vai trò giáo dục chủ nghĩa mác lê nin với việc định hướng các giá trị xã hội cho sinh viên học viện hành chính trong thời kỳ cnh hđh đất nước theo định hướng xhcn

Nó là học thuyế phát triển bởi vì nó nghiên cứu phát hiện ra những quy luật khách quan của sự phát triển xã hội loài người, đạc biệt là quy luật vận động của chủ nghĩa tư bản, đem lại nh

TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

DE TAI NGHIEN COU KHOA HOC

VAL TRO GIAO DUC CHU NGHIA MAC-LENIN VỚI VIỆC ĐỊNH HƯỚNG CÁC GIÁ TRỊ XÃ HỘI CHO SINH VIÊN HỌC VIỆN TÀI CHÍNH TRONG THỜI KỲ CNH, HDH ĐẤT NƯỚC

'THEO ĐỊNH HƯỚNG XHCN

Chủ nhiệm để tài : Nguyễn Văn Sửu

Nguyễn Văn Sanh

11171

Hà nội - 2003

MỤC LỤC

mở đầu

Chương I: Chủ nghĩa Mác - Lẻ nìn là hệ thống Lý luận khoa học và

cách mạng nhất trong thời đại ngày nay

1.1- Chủ nghĩa Mác - Lê nin là hệ thống lý luận khoa học

1.2- Chủ nghĩa Mác - Lê nin là một hệ thống lý luận tiến bộ nhất

1.3- Những giá trị bên vững của chủ nghĩa Mác - Lê nin

Chương 2: Giá trị xã hội Vai trò của chủ nghĩa Mác + Lé nin voi

việc định hướng va xây dựng các giá trị xã hội đúng đắn cho sinh

vién trong thoi ky CNH, HDH

sinh viên đưới sự tác động

Chương 3: Thực trạng nhận thúc về chủ nghĩa Mác - Lé nin cia

sinh viên Học viện Tài chính Những phương hướng và giải pháp

nhằm tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nìn cho sinh viên

3.2- Những phương hướng cơ bản cho giảng dạy và học tập chủ nghĩa

Mác-Lênin ở Học viện Tài chính

PHẦN MỞ ĐẦU

GaN be

1- Tính cấp thiết của đề tài :

Chủ nghĩa Mác-Lênin là nên tảng Tư tưởng, là kim chỉ nam cho con

đường cách mạng nước ta Giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nin cho sinh viên nói

chung, sinh viên Học viện tài chính nói riêng trong bói cảnh nên kinh tế thị trường, nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện dại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa có một ý nghĩa vô cùng to lớn Giáo dục chủ nghĩa Mác- Lê nìn không chỉ giúp cho sinh viên nhận thức được đúng dân con đường XHCN mà Đảng, Nhà nuớc và nhân dân ta đã lựa chọn, chủ nghĩa Mác -

Lé nin còn góp phần xây dựng các năng lực hoạt động thực tiễn, biệt, góp

phân định hướng và xây dựng các phẩm chat gid trị xã hội đúng dắn cho sinh

viên, Trong bối cảnh tình hình quốc tế điền ra những biến đổi sâu sắc hiện nay,

trong bồi cảnh của qúa trình toàn cầu hóa đang diễn ra trên mọi phương diện của

đời sông xã hội, hệ thống giá trị xã hội đang có những thay đổi sâu sắc Sự giao thoa và mâu thuẫn giữa các giá trị cũ và mới; giữa các giá trị truyền thống dân

tộc và ngoại lai thể hệ trẻ trong đó có sinh viên đứng trước những sự lựa chọn Trước tình hình đó, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nin để giúp sinh viên định hướng và có sự lựa chọn hệ giá trị đúng đắn là nhân tố quan trọng góp phần xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta Giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê nin trong Học viện Tài chính là yêu cầu tất yếu khách quan của sự

nghiệp đào tạo người cán bộ tài chính vừa có năng lực chuyên môn giỏi, vừa là

một nhân cách toàn diện đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của sự nghiệp CNH, HDH đất

nước theo định hướng XHCN

'Từ ý nghĩa to lớn của chủ nghĩa Mác - Lê nin đổi với cách mạng nước ta

ngày nay, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Vai rò giáo dục chủ nghĩa Mác -

Lé nin với việc định hướng các giá trị xã hội cho sinh viên Học viện Tài chính

trong thời kỳ CNH, HĐH đặt nước theo định hướng XHCN ”

2- Mục đích nghiên cứu éủa để tài / ¡¡⁄/

+ Khẳng định chủ nghĩa Mác - Lên nin là hệ thống lý luận khoa học,

bộ nhất, cách mạng nhất, chỉ ra những giá trị bên vững của hệ thống đó

+ Phân tích sự biến đổi của hệ thống giá trị ngày nay, từ đó định hướng

cho sinh viên lựa chọn những giá trị đúng dân

+ Chỉ ra thực trạng giảng dạy và học tập chủ nghĩa Mác - Lê nín ở Học viện Tài chính, Để xuất các kiên nghị và giải pháp nhằm nâng cao chât lượng đào tạo và học tập các môn học Mác - Lé nin

3- Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài với những mục dích trình bày trên, trong quá trình nghiên cứu chúng tôi dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng các phương pháp so sánh, phương pháp điều tra xã hội học

4- Giới ha Nghiên cứu:

+ Chủ nghĩa Mác - Lê nín là một kho tàng trí thức không lồ Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đưa ra một số giá trị của kho tàng trí thức đó để khẳng định tính bền vững, tính tiến bộ nhất của chủ nghĩa Mác-Lênin

+ Khi phân tích hệ thống giá trị, chúng tôi chủ yếu đi sâu phân tích các giá trị xã hội

+ Khi khảo sát thực trạng học tập các môn học Mác - Lẻ nin ở Học viện Tài chính, chúng tôi chỉ khảo sát các sinh viên năm thứ hai

+ Đề tài thực hiện trong năm học 2002 - 2003

BME or; Chương I NGHĨA MÁC LÊ NIN LÀ HỆ THỐNG LÝ LUẬN KHOA HỌC Ome VÀ CÁCH MANG NHẤT TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY ic > NHẤT x \

1.1- Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống lý luận khoa học

để cho con người thoát khỏi đói nghèo, tối tăm ngụ dốt, bị tha hoá về mọi mật,

để có được cuộc sống ấm no hạnh phúc tự do và làm chủ Nó là học thuyế

phát triển bởi vì nó nghiên cứu phát hiện ra những quy luật khách quan của sự phát triển xã hội loài người, đạc biệt là quy luật vận động của chủ nghĩa tư bản, đem lại những luận cứ khoa học cho việc chuyển từ xã hội tư bản lên xã hội chủ

nghĩa và xã hội cộng sản một hình thái kinh tế xã hội, một chế độ xã hội cao hơn

chủ nghĩa tư bản bằng con đường cách mạng

Có thể nói một cách khái quát chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết về sự

phóng và phát triển, nó có nội dung triệt để và toàn diện hơn tất cả các lý luận đã

có trong lịch sử Nó không những nêu ra mục tiêu đối tượng của sự giải phóng và

phát triển mà còn chỉ ra những lực lượng cách trạng nào có thể thực hiện được sự giải phóng và phát triển Điều đặc biệt quan trọng là nó chỉ ra những quy luật của sự giải phòng, và phát triển, đông thời nêu ra được những định hướng phương pháp luận cho việc tiến hành sự nghiệp to lớn do

Chủ nghĩa Mác-Lênin với ba bộ phận cấu thành là Triết học, Kinh tế, Chính

là mọt học thuyết có hệ thống lý luận và trị và Chủ nghĩa xã hội khoa họi

phương pháp luận rất chặt chẽ Những phát kiến của các nhà sáng lập ra chủ

nghĩa Mác-Lênin vẻ quan điểm duy vài lịch sử, lý luận về giá tị thặng dư, vẻ vai

ấp công nhân là những phát kiến có ý nghĩa vạch

trò và sứ mệnh lịch sử của giai

thời đại mở ra con đường dị lên của các quốc giá đân tộc v của cả nhân loại

Chủ nghĩa Mác-Lênin gắn võbên tiổi và sự nghiệp của

từ những năm bốn mươi của thế kỷ XVII, với tên tuổi của Lênin từ rÙÿ9g -

cuối của thể kỷ XIX Nó ra đời và phát triển từ yêu cầu giải phóng giai cấp vô

sản, nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức trên thế giới Nó kế thừa tất cả

những giá tị tư tưởng và văn hoá của nhân loại đã có từ trước Nó luôn gắn liền với thực tiên phong trào cách mạng, thực tiễn vận động của lịch sử, của sự phát

triển khoa học kỹ thuật, với cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận chống lại các học thuyết Tư sản, cũng như các loại chủ nghĩa cơ hội xét lại cải lương Nó cũng hoàn toàn xa la với chủ nghĩa giáo điều xơ cứng Nó là học thuyết về sự phát triển bao hầm cả sự phát triển của chính học thuyết của các òng: Tỉnh thần phê

phán và tự phê phán, tình thần phủ định biện chứng quán tr lệt trong toàn bộ học thuyết của các ông đời hỏi sự phát triển khỏng ngừng của lý luận Chủ nghĩa Mác-Lênin đã đem lại cho tất cả những người cách mạng và các đẳng cộng sản nên tắng tư tưởng vững chắc những điểm tựa lý luận - phương pháp luận cực kỳ quan trong để suy nghĩ độc lập và tìm tòi những giải pháp sing tạo khi giải quyết các vấn để lịch sử cụ thể mà cuộc đấu tranh cách mạng của mỏi nước và thời đại dat ra

Phép biện chứng duy vật, chủ nghĩa duy vật lịch sử, kinh tế - chính trị học, chi nghia cộng sản khoa: học, tức là toàn bộ học thuyết của Mác, trong bản chất khoa học của nó đã ưở thành định hướng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành

động của giải cấp vô sản các nước, là vũ khí lý luận vững chắc và sắc bén nhất

để những người cộng sản đấu tranh chống lại các học thuyết tư sản phản động

để cải tạo và xây dựng thế giới Bằng cách hoạt động tuyên truyền và tổ chức

rộng rãi, Mác - Ang ghen đã hướng phong trào công nhân đi đúng con dường

đấu tranh cách mạng nhằm tiến tới lật đổ chế độ áp bức bóc lột Những phát kiến xuất sắc của Mác trong lý luận đấu tranh chính trị, trong chiến lược và sách lược cách mạng đặc biệt học thuyết vẻ chuyên chính vỏ sản, về sứ mệnh lịch sử thế

giới của giai cấp vô sản, về lịch sử đoàn kết quốc tế giữa vô sản tất cả các nước.

ha-righia Mác -Lênin được thể hiện ở chỗ nó "giải đáp những từrtưởng tiên tiến của loài người đặt ra" soi sáng cả nhiệm vụ lịch sử

muồi của nhân loại, đó là nhiệm vụ giải phóng con người khỏi mọi ách

áp bức bóc lột, khỏi mọi sự tha hoá Có thể khẳng định rằng cho đến nay chủ

nghĩa Mác-Lênin vẫn là học thuyết khoa học duy nhất đáp ứng dược nhiệm vụ lịch sử mà chưa có một học thuyết nào có thé thay thé được Không chỉ những người Mác xít chân chính mà ngay cả một số học giả tứ sản cũng đã thừa nhận vai trò của Mác và học thuyết Mác Suc song của học thuyết Mác-Lênin trước

hết được thể hiện trong thực tiễn dời sông của xã hội hiện đại vì đời sông xã hội

vận động, phát triển trải qua biết bao nhiêu biến cố thăng trầm, quanh có khúc khuỷu, song vẫn khong di ra ngoài những quy luật phổ biến dã dược trình bày trong học thuyết Mác Tính khoa học chặt chẽ của chủ nghĩa Mác-Lênin được thể hiện rõ thông qua tính cách mạng, sáng tẠO, tiến bộ của nó

1.2- Chủ nghĩa Mác-Lênin là một hệ thống lý luận tiên bộ nhất

“Tính tiến bộ, cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin được thể hiện trước hết

trong triết học Mác-Lênin, Triết học Mác sau khi nắm bắt thời đại bằng tự tưởng

đã góp phần giải đáp những vấn đề mà tự tưởng tiến bộ của loài người đặt ra Đối

với Mác, triết học của ông không chỉ là "giải thích thế giới” mà "văn đề là cải tạo thế giới" Triết học Mác có thể thực hiện được vai trò như vậy vì đã làm cho triết

bọc nhân loại phát triển lên một trình độ mới, lịch sử triết học chuyển từ thời kỳ

cổ điển sang thời kỳ hiện đại

Cái mới về chất của triệt học Mác-Lênin nói một cách vain tat La ở ch

*“Triết học Mác là một chủ nghĩa duy vật triết học hoàn bị nó cung cấp cho loài người và nhất là cho giai cấp công nhân những công cu nhận thức vĩ dại” ' Sự thống nhất hữu cơ g1ữa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng đã làm cho triết học Mác-Lênin thực sự là lý luận khoa học và cách rạng Đặc biệt "Chủ nghĩa

duy vật lịch sử của Mác đã thành tựu vì đại nhất của tư tưởng khoa học Một lý

———————

' VỊ- Lênin toàn tập Nab tiến bộ, Matxacova 1980 tập 23 tr.54

luận khoa học hết sức hoàn chỉnh vầ/€hậVéhề

tiện vẫn ngự trị từ trước đến nay trong các quan niệm vẻ lịch sử chính:

đó chỉ cho ta thấy rằng do chỗ lực lượng sản xuất lớn lên, thì từ một hình thức đổ chức đời sống xã hội khác cao hơn : chẳng hạn chủ nghĩa tư bản đã nảy sinh ra như thế nào từ chế độ phong kiến"Ê

“Triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử đã là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho sự nghiên cứu kinh tế Đặc biệt là học thuyết giá

trị thàng dư, đã đưa lại cho ta chìa khoá để hiểu dược sự phát sinh, phát triển và

sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tư bản mà ngày nay nhiều nhà khoa học khong phải là Mác xít vẫn thừa nhận giá trị của nó vận dụng vào trong nghiên cứu của mình

Đến lượt mình, học thuyết giá trị thặng dư cùng với chủ nghĩa duy vật lịch

sử - hai phát hiện vĩ đại của Mác đã đưa sự phát triển của chú nghĩa xã hội không tưởng trở thành khoa học

Chúng ta đang sống trong thé giới đầy "nghịch lý” Nhận thức như thế được diễn đạt bằng cách này hay cách khác qua nhiều công trình nghiên cứu, ở tâm nhận thức lý luận cũng như nhận thức thông thường

Cuộc cách mạng khoa học là công nghệ diễn ra như vũ bão làm biến đổi

học không chi tin theo mà còn phổ biến điều thần bí nói như Ảng ghen trước day

là có thân linh Tới những năm năm mươi của thế kỷ XX chủ nghĩa xã hội hiện thực đã chỉnh phục được trái tỉm và khối óc của hàng triệu người trên toàn thế giơí vì nó chứng tỏ có thể giải quyết được các vấn để xã hội-nan giải mà chủ

nghĩa tư bản không thể giải quyết được Nhiều dân tộc còn ở trình độ lạc hậu vẻ

kinh tế nhưng sau khi thoát khỏi ách thuộc địa của chủ nghĩa thực dân cũng lựa

2 - Sách đã dân - tr.53

sở bản chủ nghĩa để đi lên chủ nghĩa xã hội Tính

nghĩa xã hội phần nào cũng được thừa nhận bởi những học thuyết

Thuyết hội tụ" là "Chủ nghĩa Mác

ve Cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội với sự suy sụp đổ chế dộ xã hoi

chủ nghĩa ở Liên xô và Đông sâu trước đây tạo ra sự biến đổi to lớn trong cục diện chính trị - xã hội của thế giới, gây nên ấn tượng mạnh nhất ở những năm cuối của thế kỷ XX Từ đó người ta nói về "tuổi thanh xuân” của chủ ngha tự bản

Và đây là nghịch lý lớn nhất của thể giới ngày nay “Trong những lời bình vẻ triết học Mác-Lênin, những "nghịch lý” như vậy thường dược nều thành những, căn cứ mà lại là những bảng chứng thực tế, sinh động để đi đến kết luận về sự

“lỗi thời" của triết học Mác-Lênin Sự tổn tại của những nghịch lý chỉ nói lên

tính biện chứng của thế giới vật chất nói chung và của đời sống, xã hội nói riêng Tinh biện chứng đó được thể hiện ưong triết học Khi Dê Nông và phái nguy biện trong triết học Hy lạp muốn lấy ngịch lý giữa vận động và đứng im để bác

bỏ vận động thì chính là đã đoán nhận ra tính biện chứng của vận động Khi Canto nêu lên những "An tỉ nô mi” chinh là đã mở bức màn biện chứng của thể giới cho việc tìm kiếm thành công ở Hệghen để đi đến phép biện chứng duy vật

ở triết học Mác

Khoa học và đời sống thực tiên đã xác nhận nhiều dự đoán thiên tài và những tư tưởng sâu sắc của Mác và Lenin Đó là tư tưởng của Mác về sự gân bó mật thiết giữa đời sống xã hội của con người với giới tự nhiên như với “than the

vô cơ" của nó, về vai trò của khoa học một khi nó "ở thành lực lượng sản xuất

woe

vat bien ching, nguti ta'moi’ Khoi Mat

sai lâm vẻ triết học, thậm chí "sa vào chỗ dị đoan ngư xuẩn nhẫt⁄

học" `, Chắc chắn rằng các nhà sáng lập chủ nghĩa duy vật biện chứng không nghĩ tới những "phản nguyên tử, phản vật thế" và biết bao phát hiện mới của

khoa học tự nhiên hiện đại Song dù những phát hiện khoa học lạ lùng thế nào: cũng không làm đảo lộn quan điểm triết học Mác-Lênin, bởi lẽ đói với triết học

duy vật biện chứng nhận thức của con người là một quá trình vô tận vì tự nhiên

là vô tận, và có một điều chắc chắn là những bí mật của tự nhiên mà khoa học phải khám phá cho dù là vật chất và do vật chất vận động sinh ra Như vậy, tỉnh thân duy vật biện chứng của triết học Mác-Lênin đã cổ vũ năng lực nhận thức của con người nói chung, tinh tin sang tạo của khoa học nói riêng

Tính tiên bộ cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin còn được thể hiện trong kinh tế chính uri Mac-Lénin Hoc thuyết kinh tế của Mác là một hệ thống lý luận tương đối hoàn chỉnh được xây dựng trên việc tiếp thu có phê phán những thành tựu khoa học kinh tế trước đây, nhất là kinh tế học tư bản cỏ điển của ADamxmit

va Dicacdd, Dua trên những thành tựu khoa học và thực tiên xã hội Mác đã vạch

ra bản chất sâu sắc của hàng loạt khái niệm kinh tế tư bản mà hiện nay những khái niệm ấy còn được sử dụng trong các học thuyết kinh tế tư sản hiện đại Bàng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, áp dụng phép trừu tượng hoá Mác đã vạch ra cơ sở lịch sử và bản chất bên trong của các khái niệm

mà các học giả tư sản trước đây chỉ cảm nhận bằng sự quan sát cảm tính “Trong

khoa học kinh tế, công lao của Mác thể hiện trên hai điểm chính :

Thứ nhất : Hệ thống hoá và chính xác hoá các luận điểm khoa học của các nhà kinh tế trước Mác

Thứ hai : Dựa trên sự vận động của chủ nghĩa tư bản đương thời bằng

phương pháp khoa học mới, Mác đã phát hiện ra quy luật gia trị thang du và từ

đó làm sáng tỏ hàng loạt những khái niệm khoa học kinh tế như lợi nhuận, địa

3 - Sách đã dẫn tr 508- T.20

tế, nhiều Nhà nước tư sản đã áp dụng nó đẻ xây dựng các chính sách của họ đạc

biệt là chính sách tiên tệ và tài chính

Sức sống mãnh liệt của chủ nghĩa Mác-Lênin thể hiện ở sự phát triển những quy luật kinh tế của chủ nghĩa tư bản đương, thời, những quy luật kinh tế đó vấn

có giá trị phổ biến cho thời đại của chúng ta

Tính cách mạng tiến bộ của kinh tế chính trị Mác-Lênin được thể hiện thông qua tính hệ thống của học thuyết giá trị - lao động, giá trị t ge dl Trong học thuyết giá trị - lao dong bao gồm nhiều lý luận lao động như hàng hoá, giá trị, giá cả, lao động sản xuất hàng hoá, tiền tệ, quy luật giá trị

“Trong học thuyết giá lao động, vấn đẻ lý luận hiện nay nhiêu người

wg hod Trude het, cain khẳng dịnh giá trị

"hoài nghỉ" "phủ nhận” là giá trị của

ng hoá, giá trị hàng phương pháp luận của Mác khi nghiên cứu phạm trù giá

hoá được tạo ra trong quá trình sản xuất, chứ khòng phải trong quá trình lưu thông Vậy lao động sản xuât mới tạo ra giá trị hàng hoá

Giá trị hàng hoá được Mác trình bày từ trừu tượng đến cụ thể, tức ông đã trình bày từ đơn giản trừu tượng, đến sự biển dạng của giá trị qua cơ chế thị trường, cạnh tranh cung cau

Hàng hoá có hai thuộc tính là giá trị sử dụng và giá trị, vì lao động sản xuât hàng hoá có tính chất hai mật : Lao động cụ thể và lao động trừu tượng Mác là

lä phát hiện ra tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá, nhờ đó đã

giải thích được một cách khoa liộc-

hàng hoá tư bản chủ nghĩa Mác đã khẳng định :"Tính

biểu hiện trong giá trị trao đổi" như ông đã viết trong Bộ tư bản — -::? “bế”

+ Nhiều lao động cụ thể của quá trình lao động sống và tạo ra giá trị sử dụng và chuyển dịch, bảo tồn giá trị của tư liệu sản xuất và hàng hoá mới

+ Nhờ lao động trừu tượng của quá trình lao động sống mìà tạo ra giá trị mới của hàng hoá (v+m)

Tiên cơ sở đó ông đã tiên đoán rằng :

+ Công nghiệp ngày càng phát triển thì việc sản xuất ra của cải vật chất tuỳ thuộc vào trình độ khoa học - kỹ thuật và việc ứng khoa học kỹ thuật vào sản xuất hơn là lao động trực tiếp sản xuất ra hàng hoá

+ Lao động ngày càng tách khỏi quá trình sản xuất trực tiếp, trở thành lao động phát mình, giám sát và điều khiển quá trình sản xuât

Khi nói đến lao động sản xuất hàng hoá Mác bao hàm cả lao động trí óc và lao động chân tay Nhưng để đo giá trị hàng hoá phải quy lao động phức tạp vẻ lào động giản đơn trung bình và trong thực tiên đã tự phát diễn ra việc đó Lao động quản lý, lao động Khoa học - Kỹ thuật là lao động phức tạp, là bội so cua lao động giản đơn, nên được trả thù lao cao hơn Nhưng nếu trí thức là người làm thuê thì dù được trả công cao, họ vẫn phải tạo ra một lượng giá trị cho nhà tư bản thuê họ Trong thời kỳ đầu của chủ nghìa tư bản nhiều nhà tư bản thường đồng thời là giám đốc, thậm chí còn là cán bộ Khoa học - Kỹ thuật nữa Những chức năng quản lý và Khoa học - Kỹ thuật ấy thuộc phạm trù lao động không thuộc phạm trù tư bản Vì thế, khi nghiên cứu quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, Mác

đã giả định chỉ xéU nhà tư bản với tư cách là nhân cách hoá của tư bản, là chủ sở

hữu của tư bản, còn các chức nàng khác "trừu tượng hoá" gạtra ngoài dối tượng nghiên cứu vì không đặc trưng cho quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Nếu như

nhà tư bản kiêm cả chức năng quản lý và khoa học - kỹ thuật thì trong thu nhập

của nhà tư bản sẽ bao gồm giá trị mới do lao động quản lý và Khoa học - Kỹ

thuật tạo ra cộng với giá trị thang dư chiếm doat khong phải trả công

10

cde Cong ty và Xí nghiệp tư bản hiện đại, chức năng quản

cho các nhà quản lý, nhưng các chủ sở hữu tư bản vẫn thu vẻ

“một khối lượng lợi nhuận khổng lồ

Chỉ cần xuất phát từ luận điểm vẻ tính chất hai mặt của lao động san xuat

hàng hoá cũng nhận thức được rằng tiến bộ Khoa học - Kỹ thuật làm cho lao

động cụ thể ngày càng hoàn thiện, thì năng suất lao động càng cao, càng làm ra được nhiều giá trị sử dụng với hao phí lao động trừu tượng ít hơn, do do càng làm giảm vai trò của lao động sống trong quá trình sản xuất trực tiếp và tang cường vai trò sáng tạo của lao động sỏng bên cạnh quá trình ấy với chức năng,

giám sát và điều khiển, Mác đã từng dự doán "theo đà phát triển của dai công

san xual”,

Sự ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật làm biến đổi vai trò và tính chât của lao động "lao động biểu hiện ra không phải chủ yếu là lao động được nhập vào

quá trình sản xuất mà chủ yếu là một loại lao động trong đó con người, trái lại là

người kiểm soát và điều khiển bản thân quá trình sản xuâtÉ

Từ nửa sau thế kỷ XX trong các nên kinh tế thị trường hiện tại đã xuất hiện thêm một yếu tổ đối tượng của sở hữu của nhân tố sản xuất dó tuệ” Đây là những thông tin có vai trò dac biệt quan trọng đôi với quá trình san xual của cải vật chất xã hội Những thông tin dy dược "mã hoá" thành dõi tượng của sở hữu

iải pháp công nghệ Văn đê trí tuệ

công nghiệp dưới dạng phát mình, sáng che,

3 Sách đã dẫn tập 46- tr.371

I

con người trở thành: một ếu:tố-gãifexulÉ-

đại đã làm cho các Công ty giờ dây liên kết chặt chế với

khoa học - sản xuất- dịch vụ gắn bó nhau như một chỉnh thể Sy gia tanig var

của yếu tố "trí tuệ" đã chia nền kinh tế các nước phát triển thành hai bộ phận cấu thành là sản xuất của cải vật chất và sản xuất của cải phí vật chất Từ đó bên cụnh phạm trù sở hữu tư liệu sản xuất đã xuất hiện phạm trù sở hữu “trí tuệ” Trong tường lai, địa vị của sở hữu trí tuệ ngày càng lớn và sẽ đến lúc quyền

sở hữu trí tuệ sẽ đóng vai trò quyết định A.Tôphlơ khẳng định trí thức "chuyển

mình biến thành phẩm chất quyền lực tối cao” Sẽ “thay đồi địa vị phụ thuộc vào

¡ trò cốt yếu của quyền lực”

tién bạc và bạo lực”, thành ra"

Người ta còn cho rang ” Trí tuệ - trí thức mới chính là nguồn lực trung tâm

trong nền kinh tế của "xã hội thông tin” tức là trở thành một thể phẩm toàn năng

tối hậu trong nền sản xuất hiện đại và chính trì thức chứ không phải lao động là nguồn gốc của giá trị

Dù có thể đồng ý là ngày nay có vấn đẻ sở hữu trí tuệ và do đó đã xuất hiện

sự cạnh tranh giành quyển khống chế trí tuệ Sự thực, ai sở hữu được nhiều trí tuệ thì người đó nắm được ưu thể trên thị trường Sự làm chủ những đôi tượng sở hữu chủ yếu là điều kiện tiên quyết cho sự làm chủ các quan hệ kinh tế Nhưng sở hữu trí tuệ cũng như sở hữu một nguồn tài nguyên Dù là tiền đề để tăng năng suất lao động và tạo ra lợi nhuận siêu ngạch chứ không phải tạo ra giá trị Giá ui hàng hoá xét đến cùng vẫn do lao động của người công nhân áo trắng hay áo xanh tạo ra, Như vậy giai cấp nào nắm được quyền sở hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội thì giai cấp đó vẫn nắm quyền chỉ phối về kinh tế, chính trị

và xã hội

Sự phân tích lý luận giá trị hàng hoá tất yếu phải phân tích lý luận về tiền

tệ, vì "tiền tệ là sự kết tỉnh chói lọi của giá trị

Qua việc phân tích sự phát triển của

ác hình thái giá trị, Mác đã vạch rõ

nguồn gốc, bản chất của tiên tệ, luận diểm “Tiên là hàng hoá đặc biệt" là chính xác khoa học và mang tính thực tiễn cao Luận giải về chức năng của tiền tệ,

điÐạt động của các hình thái tiền tệ: tiền vàng, tiền tín giấy bạc ngân hàng, tiền giấy Tuy nhiên ở thời Mác, ông :ểhưa:Biết đến các hình thức tiền tệ mới hiện nay tiền điện tử, thẻ tín dụng

Quy luật về số lượng tiền cân thiết cho lưu thông là một trong những bộ phận cấu thành quan trọng nhất trong lý luận tiền tệ Nghiên cứu học thuyết về

lã kế thừa, bổ xung quy luật lưu

số lượng tiên tệ mà Ricácdô đẻ xướng, Má

thông tiền tệ, nghiên cứu quy luật lưu thông tiền tệ trong điều kiện tiền tệ thực hiện năm chức năng và rút ra công thức hoàn chỉnh có thể nói như sau :

” tổng số tiên ấy sẽ bằng tổng số giá cả hàng hoá cần được thực hiện cộng với tổng số các khoản thanh toán đã bù trừ lẫn cho nhau và cuối cùng trừ di tổng số vòng quay trong đó cũng những đồng tiền ấy lần lượt khí thì làm chức

"6

năng phương tiện lưu thông, khi thì làm chức năng phương tiện thanh toán” Công thức này của Mi là hoàn chỉnh nhất mang tính khoa học và mang

tính thực tiễn cao, vì nó thể hiện vận dụng được ở tất cả các nước, mặc dù trình

độ phát triển kinh tế khác nhau

Có ý kiến nghỉ ngờ giá trị thực tiên của công thức diễn tả quy luật lưu thông tiền tệ của Mác cho rằng : Mác chỉ nghiên cứu quy luật lưu thông tiền vàng hoặc chỉ nghiên cứu quy luật lưu thông tiên tệ trong điều kiện các phương tiện thanh toán tín dụng tư bản chủ nghĩa mới phát triển, do đó công thức của Mác chỉ thích hợp với thời kỳ cận đại còn thời kỳ kinh tế thị trường phát triển như ngày nay thì nên áp dụng công thức của Ph Eit xơ và M phriđmen

Cần phải thấy rằng thời Mác sông nên kinh tế thị trường đã phát triển vượt biên giới quốc gia tín dụng ngân hàng, các phương tiện và hình thức thanh toán

ằng chuyển khoản, đã phát triển đến một mức độ nhật định Mác đã tiếp xúc

với thị trường tiền tệ với thị trường tài chính với các kỳ phiếu thương mại, ngân hang và công trái quốc gia Nghĩa là đã có dù các điều kiện về phát triển kinh

tế thị trường để Mác lấy làm cơ sở cho việc nghiên cứu quy luật lưu thông tiền tệ

® Sách đã dẫn tập 23 - tr.210

một cách hoàn hảo, chính xác:vàtÿ4mi:

tệ theo thứ tự : C.Mác, J.M Kêin, M Phriđmen, R lucát _ Nhưng cũng cần phải thấy một sự thật, trong lý thuyết tiền tệ của Mác ông

chưa đi sâu nghiên cứu các khối (tập hợp) tiên tệ, chưa đẻ cập sâu vấn để lạm

phát, chính sách tiền tệ, chính sách chống lạm phát, lý thuyết tín dụng tạo tiền

Bởi lẽ, ở thời kỳ của ông, nội dung các lý thuyết lạm phát, như lý thuyết tín dụng tạo tiền chưa phát triển như hiện nay

Từ học thuyết giá trị Mác đì đến học thuyết giá trị thang du Hoe thuyết

răng học thuyết giá

phán phủ định hoặc hoài nghỉ học thuyết giá trị thặng dư từ phương pháp nghiên

cứu đến luận điểm cụ thể đúng đắn

Việc khẳng định tính đúng dắn và tiến bộ của học thuyết này là việc làm cần thiết Chính Mác dã sử dụng phương pháp trừu tượng hoá khoa học dễ nghiên cứu kinh tế chính trị nói chung và giá tri thang dư rong xã hội tư bản nói riêng Có thể nói phương pháp này đòi hỏi không bắt nguồn từ những quy luật nội tại" những điều ngẫu nhiên”,"không bị sang một bên những tình huống

lầm lạc bởi những tình huống phụ, xa lạ với tiến trình sự thật và làm rồi loạn tiến trình ây”“ Đó là phương pháp loại bỏ khỏi quá trình nghiên cứu những cái đơn nhất, ngẫu nhiên, tạm thời hoặc gác lại những nhân tố nào đó để tập trung làm rõ bản chất của các hiện tượng và quá trình kinh té tir ban chat cấp một đến bản chất cấp cao hơn nên thành phạm trù quy luật này thì không thể nhận thức dược đúng đắn những hiện tượng cụ thể trong xã hội tư bản chẳng hàn, nếu không tìm

ra được cơ sở của giá trị là giá trị hang hod khong thi khong thé nao giải thích

được những biến động dường như hỗn loạn, tự phát và huyền bí của chúng Đề

” Sách đã dẫn tập 23 - tr 237, 249, 820

14

BoP

trong xã hội tu bản, Mác tạm gác sang một xét hiện tượng thực tế là sự cắt xén tiền công, mà Mác gia dinh

tư:bản mua hàng hoá sức lao động đúng giá trị

Ý nghĩa của sự trừu tượng hoá khoa học là khi "phân tích những hình thái

kinh tế, người ta không thể dùng kính hiển vi hay những chất phản ứng khoa học được Sự trừu tượng hóa phải thay đổi cho cả hai cái đó"Š,

Muốn vận dụng phương pháp trừu tượng hoá của Má quyết

hai van dé co bi ns

+ Giới hạn của sự trừu tượng hoá : cái gì có thể trừu tượng hoá, cái gì có thể

không trừu tượng hoá

+ Không nên đi quá xa giới hạn nhất định ;

Ví dụ : Để vạch ra bản chất của chủ nghĩa tư bản hoàn toàn có thể và cần phải trừu tượng hoá sản xuất hàng hoá nhỏ, mặc dù nó thực sự tồn tại với mức độ khác nhau ở các nước tư bản, nhưng không dược trừu tượng hoá quan hệ hàng hoá - tiền tệ làm hình thái tồn tại của mình Mác viết "Những hình thái của sản phẩm hay hình thái giá trị của hàng hoá là hình thái tế bào kinh tế của xã hội tư

sản",

Chính "hình thái tế bào của xã hội tư sản” là giới hạn mà sự trừu tượng hoá phải đạt đến, nhưng không thể đi xa giới hạn đó Hơn nữa, càng không được trừu tượng hoá việc chuyển hoá sức lao động, thành hàng hoá, bởi không có hàng hoá

- sức lao động thì chủ nghĩa tư bản không còn là chủ nghĩa tư bản nữa

Chính nhờ phương pháp trừu tượng hoá khoa học mà Mác đã làm cho học thuyết giá trị thặng dư của mình trở thành một trong hai pháp kiến vì dại Các nhà kinh tế học tư sản thời Mác cũng đã phải thừa nhận phương pháp của Mác và nhờ đó Mác đã được đặt lên ngang hàng những trí tuệ có năng lực kiệt xuất nhất

Các học thuyết vẻ giá trị thang du đã từng có ở các nhà kinh tế học cổ điển trước Mác và xét về mặt logic, học thuyết đó bất nguồn từ sự phân tích khoa học

3 Sách đã dẫn Trang tập 23 tr.16

is

đối với nền kinh tế tư sản,

đó trở thành hòn đá tảng của khoa kính tế chính trị - “

+ Cái tạo ra giá trị thặng dư là sức lao động của công nhân làm thiế#

lao động sống mới tạo ra giá trị thặng dư

+ Mọi sự bí mật là ở chỗ quá trình sản xuất giá trị mới dài hơn thời gian tái

sản xuất lao động Vậy, quá trình này chía thành quá trình tái sản xuất sức lao

động và quá trình tái sản xuất giá trị thàng dư, đồng thời nguồn gốc của giá trị thặng dư là sự tiêu dùng sức lao động kéo dài ngoài thời gian tái sản xuất giá trị

Tu

của nó Mác viết :“Nếu chúng ta so sánh quá trình tạo ra giá trị với quá trình làm

lang gid tri, thi chung ta sé thay rằng quá trình làm tảng giá trị chẳng qua cũng

rị được kéo dài quá một điểm nào đó mà thôi "!°

chỉ là quá trình tạo ra giá

Kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa là sự phát triển hơn nữa của kinh tế hang

hoá giản đơn Nhưng kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa khác với kinh tế hàng hoá giản đơn không những vẻ lượng, tức là khong chỉ khác ở chỗ số lượng sản phẩm trở thành hình thái thống trị mà còn khác vẻ chất nữa Trên mình hàng hoá xuât hiện một loại hàng hoá mới là sức lao động, xuất hiện quan hệ sản xuất mới cũng bị vật hoá và biểu hiện ở phạm trù mới của kinh tế chính trị, thị trường hàng hoá nói chung được bổ sung bằng một bộ phận đặc biệt thị trường hàng hoá sức lao động Tất nhiên thị trường lao động không phải do Mác khám phá ra, vì không ai là không biết đến sự tổn tại của lao động làm thuê, nhưng chỉ có Mác mới nhìn thấy lao động làm thuê là một nhân tố cơ bản khiến cho tiền chuyển hoá thành tư bản và kinh tế hàng hoá giản dơn chuyển hoá thành kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa

“Tư bản chỉ phát sinh ở nơi nào mà người chủ những tư liệu sản xuất và tư

liệu sinh hoạt tìm thấy được người lao động tự do với tư cách là người bán sức lao động của mình ở trên thị trường và chỉ một điều kiện lịch sử ấy cũng bao hàm cả một lịch sử thế giới Vì thế, ngày từ lúc mới xuất hiện, tư bản đã báo hiệu

inh S4n xuất xã hội" Thời đại của tư bản công

thức sản xuất của tư bản chủ nghĩa, một phương thức sản xuất

Ấ%âW dựng trên cơ sở của một hình thức bóc lột đặc biệt, tức là hình thức chiếm đoạt lao động của người khác dưới hình thái giá trị thặng dư Giá trị thăng,

đư là một phạm trù riêng của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa chứ không phải của

các xã hội có giai cấp khác như xã hội phong kiến hay xã hội chiếm hữu nô l

Khác với phạm trù "lợi nhuận" giá trị tháng dư biểu hiện một cách chính xác như sau:

a- Giá trị thăng dư trước hết là giá trị - sức lao động vật hoá

b- Giá trị thặng dư là lao dong thang du vật hoá

Sự bóc lột đã từng có trong các thời đại trước chủ nghĩa xã hội, nên thời gian lao động của người bị bóc lột lúc bây giờ cũng được chia thành thời gian lao

động tất yếu và thời gian lao động thặng dư Đặc điểm của chủ nghĩa tư bản

không phải là ở sự bóc lột, không phi là ở sự tổn tại lao động thặng dư mà ở

Trong điều kiện toàn cầu hoá sản xuất và đời sống, trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước quốc tế thông qua xuất khẩu tư bản, thông qua

di chuyén lao động từ nước này sang nước khác, qua việc bành chướng của các công ty xuyên quốc gia khiến cho việc sản xuất giá trị thặng dư mang tính

quốc tế, giá trị thặng dư được tư bản hoá, được xuất khẩu để quốc tế hoá tư bản

với sự đa đạng của các hình thức sản xuất giá trị thang du

Ngày nay, chủ nghĩa tự bản hiện đại mặc dù có những bước phát triển mới,

biến đổi về mặt lượng và chất cục bộ, nhưng bản chat bóc lột của chủ nghĩa tự

bản không hề thay “đổi Nhưng sẽ là phí

trong sự bóc lột hiện nay Trước hết, đó là sự bóc lột mang

Ngày nay không chỉ giai cấp tư sản Anh hoặc Nhật bóc lột giai cấp cong alii;

bản địa mà là tập đoàn tư bản quốc tế bóc lột phần dân cư còn lại :

Hién nay, phan Ién gid tri thang du ma ngudi lao động tạo ra chủ yếu nằm trong tay một nhóm ít người trên thế giới Những chỉ tiêu sau đây có thể là phác hoa cơ bản về quy luật giá trị thăng dư hiện đại

+ Ba người giàu nhất thế giới chiếm dụng giá tị tài sản tương đương 4Š nước nghèo nhật thế giới

4+ 20% dan số thế giới chiếm khoảng gắn 83% tổng tái sản nhân loại

+ Tư bản không chỉ bóc lột công nhân lao động cơ bắp mà chủ yếu là bóc

lột "công nhân trí thức”

+ Boe lột bằng giá trị thàng dư tương đổi là chủ yêu

+ Bóc lột các nước kém phát triển thông qua xuất khẩu hàng hoá, xuất khẩu

tư bản, xuất khẩu kỹ thuật với nhiều cách thức thủ đoạn khác nhau

+ Sự điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản độc quyển nhà nước quốc tế đã làm cho giá trị thặng dư mang tính hai mặt : vừa tăng cường vừa hạn chế Mặt ting cường vì có môi trường đầu tư thuận lợi, cung cấp tư liệu sản xuất chỉ dân định hướng quá trình sản xuất giá Wi thang dư, diều chỉnh dòng chảy giá tri thang du

tư bản hoá Mật hạn chế, sử dụng các luật lẻ, chính sách điều chỉnh khi sự bóc lột của các công ty tư bản "quá ngưỡng” có thể xảy ra nguy cơ xung đột vẻ chính trị và xã hội

Tính tiến bộ, cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin được thể hiện rộng rãi

nhật trong chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa xã hội khoa học theo nghĩa rộng là toàn bộ chủ nghĩa Mác-Lênin như một hệ thống lớn, chính thể các quan

c đích

chân chính của lịch sử, về con đường giải phóng xã hội loài người dưa con người

điểm lý luận và phương pháp vẻ sự phát triển của thể giới, vẻ bản chat m

phúc trong chủ nghữa xã hội và chủ nghĩa xã hội

TẢ

cto lủ' nghĩa xã hội khoa học theo nghĩa hẹp là một trong ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác-Lênin Với tư cách là mặt khoa học, chủ nghĩa xã hội khoa học bao gồm một hệ thống các khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật khoa học thể hiện sự khái quát lý luận về những diễu kiện giải phóng giai cấp vô sản Khi xem xét những giá trị bên vững và cách mạng của chủ nghĩa xã hội khoa học

ác vân đề sau :

về mặt phương pháp luận, cần chú ý

+ Tính tiến bộ cách mạng của nó được nhìn nhận và đánh giá xuất phát từ

mục tiêu phát triển yêu câù và xu hướng phát triển

+ Tính cách mạng, tiến bộ của nó được nhìn nhận và đánh giá theo quan

điểm đổi mới, hướng tới giải phóng mọi tiềm năng sáng tạo để phát triển con

người và xã hội với những giá trị nhân bản, nhân đạo và nhân văn hiện đại Đó là

sự thống nhất biện chứng giữa khoa học và cách mạng của chủ nghĩa xã hội, làm cho chủ nghĩa xã hội thực sự có những năng lực sáng tạo van hoá, là trình do cao

của sự phát triển văn hoá

+ Tính cách mang, tiến bộ của chú nghĩa xã hội khoa học phải được nhìn nhận và đánh giá từ quan điểm thực tiên, quan điểm đời sống nhằm xem xét khả

năng xác lập thể chế kinh tế - chính trị - xã hội của nó sao cho nó vận hành có

hiệu quả có sức phát triển năng động dủ sức phòng ngừa và vượt qua những sự

trì trệ, suy giảm, thoái hoá

+ Tính tiến bộ của chủ nghĩa xã hội khoa học phải được nhìn nhận và đánh giá theo quan điểm bão hoà giữa tự nhiên và xã hội, truyền thống và hiện dại, quốc gia dân tộc và khu vực thế giới Chủ nghĩa xã hội thống nhất trong da dạng,

tính tất yếu phổ biến của sự lựa chọn con dường phát triển xã hội chủ nghĩa,

đồng thời dung nạp những khả năng, những con dường đặc thù lịch sử khác nhau với những nền văn hoá khác nhau

“Tính tiến bộ của chủ nghĩa xã hội được thể hiện ở phương pháp luận nghiên cứu của các nhà kinh điển Mác- Lênin Đó chính là phương pháp duy vật biện

chứng vẻ quá trình phát triển:lịch sử:

tiến bộ và cách mạng của nó, chủ nghĩa xã hội được kiến giải một -

quan Nó cho phép luận chứng tính tất yếu lịch sử của chủ nghĩa xã hội: Sự

chứng này trên cả phương tiện logic và lịch sử cho thấy chủ nghĩa xã hội là một

quá trình hợp quy luật dù sự vận động của nó trong hiện thực có tính đích đắc quanh có như thế nào thì chủ nghĩa xã hội vẫn không mất di xu thế tất yếu và tât

thắng của nó, triển vọng tích cực của nó là không thể phủ nhận dù cho triển vọng

đó còn phải được chứng thực bởi một quá trình lịch sử lâu dài

Mac va Ang ghen da nhat quin vdi quan niém cho rang, moi biến thiên của lịch sử dù phức tạp như thế nào vẫn có thể tim thay cai tat yêu kinh tế xuyên suốt mọi quá trình lịch sử để dản tới chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên vượt xa chủ nghĩa duy vật kính tế tâm thường, các nhà kinh điển không bao giờ xem kinh tế là cái duy nhất mà chỉ xem nó như là một nhân tố định xét tới cùng đối với lịch sử mà thôi

Cái tất yếu kinh tế là cơ sở vật chất quy định những cái tât yếu khác có mat trong lịch sử sinh thành, phát triển và thẳng lợi của chủ nghĩa xã hội

Tư tưởng của L.ênin, dù là một dự báo khoa học song khi ông nhìn thây cơ

SỞ kinh tế cho nhà nước tự tiêu vòng là nàng suat lao dong xã hội phát tiền cao gập bội thì điều ấy cho thay sự nhất quan trong logic của các Ong gitip ta thay

được lực lượng xã hội của cuộc cách mạng cộng sản là do giai cấp vô sản trong quá trình trưởng thành của nó, nó bị quy định bởi sự phát triển xã hội hoá cao độ

của lực lượng sản xuất xã hội dưới chủ nghĩa tự bản, phải ở một trình độ trưởng

thành cần thiết của cái sức mạnh kinh tế ấy sự chín muồi của nó thì những nhân

tố xã hội để giải quyết yêu câu giải phóng xã hội mới có thể xuật hiện

Cái trạng thái phôi thai của những tư tưởng về chủ nghĩa xã hội là có nguồn goc từ cơ sở xã hội của nó chưa trưởng thành trước hết là chưa trưởng thành về

Nói tới cơ sở vật chất này của những tat yếu lịch sử của chủ nghĩa xã hội,

Mác, Angghen va Lénin da tir quy luật phổ quát nhất của lịch sử là biện chứng

ˆ quan hệ sản xuất mà phát hiện ra biện chứng của cư

ˆ kiến trúc thượng tâng trong nội dung lý luận về hình thái kinh tế

` ác ông đi tới luận đề về sự phát triển xã hội theo logic lịch sử - tự nhiên

Ẳ ấy quy định tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản mà gốc rẻ -_gfu xa của nó ở sự phát triển lực lượng sản xuất xã hội

Phương pháp tiếp cận chủ nghĩa xã hội của các Ong còn ở chỏ, các ông nhìn

rõ với một sự vật còn chưa trưởng thành đảy đủ, điển hình mà cứ cố mô tả nó chỉ tiết bao nhiêu thì càng rơi vào ảo tưởng chủ quan bấy nhiêu Đó là căn bệnh

"phòng hoạ lịch sử",Ängghen đã lưu ý rằng, muốn cho chủ nghĩa xã hội trở

thành khoa học thì phải đặt nó đứng vững trên mảnh đất hiện thực Ở dây, quan điểm và phương pháp, đó là thực tiên, là côi nguôn sâu xa nhất của lý luận tư tưởng Do vậy, quan điểm thực tiên là quan điểm căn bản để nghiên cứu vẻ chủ

nghĩa xã hội Về nội dung, thực tiên ấy không có gì khác ngoài sự phát triển của

đời sống kinh tế xã hội

Tinh tất yếu lịch sử của chủ nghĩa xã hội được Ẩng ghen trình bay day du

và có tính kinh điển nhất trong tác phẩm chống Đuy rinh mà sau này ông tích ra thành một tác phẩm riêng : sự phát triển của chủ nghĩa xã hội từ không tưởng đến khoa học Ông nói đến chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa cộng sản là sự thực hiện bước nhảy vĩ đại của lịch sử đưa con người từ vương quốc "tất yếu” đến vương

quốc "tự do" Lênin dự báo rằng sớm muộn cuối cùng tất cả các dân tộc déu di lên chủ nghĩa xã hội Chỉ có điều dõi với các dân tộc lạc hậu còn dừng lại ở quan

hệ tư bản với các tàn dư của quá khứ chưa được cải tạo thì việc di tới chủ nghĩa

xã hội của các dân tộc đó sẽ khó khăn lâu dài và phức tạp hơn

TTất yếu lịch sử của chủ nghĩa xã hội biểu hiện trong thời đại mới là tất yếu

đi tới chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản Đây là lĩnh vực về sự phát triển rút

ngắn và qúa độ gián tiếp là giải pháp bắc những nhịp cầu nhỏ những mát xích

trung gian tiến tới chủ nghĩa xã hội cho thích hợp với trình độ, tâm lý của những,

người tiểu nông trong những xã hội nong nghiệp lạc hậu

21

Trong những phương pháp ]uận'nghiềtf

kinh điển còn nhìn nhận chủ nghĩa xã hội như một cơ chế sống,

thường xuyên phải biến đổi phải đổi mới và phát triển như cách nd? high Mais;

“a ngày nay

Một cách nhìn động chứ không tỉnh, mở chứ không khép kín, vẻ chủ nghĩa

xã hội do Mác-Ảng ghen nêu ra là có tính thời đại Từ công xã Pari, Mác tổng

kết cách mạng có thể thất bại nhưng cách mạng không bao giờ bị tiêu diệt Cách

mạng thắng mười chứng thực cho dự báo đó sau 46 nãm cuối cùng ý nghĩa

phương pháp luận của chủ nghĩa xã hội khoa học theo Mác, Ang ghen còn là chò chủ nghĩa xã hội được xem như kết quả phát triển hợp logic từ những tỉnh hoa của mọi thời đại lịch sử Trong tính tất yếu này có sự tham gia của văn hoá với quy luật kế thừa lọc bỏ phủ định biên chứng để phát triển các ông thừa nhận rằng, Không có chế độ nô lệ cổ đại thì không có chủ nghĩa tư bản hiện dai, khong có

chủ nghĩa tư bản hiện đại thì cả chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản đều khong

có,

Vậy theo một ý nghĩa tổng hợp từ bẻ rộng và chiều sâu lịch sử, chủ nghĩa

xã hội, chủ nghĩa cộng sản là kết quả phát triển văn hoá của loài tigười,

Chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung là chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng có mục dích trực tiếp là giải phóng giai cấp vỏ sản và người lao động ra khỏi tình cảnh bị bóc lột và áp bức của chủ nghĩa tư bản để họ trở thành những người tự do

và lầm chủ một cuộc sông của mình,

Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học từ Mác, Ảng ghen đến Lênin déu đã nhân mạnh rằng, những người cộng sản Khong hé dau diễm ý định của minh Ho có thể công khai nó lên sự thật là : Chủ ghia tu ban phi nhân tính cần

bị xoá bỏ bằng cách mạng, bàng sự liên hiệp lại của vò sản toàn thế giới, bang

sức mạnh của tình đoàn kết giữa vô sản và các dân tộc bị áp bức khắp mọi nơi

Tuyên ngôn của đẳng cộng sản do Mác và Angghen soạn thảo năm 1848 đã

làm nổi bật tư tưởng giải phóng và cách mạng ay không chỉ khang di

thế tất yếu lịch sử, sự diệt vong của giai cấp tư sản và thắng lợi của giai cấp vỏ

22

sà:còn ở-tuyên bố hành động : xoá bỏ chế dộ tư

tới sự thành thực vẻ tư tưởng, lý luận và thế giới quan chính

đứig:vũng trên lập trường cộng sản Mác đã từng đặt vấn đề tính cách tha hoá của những người vô sản phải bán sức lao động của mình cho nhà tư bản, bát đầu

từ tha hoá lao động rồi đến tha hoá bản chất con người Mác đã nhận thay con

đường giải phóng tha hoá ấy là ở chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về

tư liệu sản xuất Tuyên ngôn đã dúc lại lời giải thích sáng tỏ : Chủ nghĩa cộng sản không, xoá bỏ quyền sở hữu cá nhân của ai cả, nó chỉ chống lại việc sử dụng

quyền sở hữu ãy để đi nô dịch người khác

Xoá bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa là chế dộ được phát triển đến trình

độ điển hình và hoàn thiện hơn cả, là xoá bỏ triệt để căn nguyên kinh tế - xã hội

đã

n sinh ra mọi bất công, bình đẳng xã hội giữa con người với con người, xoá

bỏ tình trạng con người bị đây đoạ và làm nhục, nhân tính bị đẩy xuống hàng thứ yếu, con người với tất cả sức mạnh bản chất người của nó bị làm kiệt quệ, mòn mỏi, đánh mất ý thức về mình, bị nghèo nàn đến mức chỉ còn lại những cảm giác

hư ảo về tự do trong khuôn khổ cũ những sinh tồn nhục thể, các bản nàng động vật Cái xã hội tư sản ngự trị với sức mạnh của đồng tiền đã từng tạo ra cái nghịch lý mà nó xem như một đạo lý, theo Mác, đạo lý tư sản ấy đã làng nhục,

thoá mạ con người không thể chấp nhận dược Trong cái trật tự ấy, giá tị con

người bị tước đoạt đến mức dau đớn khi người ta phải thốt lên; hỡi những con chó tội nghiệp kia, người ta sắp sứa đôi xử với mày như những con nguol vay

Mô tả đến đó, Mác cho ta thấy, thẻ giới này không phải chỉ cần được giải thích

mà còn phải cải tạo nó bằng cách mạng trong thực tiền chứ không phải bằng lới

tuyên bố để xoá bỏ một ý niệm chỉ cần dat mot ¥ niệm khác đôi lập với nó là đủ Còn ở đây, xoá bổ một tồn tại phải bàng một hành động thực tiễn để phá huỷ nó

và xây dựng một tổn tại hiện thưc khác tt đẹp hơn Cách mạng không ngừng - cái tư tưởng lý luận ây của chủ nghĩa Mác cẩn dược hiểu một cách lành mạnh và

\ sử để giải phóng con người, không ngừng hoàn dung din như là hành động

thiện con người Sự phát triển tự do, toàn diện của môi cá nhân - chủ thé mang

23

nhân cách ấy là cổ vũ chơ sự phát triển tự dơetđàn `

là chỗ hướng đích của lịch sử xã hội, là mục đích tự thân

sử Chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản tỏ rõ bản chất và mục tiêu sâu

chính là giải phóng, phát triển và hoàn thiện con người

Mọi lý thuyết, mọi trào lưu chống Mác hoặc xuyên tạc Mác đều lắng tránh hoặc tìm cách làm sai lạc hai điểu cốt tử là : xoá bỏ chế độ tư hữu và thể chế quyền lực tư sản và chỉ có thể xoá bỏ nó bằng cách mạng xã hội để giai cấp vô sản và quần chúng lao động tự giải phóng mình một cách chủ động có ý thức tự

giác và có tổ chức Đây chính là nguyên täc không thay đổi của chủ nghĩa xã hôi

khoa học

Nguyên tắc trên là bát biến bởi vì nó thuộc về bản chất, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội khoa học Từ bỏ nó chủ nghĩa xã hội khoa học sẽ tự đánh mất mình Tính khoa học của chủ nghĩa xã hội, của chủ nghĩa Mác chính là chủ nghĩa nhân đạo hiện thực, được soi sáng và thực hiện bởi khoa học bắt nguồn từ

thực tiền, trở về với thực tiền để

L.ênin dự báo rằng, một nước Nga xã hội chủ nghĩa sẽ ra đời và phát triển từ

Các giải pháp nhằm đổi mới chủ nghĩa

nhấn mạnh, con người, người công nhân là yeu t6 quan trong hàng đầu của lực

lượng sản xuất Giải quyết vấn đề lợi ích và phát huy mọi tiểm Nang sing tao của

.giữa mục tiêu và động lực phát triển của

cho rằng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội điều khó khăn nhat và

cũng qan trọng nhất là làm sao có thể lôi cuốn hàng triệu con người tới mặt trận

ái, xà: dựng chủ nghĩa xã hội còn phải đặc biệt chú trọng phát triển dân chủ và

lun tui mạnh thể chế, với vai trò lãnh dạo của Đảng cộng sản ở vị thế một ding em quyển và hiệu lực quản lý của Nhà nước kiểu mới với tư cách là tổ chúc duyển lực theo chế độ uỷ quyền của nhân dân Dây quả thật là những vấn

de col that của chủ nghĩa xã hội từ kinh tế đến chính trị

Sumệnh lịch sử của giai cấp công nhân do Mác và Ảng ghen phát hiện đã kiac pục triệt để tính không tưởng trong các học thuyết về chủ nghĩa xã hội tridc dy

i Na cae nha khong tưởng kể cả các bác tiền bối vĩ đại trước Mác-Aneg ghen ðhứ Xah xỉ mông, Oen và Phurie chỉ nhìn giải cấp vô sản như một giải cấp neheo hé, bat luc, đáng thương hại bởi nó là những vết thương xã hội do đại

cong nthiệp tư bản chủ nghữa gây ra thì Mác và Ảng ghen ngược lại đã nhìn thấy

sát cải vô sản là một giải cấp cách mạng là lực lượng vật chất má xã hội đã tìm tay dũhực hiện sứ mệnh lịch sử thế giới; xoá bỏ chủ nghĩa tư bản xây dựng chủ (ieia Ai hội, chủ nghĩa cộng sản

Diu dang chú ý là ở chỗ giai cấp vô sản là một giai cấp cách mạng bởi nó đại diệ cho một phương thức sản xuất tiên tiến, đại diện cho xu thế đi lên của lịch sự hứ không phải vì nó là một giai cấp nghèo khổ

Lisdn phẩm xã hội do đại công nghiệp đào luyện nên giai cấp vô sản trong tinh detrudng thành của nó với tư cách là một giai cấp sẽ là một giai cấp cách sang tong khi các giải cấp khác đến nay đều suy tàn di Giai cấp vô sản mọt khi

hợp điểm giữa mục tiêu và động lực phát triển của

‘Lenin cho rằng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội điều khó khăn nhất và

song quan trọng nhất là làm sao có thể lỏi cuốn hàng triệu con người tới mặt trận lao động Bàn về chính sách kinh tế mới của Lênin vào năm 1925 khi khởi thảo điều lệ hội Việt Nam cách mạng thanh niên Nguyễn ái Quốc trù tính cho tương, lai ;"§au này đi vào kiến thiết chế dộ mới cần phải áp dụng tân kinh tế chính sách của Lênin” Cùng với lợi ích và giải quyết mối quan hệ giữa các chủ thể lợi ích, xây dựng chủ nghĩa xã hội

còn phải đặc biệt chú trọng phát triển dân chủ và

làm lành mạnh thể chế, với vai trò lãnh dạo của Đảng cộng sản ở vị thế một đẳng cảm quyền và hiệu lực quản lý của Nhà nước kiểu mới với tư cách là tổ chức quyền lực theo chế độ uỷ quyền của nhà

dân Đây quả thật là những vấn

đề cốt tử nhất của chủ nghĩa xã hội từ kinh tế đến chính trị

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhàn do Mác và Ang ghen phát hiện đã khắc phục triệt để tính không tưởng trong các học thuyết vẻ chủ nghĩa xã hội trước day

Nếu các nhà không tưởng kể cả các bạc tiên bối ví đại trước Mác-Ang ghen như Xanh xi mông, Oen và Phurie chỉ nhìn giải cấp vô sản như một giải cấp

nghèo khỏ, bất lực, dáng thương hại bởi nó là những vết thương xã hội do đại

công nghiệp tư bản chủ nghĩa gây ra thì Mác và Ảng ghen ngược lại đã nhìn thấy giai cấp vô sản là một giai cấp cách mạng là lực lượng vật chât ma xa hoi da tim thấy để thực hiện sứ mệnh lịch sử thế giới: xoá bỏ chủ nghia tư bản xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản

Điều đáng chú ý là ở chỗ giai cấp vỏ sản là một giai cấp cách mạng bởi nó

đại diện cho một phương thức sản xuất tiên tiên, đại diện cho xu thế đi lên của lịch sử chứ không phải vì nó là mot gial cap nghèo khổ

Là sản phẩm xã hội do đại công nghiệp dào luyện nên giai cấp vò sản trong trình độ trưởng thành của nó với tư cách là một giai cấp sẽ là một giai cấp cách mạng trong khi các giai cấp khác đè nay đêu suy tàn dĩ, Giai cấp vô sản một khi

25

ý thức được vai trò và sứ mệnh: lịch sứ-`

không chỉ cho lợi ích hiện tại, không phải chỉ cho bản thân nó `

lai của cả phong trào vô sản cho toàn thể loài người ¬

Thuộc vẻ lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hoá và một cách tương

ứng, nó đại biểu cho sở hữu toàn xã hội, giai cấp vô sản không có lợi ích riêng cho bản thân mình Chỉ có duy nhất giai cấp này mới biểu đạt một cách trung thành cho lợi ích xã hội Nó tìm thấy tính hiện thực chân chính của nó khí đấu tranh cho lợi ích của toàn xã hội Nó không thể dị tới cùng trong cuộc đấu tranh giải phóng mình nếu nó không thực hiện giải phóng toàn xã hội

Bằng cách đó, chỉ có giải cấp vô sản cách mang mới có thể đại diện chân chính cho dân tộc Khi nó thực hiện nhiệm vụ đầu tiên của cuộc cách mạng chính trị là phải tự mình trở thành dân tộc Cũng bàng chính cách đó, chỉ có giải cấp võ sản cách mạng mới là giai cấp thực sự mang bản chất quốc tế,

Kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính của dân tộc doi với chủ nghĩa quốc

tế thuộc bản chất nội tai của giai cấp mình, giai cấp vô sản cách mạng đã tìm thây cơ sở xã hội rộng lớn và bền vững nhật để thực hiện đến cùng mục tiêu và lý tưởng giải phóng, Đạt tới cái dích ven loàn ấy của mình và tự xoá bỏ mình với tự cách là một giai cấp, đó là lúc chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản thắng lợi

một cách phổ biến

Dù đây là triển vọng và tương lai còn xa của lịch sử, nhưng tính triệt để và sức thuyết phục từ logic của van dé đặt ra do Mac,Angghen tinh bày là điều hoàn toàn sáng to

Tính khoa học của những luận chứng này đã đem lại niềm tin cho giải cap

vô sản và quần chúng lao động ở khắp mọi nơi Mọi tư tưởng nguyên lý khác của chủ nghĩa xã hội khoa học trong tính hệ thống - chỉnh thể của nó đều là hệ quả

trực tiếp từ sự phát triển nguyên lý về sứ mệnh lịch sử của giai cấp vỏ sản đã nêu trên - từ cách mạng vô sản đến Đảng cách mang vo san, tir phương thức giành lây chính quyền đến thực thi quyền lực xây dựng chế độ mới, từ tổ chức xây dựng chế độ mới đến việc giải quyết các quan hệ chính trị - xã hội như gia đình,

26

:eơicấr%ã hội và quản lý xã hội từ thời kỳ quá tranh của thời đại

g giá trị bên vững của Chủ nghĩa Mác-Lênin

L ‘Bat cứ một học thuyết nào ra đời cũng, mang tính lịch sử của nó Nghĩa là

tính chân lý và những giá trị của các học thuyết đó phản ánh và khái quát được

những vấn đề mà thời đại lịch sử đã đặt ra Chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời cách

đây đã hơn 150 năm cũng không vượt ra khỏi tiền tệ lịch sử đó Song, với bản

chất cách mạng và biên chứng, những giá trị của hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác

tử và tỉn học, xu hướng toàn cầu hoá ngày một đổi thay Song nó càng khẳng định nguyên lý macxit vẻ sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa

tu ban, boi vi:

- Sự: phát triển cao của lực lượng sản xuất làm tăng lên tính chất xã hội hoá

cả phạm vi quốc gia và quốc tế, tạo điệu kiện cho xoá bỏ chế độ tư hữu và dõi

kháng giai cấp

- Việc phát triển cao lực lượng sản xuất và khoa học kỹ thuật chuẩn bị tiền

n cho con người

để cho việc nâng cao phẩm chất và phát triển tự do, toàn

- Sự ra đời của kinh tế trí thúc với những đặc điểm vốn có của trí thức, trí

tuệ càng không dung hợp với sở hữu tư nhân tư bản

- Sự phát triển cao của lực lượng sản xuât, của khoa học công nghệ khỏn/

xoá bỏ được mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản, trái lại nó làm mâu thuần cơ bản của chủ nghĩa tư bản càng thêm sâu súc

Chủ nghĩa tư bản trong thời đại chúng ta so với thời Mác đã có những đặc

27

~ Sự phát:triển cuộc cách:anang,

làm cho kinh tế tăng trưởng và nâng cao năng suất lao động.: :6È s84

~ Chủ nghĩa tư bản lũng loạn nhà nước có sự phát triển lớn; tử“bẩn

quốc tế hoá, toàn cầu hoá đã nâng cao thu nhập của người lao động và cải:thiện

đời sống rõ rệt

~ Chủ nghĩa thực dân áp dụng hình thức mới, một mặt nó thực hiện độc lập

chính trị của các nước; mặt khác nó dùng mọi thủ đoạn để khống chế kiểm soát

các nước vẻ kinh tế và chính trị

- Sự hình thành các tổ chức quốc tế và khu vực về kính tế và chính trị.Tiêu biểu nhất là Liên hiệp quốc (UN) và các tổ chức của nó như : UNDP; UNFPA FAO, UNIC!

ASEM; APEC; AFTA Cac t6 chic nay vita phản ánh xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá, vừa phản ánh sự điều hoà quốc tế những mâu thuẫn của thời đại

IMF; WTO; WB va cde tổ chức khu vực REU; ASEAN;

~ Sự hình thành nền kinh tế tiền tệ và vai trò của các tổ chức tài chính tiền tệ quốc tế IME tăng lên; đại tuần hoàn quốc tế về tư bản mở rộng trong phạm ví toàn cẩu, tư bản chảy tràn khắp thể giới, còn lợi nhuận thì chảy tràn về phương

tây

Những đặc điểm mới của chủ nghĩa tư bản không làm mất di ban chất áp Đức, bóc lột, bát công của chủ nghĩa tư bản nó cho thay kha nang biến hoá sức sống của nó vàn còn, nhưng cũng chứng mình sự diệt vong không thế tránh khỏi của chủ nghĩa tư bản Và vì vậy, chừng nào chủ nghĩa tư bản vẫn còn tồn tại và chừng nào nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩ Xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới chưa hoàn thành thì chừng đó chủ nghĩa Mác-Lênin - lý luận khoa học

Về sự giải phòng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động - vẫn còn giá trị

nhận thức và giá trị thực tiễn cách mạng to lớn ._

Sức sống, và những giá tri của chủ nghia Mác-Lênin ưrong thời đại ngày nay

còn được thể hiện ở tỉnh thân đổi mới tư đủy và nhìn thẳng vào sự thật Như vạch

ra những hạn chế do điều kiện lịch sử của Mác - Angghen, Lênin, cũng như do không hiểu đúng và làm không đúng với tư tưởng quan niệm của các ông hoặc

` lập vào thực tiễn Việc nhận thức lạ chủ nghĩa

khác về nguyên tắc với tình thần của chủ nghĩa xét lại nó phân biệt những nguyên lý cơ bản, nên tảng đúng đán của học _tyết Mác-Lênin với một số luận điểm cụ thể của các ông không còn phù hyp

đa, đã bị lịch sử vượt qua cũng như với những giải thích sai lệch không đúng,

trong các nước xã hôi chủ nghĩa trước dây chịu ảnh hưởng khá lớn

Những hạn chế do điều kiện lịch sử của Mác và Ảng ghen :

~ Trong cơ sở lịch sử của chủ nghĩa Mác còn thiếu lịch sử phương Đông Vì

vậy mà còn phải bỏ sung vào học thuyết Mác-Lênin “bằng cách đưa thêm vào đó 'những tư liệu mà Mác ở thời mình không có được”, "củng cố nó bằng dân tộc

„ Ang ghen, Lẻ nin đánh giá chưa đẩy đủ vẻ sức sống tương dõi lầu

chủ nghĩa tư bản trên toàn thé gidi qui soni

~ Nhận thức không đây đủ, giản dơn vẻ tính chất khó khăn, lâu dài và phức

tạp của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, vì vậy thường rơi vào ảo tưởng dot cháy giai đoạn

- Nhận thức và vận dụng không dúng một số quy luật khách quan, nhật là

Sản xuất, trên thực tế là phủ nhận các-quy

bệnh chủ quan, nóng vội, duy ý chí

- Đối lập tuyệt đối giữa chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản, từ⁄đỡ

- Muốn xoá bỏ nên kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ

+ Chua chú trọng đúng mức đến việc xây dựng nền dân chủ chủ nghĩa xã

hdiva cơ chế đảm bảo dân chủ nên ong thực tế, tình trạng chuyên quyền, độc đoán, mất dân chủ khá phổ biển trong các nước xã hội chủ nghĩa vừa qua Những sai lắm trên đây, do không được sửa chữa kịp thời, kéo dài quá mức đã trở thành:

yet nb nha

một trong những nguyên nhân đưa chủ nghĩa xã hội làm vào khủng hoangr trim trọng Đó cũng là bài học về việc nếu khong nam ving va van dung ding đắn chủ nghĩa Mác-Lênin sẽ phải trả giá đất như thế nào

Sự sụp đồ và tan rã hệ thống xã hội chú nghĩa đứng dâu là Liên Xo da gay nên những "cú sốc” vẻ chính trị trên thế giới, ngay cả những kẻ chống cộng cũng bất ngờ

Vân để dân tộc và tôn giáo ngày nay cũng liết sức phức tạp "Giấc mộng” bá chủ của Mỹ lại trỗi đậy dùng vũ khí quân sự hiện dại dé huỷ diệt một sở đất nude một số dân tộc độc lập Phớt lờ vai trò của Hội đồng bảo an Liên Hiệp quốc là điều không thể chấp nhận được trong thế giơí hiện đại ngày nay Sự biến động của thể giới càng khẳng định giá trị của những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, của kinh tế học Mác- xít và ly luận xã hội chủ nghĩa khoa học Có một số luận điểm cụ thể không còn phù hợp nữa, hoặc đã bị khoa học và thực tiễn bỏ qua Song nói chung, chủ nghĩa Mác - Lênin vẫn là lý luận và phương pháp luận khoa học cho sự nhận thức, phân tích thời đại mà không một học thuyết nào có thể thay thể được vai trò đó

Khoa học và thực tiền luôn vận động biển đổi theo những quy luật nội tại của bản thân nó Vì vậy lý luận Mác-Lênin cũng còn phải được đổi mới và bỏ

sung phát triển, Chủ nghĩa Mác-lênin là một hệ thong mở chứ không phải là hệ

thống khép kín, không thể coi những nhận thức đạt được cho đến ngày nay là

30

cùng: Chủ nghĩa Mác-Lênin là một khoa học về sự

€ña thế giới, của xã hội loài người Không ngừng phát triển của chủ

+ -anghữa.Mác-Lênin vừa là yêu cầu thực tiễn xã hội, vừa là yêu câu nội tại, thiết thân của bản thân học thuyết này Đông thời có phát triển được va thong qua

phát triển, chủ nghĩa Mác-Lênin mới tự bảo vệ được mình, mới phát huy dược

tác dụng, sức mạnh, sức sống của mình đối với thời dại

Một trong những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin làm nên sự khác biệt với các học thuyết khác và có giá trị bên vững lâu dài là nguyên lý về

sự thống nhất giữa lý luận và thực tiền, Vào mùa xuân năm 1845, khi Mác - Ang ghen cùng nhau xây dựng quan điểm duy vật lịch sử nhằm để, như Mác nói :

"Thanh toán nhận thúc triết học của chúng tôi trước kia" Mác đưa ra luận điểm :"Các nhà triết học đã chỉ giải thích thẻ giới bằng nhiều cái khác nhau; vấn đẻ là

cải tạo thế giới", Các nhà nghiên cứu sau này cho rằng : đó là lời Tuyên ngôn

cho mot học thuyết mới Thống nhất giữa lý luận và thực tiền là một đặc tính làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin tưở thành khoa học, hơn nữa là một khoa học, không

ngừng phát triển theo sự phát triển của thực tiên, Ảng ghen viết :"Mỗi lần có một

phat minh mang y nghĩa thời dại ngày cả trong lĩnh vực khoa học lịch sử - tự nhiên thì chủ nghĩa duy vật lại không tránh khỏi thay đổi hình thức của nó và từr khi bản thân lịch sử cũng được giải thích theo quan điểm duy vật chủ nghĩa thì ở

đây, cũng mở ra một con đường phát triển mới”?

dù vậy, chúng ta không thể không nhìn thấy rằng lý luận hiện nay của

chủ nghĩa Mác-Lênin có phần chưa tiến kịp với đời sống hiện thực Điều đó vừa

là một thách thức của lịch sử, vừa là cơ hội để phát triển chủ nghĩa Mác lên trình

độ mới Từ trong bản chất của chủ nghĩa Mác hoàn toàn có thể làm được diều này Nếu có những thời kỳ nào đó trong những hoàn cảnh nào đó do những sai

8 © Macs va Ph.Angghen : Toan tap, Nxb CTQG, Hà nội, 1995, 1.2, tr.409

1 ntVichPhoiơ Bắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức, Nxb Sự thật, Hà

31

lắm của ai đó mà lý luận củả'chủ nghĩa Mác bị

trạng thái tạm thời, hoàn toàn có thể vượt qua

Những người sáng lập chủ nghĩa Mác rất coi trọng nghiên cứu khoa học tự

nhiên và sự phát triển của khoa học kỹ thuật, bởi lẽ : một là thế giới quan biện chứng đồng thời lại là duy vật tất nhiên lấy nhận thức khoa học về giới thự nhiên

làm cơ sở vững chắc của mình Hai là sự phát triển của lực lượng sản xuất đóng

vai trò quyết định đổi với tiến bộ xã hội mà trong lịch sử xã hội, càng tới thời cận

2i! sả + HE

đại, vị trí của khoa học - kỹ thuật trong lực lượng sản xuất càng quan trọng

Khoa học kỹ thuật ở thể kỷ XX đã bước lên một nấc thang mới, Cuộc cách mạng vật lý học đầu thể kỷ XX đánh dâu một thời đại khoa học đã tới Sau những năm 40 của thế kỷ này, sự phát triển của khoa học kỹ thuật từ các mật nũng lượng nguyên tử, máy tính điện tử, tự đọng hoá, du hành vũ trụ, thông tin

vệ tỉnh, kỹ thuật tin học điện tử, công nghệ tin học đã mở ra nhiều lĩnh vực sản xuất mới, tạo ra khả năng rộng lớn mà trước kia không thể nào tưởng tượng được cho sự nhảy vọt của lực lượng sản xuất, làm cho xã hội loài người biến đổi vẻ nhiều mặt Những phát minh và sáng chế mới trong vòng 10 năm trở lại đây còn nhiều hơn tổng số những phát minh sáng chế của 2000 năm trước đó (Ö các nuớc phát triển, thời gian để một kỹ thuật mới từ lúc xáng tạo ra đến lúc được đưa vào ứng dụng thực tế ngày càng rút ngắn lại Dựa vào khoa học kỹ thuật, các nước mới phát triển ở thế kỷ XX thường đạt tới mức tả lạ trưởng kinh tế mà ở thế kỷ trước không thể nào đạt được, do đó đã đuổi kịp các nước vốn ở hàng đâu Khoa học kỹ thuật là một lực lượng sản xuât nàng động nhất, điều này mấy chục năm gần đây biểu hiện rõ hơn bãt kỳ thời đại nào trước đây

Dưới sự tác động của cách mạng khoa học công nghệ sẽ từng bước hình thành loại hình kinh tế mới được gọi là kinh tế trị thức, trước hết là các nước công nghiệp phát triển ở Bắc Mỹ và Tây âu với những đặc trưng sau :

1- Các tài sản vật chất không còn đóng vai trò như trước, chất xám, vốn

con người được đào tạo ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với sức mạnh kinh tế,

được "số hoá" và vận hành trên cac siêu xa lộ

lưới máy vi tính lan toả ra khắp nơi; chủ chuyển thông tin sẽ

1hành “nguồn sống" của tăng trưởng kinh tế

si 0 3< Các quan niệm truyền thống vẻ sở hữu phương thức trao đổi, lưu thông

phân phối, tâm lý tiêu dùng, phương thức quản lý, phương thức kinh doanh sẽ

có nhiều thay đổi, ví dụ trước đây người ta nói tới sở hữu là sở hữu vật chất là chính, nay nhấn mạnh cả tới sở hữu trí tuệ Trước đây quản lý chủ yếu theo thứ bậc, nay sẽ chú trọng tới sự quản lý theo mạng

So với thời đại nông nghiệp kéo đài khoảng 8.000 - 10.000 năm thời đại công nghiệp manh nha cách đây 300 nam và phát triển mạnh mẽ vào khoảng 150 năm gần đây, ngày nay loài người dang chứng kiến một thời đại mới về phát

triển lực lượng sản xuât, Thời gian nào kinh tế trì thức sẽ hiện hình một cách

hoàn chỉnh và lan toả ra toàn thế giới thì còn có nhiều ý kiến khác nhau, Có

người cho rằng điều đó sẽ xảy ra vào nửa thập ky thie hai cua thé ky XXL, Lien

hiệp quốc thì dự báo sẽ diễn ra vào khoảng những năm 30 của thế ky XX; co người lại cho rằng giải đoạn quá dộ sang kinh tế trí thức sẽ kéo dài suốt thế kỷ

0.2% lực lượng lao động, 2% GDP, nhưng hàng năm xuất khẩu sản phẩm trị giá

55-56 tỷ đô la.

Tồn bộ tình hình trên đật đác nước

mới, cũng khơng ít thách thức mới Nhiều nuớc đang phát

trạng thái kinh tế nơng nghiệp lạc hậu và hiện mới tiếp cận thời đại cưnig

nay lại phải đổi mới kinh tế trì thức Các thế mạnh như tài nguyên, lao động giản

đơn sẽ giảm dân giá trị, trong khi đĩ vẻ mật trí thức hiện dại, nguồn nhân học cĩ

trình độ cao thì các nước đang phát triển lại ở thế yếu Khoảng cách giữa các

nước phát triểnvà đang phát triển sẽ dộng ra xa hơn nữa khơng những về lượng

ảnh và phát triển kính tế trí thức đặt ra những yêu cầu

mà cả vẻ chất, Sự hình tị

mới cho sự nghiên cứu và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin

Trong kinh tế trì thức, vai trị trí tuệ tăng lên và rất quan trọng, mà về bản chât, trí tuệ trái với tư hữu

Trí tuệ con người phát triển qua một quá trình lâu dài trong lao động sản xuât, hồ hợp với thiên nhiên và các mối quan hệ xã hội Ngày nay, với khối lượng trì thức "mới”, khơng lồ đặc biệt là với sự ra đời của tính điện tử và

các hiểu biết mới về bộ não - thần kinh, người ta cĩ thể phân loại và sắp xếp các

cấp độ của tư duy và nhận thức theo trình độ đại thể như sau :

- Thấp nhật là các dữ liệu, đĩ cĩ thể là các sở liệu thơng kê, các sự kiện trực tiếp quan sát, các kết quả từ các máy do

- Khi các dữ liệu được chất lọc, chuẩn hố, xử lý sơ bộ ta thu được các thơng tin Chúng là các nguyên liệu đâu vào của các máy tính điện tử

~ Khi các thơng tin được xử lý, tổng hợp tìm được các dai lượng tương quan, các liên hệ nhân quả, các quy luật, định luật, nguyên lý ta thu được các trí thức, trí thức cĩ thể thu được qua tư duy trên các kết quả xử lý thơng tin của máy

ví tính nếu ở máy được cài đặt chương trình xử lý thơng tín cần thiết

~ Tổng hợp những ứrỉ thức của nhiều lĩnh VựC sẽ tạo cơ sở cho sự nhận thức

đúng đản thực tiển và đạt tới mức trí tuệ Hiện cĩ thể giao cho máy thực hiện

một số chức năng hạn chế của trí tuệ bằng các phương tiện gọi là "Trí tuệ nhân tạo” Các bộ máy, các phương tiện này thường được Eọi là các "hệ chuyên gia"

34

-yiệe như! "'chẩn đoán, bệnh, soạn nhạc, tìm các chỏ

q

si (@«/fffi thức được tổng hợp với tâm lý (bao hàm cả đạo dức và thẩm mỹ) sẽ trở

sa thành tư duy cấp độ cao, trí khôn hay sự mình triết

khôn có tính xã hội cao, nó không chấp nhận quy luật giá

Các giá trị của trí khôn chỉ thể hiện ở "hàm lượng” sử dụng trên quy mô toàn xã hội với thời gian lau dài Chính vì vị

ặt khác họ lợi dụng cuộc cách mạng kỹ thuật số và kỹ thuật ảo để

¡ toàn cầu, ¡

cải cách quyền sở hữu theo hướng vì lợi ích của họ hơn là vì lợi ích chung

Như vậy, dù diễn biến của bối cảnh xã hội như thế nào đí chăng nữa Dù co gắng phát triển và vận dụng những thành tựu của khoa học còng nghệ đó làm thay đổi các hình thức trong nền sản xuất của chủ nghĩa tư bản thì chủ nghĩa tư bản cũng không thể nào xoá nhoà, che lấp được bản chất bóc lột của nên kinh tế

đó Không những thế nó càng làm cho mâu thuẫn vốn có của nó ngày càng trở nên sâu sắc và trầm trọng hơn Bởi vì xét cho đến cùng giá trị thang dư bao giờ

cũng bắt nguồn từ lao động sông của tàt cả những người lao động chân tay va lao động trí óc trong hệ thống phân cong lao động xã hội ngày càng phức tạp

Những người chống chủ nghĩa Mác từ trước đến nay gần như không thể,

hoặc rất ít đụng chạm đến phép biện chứng duy vật - linh hồn của chủ nghĩa

Mác Những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện dại

chẳng những không hẻ bác bỏ phép biện

tính đúng đắn của nó và làm cho nó tiếp tục phát triển hơn

niệm duy vật vẻ lịch sử, thì những vấn để chủ yếu của lý luận hình thiành

- xã hội như mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, giữa cơ sở hạ tắng

và kiến trúc thượng tầng, vai trò quyết định của quần chúng nhân dân, sự phát triển của xã hội loài người là một quá trình lịch sử - tự nhiên, đều đã được Mac

da nó trong xã hội hiện phân tích rất cặn kế chính xác, vẫn giữ nguyên giá trị

đại

Từ giữa thế kỷ XX, dù cho khoa học kỹ thuật và công nghệ đã phát triển

như vũ bão và những thành tựu đạt được vượt nhiều thế kỷ trước kia cộng lại thì cũng không thé đảo ngược quan niệm duy vật vẻ lịch sử, mà chỉ xác nhận dự báo thiên tài của Mác đã đưa ra cách đây gần một thể kỷ rưỡi

ai đoạn lịch sử kế tiếp

Mác-Àng ghen, Lênin là những khói óc vĩ đại ở hai g

nhau Học thuyết của các ông là một kho tầng đồ sộ mà chưa mấy người đã đọc được hết, nghiên cứu và hiểu được cặn kẽ, trong bởi cảnh lịch sử khi các ông để

chiến, phê phán,

ra những luận điểm ấy, với những đổi tượng mà cúc ông lu¿

bác bỏ với việc xử lý hoàn toàn bằng phương pháp thủ công một khối tư liệu khổng lồ có thể có được trong hoàn cảnh của các ông, trong thời đại mà các ông sống, Các ông không những là những nhà cách mạng mà còn là những nhà khoa học, hơn nữa đó còn là những nhà cách mạng nhất trong khoa học và khoa học nhất trong cách mạng và vượt xa tất cả các khối óc đương thời

Học thuyết của các ông được thừa nhận không phải bằng sức mạnh uy

quyền, mà chính là bằng sức mạnh của trí tuệ Bởi vì sự thừa nhận ấy đã diễn ra khi các ông chỉ là những nhà tư tưởng, những nhà lý luận, những nhà cách mạng, rất nghèo túng, đã từng bị các nước tư bản truy lùng sản duồi; trục xuât, có khi bị bat bớ giam cẩm Riêng Lênin cũng chỉ ở cương vị đứng đầu nhà nước Xô viết một thời gian trên dưới sáu năm trời, cuối đời trong đó năm năm đã bị suy yếu vì những viên đạn ám hại của kẻ thù

“định kiến về tư tưởng và chính trị, thì bất kể

hiên cứu không thuộc hệ tư tưởng Mác xít) cũng có thể

thấy.chủ.nghia Mác-lênin là một đóng góp vô giá vào kho tàng trí thức của

„ nhân loại Nó xứng đáng được định vị và có mặt trong đời sống tỉnh thân của cả loài ngươi Nó đã để lại những giá trị bên vũng trong lịch sử tư tưởng thế giới, trong nền văn hoá, văn mình nhân loại Sức sống của nó không phải chỉ có đối với thời đại các ông, mà vẫn tiếp tục có ảnh hưởng to lớn trong thời đại hiện nay

Và sau này

37