ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC Xã HộI Và NHÂN VĂN ---*--- ĐặNG THị LàI BIệN PHáP GIáO DụC CộNG ĐồNG NHằM GIảM THIểU BạO HàNH TRẻ EM TRONG GIA ĐìNH ở NÔNG THÔN NGHIÊN
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N
-* -
§ÆNG THÞ LµI
BIÖN PH¸P GI¸O DôC CéNG §åNG NH»M GI¶M THIÓU B¹O HµNH TRÎ EM TRONG GIA §×NH ë N¤NG TH¤N
(NGHI£N CøU TR¦êNG HîP T¹I X· Y£N S¥N,
HUYÖN §¤ L¦¥NG, TØNH NGHÖ AN)
LUËN V¡N TH¹C SÜ
CHUY£N NGµNH C¤NG T¸C X· HéI
Hµ Néi - 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC Xã HộI Và NHÂN VĂN
-* -
ĐặNG THị LàI
BIệN PHáP GIáO DụC CộNG ĐồNG NHằM GIảM THIểU BạO HàNH TRẻ EM TRONG GIA ĐìNH ở NÔNG THÔN
(NGHIÊN CứU TRƯờNG HợP TạI Xã YÊN SƠN,
HUYệN ĐÔ LƯƠNG, TỉNH NGHệ AN)
LUậN VĂN THạC Sĩ
CHUYÊN NGàNH CÔNG TáC Xã HộI
Mó số: 60 90 01 01
Xác nhận của
Chủ tịch Hội đồng
Xác nhận của Giáo viên h-ớng dẫn
PGS TS Nguyễn Thị Kim Hoa TS Nguyễn Hải Hữu
Hà Nội - 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc Em xin trân trọng cảm
ơn các thầy cô giáo trong khoa xã hội học – Trường Đại học khoa học xã hội
& nhân văn Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Hải Hữu đã
trực tiếp hướng dẫn chỉ bảo để em hoàn thành luận văn
Qua đây, em xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ, nhân dân cùng trẻ em
xã Yên Sơn đã nhiệt tình hỗ trợ, tạo điều kiện cung cấp thông tin tài liệu trong thời gian nghiên cứu
Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và gửi lời cảm ơn chân thành đến các Thầy Cô trong khoa xã hội học đã nhiệt tình dẫn dắt, định hướng học tập nghiên cứu trong suốt quá trình học tập tại trường
Mặc dù học viên đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu một cách nghiêm túc, song không thể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được sự góp ý chân thành của các thầy cô giáo cùng các bạn sinh viên trong khoa Công tác xã hội
để bài luận văn được hoàn thiện và mang tính thực tiễn hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 8 tháng 11 năm 2014
Học viên
Đặng Thị Lài
Trang 4MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 4
DANH MỤC CÁC BẢNG 5
DANH MỤC BIỂU ĐỒ 6
Phần 1: PHẦN MỞ ĐẦU 7
1 Lý do chọn đề tài 7
2 Tổng quan nghiên cứu 9
2.1 Các nghiên cứu nước ngoài 9
2.2 Các nghiên cứu ở trong nước Error! Bookmark not defined
3 Ý nghĩa của nghiên cứu Error! Bookmark not defined
3.1 Ý nghĩa khoa học Error! Bookmark not defined
3.2 Ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined
4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứuError! Bookmark not defined
4.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4.2 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5.1 Phạm vi nội dung nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5.2 Phạm vi không gian Error! Bookmark not defined
5.3 Phạm vi thời gian Error! Bookmark not defined
6 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8.1 Phương pháp luận Error! Bookmark not defined
8.2 Các phương pháp thu thập thông tin cụ thểError! Bookmark not defined 8.2.1 Phương pháp tiếp cận văn hóa Error! Bookmark not defined
8.2.2 Phương pháp phân tích tài liệu Error! Bookmark not defined
8.2.3 Phương pháp thông tin bằng bảng hỏiError! Bookmark not defined 8.2.4 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined
9 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
10 Giả thuyết khoa học Error! Bookmark not defined
11 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined
Trang 5Phần hai: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄNError! Bookmark not defined
1.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined
1.1.1 Một số khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined
1.1.2 Khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined
1.1.3 Lý thuyết ứng dụng Error! Bookmark not defined
1.1.4 Những đặc điểm tâm sinh lý của trẻ emError! Bookmark not defined
1.1.4.1 Đặc điểm sinh lý trẻ em giai đoạn từ 7 đến 11 tuổiError! Bookmark not defined
1.1.4.2 Đặc điểm tâm lý trẻ em giai đoạn từ 7 đến 11 tuổiError! Bookmark not defined
1.1.4.3 Đặc điểm sinh lý giai đoạn tuổi thiếu niênError! Bookmark not defined
1.1.4.4 Đặc điểm tâm lý giai đoạn tuổi thiếu niênError! Bookmark not defined
1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined
1.2.1 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined
1.2.1.2 Điều kiện kinh tế Error! Bookmark not defined
1.2.1.3 Về văn hóa – xã hội Error! Bookmark not defined
1.2.2 Những thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứuError! Bookmark not defined
Chương 2: THỰC TRẠNG TRẺ EM BỊ BẠO HÀNH TRONG GIA
ĐÌNH Ở NÔNG THÔN TẠI XÃ YÊN SƠN, HUYỆN ĐÔ LƯƠNG,
TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined
2.1 Thực trạng, bạo hành đối với trẻ trong gia đình ở xã Yên SơnError! Bookmark not defined
2.1.1 Thực trạng bạo hành đối với trẻ em Error! Bookmark not defined
2.1.1.1 Thực trạng bạo hành trẻ em qua ý kiến của cha mẹError! Bookmark not defined
2.1.1.2 Thực trạng bạo hành trẻ em qua ý kiến của trẻ em.Error! Bookmark not defined
2.1.1.3 Quan điểm, thái độ của trẻ em về vấn đề bạo hành trẻ em.Error! Bookmark not defined 2.1.1.4 Các hình thức cha mẹ sử dụng giáo dục trẻ emError! Bookmark not defined
2.2 Hậu quả của việc sử dụng bao hành đối với trẻ em.Error! Bookmark not defined
2.2.1 Góc độ bố mẹ Error! Bookmark not defined
2.2.2 Góc độ trẻ em Error! Bookmark not defined
2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng bạo hành trong việc giáo dục
trẻ em của người dân nông thôn Error! Bookmark not defined
2.3.1.Từ phía bố mẹ Error! Bookmark not defined
Trang 62 3.1.1 Hoàn cảnh kinh tế gia đình Error! Bookmark not defined
2.3.1.2 Tương quan giữa bố mẹ đánh con với trình độ học vấn.Error! Bookmark not defined
2.3.1.3 Quan hệ giữa nghề nghiệp bố mẹ và hành vi bạo hành
trẻ em con cái Error! Bookmark not defined
2.3.2 Từ phía trẻ em Error! Bookmark not defined
Chương 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG
NHẰM GIẢM THIỂU BẠO HÀNH TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH Ở
NÔNG THÔN Error! Bookmark not defined
3.1 Những nguồn lực tại cộng đồng trong việc ngăn chặn trẻ em bị bạo
hành Error! Bookmark not defined
3.2 Đề xuất những biện pháp giáo dục cộng đồng nhằm ngăn chặn trẻ bị
bạo hành trong gia đình Error! Bookmark not defined
3.2.1 Nhóm giải pháp về các biện pháp giáo dục thay thếError! Bookmark not defined
3.2.2 Nhóm các giải pháp về hoạt động can thiệp nhằm nâng cao hiệu quả
hoạt động phòng, chống bạo hành đối với trẻ em tại địa bànError! Bookmark not defined
3.3 Xây dựng các biện pháp giáo dục cộng đồng nhằm giảm thiểu bạo
hành trẻ em Error! Bookmark not defined
3.3.1 Các chương trình phát triển kinh tế của địa phươngError! Bookmark not defined
3.3.2 Hoạt động tập huấn năng lực cho gia đình và cộng đồng kỹ năng
tương tác với trẻ em Error! Bookmark not defined
3.3.3 Hoạt động phong trào Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
trong cuộc sống của thanh thiếu niên
BVCS & GDTE : Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em
UBVHGĐTNTN : Ủy ban văn hóa gia đình thanh thiếu niên
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Số lượng trẻ em được phỏng vấn bảng hỏi Error! Bookmark not
defined
Bảng 1.2 Số lương cha mẹ được phỏng vấn bảng hỏi Error! Bookmark not
defined
Bảng 2.1 Cha mẹ ở nông thôn có thường dùng bạo hành để giáo dục con
Error! Bookmark not defined
Bảng 2.2: Trả lời hiểu biết về khái niệm bạo hành trẻ em dưới góc độ cha mẹ
Error! Bookmark not defined Bảng 2.3: Quan điểm của cha mẹ về việc bạo hành để giáo dục con Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.4: Các loại hình bạo hành trẻ em trẻ em tại gia đình và mức độ thường
xuyên tương ứng với các loại Error! Bookmark not defined Bảng 2.5: Các lỗi trẻ thường mắc phải và mức độ xử lý của bố mẹ (*) Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.6: Các loại hình bạo hành phân theo người sử dụng Error! Bookmark
not defined
Bảng 2.7: Hậu quả về mặt thể chất đối với trẻ em bị bạo hành Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.8: Tương quan giữa trình độ học vấn của người mẹ và việc sử dụng
bạo hành trẻ em tại nông thôn Error! Bookmark not defined
Bảng 2.9: Quan hệ nghề nghiệp và việc dùng bạo hành trẻ em để giáo dục
con cái Error! Bookmark not defined
Trang 9DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ cha mẹ biết về bạo hành trẻ em trẻ em Error! Bookmark
not defined
Biểu đồ 2.2: Thể hiện mối quan hệ giữa hành vi và tần suất sử dụng bạo hành
trẻ em trong gia đình qua ý kiến của bố mẹ Error! Bookmark
not defined
Biểu đồ 2.3: Thể hiện cảm nhận của trẻ em khi bị bạo hành trẻ em Error!
Bookmark not defined
Biểu đồ 2.4: Thể hiện mong muốn của trẻ phân theo lứa tuổi Error!
Bookmark not defined
Biểu đồ 2.5: Thể hiện về hậu quả của bạo hành trẻ em đối với trẻ em qua ý
kiến của trẻ em Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.6: Thể hiện phản ứng của trẻ khi bị bạo hành Error! Bookmark
not defined
Biểu đồ 2.7: Thể hiện các lý do trẻ bị bạo hành Error! Bookmark not
defined
Trang 10Phần 1 PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
“Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai” Đúng vậy, trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là lớp công dân đặc biệt, là nguồn nhân lực tương lai của mỗi quốc gia
Việt Nam là nước đầu tiên ở châu Á và là nước thứ hai trên thế giới đã phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em vào ngày 20/02/1990 Điều này cho thấy Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm đến vấn đề chăm sóc và bảo vệ trẻ em Quyền của trẻ em đã được Nhà nước công nhận và duy trì thông qua hệ thống luật pháp của nước ta
Tuy nhiên, ở Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới tình trạng bạo hành trẻ em đang xảy ra ở mọi vùng miền từ nông thôn đến thành thị, mọi gia đình có mức thu nhập khác nhau và ngày càng phức tạp, nghiêm trọng, có
xu hướng gia tăng Thực tế đó dẫn đến nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội Những hành vi như: đánh đập, chửi mắng trẻ em với một số người được xem như một hình thức giáo dục hợp pháp Điều này xuất phát từ những quan niệm truyền thống cho rằng việc giáo dục trẻ em bằng roi vọt là cần thiết
Với quan niệm “yêu cho roi cho vọt, gét cho ngọt cho bùi”, nhiều bậc cha mẹ đã nghĩ rằng phải đánh trẻ em để uốn nắn những sai phạm thì trẻ mới nên người được, do đó sự bạo hành trẻ em được xem như một phương pháp giáo dục Chính vì vậy, bạo hành mặc dù diễn ra khá phổ biến song lại không
bị lên án như những hình thức xâm phạm trẻ em khác Điều này đi ngược lại với các văn bản pháp luật về bảo vệ và chăm sóc trẻ em như: Công ước quốc
tế về Quyền trẻ em, Luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em, Luật hôn nhân và gia đình, Luật bình đẳng giới Nội dung của các văn bản này đã quy định: Trẻ em
có quyền được bảo vệ chống lại sự ngược đãi, hành hạ…
Trong những năm gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng đã đưa tin về những trường hợp bạo hành trẻ em dã man như: dùng điện giật, tra tấn bằng thanh sắt nung, dùng dây điện trói… là những hành động phi nhân đạo cần phải chấm dứt
Trang 11Theo công ước quốc tế Quyền trẻ em, bạo hành trẻ em là không phù hợp, ngay cả với mục đích giáo dục Có nhiều quan niệm khác nhau trong việc sử dụng hình thức kỷ luật khi nuôi dạy con trẻ Do đó tìm hiểu về thực trạng bạo hành trẻ em là hết sức cần thiết Để từ đó đưa ra các mô hình phòng chống bạo hành trẻ em cũng như đưa ra một số phương pháp giáo dục phi bạo lực
Xuất phát từ thực tế đó, học viên đã chọn đề tài: “Biện pháp giáo dục
cộng đồng nhằm giảm thiểu bạo hành trẻ em trong gia đình ở nông thôn (nghiên cứu trường hợp tại xã Yên Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An)
để nghiên cứu luận văn
Yên Sơn là một xã thuộc huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, được thành lập từ tháng 10 năm 1953, gồm hai làng Yên Thắng và Yên Tứ của xã Đô Lương cũ hợp nhất lại, là vùng đất của nhiều dòng họ bao đời sinh cơ lập nghiệp, khai phá tạo dựng nên
Xã Yên Sơn có vị trí khá thuận lợi, phía Bắc giáp núi Bạc Đầu, phía Đông giáp xã Văn Sơn, phía Nam giáp hai xã Lạc Sơn và Đà Sơn, phía Tây giáp xã Đông Sơn và thị trấn huyện nhà, toàn xã Yên Sơn có 13 xóm
Tổng diện tích đất tự nhiên của toàn xã khoảng 430 ha, trong đó có hơn 200ha diện tích đất canh tác, đất phi nông nghiệp 150.4ha, đất chưa sử dụng 50ha
Theo cuộc tổng điều tra dân số 2013, dân số trong toàn xã có 5.300 người, với 1.100 hộ và gần 2000 lao động Trong đó, trẻ em dưới 16 tuổi có
815 em, chiếm 15.3% tổng số dân của toàn xã, trong đó trẻ đủ từ 7 tuổi đến dưới 16 tuổi có 378 em chiếm 46.3% số trẻ em của toàn xã và chiếm 7.1% so với tổng số dân toàn xã [3, Tr.9] Thành phần dân tộc chủ yếu là dân tộc kinh chiếm 98%, ngoài ra có một tỷ lệ rất ít thành phần các dân tộc khác như Mường Nọc, Thái… là những người về làm dâu trong xã [3,Tr.2]
Xã Yên Sơn là một trong những xã giàu truyền thống văn hóa và long hiếu học, để tiếp nối truyền thống tốt đẹp đó cần phải quan tâm hơn nữa đến thế hệ kế thừa và phát triển – đó chính là trẻ em Với mong muốn đó đề tài đã nghiên cứu biện pháp giáo dục cộng đồng tại địa phương để nhằm giúp cộng đồng dân cư có cách nhìn đúng đắn trong việc giáo dục trẻ em
Trang 122 Tổng quan nghiên cứu
2.1 Các nghiên cứu nước ngoài
Trên thế giới, đề tài về trẻ em là một chủ đề luôn nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách Chính vì vậy, có khá nhiều vấn đề nghiên cứu liên quan đế trẻ em như trẻ bị lạm dụng tình dục, cưỡng bức lao động, trẻ em lang thang…và vấn đề trẻ em bị bạo hành cũng không nằm ngoài trong số đó
Mặc dù công tác phòng chống bạo lực về thân thể, cảm xúc và tình dục đối với trẻ em gái và trai đã mang lại một sự bảo vệ đáng kể, các vấn đề khác như sức khỏe cộng đồng và sự phát triển của trẻ em cũng như bạo lực đối với trẻ em vẫn chưa được thực sự quan tâm trong các chương trình nghị sự chính sách công Tuy nhiên, thế giới vẫn đang có được những tiến bộ quan trọng trong việc hiểu biết sâu hơn nữa về quy mô và phạm vi của những nội dung này Trong năm năm gần đây, đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện tại các quốc gia vùng tiểu sa mạc Sahara, vùng Caribbean và các nước châu Á bởi chính quyền quốc gia, Trung tâm kiểm soát dịch bệnh (CDC) và UNICEF - thiết lập nên cơ sở mang tính so sánh và tính toàn cầu đầu tiên về tỷ lệ và mức
độ phổ biến của bạo lực đối với trẻ em Ngoài ra, còn có các nghiên cứu chuyên ngành khai thác về các mối quan hệ giữa bạo lực và HIV, và các nghiên cứu theo thời gian (nghiên cứu dọc) trong gần 15 năm, góp phần nâng cao hiểu biết về cách thức bạo lực thể hiện trong cuộc sống của trẻ em
Những gì mà chúng ta được biết về phạm vi và quy mô của vấn đề này vẫn khá ảm đạm: bạo hành trẻ em diễn ra trong mọi xã hội Ở các nước tiểu sa mạc Sahara châu Phi, đã có những điều tra được thực hiện gần đây về bạo lực đối với trẻ em, ví dụ, trung bình một trong ba trẻ em gái và một trong năm trẻ
em trai phải chịu một số hình thức của bạo hành tình dục trước tuổi 18.[32,Tr 37] Bạo lực đối với trẻ em ở Kenya: Những phát hiện từ một quốc gia khảo sát năm 2010 Báo cáo tóm tắt về Mức độ phổ biến của bạo hành tình dục, thân thể, cảm xúc Bối cảnh của hành vi bạo hành tình dục đối với các hậu quả