Chiến trường cánh đồng chum – xiêng khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt tăng cường (1969 1973) làm đề tài nghiên cứu

Dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân cách mạng Lào, sự tài tình trong đường lối chính trị và đường lối quân sự đúng đắn, sáng tạo của Đảng đã lãnh đạo quân, dân Lào nói chung và quân, dân

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy giáo – ThS

Đinh Ngọc Ruẫn đã tận tình chỉ đạo hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này

Qua đây em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trong khoa Sử - Địa, các bạn sinh viên trong tập thể lớp K52 ĐHSP Lịch Sử đã tạo điều kiện và động viên giúp đỡ

em trong suốt thời gian hoàn thành khóa luận Đồng thời, em xin gửi lời cảm ơn tới thư viện trường Đại học Tây Bắc và thư viện Khoa Sử - Địa là kho tư liệu quý giá để

em có thể tìm hiểu các tư liệu có liên quan tới khóa luận

Trong quá trình thực hiện khóa luận, không thể tránh khỏi những thiếu xót, em rất mong nhận được sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn để khóa luận này được hoàn chỉnh hơn nữa

Em xin chân thành cảm ơn!

Sơn La, tháng 5 năm 2015

Sinh viên Lường Thị Liên

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

3.3 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Cơ sở tài liệu và phương pháp nghiên cứu 4

4.1 Cơ sở tài liệu 4

4.2 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Đóng góp của đề tài 4

6 Bố cục của đề tài 4

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ CỨU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN LÀO (1954 – 1975) 5

1.1 Khái quát về tình hình Lào trước cuộc kháng chiến chống mĩ cứu nước (1954 – 1975) 5

1.1.1 Điều kiện tự nhiên, dân cư Lào 5

1.1.2 Lịch sử 8

1.2 Khái quát về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân Lào (1954 – 1975) 9

1.2.1 Tình hình Lào sau hiệp định Giơnevơ (1954) 9

1.2.1.1 Thuận lợi 9

1.2.1.2 Khó khăn 11

1.2.2 Các giai đoạn phát triển của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước 12

1.2.2.1 Giai đoạn 1954 – 1958 (Giai đoạn đấu tranh đòi thi hành hiệp định Giơnevơ Tiến tới hành lập Chính phủ Liên hiệp lần thứ nhất) 12 1.2.2.2 Giai đoạn 1959 – 1962 (Sự chuyển hướng đấu tranh của cách mạng Lào Hiệp định Giơnevơ 1962 về Lào Việc thành lập chính phủ Liên hiệp lần thứ hai) 14

1.2.2.3 Giai đoạn 1963 – 1968 (Đánh thắng cuộc chiến tranh đặc biệt của Mĩ, xây dựng vùng giải phóng theo quy mô một quốc gia) 15 1.2.2.4 Giai đoạn 1969 – 1973 (Quân dân Lào đánh bại chiến tranh đặc biệt tăng cường thời Níchxơn) 18

TRONG CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT TĂNG CƯỜNG ( 1963 – 1973 ) 22

2.1 Vị trí địa lý và vị trí chiến lược của Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng 22 2.1.1 Địa bàn Cánh Đồng Chum – Xiêng Khoảng 22 2.1.2 Vị trí chiến lược của Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng 24 2.2 Chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong cuộc “chiến tranh đặc biệt – tăng cường” (1969 – 1973) 27 2.2.1 Vài nét khái quát về chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt (1959 – 1968) 27 2.2.2 Chiến trường Cánh Đồng Chum – Xiêng Khoảng trong chiến tranh “đặc biệt tăng cường” ( 1969 – 1973 ) 32

KẾT LUẬN 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lào là một quốc gia có vị trí chiến lược quan trọng và vô cùng hiểm yếu ở Đông Dương và Đông Nam Á Tầm quan trọng của Lào, được ngoại trưởng Mĩ Dulle nhận

định như sau: “Lào là một phòng tuyến sống mái của Mĩ ở Thái Bình Dương… và Lào

là một bức tường thành chống cộng sản, một pháo đài của “thế giới tự do”, một căn

cứ quân sự lí tưởng giữa nước cộng hòa dân chủ nhân dân Trung Hoa và một nước Việt Nam dân chủ cộng hòa” [6;24], hay tổng thống Mĩ Aixenhao nói một cách không

úp mở rằng: “để mất Lào là mất cả Đông Dương” [6;24] Do vậy, sau chiến tranh thế

giới thứ hai, cùng với Việt Nam Lào trở thành đối tượng xâm lược của Pháp và Mĩ Sau hiệp định Giơnevơ năm 1954 được kí kết, với sự thất bại của Pháp trên chiến trường, hòa bình được lập lại ở Đông Dương Nhưng ngay sau đó Mĩ đã nhanh chóng nhảy vào thế chân Pháp, xâm lược Đông Dương bằng phương thức chủ nghĩa thực dân

kiểu mới Từ năm 1959 trở đi, Mĩ bắt đầu tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”

ở Lào và sau đó leo thang thành “chiến tranh đặc biệt tăng cường” trong giai đoạn (1969 – 1973)

Trong giai đoạn này, Mĩ đã biến khu vực Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng thành một căn cứ quấn sự lớn và chủ chốt nhất nước Lào Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng có vị trí chiến lược mà cả ta và địch đều biết rõ nếu chiếm lĩnh được vùng này

là làm chủ toàn bộ thế trận, khống chế được toàn bộ chiến trường Lào Tại khu vực này đã diễn ra những trận đối đầu quyết liệt giữa phía lực lượng cách mạng Lào với bọn đế quốc và tay sai phản cách mạng

Dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân cách mạng Lào, sự tài tình trong đường lối chính trị và đường lối quân sự đúng đắn, sáng tạo của Đảng đã lãnh đạo quân, dân Lào nói chung và quân, dân Xiêng Khoảng nói riêng đứng lên đấu tranh giành thắng lợi trước sự đánh phá, tấn công lấn chiếm ác liệt của đế quốc Mĩ và bọn tay sai trên chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng Những thắng lợi trên chiến trường Cánh đồng Chum đã góp phần to lớn và có tính chất quyết định làm thất bại âm mưu chiến

lược “Chiến tranh đặc biệt – tăng cường” theo “Học thuyết Níchxơn” của Mĩ đề ra ở

Lào (1969 – 1973) Thắng lợi đó, còn phải kể đến sự góp sức, ủng hộ và giúp đỡ nhiệt tình của nhân dân Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành thắng lợi

Đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, tác phẩm viết về lịch sử Lào trong giai đoạn kháng chiến chống Mĩ (1954 – 1975) Tuy nhiên, chưa có một trình nghiên cứu khoa học nào đi sâu và làm rõ vấn đề chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn (1969 – 1973) Vì vậy, để đi sâu và làm rõ cụ thể vấn

đề này, tôi xin mạnh dạn lựa chọn “Chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt tăng cường (1969 -1973) làm đề tài nghiên cứu”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong kháng chiến chống Mĩ nói

chung và “chiến tranh đặc biệt tăng cường” nói riêng đã thu hút nhiều sự quan tâm của

nhiều nhà nghiên cứu Chúng tôi xin điểm qua các công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng

Trước hết phải kể đến cuốn hồi kí: “Những ngày ở Cánh đồng Chum” của thiếu

tướng Nguyễn Bình Sơn – nguyên là một chiến sĩ quân tình nguyện Ông đã gắn bó gần như toàn cuộc đời chiến đấu của mình trên chiến trường đất bạn – Lào từ đánh Pháp sang đánh Mĩ Ông đứng trên đất bạn với cương vị là chuyên gia tư lệnh quân khu Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong những năm tháng đánh Mĩ ác liệt, tác giả

đã trân trọng những ngày tháng chiến đấu ở bạn và đã ghi lại thành những hồi ức Tác phẩm thể hiện tình cảm của tác giả trên chiến trường Lào thông qua những câu chuyện

kể về những trận đánh lớn nhỏ, những người bạn, những người đồng chí đã cùng kề vai sát cánh cùng nhau gắn liền với những chiến công và không quên những hy sinh mất mát của đồng chí, đồng đội để làm nên những chiến thắng Tuy nhiên, cuốn hồi kí vừa mới chỉ đề cập chung đến cuộc chiến tại Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng mà chưa đi sâu vào những cuộc chiến cụ thể trong từng giai đoạn, đặc biệt là trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt – tăng cường (1969 – 1973) Bên cạnh đó, bên cạnh đó tác phẩm chỉ là ý kiến của một phía là tác giả cho nên tính khách quan còn hạn chế

Tác phẩm “Lược sử nước Lào” của Phan Gia Bền, NXB Khoa học xã hội, Hà

Nội 1978 Đây là cuốn sách đầu tiên viết về lịch sử của nước Lào từ thời tiền sử cho đến khi nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ra đời năm 1975 Tác phẩm có đề cập đến lịch sử nước Lào trong cuộc chiến tranh đặc biệt tăng cường với những sự kiện lịch sử quan trọng Đồng thời các tác giả có đề cập đến cuộc chiến tranh ở Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng Tuy nhiên, do tác phẩm mang tính lược sử nên chưa đi sâu

vào tìm hiểu những trận đánh oanh liệt trên chiến trường Cánh Đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt tăng cường (1969 – 1973)

Tác phẩm “Lịch sử nước Lào” tập II của Nguyễn Phi Hùng (Việt Nam) và TS

Buasi Chalownsuc (Lào), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006 đã trình bày về cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược trong giai đoạn (1954 – 1975) khá chi tiết tác phẩm có nói đến chiến trướng Cánh Đồng Chum – Xiêng Khoảng một cách sinh động Tuy nhiên, cũng giống như các tác phẩm trước tác giả cũng chỉ dừng lại ở mức độ khái quát cuộc kháng chiến chưa đi sâu vào nghiên cứu và tìm hiểu cụ thể để làm rõ và nổi bật những cuộc chiến của quân, dân Lào chống lại Mĩ và lực lượng tay sai cũng như những trận đánh có tính chất quyết định trên chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt – tăng cường (1969 - 1973)

Gần đây, năm 2012 nhân dịp kỉ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Lào –

Việt Nam (5/9/1962 – 5/9/2012), Chính phủ hai nước đã tổ chức cuộc thi “Tìm hiểu lịch

sử quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào” được đông đảo nhân dân hai nước hưởng ứng

Cuộc thi đã thu hút được nhiều quan tâm, chú ý của đông đảo nhân dân hai nước và cuộc thi đã nhận được nhiều bài thi phân tích khá sâu sắc về mối quan hệ Lào – Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ xâm lược Nhưng cũng chưa đi tìm hiểu

sâu về cuộc chiến trong giai đoạn “Chiến tranh đặc biệt tăng cường” mà chỉ dừng ở

mức độ tìm hiểu sơ qua về liên minh chiến đấu của nhân dân Việt – Lào trong công cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ ở trên chiến trường lào cũng như tại khu vực Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng

Trên cơ sở tiếp thu và chọn lọc tài liệu tham khảo, tôi sẽ tập trung khai thác và phát triển vấn đề một cách khái quát, cụ thể, chính xác hy vọng phần nào có thể tái hiện lại một cách tương đối nội dung mà phạm vi đề tài đặt ra

3 Đối tƣợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: “Chiến trường Cánh Đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt – tăng cường” (1969 – 1973)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài tập trung làm rõ các vấn đề:

Khái quát cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân Lào (1954 – 1975)

Chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt – tăng cường (1969 – 1973)

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu tìm hiểu chiến trường Cánh đồng Chum trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt – tăng cường (1969 – 1973)

4 Cơ sở tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở tài liệu

Về tư liệu sử dụng cho quá trình nghiên cứu đề tài, tôi tạm chia thành các nguồn sau:

Các cuốn sách chính sử viết về lịch sử nước Lào, nhất là cuốn “Lịch sử nước Lào”

tập II

Các sách về tiểu sử của các nhà Cách mạng Lào hiện đại

Các sách báo đặc biệt là cuồn hồi ký của thiếu tướng Nguyễn Bình Sơn với tác

phẩm “Những ngày ở Cánh Đồng Chum”

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu tôi kết hợp nhiều phương pháp như: lôgic lịch

sử, so sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp các vấn đề theo mối quan hệ biện chứng với nhau

5 Đóng góp của đề tài

Đề tài nghiên cứu hoàn thành có ý nghĩa quan trọng sau đây:

Khái quát về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân lào trong giai đoạn (1954 – 1975) và khái quát hóa về chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng

Đề tài nghiên cứu khẳng định thêm tình hữu nghị Việt –Lào cho các thế hệ tiếp nối truyền thống vô giá này

Là nguồn tư liệu phục vụ cho nghiên cứu và học tập các học phần: Lịch sử Đông Nam Á và lịch sử phong trào giải phóng dân tộc

6 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận,đề tài bao gồm hai chương cụ thể như sau:

Chương 1: Khái quát về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân Lào (1954 – 1975)

Chương 2: Chiến trường Cánh đồng Chum – Xiêng Khoảng trong giai đoạn chiến

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ

CỨU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN LÀO (1954 – 1975)

1.1 Khái quát về tình hình Lào trước cuộc kháng chiến chống mĩ cứu nước (1954 – 1975)

1.1.1 Điều kiện tự nhiên, dân cư Lào

 Về điều kiện tự nhiên

Lào là một quốc gia nằm trên bán đảo Đông Dương Nước Lào trải dài trên 8 độ

vĩ tuyến (từ 140

-2205), với diện tích tự nhiên khoảng 236 800km và đường biên giới chung 5 nước: Việt Nam ở phía đông, Campuchia ở phía Nam, Thái Lan ở phía Tây, Mianma và Trung Quốc ở phía bắc

Lãnh thổ có đặc điểm hẹp theo chiều đông – tây, nhưng trải dài theo hướng bắc – nam Địa hình được bao phủ bởi 90% là rừng, cao nguyên, đồi núi thoải dần từ bắc xuống nam, đặc biệt là theo chiều từ đông sang tây chia thành hai vùng:

Thượng Lào tính từ Xiêng Khoảng lên phía bắc Đây là vùng núi non trùng điệp không cao lắm (1500 đến 2500m) nhấp nhô như biển gợn sóng, chia cắt bằng cả một

hệ thống những vùng tương đối biệt lập

Trung và Hạ Lào có địa hình tảng băng, nền đá ong kết tinh, gối đầu lên dài Trường Sơn và và ngiêng thoải về lưu vực sông MêKông, biến MêKông thành lòng máng lớn thu nước các sông từ tản ngạn và hữu ngạn đổ về Lớp địa chất khác nhau phủ trên mặt đá ong cổ chia vùng này thành ba cao nguyên có hình dạng và địa chất khác nhau: cao nguyên đá vôi thấp vùng Khămmuộn (300 – 700), cao nguyên Xa vẳnnạkhệt (300 – 400m) và cao nguyên Bôlôven Phần lớn Trung và Hạ Lào là cao nguyên và rừng rậm, nhưng cũng có những cánh đồng phù sa ven sông khá lớn (đồng bằng Viêng Chăn 4000km vuông, đồng bằng Chăm Pa Sắc 5000 km vuông )

Khí hậu ở Lào có đặc điểm chung của khu vực nhiệt đới gió mùa và sự luân lưu của hai luồng gió ngược chiều trong một năm: Gió mùa đông bắc lạnh và khô, gió mùa tây nam nóng và ẩm Nhưng Lào là một xứ nội địa, có dãy Trường Sơn án ngữ, ngăn cản ảnh hưởng điều hòa cũng như bão táp cuồng phong của Thái Bình Dương, nên khác với Việt Nam khí hậu ở Lào có sự tương phản rõ rệt giữa hai mùa: Mùa mưa ở Lào từ tháng 5 đến tháng 9 – 10 dương lịch là một mùa mưa tập trung, xối xả trong vòng 4, 5 tháng, làm cho sông suối đấy nước, ào ào chở phù sa về xuôi, vào mùa mưa

từ mặt đất ẩm ướt làm cho tất cả giới thực vật vươn lên sức sống mãnh liệt Vào mùa khô ở Lào kéo dài 6, 7 tháng từ tháng 10 đến tháng 5, 6 dương lịch chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc khô và lạnh Vào mùa này độ ẩm thấp, trời hanh, đất khô cằn nứt nẻ, cây cối vàng lụi, mực nước ở các sông suối thấp, chính điều này làm ảnh hưởng tới hoạt động sinh sống của người dân

Ở Lào mặc dù khả năng giao lưu bị hạn chế bởi thủy chế không đều bởi thủy chế không đều, nhưng hệ thống sông MêKông chảy qua Lào đã đóng vai trò quan trọng nối liền các địa phương toàn quốc bằng đường thủy, với chiều dài khoảng 1865km với

17 lưu phụ chính (Nậm Thà, Nậm U, Nậm Ngừm ) đây là hệ thốn sông lớn của Lào và đồng thời là con đường biên giới tự nhiên giữu Lào với Thái Lan và Mianma Trải qua các giai đoạn hình thành và phát triển ở Lào, sông MêKông vẫn là trục tâm quan trọng

cả về chính trị, quân sự, xã hội, kinh tế, văn hóa từ thời cổ đại đén thời Pháp, Mĩ xâm lược thống trị cho tận đến ngày nay Sông MêKông đối với tâm hồn người Lào có một

vị trí tình cảm đặc biệt sâu sắc, là nơi hội tụ của nhiều yếu tố khác nhau

Để hình thành nên một quốc gia thống nhất, một sự nghiệp chung – dựng nước và giữ nước, một nền văn hóa dân tộc độc đáo Cũng vậy, do trải qua vùng có địa hình cao thấp phức tạp nên sông mê công chảy qua lào có nhiều thác ghềnh và ẩn chứa một tiềm năng thủy điện dồi dào: “70% trong tổng chữ lượng 42 triệu kw là của dòng sông

mê công có thể sản xuất 40 tỉ kw giờ điện mỗi năm Các phụ lưu trên đất lào có tổng công suất 10 triệu kw”

Do trình độ kinh tế thấp kém, lạc hậu, con người còn chịu ảnh hưởng của tự nhiên thì rừng là một chỗ dựa vững chắc của cư dân lào Với những cánh rừng rộng rừng nhiệt đới bạt ngàn “35.5%’’, rừng thông “7.1%’’, rừng tếch (0.5% ) bao phủ trên 60% diện tích tự nhiên (khoảng 14 triệu ha) đã tạo nên thảm thực vật phong phú với nhiều loại gỗ quý (Tếch, Trắc, Mun, Thông ) và nhiều lâm sản quý có giá trị lớn (Cánh kiến trắng, Cánh kiến đỏ…) Rừng của Lào còn sở hữu một số động vât có giá trị cao như:

Bò tót, Trâu rừng, Sơn dương, đặc biệt là Voi, Voi một loài biểu tượng của nhân dân Lào, cuộc sống chủ yếu của cư dân Lào dựa vào rừng do đó rừng có một vị trí đặc biệt trong tâm tư tình cảm của người Lào, rừng là bạn, là nơi nương tựa, là niềm tin

Về đất đai Ở Lào có thể phân ra làm 2 lạo đất chính: Đất feralit và đất phù sa đồng bằng ven sông

Đất feralit hình thành trên vùng đồi núi và cao nguyên (cách đồng Chum – Xiêng khoảng, Khăm muộn, Bôloven, ) đất này thuận lợi cho việc trồng các loại cây công nghiệp và dược liệu (Cao su, Cà phê, Sa nhân ), thuận tiện cho việc nuôi đại gia xúc Đất phù sa đồng bằng ven sông tương đối thuận lợi cho việc trồng các loại cây công nghiệp

Qua vài nét trên, có thể thấy Lào sở hữu tài nguyên phong phú, đa dạng, thuận lợi cho việc phát triển kinh tế Tuy nhiên địa bàn và vị trí của Lào cũng đem lại những hạn chế nhất định như địa bàn tự nhiên phân tán, bị chia cắt bởi rừng núi, do đó không thuận lợi cho việc mở rộng giao lưu và tập trung dân cư Thêm vào đó, Lào là một quốc gia không có biển, đây chính là nguyên nhân của tình trạng phát triển tương đối chậm về kinh tế, xã hội văn hóa thời cổ dại Cũng vì vậy, mà ở đây nhà nước hình thành muộn,trong quá trình mở rộng xâm lược, bành trướng của bọn đế quốc thực dân Lào cũng ngẫu nhiên trở thành miếng mồi thuộc địa của chúng

 Về dân cƣ

Lào là một quốc gia đa dân tôc (68 dân tộc anh em) với dân số khoảng 6.800.000 người (2009) căn cứ vào đặc điểm phong tục tập quán, ngôn ngữ, người ta chia dân cư Lào thành 3 nhóm lớn:

Nhóm Lào Thơng: Tức là nhóm người Lào ở trên núi Đại bộ phận tộc nguời Lào

Thơng sử dụng ngữ hệ Môn-Khơ me và thuộc loại hình nhân chủng Indonedieng Đây là nhóm tộc người có nguồn gốc lâu đời nên được gọi là người bản địa (ngày nay chiếm 15% dân số), gồm nhiều nhánh như Khơ mú, Phọng, Đoi, Puộc, Tà Ôi Họ được coi là chủ nhân của nền văn minh cổ xưa ở Lào

Hoạt động kinh tế chủ yếu của người LàoThơng là làm nương rẫy và làm nghề rừng Nhìn chung các tập người thuộc nhóm lào Thơng có trình độ phát triển, xã hội còn thấp kém ở những những mức độ khác nhau

Nhóm Lào Lùm: Là nhóm người cư trú ở vùng thấp như các vùng đồng bằng,

chiếm khoảng 60% dân số Nhóm này có hiều tộc người như: Lào, Thái, Lự, Duôn, Đăng Nguồn gốc của họ gắn liền với các cuộc thiên di của người Thái ở phía bắc xuống Khoảng thế kỉ 8, Người Thái đến đây đã làm cho đân cư Lào tăng lên đông đảo

Hoạt động kinh tế chủ yếu của bộ phận dân cư này và trồng núa nước, chăn nuôi

Về đời sống tín ngưỡng họ chủ yếu theo đạo phật, do đó sư sãi nhà chùa có ảnh hưởng tới đời sống xã hội Ở Lào các nhà sư thoát li vật chất, mọi nhu cầu vật chất của

nhà chùa được nhân dân đóng góp

Nhóm Lào Xủng (người Lào ở vùng dẻo cao): Nhóm tộc người này có nguồn gốc

từ phía bắc di cư đến Lào từ khoảng 2 - 3 thế kỉ gần đây Nguyên nhân của những cuộc thiên di đó chủ yếu để tìm đất canh tác và một phần là do chiến tranh, sự phân biệt đối

xử của phong kiến Trung Quốc HIện nay họ sống chủ yếu ở vùng bắc Lào chiếm khoảng 10% dân số, sử dụng ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Tạng Miến Nhóm Lào Xủng bao gồm nhiều tộc người khác nhau như: Cọ, Dao, Mèo trong đó người cọ có số dân đông hơn cả

Loại hình kinh tế chủ yếu hiện nay thuộc nhóm Lào Xủng làm nương rẫy, du canh với các loại cây trồng chính như: Lúa nương, ngô, thuốc phiện

Về tín ngưỡng: Các tộc người thuộc nhóm Lào Xủng đều theo tín ngưỡng vạn vật hữu linh và thờ cúng tổ tiên Bên cạnh đó còn có sự du nhập của các tôn giáo hiện đại như đạo Phật, Công giáo vào một số tộc người

Về xã hội: Nhìn chung gia đình của những tộc người Lào Xủng đều là gia đình nhỏ phụ hệ Quan hệ dòng họ rất chặt chẽ, vai trò của các tộc trưởng rất quan trọng

Ba nhóm dân cư chủ yếu không phải có mặt cùng một lúc trên đất Lào Hơn nữa ngôn ngữ, phong tục tập quán cũng nhiều điểm khác, nhưng họ không xung đột với nhau gay gắt mà đoàn kết, giúp đỡ nhau như anh em có chung nguồn gốc

1353, vua Pha Ngừm thống nhất các tiểu quốc (Hủa Phăn, Viêng Chăn, Chăm Pa Sắc…) thành lập vương quốc Lan Xang, đóng đô ở Luôngphabang, lịch sử thành văn chính thức được công nhận ở Lào Vua Pha Ngừm đã thiết lập chế độ phong kiến tập quyền và đây chính là thời kỳ phát triển rực rỡ nhất của lịch sử phong kiến Lào Vương quốc Lan Xang được mở rộng bởi người kế vị vua Pha Ngừm, đáng chú ý là thời vua Xệt-tha-thi-lát, ông đã rời đô từ LuôngPhabang về Viêng Chăn

Nửa sau thế kỷ XVI, vương quốc Lan Xang bị Miến Điện xâm lược ba lần Nhân dân Lào kiên cường nổi dậy khởi nghĩa chống ách thống trị của Miến Điện và giành độc lập vào năm 1581 Sau đó dưới thời vua Xu-li-nha-vông-xả (1637 – 1694), Lan Xang được khôi phục về mọi mặt, đây cũng là thời kỳ vàng son của nước Lào Sau khi vua Xu-li-nha-vông-xả qua đời, các thế lực phong kiến nổi lên tranh giành quyền lực Năm 1713, Lan Xang bị chia thành ba vương quốc LuôngPhabang, Viêng Chăn và Chăm Pa Sắc Tất cả các cuộc chiến tranh và nổi dậy trong nước làm suy yếu vương quốc, tạo cơ hội cho kẻ xâm lược nước ngoài mới xâm nhập Năm 1778, Xiêm đưa quân sang đánh Lào, ngay sau đó Lào bị phong kiến Xiêm đô hộ Nhân dân Lào dưới

sự lãnh đạo của Chảu A Nụ đã vùng lên chống ách đô hộ của phong kiến Xiêm

Hiệp ước Pháp – Xiêm đã giúp cho Pháp chiếm đóng và cai trị phần lãnh thổ phía Đông Lào từ năm 1893 đến năm 1945 Lào được sáp nhập vào Liên Bang Đông Dương năm 1983 Trong thời kỳ thuộc Pháp, ở Lào đã nổ ra nhiều cuộc khởi nghĩa vũ trang dưới sự lãnh đạo của Khi-vo-lả-lạt (1900 – 1901), Phò-cà-đuộc (1901 – 1903), Chậu-phạ-pat-chay (1918 – 1922), Ông Kẹo và Ông Com-ma-đam (1901 – 1937)… nhưng đều bị đàn áp Với bản hiệp ước Pháp – Xiêm, Lào còn bị mất vùng I Xản (Đông Bắc Thái Lan hiện nay) vào tay Xiêm Trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945), Nhật thay chân Pháp cai trị ở Đông Dương Sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh, ngày 12 tháng 10 năm 1945, Lào tuyên bố độc lập

Lịch sử Lào từ khi dựng nước đến khi độc lập trải qua nhiều thay đổi nhưng với sức mạnh đoàn kết toàn dân thì đất nước Lào vẫn tồn tại và phát triển vững chắc Đây

là điều kiện để nhân dân Lào tiếp tục chiến đấu chống thực dân Pháp, đế quốc Mĩ những năm tiếp theo của thế kỷ XX

1.2 Khái quát về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân Lào (1954 – 1975)

1.2.1 Tình hình Lào sau hiệp định Giơnevơ (1954)

1.2.1.1 Thuận lợi

Sau hiệp định Giơnevơ được kí kết, phía Pa Thét Lào đã nêu cao thiện chí, nghiêm chỉnh thi hành các điều khoản của hiệp định, lực lượng kháng chiến hoàn tất cuộc tập kết về hai tỉnh Hủa Phăn và Phong Sa Lỳ Gần 10.000 cán bộ, chiến sĩ và những người kháng chiến ưu tú được chọn trong tổng số 100.000 người trực tiếp tham gia công tác tại các đoàn thể cứu quốc của Neo Lào Itxala từ 10 tỉnh về tập kết tại 2

tỉnh Hủa Phăn và Phong Xa Lỳ đúng thời hạn quy định là ngày 20/11/1954 Trước đó, ngày 15/11/1954, quân tình nguyện Việt Nam đã rút khỏi nước Lào trước thời hạn quy định của hiệp định Giơnevơ 1954 về Đông Dương

Có thể đánh giá rằng, cuộc tập kết một bộ phận quan trọng lực lượng kháng chiến

về hai tỉnh Hủa Phăn và Phong Xa Lỳ để xây dựng, củng cố, phát triển cách mạng Lào

từ cuối năm 1954 đến năm 1957 là một sự kiện có ý nghĩa chiến lược trong lịch sử kháng chiến lâu dài chống đế quốc xâm lược và tay sai của nhân dân Lào

Cùng với việc thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của hiệp định Giơnevơ, những người kháng chiến Lào còn ra sức xây dựng lực lượng về mọi mặt để có vùng tập kết vững mạnh Các lực lượng vũ trang có bước trưởng thành nhanh chóng Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới, lực lượng kháng chiến phải gấp rút xây dựng 10 tiểu đoàn bộ binh, một số binh chủng và những bộ phận quan trọng khác được huấn luyện, tổ chức chỉ huy và trang bị tốt

Bộ đội địa phương cũng được cải tiến về tổ chức và trang bị, có thể đáp ứng yêu cầu tác chiến ở địa phương Dân quân du kích được củng cố và phát triển mạnh mẽ, trở thành lực lượng nòng cốt trong việc giữ gìn trật tự an ninh, bảo vệ bản mường

Đồng thời, để đáp ứng cho đòi hỏi của cách mạng Lào trong giai đoạn mới, nhất

là trước những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và trong nước, một vấn đề quan trọng đặt ra là phải thành lập được một chính đảng độc lập của mình

Tháng 2/1951, Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng Cộng Sản Đông Dương đã ra nghị quyết về việc thành lập ở mỗi nước Đông Dương một chính Đảng độc lập để trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong tình hình mới Thi hành nghị quyết trên, ngay trong quá trình kháng chiến chống Pháp, những người cách mạng Lào trung kiên đã tích cực chuẩn bị cho việc thành lập chính đảng cách mạng ở nước mình

Trên cơ sở chuẩn bị đó, ngày 22/3/1955 tại Sầm Nưa, Đại hội thành lập Đảng nhân dân Lào được khai mạc Về dự Đại hội có 25 đảng viên xuất sắc đại diện cho 400 Đảng viên cả nước Qua 15 ngày làm việc, Đại hội đã nghe báo cáo của các đại biểu và thông qua báo cáo chính trị, thông qua nghị quyết thành lập Đảng nhân dân Lào, điều

lệ của Đảng, chính sách cơ bản và cương lĩnh hành động của Đảng Đại hội còn bầu ra Ban chấp hành Trung ương gồm 5 người do đồng chí Cayxỏn Phômvihẳn làm Tổng bí thư

Đảng ra đời đã tranh thủ thời cơ thuận lợi do thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp đem lại, kịp thời tổ chức, củng cố và xây dựng, phát triển lực lượng cách mạng, tạo ra những nhân tố mới, cơ sở mới nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách của cuộc đấu tranh chống đế quốc Mĩ xâm lược và bọn tay sai bán nước trong thời kỳ mới Đảng ra đời là một bước ngoặt quan trọng của lịch sử dân tộc Lào Từ đây giai cấp công nhân và nhân dân các dân tộc thông qua chính đảng vô sản của mình trực tiếp nắm lấy vận mệnh cách mạng Lào

Mặc dù vùng giải phóng mới chỉ có hai tỉnh, dân thưa thớt, kinh tế kém phát triển nhưng lại liền kề với miền Bắc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, nên có thể tranh thủ được sự chi viện và giúp đỡ từ miền Bắc Việt Nam và các nước xã hội chủ nghĩa anh em khác

1.2.1.2 Khó khăn

Sau khi hiệp định Giơnevơ được kí kết, đế quốc Mĩ nhảy vào thay chân thực dân Pháp để thực hiện chủ nghĩa thực dân mới của mình ở khu vực này, đồng thời ngăn chặn phong trào cách mạng ở Đông Nam Á

Như vậy sau hiệp định Giơnevơ, cách mạng Lào vừa phải giải quyết những mâu thuẫn của thời đại, vừa phải giải quyết những mâu thuẫn chủ yếu mới nảy sinh Đó là mâu thuẫn giữa nhân dân Lào với đế quốc Mĩ và tay sai

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc làm thay đổi tương quan lực lượng giữa các nước Trong khi các nước phương Tây Anh, Pháp… suy yếu về kinh tế và quân sự thì

Mĩ lại vươn lên mạnh mẽ Đất nước không bị chiến tranh tàn phá, thậm chí còn giàu lên sau chiến tranh ( kiếm lời tới 114 tỉ USD)

Lúc này, sự tương quan lực lượng giữa cách mạng Lào và bọn phản cách mạng rất chênh lệch, không có lợi cho phía cách mạng Lào

Mĩ từng bước can thiệp sâu vào tình hình cuộc chiến tranh ở Đông Dương thông qua việc viện trợ ồ ạt tiền và vũ khí cho quân đội Pháp Chi phí của Mĩ trong ngân sách chiến tranh Đông Dương của Pháp ngày càng tăng qua các năm “Nếu năm 1950 mới chỉ chiếm 19%, thì đến năm 1952 tăng lên 35%, năm 1953 là 43%, đến năm 1954 lên tới 73% Mặc dù Mĩ ra sức chi viện cho Pháp nhưng Pháp đã liên tiếp thất bại với đỉnh cao là trận Điện Biên Phủ Mĩ tham gia hiệp định Giơnevơ nhưng không ký vào các văn bản của hiệp định Với hành động này, Mĩ đã trực tiếp phá hoại kết quả của hiệp định Giơnevơ và đồng thời đã chuẩn bị cho các hành động tiếp theo trong cuộc chiến tranh với Đông Dương

Chỉ hai ngày sau hiệp định Giơnevơ được ký kết, Bộ trưởng ngoại giao Mĩ Đa – lét tuyên bố: Mĩ không liên quan gì đến vấn đề Đông Dương Những cam kết ở hiệp định Giơnevơ chỉ liên quan đến những nước khác, có thể coi đây là bức thông điệp mở đầu cho hành động xâm lược trực tiếp của Mỹ vào Đông Dương

Lợi dụng kẽ hở của hiệp định Giơnevơ về vấn đề Lào đó là việc không tuyên bố hủy bỏ các hiệp định giữa Mĩ và chính quyền Vương quốc Lào trước đó Chẳng hạn như hiệp định Mĩ kí với chính phủ Vương quốc Lào năm 1950 về việc giúp Lào dài hạn trong lĩnh vực kinh tế và quân sự Vì vậy, ngay trong thời gian Pháp có 300 ngày

để rút quân khỏi Lào theo quy định của hiệp định Giơnevơ, Mĩ đã tiến hành các biện pháp giúp đỡ cho lực lượng tay sai của mình cải tổ Chính phủ Vương quốc, gạt bỏ người thân Pháp ra khỏi Chính phủ Quá trình cải tổ cũng đồng thời là quá trình giải thể Chính phủ Vương quốc

Sau khi Bộ trưởng Quốc phòng (Phủi xa – na – ni – con) từ chức, thủ tướng Phu – ma buộc phải tuyên bố giải tán Chính phủ Vương quốc Lào vào ngày 17/11/1954 Một Chính phủ mới thân Mĩ (chính phủ Kà Tay) được dựng lên thay thế Để mau chóng ổn định tình hình, chúng còn ra sức viện trợ đôla, vũ khí cho chính quyền tay sai hoạt động hòng phá và trấn áp lực lượng cách mạng và những người có tư tưởng yêu nước

Như vậy, sau hiệp định Giơnevơ ở Lào đã hình thành nên 2 vùng có chính quyền khác nhau: Ở hai tỉnh tập kết là chính quyền cách mạng, phục vụ lợi ích của nhân dân Lào; ở 10 tỉnh là chính quyền phản cách mạng, phục vụ lợi ích của giai cấp phong kiến, tư sản mại bản và ngoại bang

Xuất phát từ thực tế lịch sử trên nên những người kháng chiến Lào phải nỗ lực không ngừng, tận dụng những điều kiện trong nước, quốc tế và phát huy những lợi thế

có sẵn trong cuộc kháng chiến chống Pháp trước đó để có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình một cách xuất sắc

1.2.2 Các giai đoạn phát triển của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước 1.2.2.1 Giai đoạn 1954 – 1958 (Giai đoạn đấu tranh đòi thi hành hiệp định Giơnevơ Tiến tới hành lập Chính phủ Liên hiệp lần thứ nhất)

Trong điều kiện mới, Đảng và mặt trận Lào Itxala chủ trương tranh thủ các khả năng thuận lợi nhằm tạo điều kiện giải quyết những vấn đề chính trị bằng con đường

hòa bình thương lượng Tình hình Lào sau hiệp định Giơnevơ cho phép sử dụng biện pháp này:

Thứ nhất, trong điều kiện lịch sử lúc đó, Chính phủ Kà Tay chưa thể công khai từ chối việc thi hành hiệp định Dư luận quốc tế và trong nước không chấp nhận một thái

độ trắng trợn như vậy

Mặt khác, lực lượng so sánh giữa hai bên cũng chưa cho phép chính quyền tay sai thực hiện những biện pháp quá mạo hiểm Ưu thế của chính quyền tay sai dựa trên vũ khí và đôla Mĩ không dễ gì có thể vượt qua được Pa Thét Lào – những người từng trải qua cuộc kháng chiến chống Pháp, đã trở thành một tổ chức cách mạng vững vàng, có vùng tập kết, có quân đội

Đồng thời Ban chấp hành Trung ương của Đảng nhân dân Lào vẫn không quên nêu cao tinh thần cảnh giác, chuẩn bị mọi mặt để có thể chuyển sang đấu tranh vũ trang khi cần thiết

Dưới sự lănh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh chính trị ở 10 tỉnh của Chính phủ Vương quốc dâng cao dưới nhiều hình thức: Hợp pháp, nửa hợp pháp, bất hợp pháp và đều nhằm vào mục tiêu đòi Chính phủ thực thi hiệp định Giơnevơ Bên cạnh

đó, giai đoạn này còn chứng kiến phong trào đấu tranh vũ trang chống lại các cuộc hành quân lấn chiếm hai tỉnh tập kết của những người cách mạng, giữ vững căn cứ cách mạng

Đường lối đúng đắn của Neo Lào Hắc Sạt là cơ sở thuận lợi để Đảng đẩy mạnh hoạt động đấu tranh hiệp thương nhằm cô lập cao độ đế quốc Mĩ và bọn phản động tay sai Bất chấp những hành động chống phá của đế quốc Mĩ cũng như các lực lượng thù địch Hiệp ước về việc thành lập một chính phủ Liên hiệp dân tộc đã được ký kết ngày 22/7/1957 Đến ngày 19/11/1957, Quốc hội thông qua cơ cấu tổ chức và thành phần của chính phủ Liên hiệp dân tộc Thành phần bao gồm đại diện của cả ba phái, trong

đó phía Pa Thét Lào có 2 trong tổng số 12 Bộ trưởng Đây là một thắng lợi to lớn của nhân dân các bộ tộc Lào và phía lực lượng cách mạng Qua đó khẳng định được sự đúng đắn trong đường lối đấu tranh mà Đảng nhân dân Lào lựa chọn Nó cũng đồng thời khẳng định được vị trí của lực lượng cách mạng trên trường chính trị quốc gia Như vậy, với các hình thức đấu tranh khác nhau (quân sự, chính trị kết hợp với đàm phán, hiệp thương) quân dân Lào đã từng bước đánh bại âm mưu của đế quốc Mĩ

và tay sai, buộc chúng phải thi hành hiệp định Giơnevơ mà đỉnh cao là việc thành lập Chính phủ Liên hiệp (1957)

Qua việc thành lập chính phủ Liên hiệp lần thứ nhất đã làm cho uy tín, ảnh hưởng của cách mạng ngày càng sâu rộng trong nhân dân các bộ tộc Lào Đồng thời còn tranh thủ được sự đồng tình, ủng hộ của dư luận quốc tế

1.2.2.2 Giai đoạn 1959 – 1962 (Sự chuyển hướng đấu tranh của cách mạng Lào Hiệp định Giơnevơ 1962 về Lào Việc thành lập chính phủ Liên hiệp lần thứ hai)

Với việc thành lập chính phủ Liên hiệp dân tộc, Mĩ và tay sai không chịu chấp nhận, do đó đã tìm mọi cách giúp đỡ cho phái hữu Viêng Chăn chống phá lại chính phủ Liên hiệp Bằng những hoạt động bạo lực phản cách mạng, đế quốc Mĩ và tay sai

đã chính thức triển khai chiến tranh đặc biệt ở Lào Sự chống phá này đã dẫn tới việc giải tán chính phủ Liên hiệp dân tộc lần thứ nhất sau sáu tháng tồn tại

Sau khi lên nắm chính quyền, Mĩ và tay sai đã thi hành những chính sách cực kỳ phản động cả chính sách đối nội và đối ngoại

Trước tình hình mới, Đảng nhân dân Lào đã kịp thời tổ chức Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ nhất (tháng 6/1959) Hội nghị nhận định tình hình và đề ra chủ trương chuyển hướng đấu tranh sang đấu tranh vũ trang kết hợp đấu tranh chính trị, phát động nhân dân cả nước nổi dậy chống đế quốc Mĩ và tay sai Cách mạng Việt Nam cũng kịp thời cử một số cán bộ và một số đơn vị quân tình nguyện sát cánh cùng nhân dân Lào chống lại kẻ thù Một lần nữa liên minh chiến đấu giữa hai dân tộc Lào – Việt lại được phát huy

Dưới sự lãnh đạo của Neo Lào Hắc Sạt, phong trào đấu tranh của nhân dân Lào

đã diễn ra mạnh mẽ dưới nhiều hình thức: Mít tinh, biểu tình, đấu tranh vũ trang kết hợp với đấu tranh chính trị, đàm phán, hiệp thương… giành được nhiều thắng lợi to lớn, làm phá vỡ từng mảng lớn chính quyền cơ sở địch

Do bị thất bại liên tiếp trên chiến trường Lào và sự sa lầy của Mĩ ở miền Nam Việt Nam Cùng với nó là sự lên án mạnh mẽ của dư luận trong và ngoài nước đã buộc Mĩ và phái hữu Lào phải đồng ý ngừng bắn và mở hội nghị quốc tế Giơnevơ Mục đích của chúng là tranh thủ thời gian hòa hoãn để củng cố lại lực lượng quân đội phái hữu

Trước khi hội nghị Giơnevơ về Lào khai mạc ngày 16/5/1961, trên thực tế đã có những cuộc gặp giữa đại diện chính trị và quân sự 3 phái tại Hin Hợp (8/5/1961) và tại

Ngày 12/6/1962, đại biểu ba phái ký kết văn kiện thành lập chính phủ Liên hiệp dân tộc lần thứ hai tại Cánh Đồng Chum Theo nội dung của hiệp định thì thành phần tham gia của ba phái trong chính phủ ngang nhau (cùng có 4 thành viên), ngoài ra là các thành viên không đảng phái Chính phủ mới còn đưa ra thông cáo nêu rõ đường lối đối nội, đối ngoại của mình Thông cáo xác định sẽ đưa nước Lào tiến theo con đường đối ngoại hòa bình trung lập, tôn trọng 5 nguyên tắc mà hội nghị Băng – kốc đúng cam kết Còn về chính sách đối nội, chính phủ sẽ đảm bảo quyền tự do ,dân chủ, cho mọi người Lào không phân biệt bộ tộc, đảng phái, tầng lớp… So với Chính phủ Liên hiệp lần thứ nhất thì đến chính phủ Liên hiệp lần thứ hai, thế và lực của cách mạng Lào đã

có bước phát triển mạnh mẽ Từ hai tỉnh tập kết miền núi ít người, cách mạng Lào đã

có vùng giải phóng rộng lớn chiếm 2/3 diện tích cả nước là một bộ phận trong chính phủ Liên hiệp với vị trí và tiếng nói có trọng lượng

Đến ngày 23/7/1962, 14 nước tham gia hội nghị quốc tế về Lào tại Giơnevơ đã

ký kết hai văn kiện: Tuyên bố về nền trung lập của Lào và nghị định thư kèm theo tuyên bố đó

Hiệp định Giơnevơ (1962) về Lào đánh dấu một bước thất bại của Mĩ cũng như bọn phản động quốc tế và tay sai trong việc triển khai chiến lược chiến tranh đặc biệt

Âm mưu chia rẽ khối đoàn kết dân tộc và phá hoại liên minh chiến đấu giữa các dân tộc Đông Dương của chúng cũng không thực hiện được

1.2.2.3 Giai đoạn 1963 – 1968 (Đánh thắng cuộc chiến tranh đặc biệt của Mĩ, xây dựng vùng giải phóng theo quy mô một quốc gia)

Việc ký kết hiệp định Giơnevơ năm 1962 và tham gia thành lập chính phủ Liên hiệp dân tộc lần 2 chỉ là bước lùi tạm thời của đế quốc Mĩ và tay sai Vì vậy, phản ứng của họ sau khi chính phủ Liên hiệp lần hai ra đời là hết sức mạnh mẽ và quyết liệt Dã tâm biến Lào thành căn cứ quân sự và thuộc địa của Mĩ vẫn không hề thay đổi Trên thực tế chúng tiếp tục đẩy mạnh chiến tranh đặc biệt ở Lào để phối hợp chặt chẽ với cuộc chiến tranh đặc biệt ở chiến trường chính miền Nam Vệt Nam Qua đó nhằm đẩy lùi cách mạng thế giới nói chung và phong trào giải phóng dân tộc ở 3 nước Đông Dương nói riêng phục vụ cho chiến lược toàn cầu phản ứng linh hoạt của Mĩ

Đẩy mạnh chiến tranh đặc biệt, Mĩ và tay sai ráo riết thực hiện những chính sách

về kinh tế, chính trị, văn hóa, quân sự để đàn áp phong trào đấu tranh của nhân dân Lào, chi phối nền kinh tế và văn hóa Lào

Như vậy, mặc dù tham gia vào việc kí kết hiệp định Giơnevơ (1962) về Lào, nhưng với bản chất đế quốc, Mĩ đã không chừa một biện pháp và thủ đoạn nào để phá hoại nền hòa bình, trung lập mà nhân dân các bộ tộc Lào lựa chọn

Đối phó với hành động của Mĩ và phái hữu, Ban chấp hành Trung ương Đảng họp hội nghị lần thứ 12 (khóa I) để đánh giá tình hình và đề ra chủ trương, phương hướng phá tan âm mưu địch Hội nghị nhận định: “Do âm mưu phá hoại của địch mà chính phủ liên hiệp ba phái chỉ còn là hình thức pháp lý mà thôi…” Trên cơ sở nhận định như vậy, Hội nghị xác định nhiệm vụ trước mắt của cách mạng Lào là phải đấu tranh bảo vệ chính phủ Liên hiệp, đấu tranh đòi thực hiện hiệp định Giơnevơ (1962) về Lào và đề ra những công tác cụ thể để thực hiện nhiệm vụ đó Quán triệt tinh thần của hội nghị Trung ương, các lực lượng vũ trang Pa Thét Lào hợp tác với lực lượng trung lập yêu nước có sự phối hợp chiến đấu của quân tình nguyện Việt Nam đã luôn giữ vững thế chủ động, đập tan các cuộc hành quân lấn chiếm của địch, bảo vệ được vùng giải phóng

Thất bại liên tiếp trong các cuộc tấn công lấn chiếm vùng giải phóng, những âm mưu chia rẽ khối đoàn kết giữa Neo Lào Hắc Sạt với lực lượng trung lập yêu nước cũng không đạt kết quả Điều đó chứng tỏ chiến lược chiến tranh đặc biệt mà Mĩ triển khai ở Lào lâm vào tình trạng bế tắc, bị động Để cứu nguy cho sự thất bại của chiến lược chiến tranh đặc biệt, từ giữa năm 1964, đế quốc Mĩ đã đẩy mạnh leo thang chiến tranh xâm lược Lào Đó là giai đoạn tiến hành cuộc “Chiến tranh đặc biệt tăng cường” của chính quyền Giôn xơn Với chiến lược này, chúng sử dụng đông đảo quân ngụy phái hữu, lực lượng đặc biệt, lính đánh thuê Thái Lan, quân ngụy Sài Gòn, do cố vấn

Mĩ chỉ huy, cộng với việc tận dụng tối đa ưu thế không quân và hậu cần của Mĩ Thông qua việc triển khai công thức trên, Mĩ nuôi tham vọng sẽ làm suy yếu lực lượng cách mạng, thu hẹp và chia cắt vùng giải phóng, ngăn chặn vùng giải phóng, nguồn chi viện lớn của hậu phương miền Bắc Việt Nam cho chiến trường rồi giành lại thế chủ động trên chiến trường

Đối phó với cuộc chiến tranh xâm lược đang lan rộng ra khắp chiến trường Đông Dương, tháng 5/1965 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Lào họp Hội nghị lần thứ 13 để nhận định, đánh giá tình hình và kịp thời đề ra nhiệm vụ cho cách mạng Lào trong những năm tới Hội nghị khẳng định lại mục tiêu chính trị trước mắt của

Tuy nhiên, đó là một phần của nội dung cách mạng dân tộc dân chủ… đấu tranh cho mục tiêu chính trị trước mắt chỉ giành được thắng lợi khi so sánh lực lượng giữa ta và địch có sự thay đổi thật sự có lợi cho cách mạng Tuyệt đối không ảo tưởng chờ đợi vào việc đàm phán hòa bình” [7;202]

Quán triệt nghị quyết của hội nghị Trung ương lần thứ 13, quân đội và nhân dân các bộ tộc Lào đã phát huy truyền thống bất khuất, đoàn kết một lòng bẻ gãy các kế hoạch chiến tranh đặc biệt tăng cường của đế quốc Mĩ và lực lượng tay sai, tiêu biểu là qua các chiến dịch như: Xam Xón, Phu Cút, Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng… Trong quá trình triển khai chiến đấu, các lực lượng vũ trang Pa Thét Lào có sự hiệp đồng chiến đấu tuyệt đẹp với lực lượng vũ trang trung lập yêu nước cũng như các đơn

vị tình nguyện Việt Nam Sự hiệp đồng chiến đấu này góp phần làm nên nhiều chiến công vang dội

Không thực hiện được âm mưu tiêu diệt lực lượng cách mạng thông qua các lần hòa hợp lần thứ nhất (1957), và lần thứ hai vào đầu những năm 1960, Mĩ và tay sai càng đẩy mạnh chia rẽ khối đoàn kết dân tộc Lào Để thực hiện được điều này, chúng

cố tình duy trì cái gọi là “vương quốc Lào” hòng đối lập với Pa Thét Lào Trên thực tế

ở Lào đã hình thành hai vùng đối lập nhau về chính trị, kinh tế, xã hội Đó là vùng giải phóng của lực lượng cách mạng Lào và vùng do chính quyền Mĩ chiếm giữ

Với tình hình trên, Hội nghị trung ương Đảng nhân dân Lào lần thứ 13 (5/1965)

đề ra nghị quyết về việc xây dựng vùng giải phóng theo quy mô một quốc gia Tiếp theo đó, Hội nghị trung ương Đảng nhân dân Lào lần thứ 14 (5/1966) đã ra một số nghị quyết chỉ thị quan trọng về xây dựng kinh tế, tài chính trong vùng giải phóng Thực hiện nghị quyết của Đảng vùng giải phóng của cách mạng Lào không ngừng lớn mạnh về mọi mặt, đạt được nhiều thành tựu trong công cuộc xây dựng kinh

tế, chính trị, xã hội Như vậy, trải qua 5 năm (1963 – 1968), quân dân Lào từng bước đánh bại: Chiến tranh đặc biệt rồi chiến tranh đặc biệt tăng cường của Mĩ bắn rơi và phá hủy nhiều máy bay và phương tiện kỹ thuật chiến tranh khác… Vùng giải phóng chiếm 2/3 đất đai cả nước được củng cố và xây dựng mọi mặt như một quốc gia Liên minh chiến đấu giữa Neo Lào HăcSạt với lực lượng trung lập yêu nước cũng như sự phối hợp chiến đấu với quân dân Việt Nam ngày càng được củng cố và phát triển mạnh mẽ

1.2.2.4 Giai đoạn 1969 – 1973 (Quân dân Lào đánh bại chiến tranh đặc biệt tăng cường thời Níchxơn)

Trên chiến trường Lào mặc dù gặp thất bại nặng nề trong cuộc chiến tranh dưới thời Giônxơn, nhưng sau khi lên làm Tổng thống Níchxơn vẫn chủ trương tiếp tục

“Chiến tranh đặc biệt tăng cường” lên một quy mô và mức độ chưa từng có, âm mưu thâm độc hơn thời Giônxơn

Để đạt được mục tiêu đề ra, ở giai đoạn đầu của chiến tranh đặc biệt tăng cường (1969 – 1970), Mĩ và tay sai tiến hành hàng loạt các trận đánh vào vùng giải phóng Dưới sự chỉ đạo của Đảng nhân dân Lào cùng với Neo Lào Hắc Sạt và các lực lượng yêu nước cùng với quân đội Việt Nam đã đánh bại các cánh quân tấn công của

Mĩ và lực lượng tay sai trên nhiều chiến trường, đặc biệt là ở khu vực Cánh Đồng Chum – Xiêng Khoảng

Khi thực hiện mỗi bước leo thang chiến tranh theo “Học thuyết Níchxơn”, đế quốc Mĩ và tay sai hi vọng sẽ giành lại thế chủ động trên chiến trường, để mặc cả trên bàn thương lượng theo ý đồ của chúng Nhưng càng leo thang chiến tranh, càng bị thất bại nặng nề hơn

Lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ giành được những thắng lợi liên tiếp về quân sự, chính trị trên cả nước, thì một sự kiện chính trị đã diễn ra ở Lào đầu năm 1972, đó là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Nhân dân Lào Đây là một sự kiện mang ý nghĩa lịch sử trọng đại đối với cách mạng và nhân dân các bộ tộc Lào

Với việc ký kết hiệp định Pari về Việt Nam(27/1/1973), quân đội Mĩ và chư hầu phải rút khỏi Nam Việt Nam Cũng trong khi đó, lực lượng cách mạng và nhân dân Lào đã liên tiếp đập tan các cuộc tấn công lấn chiếm vùng giải phóng của quân đội phái hữu, nhân dân Lào đã nổi dậy khắp nơi giành độc lập dân tộc Ngày 21/2/1973, Hiệp định Viêng Chăn về lập lại hòa bình và thực hiện hòa hợp dân tộc ở Lào được ký kết Hiệp định này đã đảm bảo các quyền cơ bản của dân tộc và quyền tự quyết của nhân dân Lào, công nhận vùng giải phóng của các lực lượng yêu nước, chấm dứt chiến tranh, chấm dứt sự liên quan về quân sự với nước ngoài, thành phố Viêng Chăn và LuôngPhabang là hai thành phố trung lập, chính phủ Liên hiệp dân tộc lâm thời và Hội động quốc gia chính trị liên hiệp được thành lập với thành phần hai bên ngang nhau

Từ đây, cách mạng Lào chuyển sang một giai đoạn mới, giai đoạn phát triển và chuyển

1.2.2.5 Giai đoạn 1973 – 1975 ( Giai đoạn dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân cách mạng Lào, Quân, dân Lào đã tiến công và nổi dậy đồng loạt giành chính quyền trong cả nước Thành lập nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ngày 2 tháng 12 năm 1975)

Sau hiệp định Viêng Chăn được kí kết năm 1973, tình hình ở Lào có sự chuyển biến có lợi cho cách mạng, đế quốc Mĩ và bọn tay sai phản động cực hữu trong phái Viêng Chăn đã tìm cách chống phá Mĩ tiếp tục viện trợ riêng cho quân đội và cảnh sát phái hữu để bộ máy phản động của chúng tiếp tục thi hành chính sách khủng bố, đàn

áp nhân dân Nhưng do tương quan lực lượng đã thay đổi có lợi cho cách mạng, nên những hoạt động phá hoại của bọn đế quốc Mĩ và tay sai chỉ là những hành động tuyệt vọng

Trước tình hình đó, tháng 11 năm 1974, Trung ương Đảng ra nghị quyết về tình hình và hoạt động ở vùng trung lập và vùng tạm kiểm soát của phái hữu ở Viêng Chăn

đã bịt hu hẹp, chỉ chạy dọc theo sông Mê Công và lại bị phâ chia thành hai khu vực trung lập (Viêng Chăn và Luôngphabang) và vùng tạm kiểm soát của chính quyền Viêng Chăn Ở trong hai khu vực này đều có hai cơ sở Đảng và cơ sở Neo Lào HắcSạt

Trên cơ sở nhận định và đánh giá tình hình đầy đủ Nghị quyết Trung ương Đảng

đã đề ra nhiệm vụ cho hai khu vực trung lập và tạm kiểm soát của phái hữu Viêng Chăn như: “Đi đôi với việc thực hiện nhiệm vụ cơ bản là bảo vệ và xây dựng vùng giải phóng thành chỗ dựa cho cách mạng cả nước, còn phải ra sức động viên phong trào cách mạng ở hai khu vực nói trên với nhịp độ khẩn trương, tranh thủ mọi lúc mọi nơi phối hợp với các hình thức đấu tranh, nhất là hình thức đấu tranh của nhân dân với phong trào đấu tranh pháp lý và đấu tranh ở trong chính phủ liên hiệp… để đưa phong trào cách mạng cả nước tiến lên.” [5;237]

Đến cuối năm 1974, dựa vào mục tiêu đấu tranh cách mạng của nhân dân, cương lĩnh chính trị 18 điểm của Neo Lào Hắcsạt về đối nội (12 điểm) và đối ngoại (6 điểm) được hội đồng quốc gia chính trị hiệp thương thông qua (28/5/1974) và chính phủ hiệp thương ký chấp nhận (28/5/1974) là cơ sở pháp lý hoàn chỉnh có tính chất quyết định cho phong trào đấu tranh hợp pháp của nhân dân, quần chúng

Dưới ánh sáng của Nghị quyết Trung ương Đảng tháng 11 năm 1974, phong trào đấu tranh ngày càng lan rộng và sục sôi Từ đấu tranh hòa bình, công lí, đòi quyền dân

sinh, dân chủ tiến đến nổi dậy đấu tranh giành chính quyền từng phần, từng bộ phận Dựa vào những điều của Cương lĩnh 18 điểm, các tầng lớp nhân dân trong vùng kiểm soát của phái Viêng Chăn đã nổi dậy đấu tranh mạnh mẽ và liên tục đòi lật đổ bọn phản động phái hữu Viêng Chăn Những cuộc nổi dậy đấu tranh trên đây có ý nghĩa rất quan trọng, cho thấy tình hình cách mạng Lào đã đến lúc phát triển sôi sục, báo hiệu tình thế cách mạng đã bước sang giai đoạn chín muồi

Trong thời gian này, quân đội và nhân dân Campuchia đã giải phóng đất nước ngày 17 tháng 4 năm 1975 và ngày 30 tháng 4 năm 1975, quân đội và nhân dân Việt Nam đã giải phóng hoàn toàn miền Nam Việt Nam Trước “thời cơ lịch sử ngàn năm

có một” và theo quan điểm “có lực lượng mới tạo được thời cơ và mới lợi dụng được thời cơ; ngược lại thời cơ lại nhân lên và tạo ra lực lượng mới, thời cơ cũng là lực lượng” Đảng nhân dân cách mạng Lào “hạ quyết tâm khởi nghĩa giành chính quyền đầu tháng 5 năm 1975”

Sau thất bại ngày 17 tháng 4 năm 1975 ở Campuchia và ngày 30 tháng 4 năm

1975 ở Việt Nam, trước sự nổi dậy tổng tiến công bằng ba đòn chiến lược của Lào, Mĩ

đã nhận thấy rằng “sự thất bại ở Lào là điều không thể tránh được”, nên vừa đến nhận chức chỉ huy bộ phận tình báo Mĩ (CIA) ở Lào được một ngày (30/4/1975), trước sự kiện ngày 2 tháng 5, Kêam vội vã triệu tập bọn tay sai đầu sỏ vào ngày mùng 2 tháng 5 năm 1975, ra chỉ thị buộc những tên “lộ mặt” phải rút lui ngay Việc làm này của Mĩ nhằm “tháo ngòi nổ”để ngăn chặn sự bùng nổ đấu tranh của nhân dân Lào Tuy nhiên, bọn tay sai vẫn chưa chịu rời bỏ quyền lợi riêng của chúng cho rằng: “Tình hình Lào không giống với Campuchia và Việt Nam, chưa có gì khẩn cấp mà phải rút lui vội vã” Như vậy, chỉ trong vòng 30 ngày đêm lịch sử, kể từ những ngày đầu tháng năm, Đảng nhân dân cách mạng Lào đã "nắm vững thời cơ lịch sử hiếm có do thắng lợi lớn lao trọn vẹn của cách mạng Việt Nam và Campuchia tạo nên” đã lãnh đạo nhân dân Lào “lật đổ chính quyền thực dân kiểu mới của đế quốc Mĩ ở Lào, giành chính quyền trong cả nước về tay nhân dân mà không phải trải qua chiến tranh đổ máu” Thắng lợi của nhân dân các dân tộc Lào là thắng lợi toàn vẹn và triệt để, đưa cách mạng Lào bước sang kỉ nguyên mới

Đại hội đại biểu của nhân dân Lào họp trong hai ngày 1 và tháng 12/1975 đã nhất trí thông qua quyết định xóa bỏ chế độ quân chủ và thiết lập chế độ Cộng hòa dân chủ

lịch sử quan trọng này, Đại hội đại biểu toàn quốc nhân dân Lào tuyên bố kết thúc một giai đoạn đấu tranh cách mạng dài 30 năm, xác nhận thắng lợi huy hoàng của cách mạng, mở ra một kỉ nguyên mới cho lịch sử nước Lào Đó là, kỉ nguyên “nước Lào tiến nhanh và vững chắc trên con đường độc lập, tự chủ, thống nhất và thịnh vượng, đảm bảo cho nhân dân các dân tộc có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc mãi mãi”