu lợi nhuận

1.1.2 Phân loại đơn vị sự nghiệp có thu

Có thể phân chia các đơn vị sự nghiệp có thu căn cứ vào: lĩnh vực hoạt

động, vị trí địa lý, chủ thể thành lập, khả năng thu phí của đơn vị

1.1.3 Vai trò của đơn vị sự nghiệp có thu trong nền kinh tế

Các đơn vị sự nghiệp có thu ở Trung ương và địa phương đã có nhiều đóng góp cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội của đất nước

- Cung cấp các dịch vụ công

- Thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao

- Đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực, thúc đẩy sự phát triển của xã hội

- Tạo ra sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân và xã hội

- Nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ đời sống nhân dân

1.2 Cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp có thu

1.2.1 Khái niệm về cơ chế tự chủ tài chính

Cơ chế tự chủ tài chính là cơ chế chủ động và tự chịu trách nhiệm về các khoản thu chi của đơn vị Cơ chế này cho phép các đơn vị được chủ động và chịu trách nhiệm trước nhà nước trong việc tạo nguồn thu và chi tiêu nhằm tăng thu, đảm bảo trang trải kinh phí hoạt động, quản lý thống nhất nguồn thu, đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc quản lý, sử dụng kinh phí tài chính nhà nước

1.2.2 Nội dung của cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu

 Trên phương diện tự chủ thu, Nghị định 115/2005/NĐ-CP ngày 05 tháng 09 năm 2005 của Chính phủ quy định:

Các tổ chức khoa học và công nghệ tùy thuộc vào chức năng, nhiệm

vụ và hoạt động được quyền chủ động khai thác các nguồn thu của đơn vị bao gồm:

- Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp

- Nguồn thu từ các hoạt động sự nghiệp

- Nguồn kinh phí khác của tổ chức khoa học và công nghệ

 Trên phương diện tự chủ chi, Nghị định 115/2005/NĐ-CP ngày 05 tháng 09 năm 2005 của Chính phủ quy định:

Tùy thuộc vào từng lĩnh vực cụ thể, các tổ chức khoa học và công nghệ được chủ động sử dụng nguồn thu của đơn vị, bao gồm:

- Chi thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ

- Chi tiền lương

- Trích lập các quỹ

- Chi thực hiện các hoạt động khác

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính tại đơn vị

sự nghiệp có thu

1.3.1 Nhân tố chủ quan

1.3.1.1 Công tác tổ chức quản lý thu chi

Để công tác tự chủ tài chính đem lại hiệu quả cao thì công tác tổ chức

quản lý thu chi cần phải thực hiện theo nguyên tắc khách quan, chặt chẽ kèm theo khâu kiểm tra tài chính gồm: kiểm tra trước khi thực hiện kế hoạch tài chính, kiểm soát thường xuyên, kiểm tra sau khi thực hiện kế hoạch tài chính

1.3.1.2 Trình độ cán bộ quản lý

Trình độ cán bộ quản lý có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế tự chủ tài chính tại đơn vị sự nghiệp có thu Nếu đội ngũ cán bộ tại đơn vị có trình độ quản lý tốt sẽ giúp bộ máy của đơn vị hoạt động có hiệu quả, từ đó thúc đẩy quá trình tự chủ tài chính đi vào nề nếp Ngược lại, nếu trình độ cán bộ quản

lý yếu kém sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tự chủ tài chính tại đơn vị

1.3.1.3 Nhận thức của cán bộ công nhân viên về cơ chế tự chủ tài

chính trong đơn vị sự nghiệp có thu

Nếu cán bộ, nhân viên tại đơn vị nhận thức đúng về cơ chế tự chủ tài chính sẽ góp phần tích cực trong việc tăng nguồn thu và sử dụng hợp lý các

khoản chi của đơn vị Ngược lại, nếu cán bộ, nhân viên có nhận thức sai lệch

về cơ chế tự chủ tài chính sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình hoạt động của đơn vị

1.3.2 Nhân tố khách quan

1.3.2.1 Chủ trương của nhà nước về việc giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp có thu

Chủ trương của nhà nước về việc giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp có thu có ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình hoạt động của các đơn vị này Nếu chủ trương của nhà nước được ban hành kịp thời, phù hợp với quá trình phát triển kinh tế đất nước sẽ có tác dụng tích cực giúp các

đơn vị điều chỉnh cơ chế thu - chi hợp lý

1.3.2.2 Cơ chế quản lý tài chính

Cơ chế quản lý tài chính có tác động không nhỏ tới cơ chế tự chủ tài

chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu Nếu cơ chế quản lý tài chính đồng bộ

sẽ giúp các đơn vị huy động và sử dụng nguồn thu hiệu quả Ngược lại, nếu

cơ chế quản lý tài chính bất hợp lý sẽ cản trở việc thực hiện tự chủ thu - chi tại đơn vị

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRUNG TÂM

CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ NƯỚC SẠCH

VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG

2.1 Giới thiệu khái quát về Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường được thành lập năm 1994, trực thuộc Ban chỉ đạo quốc gia về cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường

Sau 15 năm xây dựng và phát triển, Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường đã từng bước trở thành một Trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ vững mạnh về cả cơ sở vật chất và nguồn nhân lực để phát triển, chuyển giao công nghệ; đủ sức giải quyết nhiệm vụ chiến lược về khoa học môi trường do Ban chỉ đạo Quốc gia về cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường bàn giao

2.1.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy và chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm

* Cơ cấu tổ chức bộ máy

Trung tâm có Ban lãnh đạo gồm Giám đốc và 02 Phó Giám đốc, 08 phòng chuyên môn và 03 phòng chức năng

* Chức năng và nhiệm vụ:

- Nghiên cứu xây dựng dự án và chuyển giao công nghệ về cung cấp nước sạch

- Đào tạo các khóa học nâng cao năng lực kiểm soát ô nhiễm môi trường

- Khảo sát và lập dự án khả thi

- Quan trắc, phân tích và kiểm soát ô nhiễm môi trường

- Thông tin, tuyên truyền và xuất bản sách khoa học kỹ thuật thuộc lĩnh vực bảo vệ môi trường

2.2 Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

2.2.1 Thực trạng huy động nguồn tài chính

Trong quá trình hoạt động, Trung tâm đã chủ động trong việc huy động nguồn thu nhằm phát huy tối đa tiềm năng sẵn có của Trung tâm bao gồm:  Ký hợp đồng thực hiện dịch vụ khoa học và công nghệ với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước

 Đầu tư phát triển từ vốn vay, vốn huy động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp của tổ chức khoa học và công nghệ

Nguồn thu của Trung tâm bao gồm nguồn thu sự nghiệp và nguồn tài chính khác Trong đó nguồn thu sự nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số nguồn thu tại Trung tâm

2.2.2 Thực trạng sử dụng nguồn tài chính

Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường là đơn vị tự đảm bảo hoàn toàn chi phí hoạt động Do vậy, Trung tâm phải tự cân đối chi tiêu để đảm bảo cho hoạt động của toàn bộ máy Trung tâm Trong đó, Trung tâm chủ yếu sử dụng nguồn thu sự nghiệp để trang trải các khoản kinh phí cần thiết

Khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường đã chủ động sử dụng nguồn vốn của mình Nhà nước đưa ra các định mức chi cho từng khoản chi, tuy nhiên Trung tâm được quyền chi theo tỷ lệ tăng giảm so với định mức nhằm đảm bảo sự công bằng, công khai và sử dụng có hiệu quả, hợp lý các nguồn thu, khuyến khích người lao động trong Trung tâm tăng hiệu suất lao động, tiết kiệm chi phí, từng bước nâng cao đời sống cán bộ công nhân viên Từ đó thúc đẩy mọi cá nhân, tập thể chung sức phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao

2.3 Đánh giá thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

2.3.1 Kết quả đạt được

- Nhận thức, tư tưởng của đội ngũ cán bộ trong Trung tâm về Nghị

định 115 đã thay đổi theo chiều hướng tích cực

- Trung tâm đã áp dụng các giải pháp để chi tiêu tiết kiệm

- Thu nhập của cán bộ, nhân viên trong Trung tâm dần được cải thiện

- Nguồn thu của Trung tâm không ngừng tăng qua các năm

2.3.2 Hạn chế

- Nguồn tài chính của Trung tâm chưa đa dạng, phong phú

- Cơ cấu về nội dung chi tiêu của Trung tâm chưa hợp lý

- Cơ cấu tổ chức, bộ máy quản lý chưa phù hợp

- Hệ thống văn bản pháp quy thực hiện cơ chế tự chủ tài chính của Trung tâm chưa đồng bộ

2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế

2.3.3.1 Nguyên nhân chủ quan

- Công tác kiểm tra, giám sát tài chính chưa được giám sát chặt chẽ:

- Công tác kế toán chưa được coi trọng đúng mức

- Trong quy chế chi tiêu nội bộ của Trung tâm có những điều khoản

về tiền lương chưa hợp lý

2.3.3.2 Nguyên nhân khách quan

Một là, cơ quan chủ quản - Ban chi đạo quốc gia về cung cấp nước sạch

và vệ sinh môi trường- và các ban ngành có liên quan chưa mạnh dạn trao quyền tự chủ tài chính cho Trung tâm

Hai là, chưa có sự chỉ đạo sát sao, và thiếu sự phân cấp thống nhất của lãnh đạo các ban ngành liên quan trong việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc

Ba là, thị trường công nghệ tại các địa phương chưa phát triển cũng như nhu cầu ứng dụng khoa học và công nghệ chưa cao

Bốn là, việc ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định 115 còn chậm, không đồng bộ, thiếu bao quát;

Năm là, việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đối với các tổ chức khoa học và công nghệ công lập còn chậm trễ

Sáu là, việc tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện Nghị định 115 và Thông

tư liên tịch số 12/2006/TTLT/BKHCN-BTC-BNV chưa được thông suốt đến Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

CHƯƠNG 3:

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI

TRUNG TÂM CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ NƯỚC SẠCH VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG

3.1 Định hướng phát triển của Trung tâm và phương hướng, mục tiêu thực hiện cơ chế tự chủ tài chính của Trung tâm

3.1.1 Định hướng phát triển của Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

* Tăng cường cải thiện lĩnh vực công nghệ môi trường:

* Đổi mới công tác đào tạo & hợp tác quốc tế

* Tập trung hoàn thiện công tác tài chính

3.1.2 Phương hướng hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính của Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

- Phương hướng huy động nguồn tài chính

- Phương hướng sử dụng nguồn tài chính

3.2 Giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm chuyển giao công nghệ nước sạch và vệ sinh môi trường

3.2.1 Nhóm giải pháp huy động nguồn tài chính

3.2.1.1 Tăng cường và mở rộng nguồn thu sự nghiệp của Trung tâm

Trong thời gian tới, Trung tâm cần mở rộng nguồn thu từ các báo cáo đánh giá tác động môi trường và các khóa đào tạo & hợp tác quốc tế về xử lý

ô nhiễm môi trường

3.2.1.2 Đa dạng hóa các nguồn thu

- Xây dựng thị trường khoa học công nghệ cho Trung tâm

- Ký hợp đồng cung cấp kết quả nghiên cứu khoa học cho các công ty, doanh nghiệp lớn có nhu cầu sử dụng các sản phẩm khoa học của Trung tâm

- Liên doanh, liên kết, góp vốn cổ phần

3.2.1.3 Tăng cường mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế

Trong thời gian tới, Trung tâm cần tích cực mở rộng quan hệ hợp tác với các nước bạn, tăng cường số lượng và chất lượng các khóa đào tạo nâng cao năng lực kiểm soát, phòng chống ô nhiễm nước thải và quản lý ô nhiễm môi trường nhằm phát triển nguồn thu của Trung tâm