- Về mặt lý luận: Dựa vào kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu, trong đó các nhân tố ảnh hưởng được tác giả tổng hợp từ các nghiên cứu trước và 4 nhân tố mới được tác giả đưa thêm vào, l
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
-
NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HỒNG
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÔNG TY NIÊM
YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN - BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM
Ngành: Kế toán
Mã số: 62.34.03.01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS MAI THỊ HOÀNG MINH
TS HUỲNH LỢI
TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2016
Trang 2Công trình hoàn thành tại:
Người hướng dẫn khoa học:
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp trường họp tại:
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2016 Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Vấn đề nghiên cứu
Thông tin tài chính của các công ty niêm yết được rất nhiều đối tượng quan tâm, sử dụng, vì vậy nâng cao chất lượng thông tin tài chính sẽ giúp người sử dụng ra quyết định thích hợp
Trong thời gian vừa qua, khá nhiều công ty niêm yết công khai báo cáo tài chính thiếu trung thực, chưa đầy đủ và kịp thời theo quy định của pháp luật Tuy nhiên, như một
số nhà nghiên cứu trên thế giới đã nhận định, BCTC chất lượng cao sẽ giảm sự bất cân xứng thông tin và kết quả sẽ giảm chi phí sử dụng vốn (Glosten và Milgrom, 1985; Amihud và Mendelson, 1986; Diamond và Verrecchia, 1991; Bhattacharya và các cộng sự,
2003 và Barth và các cộng sự, 2013) Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng chất lượng BCTC
và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay là thật sự cần thiết
Với những lý do nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài luận án “Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán – Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam” Đây là vấn đề mang tính thời sự, nhằm cải thiện chất lượng thông tin tài chính trên thị trường chứng khoán Việt Nam, góp phần
lành mạnh hóa thị trường và thúc đẩy nền kinh tế phát triển
2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
a Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu của nghiên cứu là xác định và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính đo lường thông qua chất lượng lợi nhuận của các công ty niêm yết trên TTCK tại Việt Nam Trên cơ sở đó đề xuất một số kiến nghị đối với các đối tượng liên quan đến việc trình bày và công bố, sử dụng và quản lý chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay
b Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu của luận án đặt ra ở trên, nội dung chính của luận án cần phải trả lời được các câu hỏi sau:
1 Thực trạng thực chất lượng BCTC đo lường thông qua chất lượng lợi nhuận của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay là gì?
Trang 42 Các nhân tố nào ảnh hưởng đến chất lượng BCTC đo lường thông qua chất lượng lợi nhuận của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay?
3 Cần đề xuất một số kiến nghị nào đối với các đối tượng liên quan đến việc trình bày và công bố, sử dụng và quản lý chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay?
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam, cụ thể là báo cáo tài chính đã được kiểm toán và công bố, báo cáo thường niên của các công ty niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2014
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi về không gian: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC các công ty phi tài chính niêm yết trên TTCK tại Việt Nam niêm yết trên cả 2 sàn giao dịch HOSE và HNX (Không nghiên cứu về các công ty tài chính như Ngân hàng, công ty chứng khoán )
+ Phạm vi về thời gian: Dữ liệu nghiên cứu trong giai đoạn 3 năm 2012 - 2014
4 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, trong đó phương pháp chính là phương pháp nghiên cứu định lượng, cụ thể là nghiên cứu này được thực hiện dựa vào các lý thuyết nền tảng phổ biến trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán như lý thuyết ủy nhiệm, lý thuyết tín hiệu, lý thuyết hợp đồng… và các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam liên quan đến chất lượng BCTC và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC, đồng thời sử dụng phương pháp định tính thảo luận với các chuyên gia làm cơ sở đưa thêm
nhân tố mới vào mô hình nghiên cứu và kiểm định mô hình nghiên cứu này tại Việt Nam
5 Đóng góp mới của nghiên cứu
Trước thực trạng đáng lo ngại về chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam, luận án này có tính cấp thiết cao Kết quả của luận án này có một số đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn, cụ thể:
Trang 5- Về mặt lý luận:
Dựa vào kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu, trong đó các nhân tố ảnh hưởng được tác giả tổng hợp từ các nghiên cứu trước và 4 nhân tố mới được tác giả đưa thêm vào, luận án hoàn thành sẽ bổ sung thêm lý thuyết mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính được đo lường thông qua chất lượng lợi nhuận của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu có liên quan Đặc biệt, kết quả kiểm định của luận án cho thấy, trong số 17 nhân tố có tác động đến chất lượng BCTC thì có 4 nhân tố mới được tác giả đưa vào để kiểm định đó là tính trì hoãn của BCTC, khả năng thanh toán nhanh, thời gian niêm yết và tình trạng niêm yết (sàn giao dịch), cả 4 nhân tố mới này đềucó ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam
- Về mặt thực tiễn:
+ Kết quả nghiên cứu cho thấy, thực trạng chất lượng về BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay chưa cao Theo tìm hiểu của tác giả, luận án này là một trong số những nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam đánh giá thực trạng chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK thông qua phương pháp tiếp cận đo lường BCTC bằng chất lượng lợi nhuận, đặc biệt đo lường chất lượng lợi nhuận dựa trên cả 2 cơ
sở là dựa trên cơ sở kế toán và dựa trên cơ sở thị trường với việc sử dụng dữ liệu thứ cấp (số liệu được trình bày trên BCTC) và cập nhật mới nhất giai đoạn 2012 - 2014 (số liệu trên BCTC cập nhật đến năm 2014), vì vậy, kết quả phân tích thực trạng chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK trong luận án này phản ánh đúng thực tế theo số liệu các công ty công bố trên BCTC chứ không phải dựa trên quan điểm đánh giá của các đối tượng về chất lượng BCTC như các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam
+ Với mô hình đề xuất có khá nhiều các nhân tố tác động đến chất lượng BCTC của các Công ty niêm yết được đưa vào để kiểm định và kết quả của luận án cho thấy có đến
17 trong tổng số 23 nhân tố được kiểm định có ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam
+ Dựa trên kết quả về đánh giá thực trạng chất lượng BCTC trong giai đoạn
2012-2014, chi tiết theo từng năm và thậm chí chi tiết theo từng ngành, kết quả về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các Công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam, những
Trang 6kết quả này là cơ sở khoa học khá hữu ích cho các đối tượng quan tâm như các nhà quản trị công ty, KTV, các nhà đầu tư, cơ quan ban hành chính sách, ủy ban chứng khoán Nhà nước, các sở giao dịch chứng khoán tham khảo để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin trên BCTC các công ty niêm yết tại Việt Nam cũng như tham khảo trong việc sử dụng thông tin trên BCTC nhằm đưa ra các quyết định có liên quan một
cách hiệu quả
6 Kết cấu của luận án
Chương 1: Tổng quan về các nghiên cứu trước có liên quan về đo lường chất lượng báo cáo tài chính và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính của các công
ty niêm yết trên thị trường chứng khoán
Chương 2 Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận
Chương 5 Nhận xét và đề xuất kiến nghị
Trang 7CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN
VỀ ĐO LƯỜNG CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH
CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
Nội dung chính của chương này, tác giả tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về cách tiếp cận các phương pháp đo lường chất lượng BCTC và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK để trên cơ
sở đó tác giả tìm ra khe hổng nghiên cứu đề xuất hướng nghiên cứu của luận án
1.1 Các cách tiếp cận về phương pháp đo lường chất lượng BCTC theo các nghiên cứu trước đây
Trong bất kỳ một nghiên cứu nào có liên quan đến chất lượng BCTC, mặc dù chất lượng BCTC đóng vai trò là nhân tố tác động hay nhân tố bị tác động thì việc đo lường chất lượng BCTC là rất quan trọng, vì nó quyết định đến hiệu quả một cuộc nghiên cứu Tuy nhiên, chất lượng BCTC là khó có thể quan sát trực tiếp được, xuất phát từ đặc điểm này, trong các nghiên cứu trước đây cũng đã sử dụng nhiều phương pháp đo lường khác nhau và có thể chia làm 2 nhóm phương pháp chính: Đo lường theo đặc điểm chất lượng BCTC và đo lường theo chất lượng lợi nhuận
1.1.1 Đo lường chất lượng BCTC theo đặc điểm chất lượng
Phương pháp đo lường chất lượng BCTC thông qua đặc điểm chất lượng nhằm đánh giá các khía cạnh và kích thước của thông tài chính và thông tin phi tài của BCTC nhằm xác định tính hữu ích của thông tin tài chính đó Phương pháp đo lường chất lượng BCTC theo đặc điểm chất lượng đó là chất lượng BCTC được đánh giá dựa trên các thang
đo được xây dựng dựa trên các đặc điểm chất lượng của FASB đó là 2 đặc điểm cơ bản: Thích hợp và đáng tin cậy và 2 đặc điểm thứ yếu: Nhất quán và có thể so sánh, các đặc điểm chất lượng của IASB đó là có thể hiểu được, thích hợp, đáng tin cậy và có thể so sánh được và các đặc điểm theo quan điểm của dự án hội tụ của FASB và IASB đó là 2 đặc điểm nền tảng: Thích hợp và trình bày trung thực và 4 đặc điểm bổ sung bao gồm có thể so sánh, có thể kiểm chứng, tính kịp thời và có thể hiểu được
Trang 8Trước đây, có nhiều nghiên cứu về đặc điểm chất lượng BCTC Các nghiên cứu xoay quanh những vấn đề như đánh giá các đặc điểm chất lượng, các nhân tố ảnh hưởng đến đặc điểm chất lượng hay các đặc điểm chất lượng trên khía cạnh quan điểm của người
sử dụng nói chung hay KTV, nhà đầu tư nói riêng…như nghiên cứu của Jonas and Blanchet (2000), Beest và các cộng sự (2009), Beest và Braam (2011), Jara và các cộng sự (2011), Bauwhede (2001), Saheli & Nassirzadeh (2012), Terzungwe (2013), Tasios (2012), Obaidat (2007)
Không nhằm vào các mục đích đo lường chất lượng lợi nhuận, đánh giá các yếu tố chi tiết của BCTC, mục đích hướng đến của phương pháp trên là đánh giá mức độ hữu ích của thông tin thông qua các đặc điểm chất lượng Lợi ích có được từ phương pháp là sự tập trung nghiên cứu vào các đặc điểm chất lượng, trong khi các mô hình khác tập trung vào các khía cạnh của việc quản trị lợi nhuận hay giá cả của cổ phiếu Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này là khó xác định thang đo cho các đặc điểm chất lượng, đồng thời, chính
vì đánh giá này dựa trên cơ sở thang đo nên nó còn có hạn chế là kết quả thu thập được không có độ tin cậy cao vì nó phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của người đánh giá và mang tính cảm tính cao như người đánh giá này cho điểm chỉ tiêu này đối với BCTC cao nhưng
có thể theo quan điểm của người khác là chưa cao
1.1.2 Đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận (Earning Quality)
Phương pháp đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng lợi nhuận có ưu điểm chính là đáng tin cậy, bởi khác với phương pháp đo lường theo đặc điểm chất lượng mà các nghiên cứu khác đã áp dụng, đó là theo quan điểm của người đánh giá dựa trên dữ liệu thứ cấp (số liệu trên BCTC và BCTN) hoặc theo quan điểm của người được khảo sát (đối với nghiên cứu sử dụng khảo sát quan điểm và dữ liệu thu thập được là dữ liệu sơ cấp) và điều này có thể dẫn đến việc đánh giá chất lượng BCTC sẽ phụ thuộc vào quan điểm chủ quan của họ và như vậy có thể kết quả nghiên cứu sẽ không phản ánh đúng thực trạng chất lượng của BCTC mà các công ty đã công bố, còn theo phương pháp đánh dựa trên chất lượng lợi nhuận, các dữ liệu phục vụ cho việc phân tích này dựa trên thông tin sẵn có trong báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các công ty (dữ liệu thứ cấp) và việc đánh giá chất lượng BCTC được thực hiện trực tiếp trên các dữ liệu sẵn có này Ngoài ra, đo lường chất lượng BCTC thông qua chất lượng lợi nhuận cũng rất hữu ích dựa trên quan điểm người sử dụng BCTC, các nhà đầu tư, chủ nợ và các nhà soạn thảo chuẩn mực kế
Trang 9Có rất nhiều nghiên cứu trước đây đo lường chất lượng BCTC bằng chất lượng lợi nhuận, cả những nghiên cứu sử dụng chất lượng BCTC là biến độc lập cũng như với vai trò là biến độc lập như các nghiên cứu: Choi và Pae (2011), Gajevszky (2015), Darabi và các cộng sự (2012), Hashim (2012) và Alzoubi (2012)
Ngoài ra, còn khá nhiều các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng chất lượng BCTC đã sử dụng chất lượng lợi nhuận để đo lường biến phụ thuộc này được tác giả trình bày trong luận án
1.2 Tổng quan các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng chất lượng BCTC thông qua đo lường chất lượng lợi nhuận
1.2.1 Các nghiên cứu trên thế giới
Trang 10Có khá nhiều các nghiên cứu trên thế giới về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC, đặc biệt là chất lượng lợi nhuận trong BCTC, các nhân tố này bao gồm cả các nhân
tố bên trong và bên ngoài công ty, các nghiên cứu đó là Dechow và các cộng sự (2010), Qinghua và các cộng sự (2007), Radzi và các cộng sự (2011), Alves (2014), Hassan (2013), Healy (1985), Gaver và các cộng sự (1995), Holthausen và các cộng sự (1995), Abed và các cộng sự (2012), Waweru và Riro (2013), Ahmed (2013), Aygun và các cộng
sự (2014), Hassan (2012), Habib & Azim (2008), Jamaluddin và các cộng sự (2009), Klai (2011), Chalaki và các cộng sự (2012)
Ngoài ra, còn khá nhiều nghiên cứu liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC, tác giả đã tổng hợp các kết quả nghiên cứu đã thực hiện trên thế giới trong luận án
Như vậy, trên thế giới cũng đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu về các nhân
tố ảnh hưởng chất lượng BCTC, trong đó, chất lượng BCTC cũng đã được đo lường bằng nhiều cách khác nhau, mỗi nghiên cứu thường tập trung vào một hoặc vài nhóm nhân tố như QTCT, đặc điểm công ty Hầu hết các nghiên cứu này sử dụng mô hình hàm hồi quy
và sử dụng phương pháp ước lượng OLS (Houqe và các cộng sự, 2010; Radzi và các cộng
sự, 2011; Liu, 2012; Waweru & Riro, 2013; Hassan, 2013; Johl và các cộng sự, 2013; Aygun và các cộng sự, 2014), một số nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng FEM (Soliman & Ragab, 2013; Rahman và các cộng sự, 2008) và có nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng GLS (Alkdai & Hanefah, 2012; Rafiee và các cộng sự, 2014))
1.2.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam
Tại Việt Nam, chủ đề liên quan đến chất lượng BCTC cũng được một số nhà nghiên cứu quan tâm, các công trình nghiên cứu này cụ thể như sau:
Nguyễn Phúc Sinh (2008), Nguyễn Đình Hùng (2010), Nguyễn Thị Bích Vân (2012), Đường Nguyễn Hưng (2013), Nguyễn Thị Hồng Nga (2013), Ngô Thu Giang và Đặng Anh Tuấn (2013), Phạm Thị Bích Vân (2014), Nguyễn Công Phương và Nguyễn Thị Thanh Phương (2014), Nguyễn Thị Phương Hồng và Mai Thị Hoàng Minh (2014), Nguyễn Thị Phương Hồng và Dương Thị Khánh Linh (2014), Nguyễn Thị Hồng Nga (2014), Nguyễn Trọng Nguyên (2014), Đoàn Thị Hồng Nhung và Vũ Thị Kim Lan (2014), Ngô Thị Thu Giang (2014), Phạm Ngọc Toàn và Hoàng Thị Thu Hoài (2015), Lê Thị Mỹ
Trang 11Hạnh (2015), Đặng Ngọc Hùng (2015), Phạm Thị Bích Vân (2015) và Nguyễn Trọng Nguyên (2016)
Như vậy, các nhà nghiên cứu tại Việt Nam cũng đã bước đầu quan tâm đến việc nghiên cứu các chủ đề liên quan đến BCTC Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu đã thực hiện chỉ dừng lại ở việc phân tích các nội dung cơ bản liên quan đến BCTC, chỉ có một vài nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến BCTC nhưng chỉ ở mức độ công bố thông tin, chất lượng BCTC đo lường theo đặc điểm chất lượng và các nhân tố được phân tích, kiểm định chưa được quan tâm nhiều hoặc có nghiên cứu cũng đã phân tích nhân tố ảnh hưởng
nhưng tập trung vào tính minh bạch của BCTC
1.3 Khe hổng nghiên cứu
Qua việc tổng quan các công trình nghiên cứu được thực hiện trên thế giới có liên quan đến luận án, có thể nói rằng, chất lượng BCTC và các nhân tố ảnh hưởng là một trong những chủ đề được rất nhiều nhà nghiên cứu của nhiều quốc gia trên thế giới đặc biệt quan tâm Vì vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này Mặt khác, cùng trong một quốc gia cũng đã có nhiều nghiên cứu cùng về chất lượng BCTC nhưng họ đã tiếp cận nhiều cách khác nhau để đo lường nó Hầu như các công trình nghiên cứu này cũng sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng tiếp cận theo quy trình từ các nghiên cứu trước,
lý thuyết nền tảng và đặc điểm kinh tế xã hội của mỗi quốc gia để xây dựng mô hình và kiểm định mô hình Tuy nhiên, các nghiên cứu thường mang tính chất riêng lẻ và chủ yếu tập trung nhiều nhất vào các nhân tố thuộc quản trị công ty, mỗi nghiên cứu chỉ tập trung vào một nhóm nhân tố nào đó như quản trị công ty, đặc điểm công ty và có những công trình chỉ nghiên cứu khá ít nhân tố là 1, 2 nhân tố
Đối với thực trạng Việt Nam trong việc thực hiện các công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC, như tác giả đã tổng quan các công trình nghiên cứu đã thực hiện ở Việt Nam ở phần trên, tác giả có một số nhận xét như sau:
- Tại các quốc gia trên thế giới việc nghiên cứu các chủ đề liên quan đến BCTC được thực hiện sớm hơn so với Việt Nam, tuy nhiên, trong thời gian gần đây, các nhà nghiên cứu tại Việt Nam cũng đã quan tâm nhiều hơn và đã có những công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề này
Trang 12- Các nhà nghiên cứu cũng đã nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến BCTC Tuy nhiên, có nghiên cứu tập trung vào tính minh bạch của BCTC hoặc có nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc phân tích mức độ công bố BCTC và số lượng các nghiên cứu còn rất ít
Như vậy, có thể nói rằng, bên cạnh những mặt đã đạt được, tại Việt Nam các công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề này còn khá ít ỏi, các công trình nghiên cứu đã thực hiện chỉ dừng lại ở việc phân tích các nội dung cơ bản liên quan đến BCTC, chỉ có một vài nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến BCTC nhưng chỉ ở mức độ công bố thông tin, các nhân tố được phân tích, kiểm định chưa nhiều Các nghiên cứu chưa đi sâu vào chất lượng BCTC, bên cạnh đó, phần lớn các nghiên cứu này kết quả đánh giá BCTC và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đều thực hiện theo phương pháp khảo sát quan điểm nên chưa phản ảnh đúng thực trạng BCTC đã được lập và trình bày tại các công ty tại Việt Nam hiện nay, chỉ có một vài nghiên cứu trực tiếp trên BCTC và BCTN của các công ty nhưng cũng chỉ tiếp cận về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin hoặc tập trung vào tính minh bạch của thông tin tài chính
Trên thế giới, tuy đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC nói chung, chất lượng lợi nhuận nói riêng, tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu tập trung vào phân tích 1 nhóm nhân tố riêng biệt nào đó như QTCT hoặc đặc điểm công ty, chính sách chia cổ tức, chất lượng kiểm toán ảnh hưởng đến chất lượng BCTC , còn rất ít các nghiên cứu phân tích chung các nhóm nhân tố này trong một nghiên cứu, vì làm được như vậy, kết quả nghiên cứu tổng thể mới hữu ích hơn so với nghiên cứu riêng lẻ
Từ việc tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam, đồng thời qua việc phân tích những mặt đạt được và những hạn chế của các công trình này, tác giả nhận thấy cần có một công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam hiện nay Trong đó, chất lượng BCTC được đo lường dựa trên dữ liệu công bố trên BCTC (dữ liệu thứ cấp) do chính mỗi công ty lập và trình bày, và đo lường bằng nhiều phương pháp cùng lúc, số nhân tố xem xét phân tích với
số lượng nhiều hơn, để trên cơ sở đó có một kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng BCTC của các công ty niêm yết, đồng thời kết quả nghiên cứu này là thông tin tham khảo hữu ích
và quan trọng cho nhiều đối tượng có liên quan như cơ quan quản lý Nhà nước, nhà quản
Trang 13lý DN, KTV, ngân hàng, các nhà đầu tư và các đối tượng khác có liên quan trong bối cảnh
thực trạng chất lượng BCTC của các DN Việt Nam đáng lo ngại như hiện nay
CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Nội dung chính của chương này là tác giả phân tích các lý thuyết nền tảng có liên quan để tác giả có cơ sở kết hợp với nội dung trong chương 1 xây dựng mô hình nghiên cứu và phát triển các giả thuyết nghiên cứu, giúp thực hiện mục tiêu chính của luận án, ngoài ra, để giúp người đọc có thể tiếp cận dễ dàng nội của luận án, trong chương này, tác giả cũng đã giới thiệu một số khái niệm và thuật ngữ quan trọng
2.2 Lý thuyết nền tảng có liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng chất lượng BCTC
Như nội dung tác giả đã trình bày ở phần trên, có khá nhiều công trình trên thế giới nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC và kết quả của các nghiên cứu này cho tìm thấy có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC Tuy nhiên, kết quả của các nghiên cứu không giống nhau, có nhân tố trong nghiên cứu này không có tác động nhưng trong nghiên cứu khác lại có tác động, thêm vào đó cũng có trường hợp nhân tố tác động thuận chiều đến chất lượng BCTC ở nghiên cứu này nhưng lại có kết quả ngược chiều ở nghiên cứu khác Vì vậy, để có cơ sở cho việc tác giả phát triển giả thuyết nghiên cứu từ mô hình nghiên cứu trong luận án, tác giả thực hiện việc phân tích các lý thuyết nền tảng có liên quan, các lý thuyết đó là lý thuyết ủy nhiệm, lý thuyết phụ thuộc nguồn lực,
lý thuyết chi phí chính trị, lý thuyết tín hiệu, lý thuyết chi phí độc quyền và lý thuyết hợp đồng
2.3 Mô hình nghiên cứu
2.3.1 Mô hình nghiên cứu của luận án
Dựa vào các nghiên cứu trước đây có liên quan và kết quả của nghiên cứu định tính, tác giả đã xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC bao gồm biến phụ thuộc chất lượng BCTC và 23 biến độc lập (nhân tố) và chia làm 5 nhóm nhân tố, bao gồm: (1) Nhóm nhân tố liên quan cơ cấu sở hữu gồm quyền sở hữu vốn của nước ngoài, quyền sở hữu vốn của nhà nước, quyền sở hữu vốn của tổ chức, quyền sở hữu vốn của nhà quản lý và sự tập trung quyền sở hữu, (2) Nhóm nhân tố liên quan QTCT gồm