Nghiên cứu hoạt động của một số tập đoàn tài chính trên thế giới và kinh nghiệm cho việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI ======== i KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài: NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ TẬP ĐOÀN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

========

i

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài:

NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH TRÊN THẾ GIỚI VÀ KINH NGHIỆM

CHO VIỆT NAM

hµ néi, 11- 2007

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 10

I TẬP ĐOÀN KINH TẾ 10

1 TẬP ĐOÀN KINH TẾ VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN KINH TẾ 10

1.1 CÁC QUAN ĐIỂM VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ 10

1.2 CÁC HÌNH THỨC LIÊN KẾT TẬP ĐOÀN KINH TẾ 12

2 NGUYÊN TẮC TẠO LẬP TẬP ĐOÀN KINH TẾ 17

3 MỘT SỐ MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN KINH TẾ CỦA CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 18

3.1 MÔ HÌNH KEIRETSU CỦA NHẬT BẢN 18

3.2 MÔ HÌNH CHEABOL Ở HÀN QUỐC 20

3.3 MÔ HÌNH JITUAN GONGSI Ở TRUNG QUỐC 21

II TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH VÀ SỰ HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 24

1 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH VÀ XU THẾ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 24

2 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 26

2.1 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH CÓ PHẠM VI HOẠT ĐỘNG RỘNG LỚN 26

2.2 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH CÓ QUY MÔ LỚN VỀ VỐN, NHÂN LỰC VÀ DOANH SỐ HOẠT ĐỘNG 27

2.3 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH CÓ HÌNH THỨC SỞ HỮU HỖN HỢP 28 2.4 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH CÓ CƠ CẤU TỔ CHỨC PHỨC TẠP 29 2.5 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH ĐA

2.6 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH CÓ KHẢ NĂNG TẬP TRUNG, ĐIỀU HOÀ VỐN, KHẮC PHỤC SỰ HẠN CHẾ VÀ THIẾU VỐN CỦA TỪNG

ĐƠN VỊ RIÊNG LẺ 30

2.7 VỀ QUẢN LÝ ĐIỀU HÀNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 30

3 VAI TRÒ CỦA TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ CÁC NƯỚC TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 31

4 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 33

4.1 ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN 33

4.2 ĐIỀU KIỆN VỀ VỐN 34

4.3 ĐIỀU KIỆN VỀ CON NGƯỜI 34

4.4 VỀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP 34

5 CƠ CHẾ QUẢN LÝ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH 35

CHƯƠNG II: KHẢ NĂNG VẬN DỤNG KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH TRÊN THẾ GIỚI VÀO XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH VIỆT NAM 38

I TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM 38

1 TỔNG QUAN SỰ RA ĐỜI TẬP ĐOÀN KINH TẾ Ở VIỆT NAM 38

1.1 HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔNG CÔNG TY 90, 91 38

1.2 SỰ CHUYỂN ĐỔI TỪ CÁC TỔNG CÔNG TY 90, 91 SANG TẬP ĐOÀN KINH TẾ THEO MÔ HÌNH CÔNG TY MẸ – CÔNG TY CON 40 2 XU HƯỚNG HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 43

3 TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH – BẢO HIỂM BẢO VIỆT 45

4 TRIỂN VỌNG XÂY DỰNG TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM 49

II KINH NGHIỆM HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH TRÊN THẾ GIỚI 52

1 TẬP ĐOÀN CITIGROUP 52

1.1 GIỚI THIỆU VỀ TẬP ĐOÀN CITIGROUP 52

1.2 HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CITI TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 55

1.3 VÀI NÉT VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CITIBANK 58

2 TẬP ĐOÀN HSBC HOLDINGS 61

2.1 GIỚI THIỆU VỀ TẬP ĐOÀN HSBC HOLDINING 61

2.2 CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH CỦA HSBC HOLDINGS 62

2.2.1 CƠ CẤU QUẢN TRỊ ĐIỀU HÀNH 62

2.2.2 KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẬP ĐOÀN 63

2.2.3 VÀI NÉT VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA HSBC 64

3 TẬP ĐOÀN BẢO HIỂM PRUDENTIAL 66

3.1 GIỚI THIỆU VỀ TẬP ĐOÀN 66

3.2 PHƯƠNG CHÂM KINH DOANH 68

3.2.1 PRUDENTIAL – “LUÔN LUÔN LẮNG NGHE, LUÔN LUÔN THẤU HIỂU” 68

3.2.2 HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ QUỸ ĐẦU TƯ CỦA PRUDENTIAL 71 4 TẬP ĐOÀN QUỐC TẾ MỸ AIG 71

5 BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM TỪ NGHIÊN CỨU CÁC TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH TRÊN THẾ GIỚI 75

CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CÁC TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM 79

I MỘT SỐ ĐỀ XUẤT PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - BẢO HIỂM BẢO VIỆT 79

1 HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM 79

2 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - BẢO HIỂM

2.1 CƠ CHẾ CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƯỚC CHO VIỆC PHÁT

TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM NÓI CHUNG 80

2.2 VỀ PHÍA BẢO VIỆT 82

2.2.1 VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG 83

2.2.2 ĐỐI PHÓ VỚI CẠNH TRANH 83

2.2.3 TẬN DỤNG LỢI THẾ 85

2.2.4 CÔNG TÁC QUẢN LÝ 86

2.2.5 HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH 87

2.2.6 QUAN HỆ CỘNG ĐỒNG 87

II GIẢI PHÁP XÂY DỰNG TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM 88

1 NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC XÂY DỰNG TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM 88

1.1 KHÓ KHĂN 88

1.2 THUẬN LỢI 91

2 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM 94

2.1 GIẢI PHÁP VĨ MÔ 94

2.1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM 94

2.1.2 MÔI TRƯỜNG KINH TẾ VĨ MÔ 95

2.2 GIẢI PHÁP VI MÔ 96

2.2.1 THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP TĂNG QUY MÔ VỐN ĐIỀU LỆ VÀ VỐN TỰ CÓ 96

2.2.2 HOÀN THÀNH VIỆC CỔ PHẦN HOÁ ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC 96

2.2.3 NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG 97 2.2.4 CHÚ TRỌNG NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ CÔNG NGHỆ 97

2.2.5 XÂY DỰNG MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN CÁC TẬP ĐOÀN TÀI

CHÍNH – NGÂN HÀNG 98

2.2.6 PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG 99

2.2.7 VỀ NHÂN LỰC 100

KẾT LUẬN 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 104

DANH MỤC BẢNG BIỂU 105

LỜI MỞ ĐẦU

Từ cuối thế kỷ XIX, các Tập đoàn kinh tế (TĐKT) trên thế giới đã được hình thành và ngày càng phát triển mạnh về số lượng, tạo nên những cơ

sở vật chất quan trọng cho việc nâng cao tiềm lực kinh tế và ảnh hưởng ngày càng lớn đến sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia và nền kinh tế thế giới Đặc biệt, xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế, sự phát triển của khoa học công nghệ - thông tin và sự nới lỏng các quy định pháp lý về tài chính - ngân hàng

đã thúc đẩy các Tập đoàn tài chính (TĐTC) ra đời

Kể từ khi ra đời, các TĐTC đã đóng góp không nhỏ cho nền kinh tế thế giới, thúc đẩy sự phát triển kinh tế không chỉ quốc gia mẹ mà còn cả các quốc gia mà nó có chi nhánh hoạt động Giờ đây, TĐTC không còn quá xa lạ với các nước phát triển trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, EU… Xây dựng và phát triển thành các TĐTC là mục tiêu mà các Tổng công ty, các Ngân hàng thương mại Việt Nam đang hướng tới Làm thế nào để các TĐTC hiện tại và các Tập đoàn tài chính - Ngân hàng (TĐTC - NH) tương lai của Việt Nam có thể phát huy hiệu quả, phục vụ tốt hơn cho nền kinh tế đất nước trong giai đoạn hội nhập kinh tế thế giới? Đó chính là lý do khiến em lựa chọn đề tài

“Nghiên cứu hoạt động của một số Tập đoàn tài chính trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam” với mong muốn làm sáng tỏ sự phát triển của

một số TĐTC trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nhằm xây dựng các TĐTC của Việt Nam thành những tập đoàn hùng mạnh, có khả năng cạnh tranh cao trên trường quốc tế

Mục đích nghiên cứu của khoá luận:

 Nghiên cứu thực trạng hình thành và phát triển của các TĐTC Việt Nam đặc biệt trong lĩnh vực bảo hiểm và khả năng hình thành TĐTC - NH;

giai đoạn hiện nay, cụ thể là TĐTC Bảo Việt và các Ngân hàng thương mại Việt Nam đang có xu hướng phát triển thành TĐTC - NH

Đối tượng nghiên cứu:

(Citigroup, HSBC Holdings) và 2 Tập đoàn tài chính - Bảo hiểm (Prudential, AIG);

Việt

Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp mô tả và khái quát đối tượng

nghiên cứu; phương pháp phân tích - tổng hợp; Phương pháp so sánh và phương pháp tư duy logic

Kết cấu đề tài gồm 3 chương:

giới vào xây dựng và phát triển TĐTC Việt Nam

Nam

Trong thời gian nghiên cứu, do hạn chế về mặt thời gian và kiến thức, cùng với đó là quá trình hình thành các TĐTC ở Việt Nam vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm, nên đề tài chắc chắn vẫn còn nhiều hạn chế và thiếu sót Em mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các thầy cô để đề tài được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn TS Đỗ Hương Lan đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH

I Tập đoàn kinh tế

1 Tập đoàn kinh tế và quá trình hình thành Tập đoàn kinh tế

1.1 Các quan điểm về Tập đoàn kinh tế

Khái niệm TĐKT đã xuất hiện từ rất sớm cùng với quá trình tích tụ và tập trung tư bản từ nửa cuối thế kỷ 19 khi nền sản xuất hàng hoá thế giới phát triển mạnh mẽ nhờ sự tác động trực tiếp của cuộc cách mạng công nghiệp ở các nước Tây Âu và Bắc Mỹ Nhiều công ty, doanh nghiệp trước sức ép cạnh tranh về vốn, năng lực sản xuất, năng suất lao động, thị phần đã bị chèn ép, thôn tính, hoặc tự nguyện tìm cách “chung sống hoà bình” với các công ty doanh nghiệp khác trên cơ sở những liên minh hay tổ hợp để “phân chia” thị trường và khai thác những tiềm năng riêng có của từng công ty, doanh nghiệp trong một vỏ bọc vững chắc hơn bởi một liên minh rộng Thực tế cho thấy, các TĐKT là một trong những nhân tố thúc đẩy và góp phần phát triển nền kinh tế quốc dân ở nhiều nước

Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về TĐKT nhưng chưa có một định nghĩa nào được xem là chuẩn mực TĐKT tại các nước khác nhau được gắn với những tên gọi khác nhau Nhiều nước gọi là “Group” hay “Business Group”, Ấn Độ gọi là “Business houses” Nhật Bản trước chiến tranh thế giới thứ hai gọi TĐKT là “Zaibatsu”, sau chiến tranh thế giới thứ hai gọi là

“Keiretsu” Hàn Quốc gọi TĐKT là “Chaebol”, còn nước láng giềng Trung Quốc gọi là Tập đoàn doanh nghiệp (Jituan Gongsi) Sự đa dạng về tên gọi hay thuật ngữ sử dụng nói lên tính đa dạng của cách thức liên kết được khái quát chung là TĐKT, do đó, quan niệm cũng như nhìn nhận chung về TĐKT cũng có sự khác nhau nhất định

Tại các nước phương Tây, “Tập đoàn kinh tế” được hiểu như là một tổ

hợp các công ty hay chi nhánh góp cổ phần chịu sự kiểm soát của công ty mẹ

hoặc “Tập đoàn kinh tế và tài chính” gồm một công ty mẹ và các công ty khác

mà công ty mẹ kiểm soát hay tham gia góp vốn, mỗi công ty con cũng có thể

“Tập đoàn kinh tế” (Keiretsu) là một nhóm doanh nghiệp độc lập về mặt pháp

lý nắm giữ cổ phần của nhau và thiết lập được mối quan hệ mật thiết về nguồn vốn, nguồn nhân lực, công nghệ, cung ứng nguyên vật liêu, tiêu thụ sản phẩm hay tập đoàn bao gồm các công ty có sự liên kết không chặt chẽ được tổ

Thái Lan, “Tập đoàn kinh tế” được xác định là tổ hợp kinh doanh với các mối quan hệ đầu tư, liên doanh, liên kết và hợp đồng Nòng cốt của các tập đoàn là

cơ cấu công ty mẹ - công ty con tạo thành một hệ thống liên kết chặt chẽ trong tổ chức và trong hoạt động Các thành viên trong tập đoàn đều có tư cách pháp nhân độc lập và thường hoạt động trên cùng một mặt bằng pháp lý

và là đầu mối liên kết giữa các doanh nghiệp thành viên với nhau là công ty

mẹ, các doanh nghiệp thành viên tham gia liên kết tập đoàn phải có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của một pháp nhân độc lập Bản thân tập đoàn không

có tư cách pháp nhân

Ở Việt Nam vẫn còn nhiều tranh cãi về “Tập đoàn kinh tế” Theo điều

149, Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2005 thì “TĐKT là nhóm công ty có quy

mô lớn Chính phủ quy định hướng dẫn tiêu chí, tổ chức quản lý và hoạt động của TĐKT” Và theo điều 146 của luật này cũng chỉ rõ:

“Nhóm công ty là tập hợp các công ty có mối quan hệ gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác

1

www.tapchibcvt.com.vn

2

www.tapchibcvt.com.vn

Nhóm công ty bao gồm các hình thức sau đây:

Mặc dù còn có nhiều cách hiểu khác nhau, nhưng “TĐKT” có thể được

hiểu: “là tổ hợp các doanh nghiệp hoạt động trong một hay nhiều lĩnh vực

khác nhau, ở phạm vi một hay nhiều nước; trong đó có một doanh nghiệp (công ty mẹ) nắm quyền lãnh đạo, chi phối hoạt động của các doanh nghiệp khác (công ty con) về mặt tài chính và chiến lược phát triển TĐKT

là cơ cấu tổ chức vừa có chức năng kinh doanh, vừa có chức năng liên kết kinh tế nhằm tăng cường tích tụ, tập trung, nâng cao khả năng cạnh tranh

và tối đa hoá lợi nhuận trong hoạt động sản xuất kinh doanh” “Tập đoàn

kinh tế ” không phải là một hình thức pháp lý cụ thể (không có tư cách pháp nhân) mà chỉ là tổ hợp các doanh nghiệp có tư cách pháp nhân

1.2 Các hình thức liên kết Tập đoàn kinh tế

TĐKT có sự liên kết bằng quan hệ tài sản và quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp thành viên Đây là đặc trưng cơ bản, là tiền đề cần thiết để hình thành TĐKT thể hiện xu thế tất yếu trong việc nâng cao trình độ xã hội hoá và phát triển của lực lượng sản xuất

+ Liên kết ngang: là liên kết các doanh nghiệp trong cùng một ngành nghề kinh doanh Hình thức này hiện không còn phổ biến do các doanh nghiệp phải đáp ứng nhu cầu của thị trường ngày càng phong phú, đa dạng và biến đổi nhanh chóng Nếu áp dụng hình thức này thì khó đem lại hiệu quả cao Các chính phủ thường hạn chế hình thức này vì nó dễ tạo ra xu hướng độc quyền, đi ngược nguyên tắc cơ bản của kinh tế thị trường

+ Liên kết dọc: là liên kết các doanh nghiệp trong cùng một dây chuyền công nghệ Hình thức này hiện vẫn còn phổ biến trên thế giới vì chúng hoạt động có hiệu quả cao và có thể mở rộng hoạt động kinh doanh sang nhiều quốc gia khác Tuy nhiên để phát triển theo hình thức này cần phải có một công ty có tiềm lực về tài chính, có uy tín để quản lý, kiểm soát và đảm bảo tín dụng cho cả tập đoàn Không những thế, công ty đó cần có mối liên hệ nhiều mặt và vững chắc với Nhà nước, có thị trường chứng khoán phát triển mạnh mẽ, có hệ thống thông tin toàn cầu đủ khả năng xử lý và tổng hợp những thông tin về thị trường Vì vậy, các nước đang phát triển chỉ mới có khả năng hình thành các tập đoàn chủ yếu ở lĩnh vực sản xuất và thương mại

+ Liên kết hỗn hợp: là liên kết các doanh nghiệp trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh kể cả những ngành, lĩnh vực không có liên quan đến nhau Hình thức này đang ngày được ưa chuộng trên thế giới và trở thành

xu hướng phát triển các tập đoàn hiện nay Cơ cấu tập đoàn bao gồm một ngân hàng hoặc một công ty tài chính lớn và nhiều doanh nghiệp sản xuất, thương mại, trong đó hoạt động tài chính, ngân hàng xuyên suốt, bao trùm mọi hoạt động kinh doanh của tập đoàn

+ Liên kết mềm xuất phát từ châu Âu, đặc biệt là ở Đức vào thế kỷ 19 Đây là hình thức tập đoàn của các doanh nghiệp độc lập, cùng sản xuất, kinh doanh một loại sản phẩm hoặc dịch vụ Họ hợp tác sản xuất - kinh doanh với nhau thông qua một Hiệp định chung nhằm hạn chế cạnh tranh bằng việc thống nhất về giá cả, dịch vụ, hoặc thoả thuận về lượng sản phẩm tiêu thụ chung, giá nguyên liệu cung ứng Nguyên nhân thúc đẩy sự liên kết và liên minh giữa các doanh nghiệp là do những thay đổi của nền kinh tế trong nước

và trên thế giới, môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, các hoạt động kinh doanh không ngừng mở rộng, đòi hỏi quy mô vốn lớn và trình độ công nghệ