Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng của cây Xà cừ Khaya senegalensis giai đoạn vườn ươm tại trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ------ NGỌC THỊ HỒNG NHUNG Tên đề tài: NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN LÁ ĐẾN SINH TRƯỞNG CỦA CÂY XÀ CỪ KHAYA SENEGALENSIS GIAI ĐOẠN

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM - -

NGỌC THỊ HỒNG NHUNG

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN LÁ ĐẾN SINH TRƯỞNG

CỦA CÂY XÀ CỪ (KHAYA SENEGALENSIS) GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Khoá học : 2011 – 2015

Thái Nguyên, năm 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM - -

NGỌC THỊ HỒNG NHUNG

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN LÁ ĐẾN SINH TRƯỞNG

CỦA CÂY XÀ CỪ (KHAYA SENEGALENSIS) GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Khoá học : 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn: TS Dương Văn Thảo

Thái Nguyên, năm 2015

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài tốt nghiệp “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh

trưởng của cây Xà cừ (Khaya senegalensis) giai đoạn vườn ươm tại trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên ” là công trình nghiên cứu của bản thân tôi,

đề tài đã sử dụng thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, các thông tin có sẵn đã được trích rõ nguồn gốc

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu đã đưa trong đề tài này là trung thực và chưa được sử dụng trong bất cứ một công trình nghiên cứu khoa học nào khác Các số liệu trích dẫn trong đề tài đều đã được ghi rõ nguồn gốc

Thái Nguyên,ngày 28 tháng 5 năm 2015

XÁC NHẬN CỦA GVHD Người viết cam đoan

TS Dương Văn Thảo Ngọc thị Hồng Nhung

XÁC NHẬN CỦA GV CHẤM PHẢN BIỆN

(ký, họ và tên)

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là một giai đoạn cần thiết và hết sức quan trọng của mỗi sinh viên, đó là thời gian để sinh viên tiếp cận với thực tế, nhằm củng cố và vận

dụng kiến thức mà mình đã học được trong nhà trường Được sự nhất trí của Ban

giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp - Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài:

“Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến sinh trưởng

của cây Xà cừ ( Khaya senegalensis )giai đoạn vườn ươm tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy TS Dương Văn

Thảo người đã trực tiếp, tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện

đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các bác, các cô, các chú, các anh và các chị trong vườn ươm trường Đại học Nông Lâm đã tận tình giúp đỡ tôi trong việc hướng dẫn và tạo điều kiện tốt cho tôi thực hiện đề tài của mình trong thời gian qua

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã luôn động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 28 tháng5 năm 2015

Ngọc thị Hồng Nhung

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Kết quả phân tích mẫu đất 10 Bảng 3.1 Sơ đồ bố trí các công thức thí nghiệm 16 Bảng 4.1: Kết quả sinh trưởng vn của cây Xà cừ giai đoạn vườn ươm ở các công thức thí nghiệm 24 Bảng 4.2: Bảng tổng hợp kết quả sinh trưởng chiều cao vút ngọn (cm) của các loại phân bón lá đến sinh trưởng của cây Xà cừ ở giai đoạn vườn ươm 26 Bảng 4.3: Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với các loại phân bón lá tới sinh trưởng chiều cao cây Xà cừ 26

Bảng 4.4: Bảng sai dị từng cặp x j xj cho sinh trưởng về chiều cao vút ngọn của cây Xà cừ 27 Bảng 4.5: Kết quả sinh trưởng D00 của cây Xà cừ giai đoạn vườn ươm ở các công thức thí nghiệm 28

Bảng 4.6 Bảng tổng hợp kết quả sinh trưởng đường kính cổ rễ (cm) của các loại phân bón lá đến sinh trưởng của cây Xà cừ ở giai đoạn vườn ươm 30 Bảng 4.7: Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với các loại phân bón lá tới sinh trưởng đường kính cổ rễ của cây Xà cừ 31 Bảng 4.8: Bảng sai dị từng cặp x i  x j cho sự tăng trưởng về đường kính cổ rễ 31 Bảng 4.9: Ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến động thái ra lá của cây Xà cừ

ở các công thức thí nghiệm 32 Bảng 4.10: Tỷ lệ xuất vườn của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm 34 công thức thí nghiệm 35

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Đồ thị biểu diễn sinh trưởng H vn của cây Xà cừ ở các 24 Hình 4.2: Đồ thị biểu diễn sinh trưởng về đường kính cổ rễ (cm) của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm 28 Hình 4.3: Đồ thị biểu diễn động thái ra lá của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm 32 Hình 4.4: Biểu đồ tỷ lệ % cây tốt, trung bình, xấu của Xà cừ ở các 35 Hình 4.5: Biểu đồ tỷ lệ % cây con xuất vườn 35

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iv

DANH MỤC CÁC HÌNH v

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt Vấn Đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Ý nghĩa nghiên cứu 2

PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

2.1 Cơ sở khoa học 3

2.2 Những nghiên cứu trên thế giới 6

2.3 Những nghiên cứu ở Việt Nam 8

2.4 Tổng quan khu vực nghiên cứu 9

2.5 Một số thông tin về loài cây Xà cừ 11

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14 3.1: Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 14

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 14

3.3 Nội dung nghiên cứu 14

3.4 Phương pháp nghiên cứu 14

3.4.1 Phương pháp ngoại nghiệp 15

3.4.2 Phương pháp nội nghiệp 18

PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 24

4.1 Kết quả nghiên cứu sinh trưởng về chiều cao của cây Xà cừ dưới ảnh hưởng của các loại phân bón 24

4.2 Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng đường kính cổ rễ D00 của cây Xà cừ giai

đoạn vườn ươm ở các công thức thí nghiệm 28

4.3 Kết quả nghiên cứu về động thái ra lá của cây Xà cừ ở các CTTN 32

4.4 Dự tính tỷ lệ xuất vườn của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm 33

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38

5.1 Kết luận 38

5.2 Kiến nghị 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40 PHỤ LỤC

Phần 1: MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Xà cừ ( Khaya senegalensis) hay còn gọi là cây sọ khỉ, là một loài cây thuộc họ Xoan ( Meliaceae) Xà cừ mọc tự nhiên ở Benin, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Chad, Bờ Biển Ngà, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Mali, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Sudan, Togo, và Uganda Xà cừ là loài cây có tốc độ sinh trưởng nhanh, phù hợp với cây ưa sáng, nhiệt độ trung bình, chịu được khô hạn, kém chịu rét Thích hợp với nhiều loại đất, tốt nhất là đất phù sa Có thể phát triển ở mọi địa hình, có khả năng chịu nắng, chịu gió bão tốt Hạt nảy mầm khỏe, cây tái sinh chồi rất mạnh Ở nước ta Xà cừ là loại cây công trình phổ biến Gỗ Xà cừ để làm mặt hàng thủ công mỹ nghệ như tạc tượng, làm bàn ghế xuất khẩu đồng thời gỗ xà

cừ còn được dùng trong xây dựng Xà cừ thường được trồng thành hàng dọc các đường phố vừa làm cây xanh cảnh quan, vừa làm cây bóng mát Cây còn được trồng dọc hàng rào để tạo bóng mát cho sân vườn biệt thự, trồng thành rừng lấy gỗ mang lại giá trị kinh tế cao Tuy nhiên, trong thực tế trồng rừng cũng như trồng cây che bóng mát thì tại các thành phố lớn loài cây này được trồng nhiều trên các tuyến đường còn tại các tỉnh, địa phương khác thì chưa mấy thành công Có thể là do thiếu cơ sở khoa học từ kỹ thuật gieo ươm tạo cây con đến trồng và chăm sóc, nhất là đặc điểm sinh lý, sinh thái của chúng ở các giai đoạn phát triển khác nhau Để có cây con đảm bảo về số lượng cũng như chất lượng cần làm tốt tốt các khâu kỹ thuật trong sản xuất Tuy nhiên trong sản xuất cây con từ hạt có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của

cây con trong giai đoạn vườn ươm, trong đó có phân bón Vì vậy, việc nghiên

cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến cây con Xà cừ trong giai đoạn vườn ươm

là cần thiết, có ý nghĩa cả về khoa học lẫn thực tiễn sản xuất, làm cơ sở khoa học đề xuất các biện pháp kỹ tạo cây con thích hợp nhằm nâng cao chất lượng

cây giống cho trồng rừng Đây cũng là một mắt xích quan trọng nhằm nâng cao chất lượng rừng trồng loài cây Xà cừ

Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đã thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu

ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng của cây Xà cừ (Khaya senegalensis) giai đoạn vườn ươm tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Lựa chọn được loại phân bón qua lá tốt nhất đối với sinh trưởng của cây Xà cừ về chiều cao, đường kính cổ rễ, số lá của cây Xà cừ giai đoạn vườn ươm

- Đánh giá được sinh trưởng của cây Xà cừ giai đoạn vườn ươm dưới ảnh hưởng của phân bón lá

1.3 Ý nghĩa nghiên cứu

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

+ Các kết quả nghiên cứu là cơ sở nghiên cứu khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo và xây dựng quy trình kỹ thuật gieo ươm cây Xà cừ

+Giúp cho sinh viên làm quen với thực tế sản xuất, biết áp dụng và kết hợp giữa lý thuyết và thực hành

+ Tạo cho sinh viên một tác phong làm việc tự lập khi ra thực tế

- Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất

+ Kết quả nghiên cứu vận dụng vào sản xuất cây giống Xà cừ

+ Đề xuất xây dựng những biện pháp chăm sóc tạo giống cây con Xà cừ

ở giai đoạn vườn ươm Tạo cây con đảm bảo chất lượng

PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở khoa học

Mục đích của việc bón phân là nhằm làm cho cây phát triển và đạt năng suất cao, có phẩm chất tốt, cho nên bón phân phải phù hợp với yêu cầu sinh trưởng và phát triển của cây trồng mới phát huy tối đa tác dụng của phân bón Sinh trưởng và phát triển của cây trồng có quan hệ mật thiết với điều kiện bên ngoài

Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho cây Phân bón có thể là sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công nghiệp Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như nhau và tác dụng như nhau đối với sinh trưởng của cây (ANDRE GROSS,1997)  1

Có hai cách bón phân cho cây trồng: bón phân qua rễ và bón phân qua lá

(Lê Văn Tri, 2004)  14

+ Bón phân qua rễ: Lượng phân bón trực tiếp vào đất, chất dinh dưỡng được ngấm vào đất Bộ rễ của cây hút chất dinh dưỡng từ đất chuyển lên các

bộ phận lên trên mặt đất của cây (thân, lá, hoa quả) cây trồng phát triển bình thường

+ Bón phân qua lá: (lá, thân, cành, quả) lượng phân hòa tan vào nước ở một nồng độ cho phép Phun ướt đẫm lá và thân cây quả, chất dinh dưỡng được ngấm qua lá

Bón phân vào đất (qua rễ) cây hấp thụ thường không hết nên giữ lại trong đất hoặc tự rửa trôi Còn bón phân qua lá nồng độ bón phân qua lá thường nhỏ Nếu bón nồng độ cao thì cây tự xót và chết Nếu bón nồng độ quá thấp thì hiệu quả không rõ Vì vậy trong một đời cây phải bón nhiều lần ở những nồng độ thích hợp Trong vườn ươm hầu hết phân bón được trộn với đất trong hỗn hợp ruột bầu, tùy theo tính chất, đặc tính sinh thái học của cây con mà tỉ lệ pha trộn hỗn hợp ruột bầu cho phù hợp Bón phân cần kết hợp với

các biện pháp lâm sinh như: nhổ cỏ, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh thường xuyên để phát huy tối đa hiệu lực của phân bón

Phân bón có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống của thực vật, nó không những có tác dụng làm cho cây sinh trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển của cơ thể thực vật

Theo nhiều tài liệu trên thế giới, chỉ sử dụng phân bón chiếm 30% Việc kết hợp cân đối nguồn phân, khả năng cung cấp của đất, hệ thống canh tác, giống cây trồng, điều kiện thời tiết thích hợp sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững (Mai Quang Trường, Lương Thị Anh, 2007)  15

Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho cây Phân bón có thể là một sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công nghiệp Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như nhau và tác động như nhau đối với sinh trưởng của cây, trong các biện pháp

kỹ thuật được sử dụng phổ biến thường xuyên đem lại hiệu quả lớn Tuy nhiên bón phân cần phải cân đối để cung cấp cho cây trồng các chất dinh dưỡng thiết yếu, đủ liều lượng, tỷ lệ thích hợp, thời gian bón hợp lý theo từng đối tượng cây trồng, từng loại đất và mùa vụ cụ thể sẽ đảm bảo năng suất cao, chất lượng tốt (Nguyễn Xuân Thuyên và cs,1985)  13

Các loại phân hóa học được sử dụng chăm sóc cây con trong thời gian ngắn Bón phân này cần kết hợp với các biện pháp lâm sinh như: nhổ cỏ, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh, phải thường xuyên phát huy tối đa hiệu lực của phân bón (Công ty giống và phục vụ trồng rừng,1995)  8

Trong sản xuất nông nghiệp: Đất là giá thể, môi trường sinh sống trực

tiếp của bộ rễ và là nguồn cung cấp nước, chất dinh dưỡng cho cây Đất tốt, cây sinh trưởng tốt ra hoa kết quả sớm, sản lượng- chất lượng quả, hạt cao, chu kỳ sai quả ngắn và ngược lại Đất tốt là đất giàu dinh dưỡng chủ yếu là N,

P, K… và các nguyên tố vi lượng cần thiết đồng thời các thành phần đó có một tỉ lệ thích hợp (Bộ Lâm nghiệp,1987)  3

Trong gieo ươm:

- Điều kiện đất đai:

Đất là hoàn cảnh để cây con sinh trưởng, phát triển sau này, cây con sinh trưởng, phát triển tốt hay xấu là do đất cung cấp chất dinh dưỡng, nước và không khí cho cây

Chất dinh dưỡng, nước và không khí trong đất có đầy đủ cho cây hay không là do: Thành phần cơ giới, độ ẩm, độ PH… của đất quyết định

+ Thành phần cơ giới của đất: Đất vườn ươm nên chọn thành phần cơ

giới cát pha có kết cấu tơi xốp, thoáng khí, khả năng thấm nước và giữ nước tốt, loại đất này thuận lợi cho hạt nảy mầm, sinh trưởng của cây con, dễ làm đất và chăm sóc cây con hơn,… Tuy nhiên chọn đất xây dựng vườn ươm cũng cần căn cứ vào đặc tính sinh học loài cây, ví dụ: Gieo ươm cây Mỡ ưa đất thịt trung bình, đất tơi xốp, thoáng khí và ẩm Gieo ươm cây Thông ưa đất cát pha, thoát nước tốt

+ Độ phì của đất: Đất có độ phì tốt là đất có hàm lượng cao các chất

dinh dưỡng khoáng chủ yếu cho cây như: N, P, K, Mg, Ca và các chất vi lượng khác… Đồng thời tỷ lệ các chất phải cân đối và thích hợp Gieo ươm trên đất tốt cây con sinh trưởng càng nhanh, khỏe mập, các bộ phận rễ, thân, cành, lá phát triển cân đối

+ Độ ẩm của đất: Có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng, phát triển cân

đối giữa các bộ phận dưới mặt đất và trên mặt đất của cây con Đất quá khô hoặc quá ẩm đều không tốt Mực nước ngầm trong đất cao hay thấp có liên quan đến độ ẩm của đất, mực nước ngầm thích hợp cho loại đất cát pha ở độ sâu là 1,5 – 2m, đất sét là trên 2,5m

Chọn đất vườn ươm không nên chỉ dựa vào độ ẩm của đất, mực nước ngầm cao hay thấp mà còn tùy thuộc vào đặc tính sinh vật học của từng loài cây ươm Ví dụ: Gieo ươm cây Phi lao nên chọn đất thường xuyên ẩm, song gieo ươm cây Thông cần phải chọn đất nơi cao ráo, thoáng mát

+ Độ PH của đất: Có ảnh hưởng tới tốc độ nảy mầm của hạt giống và

sinh trưởng của cây con, đa số các loài cây thích hợp với độ PH trung tính, cá biệt có loài ưa chua như cây Thông, ưa kiềm như Phi lao (Nguyễn Văn Sở,2004)  12

Ruột bầu: Là môi trường trực tiếp nuôi cây, thành phần ruột bầu gồm

đất và phân bón Đất làm ruột bầu thường sử dụng loại đất có thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình, phân bón là phân hữu cơ đã ủ hoai mục (phân chuồng, phân xanh ), phân vi sinh và phân vô cơ Tùy theo tính chất đất, đặc tính sinh thái học của cây con mà tỷ lệ pha trộn hỗn hợp ruột bầu cho phù hợp (Nguyễn Xuân Quát,1985)  11

2.2 Những nghiên cứu trên thế giới

Phân bón lá đã đượ sử dụng từ lâu trên thế giới Hàng năm trên thế giới

tiêu thụ khoảng 130 triệu tấn phân bón (FAO,1994)  9

Mở đầu là nhà thực vật học Hà Lan – Van Helmont (1629) ông đã trồng cây Liễu nặng 2,25kg vào thùng chứa 80kg đất Một năm sau cây Liễu nặng 66kg trong khi đất chỉ giảm 66g Tác giả kết luận cây chỉ cần nước để sống Vào cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX thuyết mùn do thaer (1873) đề xuất cho từng cây hấp thụ mùn để sống Đến thế kỷ XIX nhà hóa học người Đức Liibign(1840) đã xây dựng thuyết chất khoáng Liibig cho rằng độ màu

mỡ của đất là do muối khoáng trong đất Ông nhấn mạnh rằng việc bón phân hóa học cho cây sẽ làm tăng năng suất cây trồng Năm 1963 Kinur và Chiber khẳng định việc bón phân cho đất theo từng thời kỳ khác nhau là khác nhau Cùng năm đó Turbittki đã đưa ra quan điểm: phân bón là nguồn dinh dưỡng

bổ sung cho cây sinh trưởng và phát triển tốt, đối với từng loài cây, từng tuổi cây cần có nhiều nghiên cứu cụ thể tránh lãng phí phân bón không cần thiết Việc bón phân thừa hay thiếu đều dẫn tới biểu hiện cây sinh trưởng chậm và chất lượng kém

Năm 1974 polster, Fidler và lir cũng đã kết luận: sinh trưởng của cây than gỗ phụ thuộc vào sự hút các nhân tố khoáng từ trong đất trong suốt quá trình sinh trưởng Nhu cầu dinh dưỡng của mỗi cây than gỗ ở mỗi thời kỳ khác nhau là khác nhau

Chất lượng cây con có mối quan hệ logic với tình trạng chất khoáng Nitơ và photpho cung cấp nguyên liệu cho sự sinh trưởng và phát triển của cây con Tình trạng dinh dưỡng của cây con thể hiện rõ qua màu sắc của lá Phân tích thành phần hóa học của mô là một cách duy nhất để đo lường mức

độ thiếu hụt dinh dưỡng của cây con

Ở Mỹ, Canada, Braxin… những cánh đồng rau nhờ áp dụng phương pháp bón phân đã tăng năng suất từ 6,5 tấn/ha lên 25 tấn/ha (Chương trình lương thực thế giới,1997)  7 Do đó tính ưu việt của chế phẩm sinh học có khả năng nhanh chóng cung cấp cho cây dưỡng chất phát huy hiệu lực phân đa lượng

giữ cân bằng sinh thái và đạt hiệu quả cao Nên trên thế giới đặc biệt là các nước phát triển việc nghiên cứu, sử dụng các chế phẩm sinh học rất được chú trọng đầu tư

Phân bón sinh học trở thành loại phân phổ biến và không thể thiếu trong sản xuất nông lâm nghiệp hiện đại

Theo Thomas (1985) chất lượng cây con có quan hệ logic với tình trạng chất khoáng Nitơ và photpho cung cấp nguyên liệu cho sự sinh trưởng và phát triển của cây con Tình trạng dinh dưỡng của cây con thể hiện rõ qua màu sắc lá Phân tích thành phần hóa học của mô là cách duy nhất để đo lường mức độ thiếu hụt dinh dưỡng của cây con

Trong những năm gần đây, nhiều mước trên thế giới như: Mỹ, Anh, Nhật, Trung quốc,…đã sử dụng nhiều chế phẩm phân bón qua lá có tác dụng làm tăng năng suất cho nông sản, không làm ô nhiễm môi trường như: Atonik, Yogen,…(Nhật Bản), Bloom, Blus, Solu, Spray–Ngrow…(Hoa Kỳ), Diệp lục tố, đặc phong,…(Trung Quốc) Nhiều chế phẩm đã được nghiên cứu

và cho phép sử dụng trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam

2.3 Những nghiên cứu ở Việt Nam

Đi đầu trong lĩnh vực này có thể kể đến Nguyễn Hữu Thước (1963), Nguyễn Ngọc Tân (1985), Nguyễn Xuân Quát (1985), Trần Gia Biển (1985)… các tác giả đều đi đến kết luận chung cho rằng mỗi loại cây trồng đều có yêu cầu về loại phân, nồng độ, phương thức bón, tỷ lệ hỗn hợp hoàn toàn khác nhau

Nước ta là một nước có nền sản xuất chủ yếu là nông nghiệp nên việc sử dụng phân bón đã được dùng trong canh tác từ lâu Chúng ta cũng luôn tìm tòi nghiên cứu đẻ tìm ra các biện pháp kỹ thuật nhằm tăng năng suất cây trồng cho nền nông nghiệp với mong muốn không ngừng nâng cao đáp ứng nhu cầu của cuộc sống ngày càng tăng

Một trong các biện pháp kỹ thuật đó là dựa vào tính ưu việt của các chế phẩm sinh học có khả năng cung cấp một cách nhanh chóng dưỡng chất cho cây, phát huy hiệu lực của phân đa lượng, giữ cân bằng sinh thái và đạt hiệu quả kinh tế cao Vì vậy các nhà nghiên cứu, các nhà sản xuất nông nghiệp đã chú trọng đầu tư nghiên cứu sử dụng các chế phẩm sinh học

Hướng tới nền sản xuất nông nghiệp sạch, các cơ quan nghiên cứu, các công ty thuộc mọi thành phần kinh tế đã và đang sản xuất ra nhiều sản phẩm phân bón đa dạng, phân bón sinh học trở thành phân bón không thể thiếu trong sản xuất nông nghiệp do đó: Phân vi sinh, phân bón lá, phân hữu cơ cũng được ra đời và đã được sản xuất tại Việt Nam như: Công ty xuất nhập khẩu vật tư kỹ thuật Henco, công ty sinh hóa nông nghiệpvà thương mại Thiên Sinh,… đã cho ra thị trường nhiều loại phân bón có tác dụng đối với nhiều loại cây trồng như: NPK Lâm Thao, Super Lân,… khi chúng ta sử dụng phân bón vào sản xuất nông nghiệp đã thu được nhiều kết quả khả quan

Cây cối tiếp nhận được 95% phân bón và được đánh giá là 1 tấn phân bón lá có hiệu suất bằng 20 tấn phân bón vào đất Do trên mỗi lá có hàng triệu khí khổng có khả năng hấp thụ ánh sáng, không khí, nước và chất khoáng Phân được xâm nhập trực tiếp, di chuyển nhanh chóng trong cây nên đáp ứng được yêu cầu cần thiết nhu cầu dinh dưỡng của cây trong thời gian ngắn, giúp cây sinh trưởng tốt cho năng suất và chất lượng cao (POBEGOP,1972)  16

2.4 Tổng quan khu vực nghiên cứu

* Vị trí địa lý

- Đề tài được tiến hành tại vườn ươm Trung tâm nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên thuộc địa bàn xã Quyết Thắng, căn cứ vào bản đồ địa lý Thành Phố Thái Nguyên thì vị trí của trường như sau:

+ Phía Bắc giáp với phường Quán Triều

+ Phía Nam giáp với phường Thịnh Đán

+ Phía Tây giáp với xã Phúc Hà

+ Phía Đông giáp với khu dân cư trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

* Địa hình

Địa hình của xã chủ yếu là đồi bát úp không có núi cao Độ dốc trung bình 10 - 150, độ cao trung bình 50 – 70m, địa hình thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam

Vườn ươm nằm ở khu vực chân đồi, hầu hết đất ở đây là loại đất feralit phát triển trên đá sa thạch Theo kết quả phân tích mẫu đất của trường thì ta nhận thấy:

- Độ pH của đất thấp điều đó chứng tỏ đất ở đây chua

- Đất nghèo mùn, hàm lượng N, P2O5 ở mức thấp Chứng tỏ đất nghèo dinh dưỡng

Bảng 2.1: Kết quả phân tích mẫu đất

Độ sâu tầng

đất (cm)

Mùn N P2O5 K2O N P2O5 K2O PH 1- 10 1.766 0.024 0.241 0.035 3.64 4.56 0.90 3.5

10 – 30 0.670 0.058 0.211 0.060 3.06 0.12 0.12 3.9

30 – 60 0.711 0.034 0.131 0.107 0.107 3.04 3.04 3.7 ( Nguồn: Theo số liệu phân tích đất của trường ĐHNL thái Nguyên)

* Đặc điểm khí hậu:

Vườn ươm trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên nằm trong khu vực

xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết chia làm 4 mùa, song chủ yếu là 2 mùa chính; Mùa mưa và mùa khô Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau

Nắng: Số giờ nắng cả năm là 1.588 giờ Tháng 5 - 6 có số giờ nắng

nhiều nhất (khoảng 170 - 180 giờ)

Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm khoảng 22 - 230

C Chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm khoảng 2- 50

C Nhiệt độ cao tuyệt đối là 37oC, nhiệt độ thấp tuyệt đối là 3o

C

Lượng mưa: Trung bình năm khoảng 1500- 2000 mm/năm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa (tháng 6, 7, 8, 9) chiếm 85% lượng mưa cả năm, trong đó tháng 7 có số ngày mưa nhiều nhất

Độ ẩm không khí: Trung bình đạt khoảng 82% Độ ẩm không khí nhìn

chung không ổn định và có sự biến thiên theo mùa, cao nhất vào tháng 7 (mùa mưa) lên đến 86,8%, thấp nhất vào tháng 3 (mùa khô) là 70% Sự chênh lệch

độ ẩm không khí giữa 2 mùa khoảng 10-17%

Gió, bão: Hướng gió thịnh hành chủ yếu vào mùa nóng là gió mùa Đông

Nam và mùa lạnh là gió mùa Đông Bắc Do nằm xa biển nên xã Quyết Thắng nói riêng và thành phố Thái Nguyên nói chung ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão

2.5 Một số thông tin về loài cây Xà cừ

* Đặc điểm hình thái:

Là cây đại mộc có thể cao từ 35–40 m, đường kính cây có khi đạt đến 2m Cây thường xanh, tán lá rậm, cành nhiều, cành non cong xuống Lá kép lông chim một lần chẵn, cụm hoa chùm tán, hoa nhỏ màu trắng có 4 cánh nhỏ màu trắng dính nhau, mùa hoa tháng 4-5.Quả nang nhỏ, chín tháng 10, khi chín bung thành 4 mảnh Vỏ cây màu xám nâu, vỏ nứt đồng tiền khoanh tròn như cái sọ nên cây còn có tên là sọ khỉ

* Đặc điểm sinh thái:

Xà cừ là cây ưa sáng mọc nhanh, dễ trồng hạt nảy mầm rất khoẻ, tái sinh hạt và chồi đều mạnh Cây tăng trưởng rất nhanh, có thể phát triển tốt trên mọi địa hình, mọi loại đất, rất phù hợp với nền đất cát của vùng ven biển miền trung Việt Nam, cây chịu hạn và gió bão rất tốt Đặc biệt cây có khả năng đề kháng với sâu bệnh rất cao

* Tạo cây con:

sạch), túi vải ủ hạt phải luôn luôn ẩm, sau 3 – 4 ngày hạt nẩy mầm có thể đem

đi gieo (những hạt chưa nẩy mầm tiếp tục ủ để hạt nẩy mầm)

Chuẩn bị bầu đất

Dùng túi bầu PE 10 x 15 cm đựng hỗn hợp ruột bầu Thành phần ruột bầu gồm 80% đất tầng AB + 20% phân hữu cơ đã hoai (phân chuồng, phân xanh, phân rác) Đất làm ruột bầu được đập sàng nhỏ trộn đều với phân và đổ vào bầu thật đầy, sau đó xếp thành luống có chiều ngang 0,8-1m, chiều dài tùy ý, khoảng cách giữa 2 luống 0,4m

bỏ lớp vật liệu che phủ (rơm, rạ, cỏ, lá khô) và chăm sóc luống bầu, bầu nào cây chết phải được cấy dặm ngay Chú ý đề phòng nấm bệnh và côn trùng phá hoại cây mầm

- Chăm sóc cây con

Hàng ngày tưới nước đủ ẩm vào sáng sớm và chiều tối Khi cây còn nhỏ, mỗi ngày tưới 2 lần, 2–3 lít/m2/1 lần Khi cây đã lớn, 1 lần/ngày hoặc 2 ngày/1lần, 4–5 lít/m2/1 lần Cách 15 ngày làm cỏ phá váng 1 lần

Cây con trong giai đoạn vườn ươm có sự cạnh tranh mạnh mẽ về không gian dinh dưỡng (đặc biệt là nhu cầu ánh sáng) hoặc do nhiều lý do khác, những cây không có khả năng cạnh tranh sẽ sinh trưởng kém vì vậy cần bố trí cây con một cách hợp lý, đồng thời cần tạo dàn che bóng cho cây với tỷ lệ che phủ khác nhau từ 30 – 50 % Khi cây con bén rễ thì tháo dỡ dần dàn che ra Khi cây con đạt chiều cao 10 –15 cm thì tiến hành đảo bầu nhằm tránh trường hợp rễ cây phát triển xuyên qua túi bầu, xếp các cây có cùng chiều cao với nhau để tiếp tục chăm sóc hoặc bón thúc Cần bón thúc cho những cây

có sức sinh trưởng kém bằng phân Urê hoặc Sunfát đạm với liều lượng là 0,25 gram hoặc NPK 16-16-8 pha loãng 1%, sau khi bón thúc phải tưới lại bằng nước

Trước khi xuất vườn từ 2–4 tuần, ngừng hẳn việc tưới phân, giảm lượng nước tưới để hãm cây nhằm giúp cây con cứng cáp, làm quen dần với điều kiện khó khăn khi đem trồng rừng

Thời gian nuôi cây trong vườn ươm từ 6 - 8 tháng, cây có chiều cao tối thiểu 35cm, đường kính cổ rễ 3 – 4mm thì có thể đem xuất vườn Nếu tạo cây trồng ven đường hoặc cây cảnh thì phải ươm trong bầu có kích thước lớn hơn

và thời gian nuôi dưỡng trong vườn ươm trên 12 tháng

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1: Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: là cây con Xà cừ được gieo từ hạt trong giai đoạn vườn ươm và các loại phân bón lá

- Phạm vi nghiên cứu: Ảnh hưởng của 4 loại phân bón lá (Phân bón lá cao cấp Đầu trâu 502, phân bón lá KOD – M, Phân bón lá Arrow 33-11-11+TE, Phân bón lá Arrow HQ.204) đến sinh trưởng của cây Xà cừ trong giai đoạn vườn ươm

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Đề tài được thực hiện tại vườn ươm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Thời gian nghiên cứu từ 18/1- 5/ 2015

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu sinh trưởng về chiều cao (Hvn) của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm phân bón lá

- Nghiên cứu sinh trưởng về đường kính (D00) của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm phân bón lá

- Nghiên cứu về động thái ra lá của cây Xà cừ ở các công thức thí nghiệm phân bón lá

- Dự tính tỷ lệ xuất vườn của cây Xà cừ

3.4 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu kế thừa có chọn lọc các tài liệu, số liệu, kết quả đã nghiên cứu trước

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu thực nghiệm – bố trí thí nghiệm

- Sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu điều tra: Từ những

số liệu thu thập qua các mẫu biểu điều tra ngoại nghiệp, tôi tiến hành tổng

hợp và phân tích kết quả thí nghiệm bằng các phương pháp thống kê toán học trong Lâm nghiệp

3.4.1 Phương pháp ngoại nghiệp

Bước 1: Chuẩn bị công cụ, vật tư phục vụ nghiên cứu

- Hạt giống, túi bầu, đất tầng A, sàng đất

- Thước đo cao, thước dây, thước kép

- Công thức 1: Không bón phân

- Công thức 2: Phân bón lá cao cấp đầu trâu 502 Thành phần gồm có N: 30%, P2O5: 12%, K2O: 10%, Canxi: 0.05%, Magie: 0.05%, Zn: 0.05%, Cu: 0.05%, Bo 0.02% , Fe: 0.01%, Mangan: 0.01%, Molipđen: 0.001%, PENAC P: 0.002%, GA3: 0.002%, α NAA, β NAA

- Công thức 3: Phân KOD –M Thành phần gồm có MgO: 25%, S: 20%

và phụ gia

- Công thức 4: Phân bón lá 33-11-11+TE Thành phần gồm có Total Nitrogen 33%, aVAILABLE pHOSPHATE 11%, Soluble potash%, vi lượng:

Fe 0.33%, Zn 0.07%, Cu 0.07%, Mn0.05% , B 0.02%,Mo 0.0005%

- Công thức 5: Phân bón lá HQ.204 Thành phần gồm có: Magie: 0.2%, Mangan: 0,2%, Fe: 0.15%, Zn: 0.1%, Cu: 0.1%, vitamine E: 0.05%, vitamine B1: 0.05%, vitamine C : 0.01%

Bảng 3.1 Sơ đồ bố trí các công thức thí nghiệm

Số lần nhắc lại Công thức thí nghiệm

Bước 3: Chăm sóc thí nghiệm

* Tạo bầu: Đất ruột bầu được đập nhỏ, sàng loại bỏ rễ cây, sỏi đá, tạp

vật Vỏ bầu bằng Polyetylen kích thước 9 x 13cm có đáy đục lỗ hai bên

- Tạo luống đặt bầu: Luống rộng 1m, dài 2m, mặt luống được rẫy sạch

cỏ dại, san phẳng, nền đặt bầu là nền đất cố định (chặt)

- Đóng và xếp bầu: Cho đất vào 1/3 bầu lèn chặt để tạo đáy bầu, tiếp tục cho đất vào đầy bầu, dỗ cho đất xuống đều Bầu được xếp sát nhau trên luống Vun đất xung quanh bầu cao 2/3 thân bầu xung quanh luống để giữ bầu không bị nghiêng ngả, giữ ẩm cho luống cây

* Cấy cây vào bầu

Dùng que bằng đầu đũa được vót nhọn một đầu để tạo lỗ giữa bầu, độ sâu dài hơn chiều dài rễ từ 0,5-1 cm Đặt cây vào lỗ cấy ngập phần cổ rễ cây, dùng que chọc sâu ép nhẹ bên cạnh cho cây chặt gốc Bên trên làm dàn che

Trước khi nhổ cỏ phá váng cho luống bầu cây tôi tưới nước cho đủ ẩm trước khoảng 1-2 tiếng cho bầu ngấm đủ độ ẩm

Nhổ hết cỏ trong bầu và quanh luống, kết hợp xới nhẹ, phá váng bằng một que nhỏ, xới xa gốc, tránh làm cây bị tổn thương, trung bình 10-15 ngày/lần

Khi cây con đạt chiều cao 5-6 cm, tiến hành dỡ dần dàn che

- Sâu bệnh hại : Trong quá trình chăm sóc thí nghiệm định kỳ phun thuốc phòng bệnh cho cây

Bước 4 : Theo dõi thí nghiệm và thu thập số liệu

Thời gian đo đếm các chỉ tiêu về sinh trưởng được tiến hành vào cuối đợt thí nghiệm Trong mỗi ô tiêu chuẩn theo dõi 30 cây được đánh số từ cây

số 1 đến số 30

Đo cao : Sử dụng thước đo chiều cao với độ chính xác là ± 0,1cm Đặt thước sát miệng bầu đến hết ngọn cây

Đo đường kính cổ rễ (D00) :

Dùng thước dây đo chu vi rồi tính D00

Số lá : Đếm số lá theo thứ tự của các cây đo chiều cao, đường kính cổ rễ của các công thức

Kết quả được ghi vào mẫu bảng 3.2

Mẫu bảng 3.2 : Các chỉ tiêu sinh trưởng H vn , số lá, D 00 , chất lượng của cây con Xà cừ

chú Tốt TB Xấu

1

2

3

4