Vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế xã hội ở tỉnh nghệ an trong giai đoạn hiện nay

của Đảng thành sức mạnh vật chất của quần chúng để thực hiện thành công cácmục tiêu của công cuộc đổi mới.Công tác tuyên truyền ở tỉnh Nghệ An trong những năm qua đã đạt đượcnhiều thà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN THỊ MINH LÝ

VAI TRÒ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN

ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH

NGHỆ AN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành: LL & PPDH Bộ môn Chính trị

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Thiện

NGHỆ AN - 2015

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Vinh đã tổ chức đào tạo Thạc

sĩ Khoa học giáo dục, chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Bộ mônChính trị khóa 21 (2013 - 2015)

Tôi chân thành cảm ơn Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ An đã tạo mọi điềukiện thuận lợi để bản thân tham gia tốt khóa học

Thực hiện đề tài “Vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh

tế - xã hội ở tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay” , tôi xin bày tỏ lòng biết ơn

chân thành đến quý thầy cô giáo Khoa Giáo dục Chính trị của Trường Đại họcVinh và sự giúp đỡ của thầy giáo - Tiến sĩ Nguyễn Văn Thiện, người đã hướngdẫn tôi thực hiện đề tài khoa học này

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn độngviên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa học

Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tàikhoa học này nhưng không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Tác giả rấtmong nhận được sự nhận xét, góp ý của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp

Trân trọng cảm ơn!

Nghệ An, tháng 10 năm 2015

Tác giả

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa 1

Lời cảm ơn 2

Mục lục 3

MỞ ĐẦU ……… 4

NỘI DUNG ……… 10

Chương 1 Cơ sở lý luận của công tác tuyên truyền và vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội . 10

1.1 Khái niệm tuyên truyền và công tác tuyên truyền ……… 10

1.2 Vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội 33

Kết luận chương 1 ……… 49

Chương 2 Thực trạng công tác tuyên truyền phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở Nghệ An trong giai đoạn hiện nay 50 2.1 Một số đặc điểm tỉnh Nghệ An ảnh hưởng tới công tác tuyên truyền… 50

2.2 Việc phát huy vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở Nghệ An trong giai đoạn hiện nay ……… 64

Kết luận chương 2 ……… 88

Chương 3 Quan điểm và những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay ……… 89

3.1 Quan điểm cơ bản nhằm phát huy vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội 89

3.2 Những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở Nghệ An trong giai đoạn hiện nay 97

Kết luận chương 3 ……… 109

KẾT LUẬN ……… 110

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ………. 112

A MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công tác tư tưởng là một trong ba mặt trận của cuộc đấu tranh giai cấp, bao gồm: đấu tranh kinh tế, đấu tranh chính trị và đấu tranh tư tưởng, trong đó, đấu tranh tư tưởng luôn là cuộc đấu tranh mở màn, làm cơ sở, tiền đề cho đấu tranh

kinh tế và đấu tranh chính trị Bất kỳ giai cấp nào muốn giành được thắng lợitrong cuộc đấu tranh giai cấp, thì trước hết, giai cấp đó phải làm cho hệ tư tưởngcủa mình trở thành hệ tư tưởng thống trị xã hội Trong cách mạng xã hội chủnghĩa, công tác tư tưởng được coi là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng,bởi vì, để thực hiện một cuộc cách mạng trong hiện thực, thì trước hết, phải thựchiện một cuộc cách mạng trên lĩnh vực tư tưởng.

Trong suốt hành trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minhđã dành nhiều công sức, trí tuệ và sự quan tâm đến công tác tuyên truyền cáchmạng Người xem đó là công cụ quan trọng để tạo ra lực lượng mới hùng mạnhcho cách mạng Người luôn chăm lo đến công tác tư tưởng và là một mẫu mực

trong hoạt động công tác tư tưởng, tuyên truyền Người căn dặn: “Lãnh đạo quan trọng nhất là lãnh đạo tư tưởng, phải hiểu tư tưởng của mỗi cán bộ để giúp đỡ thiết thực trong công tác; vì tư tưởng thông suốt thì làm tốt, tư tưởng nhùng nhằng thì không làm được việc” [17, tr.466]

Hiện nay, ở nước ta, trên mặt trận tư tưởng lý luận đã xuất hiện những thế lựcchống đối quyết liệt chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Những tàn dư

tư tưởng phong kiến và tư tưởng tiểu tư sản, hệ tư tưởng tư sản, chủ nghĩa chốngcộng công khai và chủ nghĩa cơ hội, hữu khuynh, xét lại đang tấn công toàn diện

và mạnh mẽ vào hệ tư tưởng Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhân tố chủyếu tạo nên bản chất cách mạng và khoa học của Đảng và Nhà nước ta Đặc biệtnguy hiểm, chiến lược "Diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực chính trị tư tưởng đượcchủ nghĩa đế quốc và các lực lượng thù địch thúc đẩy đang chuyển biến thành quátrình "tự diễn biến" về tư tưởng từ bên trong nội bộ ta, nếu chúng ta suy giảm khảnăng đề kháng, lơi là, mất cảnh giác trên lĩnh vực công tác tư tưởng

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, để đảm bảo cho đường lối, chính sách,không bị chệch hướng, thì công tác tuyên truyền đóng vai trò quyết định Bởiđiều đó mới tạo được sự đồng thuận xã hội, góp phần biến chủ trương, đường lối

của Đảng thành sức mạnh vật chất của quần chúng để thực hiện thành công cácmục tiêu của công cuộc đổi mới.

Công tác tuyên truyền ở tỉnh Nghệ An trong những năm qua đã đạt đượcnhiều thành tích đáng kể, tuy nhiên, vẫn chưa thực sự trở thành động lực cho

sự phát triển, mà còn bộc lộ một số bất cập cả về nội dung và phương pháp,chưa đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đạihóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chưa chuyển tảiđược hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước vào đời sống Vì vậy, việc phát huy vai trò của công tác tuyên truyềncủa Đảng vừa là yêu cầu bức thiết trước mắt, vừa có tính cơ bản và lâu dài,nhằm góp phần phục vụ đắc lực cho việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnhtrong thời kỳ mới

Công tác tuyên truyền là một đề tài lớn, được nhiều cơ quan nghiên cứu,nhiều nhà khoa học, nhiều lãnh đạo đảng và nhà nước quan tâm, cho nên, đã córất nhiều công trình nghiên cứu về đề tài này Trong đó, có những bài viết củacác nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước về công tác tuyên truyền, vận động cáchmạng, về công tác tư tưởng, công tác tuyên giáo, những công trình của các nhàkhoa học về công tác tuyên truyền với tính chất là một chuyên ngành riêngcũng như đặt chung trong chỉnh thể công tác tư tưởng của Đảng Các côngtrình này đã cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn công tác tư tưởng trong từng thời

kỳ cách mạng; đã khái quát và phân tích về vai trò công tác tuyên truyền đối với sựlãnh đạo của Đảng Nhiều công trình trong đó có giá trị như những tài liệu hướngdẫn nghiệp vụ cho công tác tuyên truyền Nhiều công trình là sự tổng kết và địnhhướng nhiệm vụ cho công tác tuyên truyền trong từng thời kỳ cách mạng Có thể

kể ra một số công trình tiêu biểu như:

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước "Đổi mới và phát triển ở Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiễn" (2003), mã số ĐTĐL-2003/18, do Giáo

sư - Tiến sĩ Nguyễn Phú Trọng làm chủ nhiệm đã tổng kết thực tiễn một số lĩnh

vực chủ yếu qua 20 năm đổi mới, góp phần làm sáng tỏ hơn và bổ sung pháttriển đường lối đổi mới ở Việt Nam Về vấn đề nâng cao năng lực và sức chiếnđấu của Đảng, đề tài khẳng định: Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ ChíMinh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng.

Nghiên cứu những cơ sở lý luận của công tác tư tưởng, công tác tuyêntruyền, nêu ra những định hướng lớn của công tác tư tưởng trong từng thời kỳ

cách mạng có các tác phẩm: "Một số vấn đề về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam" (2010) do PGS TS Đào Duy Quát chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản; cuốn "Đổi mới công tác tư tưởng, lý luận phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" (2010), do TS Phạm Tất Thắng chủ biên, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật xuất bản; cuốn “Công tác tư tưởng trong thời

kỳ mới” (2015) do Đào Duy Tùng biên soạn, Nxb Chính trị quốc gia xuất bản.

Những công trình, tác phẩm trên đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thựctiễn của công tác tư tưởng nói chung, trong đó có công tác tuyên truyền, đồngthời định hướng cho công tác tuyên truyền trong giai đoạn đổi mới hiện nay

Nhiều công trình nghiên cứu đã đi sâu phân tích về những vấn đề nghiệp

vụ công tác tuyên truyền, trong đó, giới thiệu những vấn đề cụ thể như đốitượng, bản chất, hình thái, mục đích, chức năng, nhiệm vụ, nội dung, phương

pháp… của công tác tư tưởng, như: "Học tập phương pháp tuyên truyền cách mạng Hồ Chí Minh" (2006), của TS Hoàng Quốc Bảo, Nxb Chính trị quốc gia xuất bản; "Những nguyên lý công tác tư tưởng” (2008), do Học viện Báo chí và

Tuyên truyền biên soạn, PGS-TS Lương Khắc Hiếu chủ biên, Nxb.Chính trị

Quốc gia xuất bản; "Nâng cao công tác tư tưởng ở cơ sở" (2010), do TS Ngô Huy Tiếp viết, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản; “Nghiên cứu lý luận phục vụ công tác tuyên giáo” (2012), do TS Đỗ Khánh Tặng viết, Nxb Chính trị

Quốc gia - Sự thật xuất bản Những tác phẩm trên đã đi sâu phân tích, hướngdẫn những vấn đề cụ thể về nội dung, phương pháp của công tác tuyên truyền, làtài liệu rất bổ ích cho những người làm công tác tuyên truyền hiện nay

Ở cấp tỉnh có công trình "Đổi mới phương thức quán triệt và tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng ở xã, phường, thị trấn qua thực tiễn tỉnh Nghệ An" (2007), do Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ An biên soạn, Nxb Chính trị

quốc gia xuất bản Công trình này được thực hiện trên cơ sở thực tiễn côngtác tuyên truyền nghị quyết ở tỉnh Nghệ An, nhằm giải quyết những hạn chếcông tác tuyên truyền, quán triệt nghị quyết ở Nghệ An

Tháng 10 năm 2008, Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức hội thảo khoa

học - thực tiễn về chủ đề: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng trong giai đoạn hiện nay” và xuất bản kỷ yếu tập hợp 49 bài tham luận của các

nhà khoa học, nhà quản lý lãnh đạo Các tác giả đã đề cập đến nhiều khía cạnhcủa công tác tư tưởng cả về lý luận và thực tiễn, chỉ ra những kết quả, hạn chế

và đề xuất những giải pháp sắc sảo, khả thi để đưa công tác tư tưởng, trong đó

có công tác tuyên truyền hiệu quả hơn trong giai đoạn hiện nay

Những công trình khoa học trên đã đề cập, phân tích sâu về công tác tưtưởng, công tác tuyên truyền, về cơ sở lý luận của công tác tuyên truyền, các

kỹ năng công tác tuyên truyền; về cách vận dụng công tác tuyên truyền để đạtđược những mục đích về chính trị cũng như kinh tế, xã hội, đối ngoại Tuynhiên, nghiên cứu về vị trí, vai trò của công tác tuyên truyền trong mối quan hệvới sự phát triển kinh tế - xã hội tại một địa phương có tính đặc thù như Nghệ

An thì chưa được tác giả nào thực hiện Những công trình khoa học trên tạođiều kiện thuận lợi cho tác giả thực hiện nghiên cứu của mình

Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn vấn đề: “Vai trò công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn công tác tuyên truyền đối với sự pháttriển kinh tế - xã hội, đề xuất các giải pháp nhằm phát huy hiệu quả vai trò củacông tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác tuyên truyền đối với sựphát triển kinh tế - xã hội

Tìm hiểu thực trạng công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nghệ An

Đề xuất những giải pháp phát huy một cách hiệu quả vai trò của công táctuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực trạng công tác tuyên truyền đốivới sự phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới hiện nay, cụ thể tại địabàn tỉnh Nghệ An

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Công tác tuyên truyền có phạm vi nghiên cứu rất rộng, trong khuôn khổ

đề tài luận văn thạc sỹ này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu về vai trò của côngtác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Nghệ An và nhữnggiải pháp nhằm phát huy vai trò đó trong giai đoạn hiện nay Phạm vi thời giannghiên cứu là từ 2011 đến 2015

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm đường lối, chínhsách của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng, công tác tuyên truyền,luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phân tích và tổng hợp;quy nạp - diễn dịch, lịch sử và lôgíc, thống kê, nghiên cứu tài liệu v.v

6 Giả thuyết khoa học

Trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước và xây dựng Nghệ An thànhmột tỉnh khá trong toàn miền Bắc, thì nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế -xã hội Việc phát huy được vai trò của công tác tuyên truyền sẽ góp phần phát

triển kinh tế - xã hội một cách bền vững Ở một mức độ nhất định, luận văn đưa

ra những luận chứng khoa học cho việc phát huy vai trò công tác tuyên truyềnđối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở Nghệ An trong giai đoạn hiện nay Vìvậy, nếu những giải pháp cơ bản trong luận văn này được áp dụng trong thựctiễn thì sẽ góp phần hiệu quả vào việc tạo ra môi trường tư tưởng ổn định, sựđồng thuận xã hội cho việc thực hiện các nhiệm vụ và mục tiêu trên

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm

3 chương, 6 tiết

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN

VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1.1 Công tác tuyên truyền

1.1.1 Khái niệm tuyên truyền và công tác tuyên truyền

1.1.1.1 Khái niệm tuyên truyền

Tuyên truyền là khái niệm có nhiều định nghĩa khác nhau, nhưng phầnlớn các định nghĩa đều có những điểm chung nhất định

Theo Từ điển Tiếng Việt, “tuyên truyền” là “giải thích rộng rãi để thuyếtphục mọi người tán thành, ủng hộ, làm theo” [40, tr.1068]

Theo tiếng La tinh, tuyên truyền (propaganda) là truyền bá, truyền đạtmột quan điểm nào đó

Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa về tuyên truyền như sau: “Tuyên truyền

là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm Nếu không dạtmục tiêu đó thì tuyên truyền thất bại” [ 21, tr.162-163]

Theo TS Phạm Tất Thắng trong cuốn “Đổi mới công tác tư tưởng, lý luậnphục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, khái niệm Tuyên truyền đượcđịnh nghĩa như sau: “Tuyên truyền là các hoạt động nhằm tác động đến suynghĩ, tư tưởng của người khác và định hướng hành động của họ theo mộtkhuynh hướng nhất định Tuyên truyền là một hoạt động xã hội đặc biệt, nó baogồm các thành tố: chủ thể và khách thể (hay đối tượng), mục đích, nội dung,phương pháp, phương tiện, hình thức và hiệu quả tuyên truyền Tất cả các yếu

tố trên tác động qua lại lẫn nhau, quy định lẫn nhau và thống nhất biện chứngvới nhau trong một chỉnh thể và hình thành nên hệ thống hoạt động tuyêntruyền Hệ thống này với tư cách một chỉnh thể, cũng như các yếu tố cấu thành

nó chịu sự tác động và quy định của các nhân tố kinh tế, chính trị, văn hóa, hệ tưtưởng của một chế độ xã hội nhất định” [32, tr.30- 31]

Từ các định nghĩa trên, có thể khái quát những đặc điểm chung sau đây vềkhái niệm tuyên truyền:

(1) - Tuyên truyền là một hoạt động xã hội đặc biệt Tuyên truyền baogồm các hoạt động phổ biến, giải thích một tư tưởng, một chủ trương, một vấn

đề nào đó của chủ thể tuyên truyền với đối tượng tuyên truyền

(2) - Tuyên truyền nhằm tác động vào nhận thức, suy nghĩ, tư tưởng, tìnhcảm của đối tượng tuyên truyền để củng cố, định hướng hoặc làm thay đổi nhậnthức, tư tưởng, tình cảm hiện có của đối tượng tuyên truyền, qua đó, xây dựngthế giới quan nhất định ở đối tượng tuyên truyền phù hợp với lợi ích của chủ thểtuyên truyền.

(3) - Tuyên tuyền phải đạt tới hiệu quả là định hướng, kích thích, cổ vũ đốitượng hành động theo quan điểm, đường lối, mục đích của chủ thể tuyên truyền

1.1.1.2 Khái niệm công tác tuyên truyền

Trong các tài liệu nghiên cứu về công tác tuyên truyền, các tác giả thườngđịnh nghĩa dưới hai góc độ: công tác tuyên truyền nói chung và công tác tuyêntruyền của Đảng Cộng sản Việt Nam Tiêu biểu là hai cách định nghĩa như sau:

Về công tác tuyên truyền nói chung, TS Phạm Tất Thắng trong cuốn

“Đổi mới công tác tư tưởng, lý luận phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc” định nghĩa: Công tác tuyên truyền là khoa học và nghệ thuật tác động củachủ thể hệ tư tưởng đến các yếu tố và hoạt động của hệ thống tuyên truyền nhằmthay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng, hình thành ở đối tượng mộtkiểu thế giới quan, một kiểu ý thức xã hội, khơi dậy, cổ vũ tính tích cực xã hộicủa con người [32, tr.32]

Dưới góc độ là công tác tuyên truyền của Đảng Cộng sản Việt Nam, kháiniệm công tác tuyên truyền được định nghĩa như sau: Công tác tuyên truyền làmột hình thái, một bộ phận cấu thành của công tác tư tưởng, nhằm truyền bá hệ

tư tưởng và đường lối chiến lược, sách lược trong quần chúng, xây dựng choquần chúng thế giới quan phù hợp với lợi ích chủ thể hệ tư tưởng, hình thành vàcủng cố niềm tin, tập hợp và cổ vũ quần chúng hành động theo thế giới quan vàniềm tin đó [32, tr.31]

Trong đề tài này, công tác tuyên truyền được quan niệm dưới góc độ vừa

là một khoa học về chính trị, vừa là một hình thái của công tác tư tưởng, do chủthể thực hiện là Đảng Cộng sản Việt Nam Với cách nhìn nhận như vậy, khi xem

xét công tác tuyên truyền, cần phải đặt nó trong mối quan hệ với các khái niệmliên quan khác, là “tư tưởng”, “hệ tư tưởng” và “công tác tư tưởng”

Tư tưởng là một hiện tượng xã hội, sự hình thành và phát triển của nó do

thực tiễn lịch sử, xã hội quyết định Theo nghĩa rộng, tư tưởng là một hình tháicủa ý thức xã hội được hình thành một cách bền vững, sâu sắc trong tâm trí conngười, có tác dụng lôi cuốn mạnh mẽ, hướng dẫn hành động của con ngườitrong một thời gian tương đối dài Tư tưởng hướng hành động đến đích đã vạch

ra Theo nghĩa hẹp, tư tưởng là một hình thái cụ thể của ý thức xã hội, ý thức cánhân, phản ánh tính chất phong phú, đa dạng trong ý thức và định hướng hànhđộng của con người Nói đến tư tưởng, có thể là tư tưởng chung của cộng đồng,của một giai cấp hay của một bộ phận nhỏ của giai cấp Tư tưởng cũng có thể là

tư tưởng của cá nhân

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng thuộc phạm trù hình

thái ý thức xã hội, là sự phản ánh hiện thực trong ý thức, trong đầu óc conngười, là biểu hiện về măt ý thức, nhận thức của con người đối với thế giới xungquanh Bất cứ tư tưởng nào cũng đều do chế độ xã hội, điều kiện sinh hoạt vậtchất của con người quyết định Không thể tìm bản chất và nguồn gốc của tưtưởng trong bản chất tư tưởng, mà phải tìm trong điều kiện sinh hoạt vật chấtcủa xã hội, trong tồn tại xã hội mà tư tưởng phản ánh V.I Lênin coi tư tưởng làhình thức cao của nhận thức, là những mục tiêu, chương trình, kế hoạch nhằmtiếp tục quá trình nhận thức và cải tạo thế giới khách quan

Tư tưởng còn được hiểu là sự suy nghĩ, là quan điểm và ý nghĩ chung củacon người đối với thế giới tự nhiên và xã hội Tư tưởng tiến bộ, tư tưởng cáchmạng có tác động tích cực, thúc đẩy xã hội phát triển Tư tưởng lạc hậu, phảnđộng sẽ có tác động tiêu cực, kìm hãm sự phát triển của xã hội

Hệ tư tưởng là một bộ phận của ý thức xã hội, phản ánh xã hội một cách

gián tiếp, tự giác, qua đó, khái quát hoá thành những quan điểm, tư tưởng, lý

luận, lý thuyết, học thuyết Hệ tư tưởng phản ánh lợi ích và lập trường của giaicấp dưới hình thái lý luận

Khi xã hội loài người phân chia thành giai cấp, giữa các giai cấp đốikháng nhau về lợi ích căn bản cũng nảy sinh nhu cầu sản xuất ra hệ tư tưởngriêng để phản ánh, luận chứng cho địa vị và bảo vệ lợi ích giai cấp, chống lạigiai cấp đối kháng, do đó, lịch sử cũng bắt đầu quá trình đấu tranh trên lĩnh vực

ý thức hệ, từ đó đề ra nhu cầu sản xuất và truyền bá các hệ tư tưởng Công tác tưtưởng ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển, truyền bá hệ tư tưởng của giaicấp thống trị, biến hệ tư tưởng của giai cấp thống trị thành hệ tư tưởng chủ đạotrong đời sống tinh thần của xã hội

Công tác tư tưởng là hoạt động tác động trực tiếp đến đời sống tinh thần

của con người, làm tăng cường và định hướng năng lực phản ánh và năng lựcsáng tạo tích cực của ý thức xã hội, để thông qua đó tác động trở lại đối với tồntại xã hội Bản chất chân thực của tư tưởng, của ý thức xã hội chính là ở chỗ, nóchỉ có thể phản ánh tồn tại xã hội khi đồng thời cải tạo tồn tại xã hội đó mộtcách chủ động, tích cực, có định hướng, có mục đích Lịch sử đã nhiều lầnchứng tỏ rằng, tư tưởng, nhất là tư tưởng chính trị, có thể đi trước trạng thái hiện

có của xã hội và thậm chí thông qua hoạt động của con người để cải tạo nó chothích hợp với mục tiêu của mình

Hệ tư tưởng mang bản chất giai cấp, do đó, quá trình truyền bá hệ tưtưởng luôn luôn bị chi phối bởi quan điểm và lợi ích của giai cấp thống trị Cácquá trình tư tưởng do giai cấp thống trị thực hiện thường chi phối tất cả các lĩnhvực hoạt động liên quan đến toàn bộ ý thức xã hội: từ giáo dục phổ thông đếngiáo dục đại học, từ cung cấp thông tin đến giáo dục lý luận, từ sáng tác văn học

- nghệ thuật đến bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, định hướng giá trị tư tưởng; lốisống và nhân cách Tất cả các lĩnh vực đó đều liên quan đến hoạt động tư tưởngcủa giai cấp thống trị, song, chỉ có bộ phận nào gắn liền trực tiếp với hoạt động

ấy trên cơ sở hệ tư tưởng, phản ánh lợi ích giai cấp thống trị chủ đạo mới thuộc

về công tác tư tưởng Mọi chính đảng, nhà nước đều tiến hành công tác tưtưởng, coi đó là hoạt động quan trọng vào bậc nhất; sử dụng mọi thành quả trítuệ, văn hóa, mọi phát minh khoa học mới nhất, kể cả những thành tựu côngnghệ tiên tiến nhất để phục vụ công tác tư tưởng.

Các thuật ngữ “công tác tư tưởng, lý luận”, “công tác tư tưởng”, “công tác

lý luận” hầu như chưa được C Mác và Ph Ăngghen đề cập đến Tuy nhiên, cácông đã đưa ra những luận điểm nổi tiếng liên quan trực tiếp đến công tác tưtưởng, lý luận, đến nội dung và đặc biệt là vai trò, ý nghĩa của nó, nhất là trongviệc giác ngộ, truyền bá tư tưởng, lý tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủnghĩa cho giai cấp công nhân C Mác khẳng định: Lý luận cũng sẽ trở thành lựclượng vật chất một khi nó thâm nhập vào quần chúng Ph Ăngghen còn cho

rằng: “Chủ nghĩa cộng sản không phải là một học thuyết, mà là một cuộc vận động” [26, tr.399] Như vậy, theo các ông, để nội dung, ý nghĩa của sự tác động

tư tưởng, lý luận đó được thâm nhập vào quần chúng, những người làm cáchmạng phải tiến hành công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động, nghĩa là phải có

đủ cả chủ thể và khách thể của sự tuyên truyền, giáo dục, vận động

Phát triển học thuyết Mác trong thực tế phong trào cách mạng nước Nga,V.I Lênin đã đưa ra quan điểm về nội dung, ý nghĩa công tác tư tưởng, lý luận

một cách cách đầy đủ, toàn diện hơn Trong tác phẩm Làm gì?, V.I Lênin viết:

“Những nhà lý luận thảo những bản nghiên cứu về chính sách thuế, trong đó, họ

“kêu gọi”, chẳng hạn, đấu tranh đòi ký các hiệp ước buôn bán và đòi tự do buônbán; người tuyên truyền cũng viết như thế trên tạp chí, và người cổ động cũngnói như thế trong các cuộc diễn thuyết trước công chúng” [25, tr.85] Dựa theocách viết này của Lênin, nhiều người cho rằng, công tác tư tưởng bao gồm các

bộ phận hợp thành là: công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổđộng Công tác cổ động và công tác tuyên truyền là hai mảng công tác có nộidung khác nhau và có cách thức tiến hành khác nhau V.I Lê nin viết: “ ngườituyên truyền, nếu bàn về vấn đề thất nghiệp chẳng hạn thì phải giải thích bản

chất tư bản củ nghĩa của các cuộc khủng hoảng, vạch rõ những cái gì làm chocác cuộc khủng hoảng là không thể tránh khỏi trong xã hội hiện thực, vạch rõ sựcần thiết phải cải biến xã hội ấy thành xã hội xã hội chủ nghĩa, v.v Nói tóm lại,người tuyên truyền phải nói “nhiều ý” Cũng nói một vấn đề ấy, người cổ độngthì sẽ lấy một thí dụ nào nổi bật nhất và được thính giả biết rõ nhất, ví dụ nhưmột gia đình thất nghiệp bị chết đói, nạn ăn mày tăng lên, v.v rồi dựa vào sựviệc mà tất cả mọi người đều biết ấy, người cổ động sẽ đem hết sức ra làm cho

“quần chúng” có một ý niệm duy nhất: ý niệm về sự mâu thuẫn phi lý giữa sự tăng thêm của cải và sự tăng thêm nghèo khổ; người cổ động sẽ ra sức khêu gợi

sự bất bình, sự phẫn nộ của quần chúng đối với sự bất công rõ rệt ấy ” [24,tr.84-85] Theo luận điểm này, công tác tuyên truyền có chiều sâu hơn và để làmcông tác tuyên truyền, người đi tuyên truyền phải am hiểu vấn đề, nắm vững cơ

sở lý luận của vấn đề, có khả năng giải thích, thuyết minh, tranh luận và thuyếtphục Trong khi đó, người làm công tác cổ động lại phải là người nắm rõ thực

tế, có kinh nghiệm và có khả năng trình bày hấp dẫn, lôi cuốn người nghe Tuynhiên, để công tác tuyên truyền và cổ động được thực hiện tốt cần dựa trên nềntảng lý luận đúng đắn và được thực tiễn khẳng định tính đúng đắn ấy, đồng thời,giữa hai công tác này cũng có sự kết hợp lẫn nhau, trong tuyên truyền có cổđộng, trong cổ động có tuyên truyền, mới có thể phát huy cao nhất lợi thế củatừng hình thái

Từ những phân tích trên, có thể hiểu nội dung công tác tư tưởng như sau:Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảngnhằm xây dựng, xác lập, phát triển và hoàn thiện hệ tư tưởng, là quá trình phổbiến, truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, định hướng các giá trị, tạo niềmtin để thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng

Mục tiêu của công tác tư tưởng là hình thành và phát triển hệ tư tưởng,làm cho hệ tư tưởng đó chiếm vị trí thống trị trong xã hội Đối với một đảngcộng sản, mục tiêu của công tác tư tưởng là xác lập hệ tư tưởng xã hội chủ

nghĩa, hình thành niềm tin, định hướng giá trị xã hội mới để hướng mọi người

có hành động tích cực, sáng tạo, thực hiện thắng lợi lý tưởng xã hội chủ nghĩa.Công tác tư tưởng là hoạt động quan trọng hàng đầu của đảng cộng sản để hìnhthành và phát triển hệ tư tưởng, hình thành và phát triển cương lĩnh, đường lối,chính sách trong từng giai đoạn, truyền bá hệ tư tưởng, cương lĩnh, đường lối,chính sách nhằm xây dựng thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản, xâydựng niềm tin, tạo nên sự thống nhất trong Đảng và sự ủng hộ của xã hội

Ba bộ phận của công tác tư tưởng là công tác lý luận, công tác tuyêntruyền và công tác cổ động vừa có quan hệ chặt chẽ với nhau, vừa có tính độclập tương đối do yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của công tác tư tưởng đặt ra Đề tàinày sẽ đi sâu nghiên cứu về một trong bai bộ phận của công tác tư tưởng, đó làcông tác tuyên truyền

1.1.2 Đặc điểm của công tác tuyên truyền

Công tác tuyên truyền là một hoạt động đặc thù của công tác tư tưởng,

đối tượng tác động là tư tưởng con người, cho nên nó mang bản chất của côngtác tư tưởng, đồng thời, có những đặc điểm riêng Theo quan điểm của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng và công tác tư tưởng có những đặc điểm như sau:Thứ nhất, tư tưởng và công tác tư tưởng thường lạc hậu so với đời sống vật chấtxã hội, thực tiễn xã hội Thứ hai, tư tưởng và công tác tư tưởng có thể vượt trước

sự vận động, phát triển của đời sống xã hội, thực tiễn xã hội Thứ ba, tư tưởng

và công tác tư tưởng có tính kế thừa trong sự phát triển Thứ tư, tư tưởng vàcông tác tư tưởng có sự tác động qua lại với các lĩnh vực hoạt động tinh thầnkhác của xã hội như giáo dục, báo chí, văn hóa, văn nghệ, tôn giáo Trong sựtác động qua lại này, tư tưởng và công tác tư tưởng của giai cấp thống trị thườngchiếm ưu thế và chi phối các lĩnh vực hoạt động tinh thần khác của xã hội Thứnăm, tư tưởng và công tác tư tưởng có sự thác động trở lại tồn tại xã hội, đờisống vật chất - kinh tế Theo Ph Ăngghen: “Sự phát triển của chính trị, phápluật, triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật đều dựa trên cơ sở sự phát triển

kinh tế Nhưng tất cả chúng cũng có ảnh hưởng lẫn nhau và ảnh hưởng đến cơ

sở kinh tế Vấn đề hoàn toàn không phải là chỉ có hoàn cảnh kinh tế mới lànguyên nhân, chỉ có nó là tích cực, còn tất cả những cái còn lại đều chỉ là hậuquả thụ động” [28, tr.271]

Những đặc điểm nói trên là có tính quy luật và do đó, chúng luôn luôn tồntại và vận động trong tất cả các hình thái hệ tư tưởng cũng như các hình thái ýthức xã hội nói chung của lịch sử loài người, kể từ khi có sự phân chia giai cấpđến nay Việc nhận thức đầy đủ những đặc điểm có tính quy luật đó và vận dụngnhuần nhuyễn, sáng tạo vào thực tiễn công tác, hoạt động, nhất là công tác tuyêntruyền luôn là yêu cầu bắt buộc đối với những người làm công tác tư tưởng

Ngoài những đặc điểm chung bản chất của công tác tư tưởng, công táctuyên truyền của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay mang những đặc điểm riêngnhư sau:

Xét về nội dung hoạt động, công tác tuyên truyền của Đảng là hoạt động

phổ biến, giải thích một tư tưởng, một chủ trương, một quan điểm, chính sách,luật pháp cho đối tượng tuyên truyền, nhằm tác động vào nhận thức của đốitượng tuyên truyền, hình thành thế giới quan, qua đó, kích thích, cổ vũ đối tượnghành động theo quan điểm của chủ thể tuyên truyền

Đối tượng tác động của công tác tuyên truyền là ý thức và hành vi, là

nhận thức, thái độ và hành động của cá nhân, tập thể, tầng lớp, giai cấp trongxã hội Khách thể của công tác tuyên truyền có thể là một cá nhân, một nhómnhỏ hay nhóm lớn xã hội Họ có đặc điểm khác nhau về tư chất, thói quen,phong tục, tập quán, nên sẽ có thái độ khác nhau trước những nội dung tuyêntruyền Vì vậy, tác động của tuyên truyền cũng như hiệu quả của nó trước mỗikhách thể sẽ khác nhau theo sự chi phối của những quy luật tâm lý Khách thể

có tính độc lập tương đối với tác động của tuyên truyền Họ có thể chấp nhậnhoặc không chấp nhận yêu cầu tuyên truyền Điều này đòi hỏi chủ thể tuyên

truyền phải nắm chắc đặc điểm của từng khách thể trước khi lựa chọn hình thức

và phương pháp tác động

Công tác tuyên truyền là hoạt động có tính mục đích rõ rệt Đặc điểm này

đòi hỏi công tác tuyên truyền bao giờ cũng phải trả lời được các câu hỏi: Tuyêntruyền cho ai? Để làm gì? Phục vụ giai cấp nào? Hiệu quả đến đâu? Tính mụcđích còn quy định việc lựa chọn nội dung, hình thức và phương pháp của hoạtđộng tuyên truyền, sao cho khách thể tuyên truyền hiểu và làm theo yêu cầutuyên truyền

Về chủ thể công tác tuyên truyền, đó là các chính đảng, nhà nước, tổ chức

chính trị Ở Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ thể của công tác tuyêntruyền nói chung trong xã hội Việt Nam Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủnghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng của Đảng,cho nên, chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh chính là hệ tư tưởngthống trị của xã hội Việt Nam Một trong những nhiệm vụ lãnh đạo quan trọngnhất của Đảng chính là lãnh đạo về tư tưởng, là làm cho hệ tư tưởng Mác-xít trởthành hệ tư tưởng thống trị xã hội, được thấm nhuần và thực thi trong phạm vitoàn xã hội, chi phối mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội Việt Nam Như vậy, khinói đến công tác tư tưởng là nói đến công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản ViệtNam với những cấu trúc đặc thù của nó

Như vậy, công tác tuyên truyền mà Đề tài đề cập và nghiên cứu là công

tác tuyên truyền được tiến hành bởi chủ thể lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt

Nam, nó là một hình thái, một bộ phận cấu thành trong cấu trúc của công tác tưtưởng của Đảng

Dưới sự lãnh đạo của chủ thể tuyên truyền là Đảng Cộng sản Việt Nam,công tác tuyên truyền được tiến hành bởi nhiều lực lượng khác nhau trong hệthống chính trị Các lực lượng đó gồm: Hệ thống ban tuyên giáo cấp ủy các cấp

và của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội các cấp; hệthống các cơ quan thông tin đại chúng (báo, đài ), hệ thống các trung tâm văn

hóa – thông tin các cấp, lực lượng văn nghệ sĩ Trong đó, lực lượng chủ chốt làban tuyên giáo của cấp ủy các cấp với đội ngũ đông đảo các cán bộ tuyên giáo, báocáo viên của Đảng và tuyên truyền viên cơ sở Các lực lượng này phối hợp hoạtđộng với nhau và thống nhất dưới sự lãnh đạo toàn diện và nhất quán của Đảng.

1.1.3 Chức năng của công tác tuyên truyền

Chức năng công tác tuyên truyền mang tính khách quan và được quy địnhbởi hệ tư tưởng và mục đích công tác tuyên truyền Công tác tuyên truyền củaĐảng có các chức năng sau:

Chức năng thông tin: Đây là chức năng cơ bản, đầu tiên của công tác

tuyên truyền Tuyên truyền đem lại thông tin mới cho đối tượng nhằm thực hiệnmục đích là nâng cao nhận thức của đối tượng

Thực hiện chức năng này, tuyên truyền mang đến cho đối tượng nhữngthông tin chủ yếu về chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối,chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thông tin tình hình thời sự

Chức năng giáo dục tư tưởng: Đây là chức năng hết sức quan trọng của

công tác tuyên truyền Tuyên truyền thực hiện nhiệm vụ truyền bá, giáo dục hệ

tư tưởng, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước; nhiệm vụchính trị của đất nước và địa phương, làm cho mọi người hiểu sâu sắc, đồngthuận và quyết tâm thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương, chính sách

Chức năng giáo dục tư tưởng được thực hiện qua việc giáo dục lý luận vàhình thành tư duy lý luận; giáo dục chính trị tư tưởng và hình thành văn hóachính trị; giáo dục thế giới quan và hình thành thế giới quan khoa học; giáo dụclao động và hình thành thái độ lao động mới; giáo dục kinh tế, hình thành vănhóa kinh tế; giáo dục đạo đức và lối sống mới; giáo dục tinh thần cảnh giác cáchmạng và hình thành ở đối tượng tuyên truyền khả năng “đề kháng” trước các hệ

tư tưởng thù địch và âm mưu “diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa đế quốc

Tuyên truyền góp phần giải quyết vấn đề tư tưởng phát sinh trong nội bộĐảng, quần chúng nhân dân, đồng thời, định hướng thái độ, tư tưởng và tạo sựthống nhất về tư tưởng trong Đảng, trong nhân dân.

Chức năng tổ chức, cổ vũ hành động: Công tác tuyên truyền từ chỗ trang

bị nhận thức đúng đắn, góp phần vận động, thuyết phục quần chúng, tập hợp, tổchức họ tham gia vào xây dựng và bảo vệ chế độ

Chức năng tổ chức, cổ vũ hành động thể hiện thông qua việc hướng dẫntập hợp quần chúng tham gia vào các quá trình tư tưởng, tham gia vào giải quyếtnhiệm vụ chính trị, tham gia ủng hộ cái mới, cái tiến bộ, phê phán cái tiêu cực,lạc hậu trong đời sống xã hội Cổ vũ khích lệ quần chúng sáng tạo, tích cực, chủđộng tham gia các phong trào thi đua, tham gia các cuộc vận động cách mạngrộng lớn hoặc tham gia một hình thức tập hợp nào đó nhằm thực hiện nhữngnhiệm vụ chính trị đặt ra

Chức năng phê phán: Quá trình truyền bá hệ tư tưởng Mác - Lê nin,

đường lối, chính sách của Đảng phải tiến hành đồng thời với đấu tranh chốngcác quan điểm, tư tưởng đối lập, thù địch, những tàn dư tư tưởng lạc hậu, lỗithời của quá khứ, với cả những quan điểm lệch lạc và đối lập với hệ tư tưởngMác - Lênin

Thực hiện chức năng này, công tác tuyên truyền tập trung phê phán triệt

để, sâu sắc với thái độ khách quan trước mọi biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội, chủnghĩa xét lại và mọi trào lưu tư tưởng đối lập với hệ tư tưởng Mác-xít Đấu tranhkhông khoan nhượng với các học thuyết tư sản, ca ngợi một chiều chủ nghĩa tưbản hay bảo vệ chế độ tư bản chủ nghĩa, bôi nhọ, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận Chủ nghĩa xã hội hiện thực và phủ nhận sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với xã hội

Phê phán những tàn dư, ảnh hưởng của tư tưởng và hành vi lỗi thời, lạchậu còn rơi rớt trong xã hội, không còn phù hợp với thực tiễn hiện nay

Đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực trong xã hội, những biểu hiện lệchlạc, xa lạ, trái với quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước, trái với các giá trị đạo đức, văn hóa của dân tộc.

Đấu tranh chống mọi thủ đoạn, âm mưu “diễn biến hòa bình”, âm mưu lậtđổ chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng đang lãnh đạo nhân dân xây dựng

Các chức năng của công tác tuyên truyền đều quan trọng như nhau, mỗichức năng giữ một vai trò riêng, không thể thay thế được trong quá trình tuyêntruyền Bởi vậy, để đạt được hiệu quả tuyên truyền cao nhất, trong quá trình làmcông tác tuyên truyền, không được xem nhẹ bất cứ chức năng nào và phải biếtvận dụng đồng bộ, nhuần nhuyễn các chức năng để đạt hiệu quả tuyên truyềncao nhất

1.1.4 Nhiệm vụ của công tác tuyên truyền

Nhiệm vụ của công tác tuyên truyền do nhiệm vụ chính trị của cách mạngxã hội chủ nghĩa và mục đích tuyên truyền quy định Trong giai đoạn cách mạnghiện nay, nhiệm vụ chính trị trọng tâm đặt ra là thực hiện công cuộc đổi mới đấtnước, trong đó, lấy công nghiệp hóa, hiện đại hóa là trọng tâm, xây dựng Đảng

là then chốt, thì công tác tuyên truyền có những nhiệm vụ chủ yếu như sau:

Giải thích và nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân về quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Trong giai đoạn

hiện nay, công tác tuyên truyền phải làm cho các tầng lớp nhân dân hiểu sâu sắcnội dung của công cuộc đổi mới, của con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước, của việc tái cơ cấu nền kinh tế để đưa nước ta trở thành nước côngnghiệp theo hướng hiện đại, của việc xây dựng và chỉnh đốn Đảng

Truyền bá sâu rộng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và

những tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại, nhằm nâng cao nhận thức vàgóp phần hình thành nhân sinh quan, thế giới quan Mác - Lênin trong toàn xãhội Lênin nêu rõ, nhiệm vụ của công tác tuyên truyền và cổ động là làm cho tưtưởng xã hội chủ nghĩa và ý thức chính trị thấm sâu vào quần chúng vô sản

Giáo dục truyền thống, phẩm chất đạo đức cách mạng, xây dựng đời sống văn hóa mới và con người mới xã hội chủ nghĩa Tuyên truyền góp phần vào

nâng cao kiến thức về khoa học, công nghệ mới, tri thức mới của thời đại chonhân dân để họ tham gia tốt vào quá trình đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước Đẩy mạnh thông tin đối ngoại phục vụ tiến trình mở rộng và hợptác và giao lưu quốc tế

Hướng dẫn, cổ vũ quần chúng tích cực thực hiện đường lối, chính sách

của Đảng và pháp luật của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Phát hiện, cổ vũ nhữngđiển hình tiên tiến và cảnh báo trước dư luận xã hội những hiện tượng, khuynhhướng lạc hậu từ khi chúng còn phôi thai

Đấu tranh chống các quan điểm, tư tưởng sai trái với chủ chủ nghĩa Mác

- Lênin, đường lối, chính sách của Đảng; các luận điệu phản tuyên truyền củacác thế lực thù địch Đồng thời, đấu tranh không khoan nhượng với các hiệntượng tiêu cực xã hội; chống lại âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lựcthù địch trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Đấu tranh xóa bỏ chủ nghĩagiáo điều, chủ nghĩa kinh viện, đấu tranh chống chủ nghĩa xét lại đang muốn lái

sự nghiệp cách mạng của nước ta đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa Đấutranh chống những ảnh hưởng tiêu cực từ mặt trái cơ chế thị trường và các tiêucực xã hội khác

Trên cơ sở những nhiệm vụ chung, tùy theo từng địa phương, đơn vị,trong từng giai đoạn nhất định để xác định những nhiệm vụ cụ thể của công táctuyên truyền

1.1.5 Nguyên tắc của công tác tuyên truyền

1.1.5.1 Tính đảng, tính giai cấp

Tính đảng là nguyên tắc cơ bản nhất của công tác tư tưởng nói chung vàcông tác tuyên truyền nói riêng Thực chất tính đảng xuất phát từ bản chất tínhgiai cấp của hệ tư tưởng; là biểu hiện tập trung của tính giai cấp, có nghĩa là:

tính đảng là tính giai cấp, nhưng tính giai cấp ở trình độ triệt để nhất, sâu sắcnhất, tự giác nhất

Tuân thủ và đảm bảo nguyên tắc tính đảng là yêu cầu tất yếu trong bốicảnh cuộc đấu tranh tư tưởng trong nước và quốc tế vẫn đang diễn ra gay gắt vàphức tạp Đồng thời, nguyên tắc tính đảng còn là bài học kinh nghiệm rút ra từthực tiễn đấu tranh cách mạng của dân tộc và giai cấp vô sản trên thế giới Chỉkhi giữ vững nguyên tắc tính đảng, thì cách mạng mới có thể thành công

Nguyên tắc tính đảng và tính giai cấp trong công tác tuyên truyền biểuhiện ở những điểm sau:

Thứ nhất, phải đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân, luônxuất phát từ thế giới quan Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, từ quan điểm củaĐảng Cộng sản Việt Nam để phân tích, đánh giá, giải thích những vấn đề tưtưởng, chính trị diễn ra trong nước và trên thế giới Lênin yêu cầu người tuyêntruyền “mỗi khi đánh giá một sự biến phải trực tiếp và công khai đứng trên quanđiểm của một tập đoàn xã hội nhất định”, có nghĩa là phải công khai đứng trênlập trường của một giai cấp nhất định

Thứ hai, luôn quán triệt những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng, coi

-đó là cơ sở khoa học, là nội dung cốt lõi của công tác tuyên truyền Cùng vớicông tác lý luận, công tác cổ động, công tác tuyên truyền phải hướng vào việcphát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tuyên truyềnnhiệt thành cho sự thắng lợi của tư tưởng xã hội chủ nghĩa, đường lối, chínhsách của Đảng Mỗi hoạt động tuyên truyền phải hàm chứa nội dung tư tưởngchính trị của Đảng, thấm nhuần sâu sắc thế giới quan Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh

Tính đảng, tính giai cấp không chỉ biểu hiện trong mục đích và nội dungtuyên truyền, mà còn trong cả mặt tổ chức Điều này đòi hỏi công tác tuyêntruyền phải trở thành một bộ phận khăng khít trong công tác tư tưởng và trong

toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Đảng và do đó, phải đặt dưới sự lãnh đạo củaĐảng.

Đảng lãnh đạo chặt chẽ các tổ chức làm công tác tuyên truyền và các khâutrong hoạt động tuyên truyền Tất cả những người công tác trong lĩnh vực tuyêntruyền dù là đảng viên hay chưa đảng viên đều phải có “tinh thần phụ trách vôđiều kiện trước Đảng” như Lênin đã từng chỉ ra Bồi dưỡng lập trường tínhđảng, nâng cao bản lĩnh chính trị và sự nhạy bén về tư tưởng cần trở thành mộtnội dung quan trọng xuyên suốt toàn bộ quá trình đào tạo rèn luyện, xây dựngđội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm công tác tuyên truyền

1.1.5.2 Tính chiến đấu

Cùng với tính đảng và tính giai cấp, tính chiến đấu là nguyên tắc cơ bảnnhất của công tác tuyên truyền, là sức sống của công tác tuyên truyền Tínhchiến đấu gắn bó mật thiết với tính tư tưởng Do đó, toàn bộ hoạt động tuyêntruyền phải hướng vào việc truyền bá, cổ vũ cho thắng lợi của hệ tư tưởng xã hộichủ nghĩa, đường lối, chính sách của Đảng

Nguyên tắc tính chiến đấu đòi hỏi công tác tuyên truyền phải đấu tranhkhông khoan nhượng với các trào lưu tư tưởng thù địch, đi ngược lại với lợi íchcủa giai cấp, của dân tộc, dưới mọi biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội, giáo điều,những biểu hiện lệch lạc phát sinh trong quá trình tiếp thu, vận dụng quan điểm,đường lối của Đảng Công tác tuyên truyền phải góp phần đắc lực đấu tranhchống lại những tiêu cực xã hội, hình thành và định hướng dư luận xã hội vàoviệc lên án, bài trừ những tệ nạn tham nhũng, lãng phí, cửa quyền, vi phạmquyền làm chủ của nhân dân

Tính chiến đấu được biểu hiện ở những khía cạnh sau:

Thứ nhất, tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ ChíMinh và đường lối, chính sách của Đảng

Thứ hai, phải công khai bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh và quan điểm, đường lối của Đảng và kiên quyết đấu tranh với các quan

điểm sai trái, thù địch với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vàquan điểm, đường lối của Đảng

Thứ ba, phải phê phán có cơ sở khoa học những biểu hiện tiêu cực, những

tư tưởng lạc hậu, phản tiến bộ cản trở sự phát triển của xã hội, cản trở việc thựchiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

1.1.5.3 Tính phổ thông, đại chúng

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân thựchiện vì lợi ích của nhân dân, đối tượng công tác tuyên truyền hướng tới phải làđông đảo quần chúng nhân dân Chính vì vậy, công tác tuyên truyền phải mangtính phổ thông, đại chúng

Nguyên tắc tính phổ thông, đại chúng của công tác tuyên truyền bắtnguồn từ các quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vềvai trò của quần chúng nhân dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa và về côngtác tuyên truyền như một bộ phận của sự nghiệp đó

Nguyên tắc tính phổ thông, đại chúng có những biểu hiện như sau:

Thứ nhất, xác định đối tượng tuyên truyền, mục đích tuyên truyền, nhiệm

vụ, chức năng của công tác tuyên truyền phải hướng đến đại chúng, gắn với lợiích của quần chúng nhân dân

Thứ hai, nội dung tuyên truyền phải đáp ứng và xuất phát từ nhu cầu lợiích, nguyện vọng của nhân dân; phải kết hợp chặt chẽ giữa yêu cầu chủ quan củanhiệm vụ tuyên truyền đặt ra với lợi ích, nguyện vọng của người được tuyêntruyền Chủ đề trung tâm, cốt lõi của công tác tuyên truyền cách mạng là độc lậpdân tộc và chủ nghĩa xã hội - nhu cầu, lợi ích cơ bản của nhân dân lao động HồChí Minh trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” đã căn dặn cán bộ, đảng viênrằng: “Phải học cách nói của quần chúng Chớ nói như cách giảng sách Mỗi tưtưởng, mỗi câu nói, mỗi chữ viết, phải tỏ rõ cái tư tưởng và lòng ước ao củaquần chúng” [21, tr.306]

Thứ ba, phương pháp tuyên truyền phải mang tính phổ thông, phù hợp vớitrình độ, nguyện vọng, tâm tư, tình cảm của từng loại đối tương tuyên truyền, đểquần chúng dễ hiểu, dễ nhớ, để làm theo Hồ Chí Minh đã nói: “Người tuyêntruyền bao giờ cũng phải tự hỏi viết cho ai xem, nói cho ai nghe” [17, tr 523-524].

Thứ tư, hiệu quả tuyên truyền phải được đánh giá từ sự thay đổi nhậnthức, niềm tin đến hành động của mỗi người dân với tư cách là đối tượng củacông tác tuyên truyền

Thứ năm, tổ chức, hướng dẫn nhân dân tham gia vào công tác tuyêntruyền, thực hiện phương châm tuyên truyền của Đảng là “lấy quần chúng giáodục quần chúng” Nhân dân phải trở thành chủ thể sáng tạo của hoạt độngtuyên truyền

1.1.5.4 Tính chân thật

Nguyên tắc này có cơ sở sâu xa từ bản chất cách mạng và khoa học của hệ

tư tưởng mác - Lênin, quan điểm, đường lối của Đảng Bác Hồ từng yêu cầu cán

bộ, đảng viên khi nói và viết là: “Điều gì biết thì nói biết, không biết thì nóikhông biết, không nên nói ẩu” [18, tr.78], viết “… phải đúng sự thật Khôngđược bịa ra” [19, tr.559], “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói,

chớ viết” [20, tr.306], “Khi không có gì cần nói, không có gì cần viết, chớ nói,

chớ viết càn” [17, tr 302]

Biểu hiện của nguyên tắc tính chân thật:

Thứ nhất, tính chân thật của tuyên truyền đòi hỏi phải đảm bảo các quanđiểm lịch sử - cụ thể khi nhìn nhận, phân tích các hiện tượng và các quá trình xãhội diễn ra trong đời sống hiện thực Việc tuyên truyền phải phản ánh, phân tích,

lý giải một cách khách quan, biện chứng các hiện tượng và các quá trình thực tế

Sự thật, tính chân thật là sức mạnh lớn của tuyên truyền

Thứ hai, tính chân thật đòi hỏi tuyên truyền phải phản ánh một cách kháchquan cả những thành tựu và cả những khó khăn, thiếu sót còn mắc phải tronghoạt động thực tiễn, dũng cảm nêu ra những nguyên nhân của chúng và phương

pháp khắc phục Cần tránh khuynh hướng tô hồng và bôi đen cuộc sống trongtuyên truyền, vì đó đều là phản tuyên truyền, bởi sự thực sớm hay muộn cũng sẽđược phơi bày ra ánh sáng Tính chân thật cũng không cho phép thứ thái độ chủquan, một chiều, xuyên tạc, bôi nhọ lịch sử, dụng ý hạ thấp những giá trị, nhữngthành quả đã giành được trong quá khứ của Đảng và Nhân dân ta.

Thứ ba, tính chân thật yêu cầu công tác tuyên truyền phải được tiến hànhtrên cơ sở nguồn thông tin đầy đủ, kịp thời và khách quan, chính xác và phù hợpthực tế

1.1.5.5 Tính khoa học và thực tiễn

Tính khoa học và thực tiễn là một nguyên tắc cơ bản của công tác tuyêntruyền Đảm bảo tính khoa học và tính thực tiễn chính là việc hiện thực hóa mộtcách linh hoạt các vấn đề lý luận và thực tế tuyên truyền

Tính khoa học được biểu hiện như sau:

Thứ nhất, tuyên truyền mang tính khoa học là sự tuân thủ các quy luật vềquá trình truyền bá và lĩnh hội tư tưởng của đối tượng tuyên truyền, cũng nhưcác quy luật của quá trình chuyển hóa tri thức thành niềm tin và hành động củacon người Phải vận dụng linh hoạt các thành tưu khoa học trong hoạt độngtuyên truyền

Thứ hai, nội dung tuyên truyền phải có tính khoa học, toàn diện, thiếtthực, phục vụ nhiệm vụ chính trị Việc lựa chọn phương pháp , phương tiện,hình thức tuyên truyền phải phù hợp với khả năng, điều kiện của hệ thống làmcông tác tuyên truyền, mức độ hoàn thiện của các yếu tố trong hệ thống ấy, thựctrạng tình hình tư tưởng và trạng thái của ý thức xã hội, ý thức cá nhân; đồngthời, còn phải tính đến tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trong nước vàtrên thế giới

Thứ ba, phải tạo cơ sở để công tác tuyên truyền phải thường xuyên bámsát thực tiễn không ngừng biến đổi, sáng tạo nội dung mới phù hợp với thực tiễn

và với trình độ giá ngộ cũng như yêu cầu ngày càng cao về thông tin của đối

tượng, sáng tạo ra phương pháp và hình thức mới phù hợp với sự phát triển củaxã hội; nghiên cứu, kế thừa và phát triển những cách thức tuyên truyền mà dântộc ta đã tích lũy được qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, đặcbiệt là kinh nghiệm tuyên truyền của Đảng trong các thời kỳ cách mạng.

Tính thực tiễn biểu hiện như sau:

Thứ nhất, công tác tuyên truyền phải hướng vào giải quyết những vấn đề

mà thực tiễn đang đặt ra, phải làm rõ những vấn đề lý luận qua thực tiễn pháttriển đất nước, khái quát được những quy luật, hiện tượng, quá trình mới từ thựctiễn để bổ sung vào kho tàng lý luận; cổ vũ nhân dân đoàn kết, thống nhất xungquanh Đảng, tích cực hành động thực hiện những mục tiêu cách mạng V.I.Lênin đã chỉ rõ: Công tác tuyên truyền không trả lời được những vấn đề căn bảncủa cuộc sống thì không tiến lên được

Thứ hai, công tác tuyên truyền phải góp phần tổng kết thực tiễn cáchmạng và thực tiễn của hoạt động tuyên truyền để tuyên truyền ngày càng có tínhkhoa học, tính lý luận cao hơn

Thứ ba, tuyên truyền phải thống nhất được mục tiêu trước mắt và mụctiêu lâu dài của sự nghiệp cách mạng và của chính công tác tuyên truyền

Những nguyên tắc trên đòi hỏi người làm tuyên truyền luôn phải thấmnhuần và vận dụng linh hoạt, nhuần nhuyễn thì công tác tuyên truyền mới thực

sự đi đúng định hướng và mang lại hiệu quả

1.1.6 Nội dung của công tác tuyên truyền

Nội dung công tác tuyên truyền vô cùng đa dạng và phong phú, bao quáthết mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống chính trị, kinh tế, xã hội Nội dungcông tác tuyên truyền tùy thuộc vào nhiều yếu tố: mục đích, chủ thể, phạm vi,thời điểm tiến hành hoạt động tuyên truyền Với chủ thể công tác tuyên truyền làĐảng Cộng sản Việt Nam, công tác tuyên truyền có các nội dung cơ bản nhưsau: Tuyên truyền về Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; Tuyêntruyền nâng cao uy tín của Đảng Cộng sản Việt Nam, của Nhà nước Việt Nam

xã hội chủ nghĩa, tuyên truyền về tính ưu việt của xã hội xã hội chủ nghĩa màViệt Nam đang xây dựng; Tuyên truyền về các chủ trương, đường lối lãnh đạocủa Đảng cộng sản Việt Nam và về hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật đangđược thực thi của Nhà nước; Tuyên truyền có định hướng về tình hình thời sựtrong nước và quốc tế; Tuyên truyền nêu gương những điển hình tích cực trongđời sống kinh tế - chính trị - xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng Đảng; Tuyêntruyền có tính phê phán những biểu hiện tiêu cực trên các lĩnh vực kinh tế, chínhtrị, xã hội trong công cuộc xây dựng đất nước, xây dựng Đảng; Tuyên truyềnphản bác các tư tưởng thù địch, lạc hậu là lực cản cho sự phát triển đất nước vàcho việc xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh; Tuyên truyền về những thànhtựu mới trong xây dựng đất nước, xây dựng Đảng, những phát kiến, phát minhmới trong đời sống kinh tế - xã hội; Tuyên truyền về những giá trị đạo đức, vănhóa truyền thống và hiện đại mà con người mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam đanghướng tới

Đối với từng địa phương, với tính đặc thù của mình, ngoài những nộidung có tính phổ quát, mỗi địa phương có nội dung tuyên truyền riêng của mình,như các chủ trương, quy định của từng địa phương, những giá trị văn hóa bảnđịa, những thành tựu mà địa phương đó đã đạt được

1.1.7 Những hình thức của công tác tuyên truyền

Hình thức của công tác tuyên truyền là hình thức và phương pháp mà chủthể tuyên truyền sử dụng để truyền tải nội dung tuyên truyền, nhằm tác độngmột cách hiệu quả nhất đến đối tượng tuyên truyền là nhận thức của con người,

từ đó, đạt được mục đích là nâng cao nhận thức, củng cố và xây dựng niềm tin,cổ vũ mọi người suy nghĩ và hành động theo những yêu cầu cụ thể của nhiệm vụtuyên truyền đặt ra Tùy thuộc vào mục đích, đối tượng và nội dung tuyên truyền

mà chủ thể tuyên truyền có thể sử dụng một hình thức tuyên truyền nào đó hoặcphối hợp nhiều hình thức tuyên truyền cho một nội dung

Có các hình thức tuyên truyền cơ bản sau đây:

Tuyên truyền miệng

Là một hình thức đặc biệt của tuyên truyền mà phương thức chủ yếu đượctiến hành thông qua sự giao tiếp bằng lời nói trực tiếp giữa người nói (nhà tuyêntruyền) với người nghe (khách thể tuyên truyền) mà không có sự ngăn cách nào.Tuyên truyền miệng được thực hiện bởi đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viêncủa cấp ủy các cấp và của các cơ quan, đơn vị Tuyên truyền miệng có một lợithế lớn là tính hai chiều, trực tiếp, nên dễ truyền cảm, tạo niềm tin cho ngườinghe, đồng thời, sự trao đổi trong quá trình tuyên truyền khiến cho người tuyêntruyền dễ nắm bắt được nhu cầu, đặc điểm của đối tượng và đánh giá được hiệuquả, tác động của việc tuyên truyền đến đối tượng tuyên truyền Tuyên truyềnmiệng không hạn chế nội dung, cho nên, nó đặc biệt có lợi thế trong tuyêntruyền những nội dung có tính chất nội bộ, vì lý do nào đó mà không thể đưa lêncác phương tiện thông tin đại chúng mà chỉ có thể dùng tuyên truyền miệng đểgiải thích, vận động, tạo sự đồng thuận, thống nhất về dư luận xã hội Trongđiều kiện bùng nổ thông tin hiện nay, tuyên truyền miệng là kênh thông tinchính thống thông báo kịp thời, có định hướng những vấn đề thời sự quan trọngtrong nước, thế giới và tại địa phương

Tuyên truyền miệng có những thể loại khác nhau, mỗi thể loại đều có hảnăng đem đến cho người nghe những thông tin bổ ích, hấp dẫn, lôi cuốn bằng

những đặc trưng riêng Sau đây là một số thể loại đặc trưng: Nói chuyện thời sự;

giới thiệu nghị quyết; báo cáo chuyên đề; kể chuyện; thảo luận; hỏi đáp…

Tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng

Là loại hình tuyên truyền sử dụng các phương tiện truyền thông như sách,báo, tạp chí, phim ảnh, Internet… để chuyển tải nội dung tuyên truyền đến đốitượng Đối tượng của các phương tiện thông tin đại chúng là toàn thể côngchúng trong xã hội Loại hình tuyên truyền này có lợi thế là phạm vi đối tượngtiếp nhận thông tin rất rộng Ngày nay, loại hình này đang ngày càng trở nênquan trọng trong công tác tuyên truyền bởi sự tham gia của khoa học công nghệ,

nhất là công nghệ thông tin, Internet, khiến cho loại hình này có thêm một lợithế là tính tương tác và tính kịp thời, cập nhật rất cao.

Tuyên truyền trực quan

Là loại hình tuyên truyền sử dụng các phương pháp, hình thức, phươngtiện tác động trực tiếp đến các giác quan của khách thể tuyên truyền, giúp họ dễnhớ, dễ hiểu và hành động theo mục đích tuyên truyền Các loại hình tuyêntruyền trực quan phổ biến hiện nay là khẩu hiệu, biểu ngữ, tranh cổ đông, ảnhthời sự, bảng thi đua, áp phích, tờ rơi, phim ảnh, triển lãm… Ngày nay, trình độkhoa học công nghệ càng phát triển thì hình thức tuyên truyền này càng trở nênphong phú và hấp dẫn hơn

Tuyên truyền qua các hình thức văn hóa, văn nghệ

Là việc sử dụng các hình thức như bảo tàng, thư viện, triển lãm, nhà

truyền thông, văn học, âm nhạc, nhiếp ảnh, mỹ thuật, múa, sân khấu, điện ảnh,các hoạt động văn hóa, nghệ thuật quần chúng, lễ hội, các trò chơi giải trí… đểchuyển tải các nội dung tuyên truyền Tuyên truyền bằng văn hóa, văn nghệ làmcho nội dung tuyên truyền có sức hấp dẫn, cuốn hút, sinh động, dễ đi vào lòngngười Văn hóa, văn nghệ tác động đến công chúng bằng cái đẹp, thông qua cáiđẹp, tình cảm, lý trí làm thay đổi nhận thức và hành vi con người một cách tựnguyện Đối tượng của loại hình này là tất cả công chúng trong xã hội

Tuyên truyền qua mạng xã hội

Tuyên truyền qua mạng xã hội là việc sử dụng các trang mạng xã hội nhưFacebook, Youtube, Twitter, Google+, Zalo… để chuyển tải nội dung tuyêntruyền Mạng xã hội là một hình thức giao tiếp trực tuyến qua Internet mới xuấthiện trong thế kỷ XXI, nhưng có sức ảnh hưởng to lớn đến các loại hình thôngtin đại chúng khác Do tính tương tác của loại hình này rất lớn, cho nên thông tin

đi qua kênh này có tác động hết sức nhanh chóng và sâu sắc đến đối tượng tuyêntruyền Ngày nay, các phương tiện thông tin đại chúng khác như báo điện tử,truyền hình, phát thanh… cũng đều đã vận dụng mạng xã hội để mở rộng đối

tượng phục vụ của mình Bản thân mạng xã hội cũng là một kênh sản xuất vàlan truyền thông tin với tốc độ cực nhanh và phạm vi cực lớn với ảnh hưởng đốivới xã hội không hề nhỏ so với các loại hình thông tin khác, cho nên, hiện nay,các chủ thể tuyên truyền đều không thể bỏ qua loại hình thông tin này.

1.1.8 Hiệu quả công tác tuyên truyền

Hiệu quả công tác tuyên truyền được đánh giá bằng mức độ đạt được mụcđích tuyên truyền mà chủ thể tuyên truyền đã đặt ra trong quá trình thực hiệncông tác tuyên truyền ở một nội dung cụ thể, đối với một đối tượng cụ thể nào đó

Hiệu quả công tác tuyên truyền có thể đánh giá ngay trong thời điểm đangdiễn ra hoạt động tuyên truyền và lâu dài về sau, tùy thuộc vào quy mô, mức độ,hình thức và nội dung của công tác tuyên truyền Với hình thức tuyên truyềnmiệng, hiệu quả tuyên truyền có thể quan sát ngay được từ chính người báo cáoviên, tuy nhiên, đây chỉ là hiệu quả có tính nhất thời Đối với nội dung tuyêntruyền phức tạp như là lý luận, hay pháp luật thì cần có thời gian để đánh giáhiệu quả công tác tuyên truyền và hiệu quả của nó được đo bằng sự thấm nhuần

về hệ tư tưởng hay ý thức chấp hành pháp luật của đối tượng tuyên truyền

Để đánh giá hiệu quả công tác tuyên truyền, chủ thể làm công tác tuyêntruyền có thể dùng một số hình thức khác nhau, như điều tra xã hội học, nhưđánh giá qua kết quả thực tế của một chủ trương, chính sách, qua quan sát thái

độ của đối tượng tuyên truyền, qua sự ổn định của xã hội Nhìn chung, khó cócách đánh giá hiệu quả tuyên truyền một cách chính xác với những con số địnhlượng mà chủ yếu là bằng định tính

Trong định nghĩa của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tuyên truyền đã hàm chứa

sự đánh giá hiệu quả của nó: “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu,dân nhớ, dân theo, dân làm Nếu không đạt được mục đích đó, là tuyên truyềnthất bại” [21, tr.162]

1.2 Vai trò của công tác tuyên truyền đối với sự phát triển kinh tế

-xã hội

1.2.1 Vai trò cuả công tác tuyên truyền nói chung

1.2.1.1.Công tác tuyên truyền là phương tiện quan trọng trong việc gắn lý luận với thực tiễn, chỉ đạo thực tiễn

Lịch sử đã chứng minh rằng, mọi hoạt động thực tiễn có tính cách mạnglớn, mọi quá trình cách mạng hay mọi cuộc cách mạng có tính chất thực tiễn, cótính chất phong trào, muốn tiến triển nhanh chóng và mau giành được thắng lợitrọn vẹn, thì đều phải có tư tưởng, lý luận tiên phong so với thời kỳ đó soi sáng,dẫn dắt Không có tư tưởng, lý luận đúng đắn định hướng thì chúng sẽ tiến triểnchậm chạp, mò mẫm, lâu đi đến thắng lợi, thậm chí thất bại, hoặc khi đã giànhđược thắng lợi rồi, cũng không giữ được thắng lợi lâu dài mà trở nên thất bạihay liên tục tái thất bại V.I Lênin đã viết: “Không có lý luận thì xu hướng cáchmạng mất quyền tồn tại và sớm hay muộn, nhất định sẽ rơi vào tình trạng phásản về chính trị” [24, tr.468] Vì thế, bất kỳ cuộc cách mạng có tính thực tiễnnào cũng phải bắt đầu bằng công tác tuyên truyền

Mặt khác, thực tiễn cũng chính là cơ sở để kiểm nghiệm tính đúng đắn,khoa học của tư tưởng, lý luận Lý luận sẽ chỉ là lý luận suông nếu nó không gắnvới thực tiễn, không soi đường cho thực tiễn, không tạo ra những kết quả tíchcực trong thực tiễn Thực tiễn cũng chỉ có thể trở thành thực tiễn cách mạngsống động khi nó được soi sáng bởi tư tưởng lý luận tiên phong

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, thực tiễn luôn vận động, biến đổi, luôn luôn

tự vạch đường đi cho chính mình, song nếu không có tư tưởng, lý luận đúngđắn, khoa học soi đường, chỉ hướng thì sự vận động, biến đổi hay con đường tựvạch ra của thực tiễn dễ bị chệch hướng, tùy tiện, ít tính kế hoạch Theo nghĩa

đó, thực tiễn không chỉ là căn cứ, điểm xuất phát của tư tưởng, lý luận mà còn làphương tiện kiểm nghiệm và hiện thực hóa tư tưởng, lý luận đó

Tuy nhiên, con đường từ lý luận đến thực tiễn, đưa lý luận xâm nhập vàothực tiễn, gắn lý luận với thực tiễn và chỉ đạo thực tiễn bằng lý luận là một conđường đầy khó khăn trở ngại Bởi bất cứ một tư tưởng, lý luận tiến bộ, tiênphong nào khi mới ra đời cũng gặp phải những lực cản lớn từ sức ỳ của xã hội,

từ những hệ tư tưởng lạc hậu, tàn dư, từ lợi ích của giai cấp xã hội đang đượchưởng lợi từ hệ tư tưởng, quan niệm xã hội hiện thời Công tác tuyên truyềnchính là vũ khí, là phương tiện để phá vỡ, đập tan những lực cản đó Công táctuyên truyền tác động vào nhận thức xã hội, làm thay đổi tư tưởng, lý luận cũbằng tư tưởng, lý luận mới tiến bộ hơn, khoa học hơn Công tác tuyên truyềnđưa lý luận thâm nhập vào quần chúng, làm thay đổi nhận thức của quần chúng

và hướng dẫn, khích lệ, cổ động quần chúng hành động theo mục tiêu cáchmạng đề ra

Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, công tác tuyên truyền luôn có vai tròquan trọng đối với việc chỉ đạo thực tiễn, kể từ khi chưa giành được chính quyền

và thiết lập chế độ xã hội mới Kể từ thời kỳ vận động thành lập Đảng cho đếnthời kỳ đổi mới, công tác tuyên truyền luôn đi trước và đồng hành với mọinhiệm vụ của từng thời kỳ cách mạng

1.2.1.2 Đường lối của một chính đảng cầm quyền thông qua công tác tuyên truyền thâm nhập vào quần chúng tạo thành sức mạnh vật chất cải tạo hiện thực

Công tác tuyên truyền biến sức mạnh của lý luận thành sức mạnh vật chất,

nó là khâu chủ chốt trong quá trình đưa vũ khí lý luận thâm nhập vào quầnchúng, biến lý luận thành vũ khí của cách mạng Vì vậy, công tác tuyên truyềntrở thành một công tác cách mạng và là công tác cách mạng đầu tiên của bất kỳgiai cấp và tổ chức cách mạng nào C Mác đã đưa ra luận điểm rằng: Lý luậncũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng [34,

tr 580] V.I Lênin trong tác phẩm Làm gì đưa ra luận điểm: Không có lý luận

cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng; chỉ đảng nào có một lý

luận tiền phong dẫn đường thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiềnphong [31, tr.32 - 36].

Đảng cầm quyền là một bộ phận của hệ thống chính trị, nhưng lại là hạtnhân lãnh đạo của toàn bộ hệ thống chính trị Ở đây, vai trò lãnh đạo của đảngthể hiện ở những nội dung chủ yếu sau: Đảng đề ra cương lĩnh, chiến lược,đường lối, chủ trương phát triển mọi lĩnh vực đời sống xã hội, đồng thời, làngười lãnh đạo, chỉ đạo việc tổ chức thực hiện cương lĩnh, chiến lược, đườnglối, chủ trương đó Như vậy, bản thân việc đề ra cương lĩnh, chiến lược, đườnglối, chủ trương cũng đã bao hàm công tác tư tưởng, lý luận hay là kết quả tất yếucủa công tác tư tưởng, lý luận Bởi vì, nếu không có công tác tư tưởng, lý luậnthì không có sự thâm nhập, vận dụng hệ tưởng chính thống mà cốt yếu là chủnghĩa Mác - Lênin vào cương lĩnh, chiến lược, đường lối, chủ trương của đảngcũng như không có sự nghiên cứu, tổng kết lý luận và thực tiễn để phục vụ choviệc hoạch định cương lĩnh, chiến lược, đường lối, chủ trương đó

Mặt khác, đảng lãnh đạo xã hội chủ yếu thông qua nhà nước và các tổchức chính trị - xã hội Muốn vậy, cương lĩnh, chiến lược, đường lối, chủ trươngcủa đảng phải được nhà nước tiếp nhận, thể chế hóa bằng pháp luật và nhữngchính sách, kế hoạch cụ thể và được các tổ chức chính trị - xã hội nắm bắt, vậndụng để có nội dung và phương thức hoạt động thích hợp Nhưng nhà nước vàcác tổ chức chính trị - xã hội không phải là những thực tể trừu tượng, mà là dohoạt động của những cán bộ, đảng viên, đoàn viên tạo dựng nên Bởi vậy, họphải được trang bị bởi tư tưởng, lý luận của hệ tư tưởng chính thống, cũng nhưđược quán triệt, thấm nhuần những nội dung chính yếu của cương lĩnh, chiếnlược, đường lối, chủ trương của đảng Và như thế, họ mới trực tiếp hoặc giántiếp chế định ra pháp luật, chính sách, kế hoạch của nhà nước cũng như nộidung, phương thức hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội Chính vì vậy, họphải được trang bị tư tưởng, lý luận của hệ tư tưởng chính thống, cũng như đượcquán triệt, thấm nhuần những nội dung chính yếu của cương lĩnh, chiến lược,

đường lối, chủ trương của đảng Đồng thời, bản thân những chính sách, phápluât của nhà nước muốn trở thành hiện thực, được triển khai thực hiện có hiệuquả thì cũng cần được phổ biến, tuyên truyền, nghĩa là cũng cần sư trợ giúp củacông tác tư tưởng, lý luận, nhất là công tác tuyên truyền, cổ động.

Có thể nói, công tác tư tưởng, lý luận có vai trò quan trọng, thiết yếutrong việc tạo dựng, khơi nguồn “đầu vào” và “đầu ra” của những đường lối,chủ trương của Đảng Mặt khác, xét ở góc độ nào đó, bản thân công tác tưtưởng, công tác lý luận cũng là một mảng, một nội dung trọng yếu của nhữngđường lối, chủ trương đó Nói cách khác, công tác tư tưởng, lý luận, trong đó cócông tác tuyên truyền là một bộ phận cấu thành trong hệ thống tổ chức và hoạtđộng của Đảng, có chức năng tham mưu, đề xuất với Đảng những cơ sở dữ liệukhoa học về lý luận và thực tiễn để hoạch định đường lối, chủ trương, đồng thời

có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến những đường lối, chủ trương đó

1.2.2 Những chỉ tiêu cơ bản đánh giá sự phát triển kinh tế - xã hội

Tổng sản phẩm trong nước (GDP)

Tổng sản phẩm trong nước (GDP) là giá trị thị trường của tất cả các hànghoá và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra bởi các yếu tố sản xuất trong lãnh thổkinh tế của một nước trong một thời kỳ nhất định Tổng sản phẩm thu nhậptrong nước có thể được tính bằng các phương pháp:

Phương pháp sản xuất còn gọi là phương pháp giá trị gia tăng Theophương pháp này, GDP tổng hợp giá trị gia tăng của mọi doanh nghiệp trongnền kinh tế Giá trị gia tăng được tính bằng cách lấy giá trị tổng sản lượng trừ đigiá trị của tất cả các hàng hoá và dịch vụ mua ngoài đã được sử dụng hết trongquá trình sản xuất của doanh nghiệp

Phương pháp thu nhập đo lường GDP trên cơ sở thu nhập tạo ra trong quá

trình sản xuất hàng hoá chứ không phải là giá trị của bản thân hàng hoá, gồm có:thu nhập từ tiền công, tiền lương; tiền lãi nhận được từ cho doanh nghiệp vaytiền; tiền thuê đất đai, tài sản; lợi nhuận; thuế gián thu mà chính phủ nhận được

Phương pháp chi tiêu sử dụng các thông tin từ luồng chi tiêu để mua hànghoá và dịch vụ cuối cùng Vì tổng giá trị hàng hoá bán ra phải bằng tổng số tiềnđược chi ra để mua chúng, nên tổng chi tiêu để mua hàng hoá và dịch vụ cuốicùng phải bằng GDP GDP được tính bằng: Tổng của tổng các khoản chi tiêucủa các hộ gia đình về hàng hoá và dịch vụ; tổng đầu tư của khu vực tư nhân;chi tiêu của chính phủ về hàng hoá và dịch vụ; xuất khẩu ròng.

Tổng sản phẩm quốc dân (GNP) đo lường toàn bộ thu nhập hay giá trị sản

xuất mà các công dân của một quốc gia tạo ra trong một thời kỳ nhất định,không kể trong hay ngoài phạm vi lãnh thổ quốc gia GNP= GDP + thu nhậpròng nhận được từ nước ngoài

Các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế gồm có: Tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng

năm hay bình quân năm của một giai đoạn nhất định

Nhóm các chỉ tiêu phản ánh sự biến đổi về cơ cấu kinh tế - xã hội, bao

gồm: Chỉ số cơ cấu kinh tế theo ngành trong GDP; Chỉ số cơ cấu về hoạt độngngoại thương; Tỷ lệ dân cư sống trong khu vực thành thị trong tổng số dân; Tỷ

lệ lao động làm việc trong các ngành công nghịêp, nông nghiệp và dịch vụ…

Nhóm chỉ tiêu phản ánh chất lượng cuộc sống, bao gồm: Thu nhập bình

quân đầu người và tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người; Các chỉ số

về dinh dưỡng: số calo bình quân/ người/ năm; Các chỉ số về giáo dục: tỷ lệngười biết chữ, số năm đi học bình quân… Các chỉ số này phản ánh trình độphát triển giáo dục của một quốc gia và mức độ hưởng thụ dịch vụ giáo dục củadân cư

Các chỉ số về y tế: tỷ lệ trẻ em trong các độ tuổi, số bác sĩ trên một nghìn

dân… Các chỉ số này phản ánh trình độ phát triển y tế của một quốc gia và mức

độ hưởng thụ các dịch vụ y tế của dân cư

Các chỉ số phản ánh về công bằng xã hội và nghèo đói: Tỷ lệ nghèo đói và

khoảng cách nghèo đói; Chỉ tiêu phản ánh mức độ bình đẳng giới, chỉ số phản ánh

công bằng xã hội Ngoài ra, còn có các chỉ tiêu khác như các chỉ tiêu phản ánh sửdụng nước sạch hay các điều kiện về kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội khác…

Chỉ số phát triển con người (HDI): Chỉ số này được tổng hợp từ ba chỉ

số: thu nhập bình quân đầu người, mức độ phổ cập giáo dục, tuổi thọ trung bình.Như vậy HDI không chỉ phản ánh mức sống vật chất, mà còn đo lường cả mứcsống tinh thần của dân cư HDI đo lường chính xác hơn chất lượng cuộc sống

của dân cư

1.2.3 Mối quan hệ giữa công tác tuyên truyền và sự phát triển kinh tế

-xã hội

1.2.3.1 Tính quyết định của kinh tế - xã hội đối với công tác tuyên truyền

Giữa công tác tuyên truyền và kinh tế - xã hội có một mối liên hệ mậtthiết, gắn bó biện chứng với nhau, nó phản ánh mối quan hệ giữa lý luận và thựctiễn, có cơ sở nền tảng từ mối quan hệ giữa nhận thức, lý luận và thực tiễn, trong

đó, công tác tuyên truyền thuộc về lý luận và sự kinh tế - xã hội là thực tiễn

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định, quan điểm

về đời sống, về thực tiễn, phải là quan điểm thứ nhất và cơ bản của lý luận vềnhận thức Trước hết, giữa lý luận cũng như công tác lý luận và thực tiễn luôn

có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau Theo quan điểm duy vậtbiện chứng, nhận thức là một quá trình con người phản ánh một cách biện chứngthế giới khách quan trên cơ sở thực tiễn lịch sử - xã hội, đó là quá trình phản ánhhiện thực khách quan vào bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo và biệnchứng, là quá trình từ không biết đến biết, từ biết ít đến biết nhiều, từ nông đếndâu, từ không đầy đủ, không chính xác đến đầy đủ và chính xác hơn

C Mác và Ph Ăngghen cho rằng, vấn đề tìm hiểu xem tư duy của conngười có thể đạt tới chân lý khách quan hay không, hoàn toàn không phải là vấn

đề lý luận mà là một vấn đề của thực tiễn Chính trong thực tiễn mà con ngườiphải chứng minh chân lý Theo đó, thực tiễn là hoạt động vật chất có mục đíchmang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội Nói

cách khách, thực tiễn là phương thức đầu tiên, chủ yếu của mối quan hệ giữacon người và thế giới Thực tiễn có mối quan hệ biện chứng với hoạt động nhậnthức Trong mối quan hệ với nhận thức, vai trò thực tiễn được biểu hiện trướchết ở chỗ, thực tiễn là cơ sở, là động lực chủ yếu và trực tiếp của nhận thức.Ph.Ăngghen khẳng định, chính việc người ta biến đổi tự nhiên, chứ không phảichỉ một mình giới tự nhiên, với tính cách giới tự nhiên, là cơ sở chủ yếu nhất vàtrực tiếp của tư duy con người, và trí tuệ con người đã phát triển song song vớiviệc người ta cải biến tự nhiên Như vậy, con người quan hệ với thế giới khôngphải bắt đầu bằng lý luận mà bằng thực tiễn, chính từ trong quá trình hoạt độngthực tiễn cải tạo thế giới mà nhận thức của con người được hình thành và pháttriển Thông qua hoạt động thực tiễn, con người tác động vào thế giới và buộcthế giới phải bộc lộ ra những thuộc tính, những tính quy luật để con người nhậnthức chúng.

Tuy nhiên, lý luận hay công tác lý luận không chỉ có mối quan hệ giántiếp với thực tiễn, nghĩa là không chỉ thông qua nhận thức Công tác lý luậncũng như lý luận luôn luôn có mối quan hệ trực tiếp với thực tiễn, hiểu theonghĩa lý luận là sản phẩm của nhận thức và nhận thức là phương tiện để công tác

lý luận đạt được hiệu quả Tách rời thực tiễn cũng như những hoạt động thựctiễn sống động, công tác lý luận không những không có dữ liệu, tri thức sống đểkhái quát hóa thành lý luận, mà điều quan trọng là sẽ không kiểm chứng đượckết quả đúng hay sai trong sản phẩm của mình Những quan điểm, đường lốichính trị hay hệ thống tư tưởng, lý luận của Đảng Cộng sản - một trong nhữngkết quả của công tác nghiên cứu, tổng kết lý luận và thực tiễn - chỉ luôn trở nênđúng đắn khi chúng liên tục được bổ sung bằng những nghiên cứu, tổng kết thựctiễn và thường xuyên được thực tiễn kiểm nghiệm Nếu không thường xuyênxuất phát và căn cứ vào nhu cầu của thực tiễn, của chủ thể hoạt động thực tiễn làđông đảo quần chúng nhân dân thì quan điểm, lý luận chính trị của Đảng dễ bịđóng kín, dễ trở nên chủ quan, duy ý chí, và do đó, sẽ “phá hoại” thực tiễn, đingược lại nguyên vọng của chủ thể hoạt động thực tiễn lao động sản xuất

Trong mối quan hệ giữa công tác tư tưởng và thực tiễn, điều dễ nhận thấynhất là, công tác tư tưởng căn cứ vào nhu cầu của thực tiễn, cụ thể là nhu cầu,nguyện vọng của cán bộ, đảng viên và nhân dân để xác định xem mình sẽ tácđộng, tuyên truyền những nội dung gì cho thích hợp Một khi cố tình không căncứ và xuất phát từ nhu cầu của thực tiễn, nó sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn, khuônsáo, tức là vẫn đi tuyên truyền những điều đã cũ kỹ, thiếu sinh khí, và do đó, nócũng không có sự đổi mới về nội dung và hình thức, phương thức tiến hành.

Tóm lại, thoát ly thực tiễn, nhận thức sẽ thoát ly khỏi mảnh đất hiện thựcnuôi dưỡng nó phát triển, vì thế, không thể đem lại những tri thức sâu sắc, xácthực, đúng đắn về sự vật, sẽ không có khoa học, lý luận chân chính, cũng nhưkhông có sự tuyên truyền tư tưởng, lý luận sát đúng

Từ những phân tích trên, có thể thấy cơ sở lý luận của tính biện chứngtrong mối quan hệ giữa công tác tuyên truyền và sự phát triển kinh tế - xã hội.Thực tiễn cuộc sống, trình độ phát triển kinh tế - xã hội hay tồn tại xã hội nóichung là cái cốt vật chất của công tác tư tưởng, lý luận, trong đó công tác tuyêntruyền là một bộ phận Công tác tuyên truyền là hoạt động nhằm đưa lý luậnkhoa học vào thực tiễn, chuyển tải những chủ trương, đường lối, chính sách củaĐảng vào thực tiễn cuộc sống Trong quá trình đó, sự phát triển của kinh tế - xãhội có tính quyết định đối với công tác tuyên truyền, đó là sự quyết định của vậtchất đối với ý thức, của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội Theo đó, đặc điểm,trình độ và định hướng phát triển của kinh tế - xã hội quyết định nội dung vàhình thức thực hiện của công tác tuyên truyền

Nền kinh tế mà Việt Nam đang xây dựng là một nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa, tuy nhiên, xuất phát điểm của nó lại rất thấp và chịunhiều tác động tiêu cực từ điều kiện lịch sử Nó được xây dựng từ một nền kinh tếnông nghiệp lạc hậu mạnh mún, chịu sự tàn phá nặng nề của các cuộc chiến tranhkhốc liệt và trải qua một thời gian dài của cơ chế kế hoạch, tập trung, bao cấp.Việc đổi mới cơ chế kinh tế từ kế hoạch, tập trung, bao cấp sang kinh tế nhiều