NGHIÊN cứu ĐỊNH LƯỢNG AMYLASE, PROTEASE, LIPASE TRONG máu và DỊCH tụy của BỆNH NHÂN VIÊM tụy mạn và bước đầu ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾT DỊCH của NGƯỜI BỆNH

NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG AMYLASE, PROTEASE, LIPASE TRONG MÁU VÀ DỊCH TỤY CỦA BỆNH NHÂN VIÊM TỤY MẠN VÀ BƯỚC ĐẦU ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾT DỊCH CỦA NGƯỜI BỆNH NGUYỄN VĂN RƯ, NGUYỄN THỊ LOAN

Y HỌC THỰC HÀNH (903) - SỐ 1/2014 51

trực tràng là 2/46 (4,4%) Đột biến xảy tại exon 7 ở vị

trí 249 với kiểu đột biến dị hợp tử

- Đột biến p53 xảy ra trên bệnh nhân đơn polyp

chiếm 4,4%, polyp không cuống và nửa cuống cùng

chiếm tỷ lệ 2,2%, không xảy ra đột biến ở bệnh nhân

có kích thước < 10mm

- Đột biến p53 xuất hiện trên polyp u tuyến, gặp

cả mức độ loạn sản vừa và nặng cùng chiếm 8,3%

trên tổng số 12 polyp có loạn sản

SUMMARY

The research discloses the Gen p53 for some

concerned cancer types It studied on great rectum

polyp patient in Hai Phong Viet Tiep hospital The

result showed that the Gen p53 great rectum polyp is

2/46 (4.4%) The sudden change happened at exon 7

on the position 249 with odd zygote sudden change

stype, while that did not happen to the patients with

the size bellow 10mm

Keywords: Gen p53, great rectum polyp

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trịnh Tuấn Dũng (2007), Nghiên cứu sự biểu hiện

của các kháng nguyên p53, Ki67, Her -2/neu trong ung

thư đại trực tràng bằng hóa mô miễn dịch Tạp chí Y học

TH

2 Phạm Phan Địch, Trịnh Bình, Đỗ Kính (1998), Mô

học, NXB Y học, Tr: 319- 319

3 Chu Văn Đức (2009), Nghiên cứu đặc điểm lâm

sàng, mô bệnh học và sự bộc lộ CK7, CK20, Ki67 và

p53 của ung thư đại tràng Luận văn thạc sĩ y học, Học

viện Y Dược cổ truyền Việt Nam, 2009

4 Cho Y, Gorina S, Jeffrey P.D, Pavletich N.P

(1994), “Crystal structure of a p53 tumor suppressor-DNA complex: understanding tumorigenic mutations”,

Science, 265, pp 346–355

5 Kikuchi-Yanoshita R, Konishi M, Ito S et al.,

(1992), “Genetic Changes of Both p53 Alleles Associated with the Conversion from Colorectal Adenoma to Early Carcinôm in Familial Adenomatous Polyposis and Non-Familial Adenomatous Polyposis Patients”, Cancer Res 52, pp.3965-3971

6 Kirk GD, Lesi OA, Mendy M, Szymañska K, Whittle H, Goedert JJ, Hainaut P, Montesano R (2005) 249(ser) TP53 mutation in plasma DNA, hepatitis B viral infection, and risk of hepatocellular carcinoma

Oncogene; 24(38):5858-67

7 López I, L P Oliveira, Tucci P, Alvarez-VALIN

F, Một R Coudry, Marín M (2011) “Different mutation

profiles associated to P53 accumulation in colorectal cancer” Epub, pp 81 – 7

8 Russo A, Bazan V, Iacopetta B et al(2005)

“The TP53 Colorectal Cancer International Collaborative Study on the prognostic and predictive significance of p53 mutation: influence of tumor site, type of mutation, and adjuvant treatment.”, J Clin Oncol; 23: 7518–7528

9 Shinozawa I (1996), "Evaluation ofpatients with colorectalpolyp in our department for the past five year",

Asian pacific congress of gastroenterology, Yokchama, Japan, pp 442

NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG AMYLASE, PROTEASE, LIPASE TRONG MÁU

VÀ DỊCH TỤY CỦA BỆNH NHÂN VIÊM TỤY MẠN VÀ BƯỚC ĐẦU ĐÁNH GIÁ

KHẢ NĂNG TIẾT DỊCH CỦA NGƯỜI BỆNH

NGUYỄN VĂN RƯ, NGUYỄN THỊ LOAN

Trường đại học Dược Hà Nội

TÓM TẮT

Bước đầu đề tài đã lựa chọn được cách lấy, xử lí

và bảo quản thích hợp các mẫu máu và dịch tụy của

bệnh nhân viêm tụy mạn để định lượng các enzym:

amylase, protease và lipase từ khoa Phẫu thuật tiêu

hóa Bệnh viện Việt Đức Đã sử dụng các phương

pháp Anson cải tiến để định lượng protease, phương

pháp Tiete, Borden để xác định hoạt độ amylase,

phương pháp King để xác định hoạt độ lipase

Kết quả thu được về hoạt độ amylase trung bình

là 275,3 ± 158,7 đvA/100ml máu và 615,6 ± 111,6

đvA/100ml dịch tụy bệnh nhân viêm tụy mạn, tăng so

với người bình thường Về hoạt độ lipase trung bình

trong máu là 13,8±9,8 đvB/100ml máu và 51,5 ± 50,5

đvB/100ml dịch tụy của bệnh nhân viêm tụy mạn,

giảm so với người bình thường Hoạt độ protease

trung bình 119,4±49,3 nK/100ml máu và 122,2±52,1

nK/100ml dịch tụy, chưa có số liệu so sánh

Các thông số về các enzyme thu được trong máu

và dịch tụy từ các bệnh nhân viêm tụy mạn khác

nhau, bước đầu có giá trị đánh giá được tình trạng

chức năng tụy ngoại tiết

Từ khóa: Amylase, Protease, Lipase, viêm tụy

mạn (VTM)

SUMMARY

In this study, we have: Options are taking, processing and proper storage of blood samples and pancreatic juice of chronic pancreatitis patients to quantify the enzymes: amylase, protease and lipase

Hospital Used methods to quantify improvements Anson protease, method Tiete, Borden to determine the activity of amylase, King method to determine the activity of Lipase

Results obtained on average amylase activity is 275.3 ± 158.7 and 615.6 ± 111.6 amylase unit/100ml blood and pancreatic juice of patients with chronic

subjects Regarding the activity of lipase in 13.8 ± 9.8 and 51.5 ± 50.5 Bondi (lipase) unit/100ml blood and pancreatic juice of chronic pancreatitis patients, lower than normal The average protease activity of 119.4 ±

Y HỌC THỰC HÀNH (903) - SỐ 1/2014 52

49.3 -122.2 ± 52.1 nK/100ml blood and pancreatic

juice, no comparative data

The parameters of the enzyme obtained in blood

and pancreatic juice from patients with different

chronic pancreatitis, the initial value assessment of

the condition exocrine pancreatic function

Keywords: amylase, protease, lipase, chronic

pancreatic

ĐẶT VẤN ĐỀ

Viêm tụy mạn là bệnh viêm đặc trưng bởi sự phá

hủy nhu mô tụy tiến triển, không hồi phục, dẫn tới xơ

hóa nhu mô gây giảm chức năng tụy nội tiết và tụy

ngoại tiết Bên cạnh các nghiệm pháp thăm dò, chụp

cắt lớp, chụp cộng hưởng từ để chuẩn đoán viêm tụy

mạn…người ta còn đánh giá chức năng tụy ngoại tiết

dựa vào việc định lượng các enzym trong máu, phân

và nước tiểu, dịch tụy [1, 2] Ở Việt Nam, định lượng

enzym tụy được các nhà khoa học cho rằng đây là

tiêu chuẩn hóa sinh quan trọng để đánh giá chức

năng tụy trước và sau phẫu thuật đối với bệnh nhân

(BN) viêm tụy mạn (VTM) Xuất phát từ ý tưởng như

vậy chúng tôi tiến hành đề tài với mục đích tiến hành

định lượng 3 nhóm enzym trên mẫu máu và dịch tụy

của bệnh nhân viêm tụy mạn và bước đầu tiến hành

phân tích đánh giá khả năng tiết dịch của các bệnh

nhân VTM trước và sau phẫu thuật so với tham chiếu

hoặc trung bình cộng [1, 3]

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

1 Nguyên vật liệu

- Mẫu dịch tụy và máu được lấy từ 30 BN VTM

được điều trị phẫu thuật tại Bệnh viện Việt Đức từ

tháng 9/2008 đến 3/2010

- Các thiết bị hiện đại của các labo hóa sinh như:

Máy li tâm EBA 12 Hettich (Nhật Bản), Máy điều nhiệt

(Đức), Máy đo quang U1800 (Hitachi)

2 Phương pháp nghiên cứu

Xác định hoạt độ amylase: Phương pháp Tiete và

Border đơn vị tính hoạt độ amylase (HđA) là đơn vị

amylase viết tắt là đvA/100ml dịch [2], [4]

Định lượng protein và xác định hoạt độ protease

(HđP): Phương pháp Bradford, Biuret, Lowry, Anson

cải tiến, đơn vị tính HđP là nanokatal, (nK/100ml

dịch) [2], [4]

Xác định hoạt độ lipase: Phương pháp King [2],

đơn vị tính hoạt độ lipase (HđL) là đơn vị Bondy viết

tắt là đvB/100ml dịch [4]

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Hoạt độ amylase trong dịch tụy và máu của

bệnh nhân VTM

Kết quả hoạt độ amylase (HđA) trong máu, đơn vị

amylase - đvA/100ml

HđA trung bình trong máu của BN VTM là 275,3 ±

158,7 đvA/100ml tăng cao so với chỉ số HđA ở người

bình thường là 16-31 đvA/100ml Trong số này, có 2

BN là có HđA trong khoảng bình thuờng và có tới 19

BN có HđA trong máu cao hơn bình thường, chiếm

90,5% BN VTM BN có HđA cao nhất là 839

đvA/100ml và tăng lên 44 lần so với BN có HđA thấp

nhất (19 đvA/100ml)

Hoạt độ Amylase (HđA)

0 100 200 300 400 500 600 700 800 900

Bệnh nhân (STT)

Hình 1 Các giá trị về hoạt độ Amylase máu của BN VTM

Hoạt độ Amylase dịch tụy của BN VTM

Hoạt độ Amylase (HđA)

0 200 400 600 800 1000

Bệnh nhân (STT)

Hình 2 Các giá trị về hoạt độ Amylase trong dịch tụy của

BN VTM

HđA dịch tụy trung bình của BN VTM là 615,6 ± 111,6 đvA/ 100ml BN có HđA trong dịch tụy cao nhất

là 781 đv/100ml có biên độ tăng gấp 31 lần BN có HđA trong dịch tụy thấp nhất 25 đvA/100ml

2 Hoạt độ Lipase trong máu và dịch tụy của

BN VTM

Hoạt độ Lipase (HđL) trong máu của BN VTM đơn

vị đo đvB/100ml

Hoạt độ Lipase (HđL)

0 20 40 60 80

Bệnh nhân (STT)

Series1

Hình 3 Các giá trị về hoạt độ hoạt độ Lipase trong máu

Giá trị trung bình HđL trong máu của BN VTM là Xtb = 13,8 ± 9,8 đvB/ml Có 11 BN có HđL nằm trong giá trị trung bình và trong đó có 4 BN có giá trị trên và

7 BN dưới khoảng giá trị trung bình BN có HđL cao nhất 70 đvB/ml trong máu gấp 35 lần BN có HđL thấp nhất (2 đvB/ml)

Y HỌC THỰC HÀNH (903) - SỐ 1/2014 53

Hoạt độ Lipase (HđL)

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

Bệnh nhân (STT)

Hình 4 Biểu đồ thể hiện hoạt độ Lipase trong dịch tụy

của BN VTM

HđL trung bình trong dịch tụy của BN VTM là 34,5

± 9,9 đvB/100ml, người bình thường là 35 – 55

đvB/100ml Trong số này, có 52% BN VTM có HđL

thấp hơn người bình thường, 36% BN VTM có HđL

bình thường và 12% BN VTM có HđL cao hơn BN có

HđL cao nhất gấp 17,5 lần so với người bình thường

3 Hoạt độ Protease trong máu và dịch tụy của

BN VTM

Kết quả hoạt độ Protease (HđP) trong máu của

BN VTM (đơn vị: nK/ml)

Hoạt độ Proteas e (HđP)

0

50

100

150

200

250

300

350

400

450

Bệnh nhân (STT)

Hình 5 Kết quả về hoạt độ Protease trong máu của BN

VTM

Hoạt độ Protease trung bình trong máu của BN

VTM là 125,3 ± 46 nK/ml Có 8 giá trị nằm ngoài

khoảng biến thiên của giá trị trung bình này (5 giá trị

dưới và 3 trên bình thường), 23 BN có HđP trong giá

trị bình thường Bệnh nhân có HđP cao nhất 404,02

nK/ml gấp 14 lần bệnh nhân thấp nhất 28,37 nK/ml

Hoạt độ Protease (HđP)

0

100

200

300

400

500

Bệnh nhân (STT)

Hình 6 Đồ thị thể hiện hoạt độ Protease trong dịch tụy

của BN VTM

Hoạt độ Protease trung bình trong dịch tụy của

BN VTM là 101,2 ± 51,1 nK/ml Có 9 BN có hoạt độ Protease nằm ngoài khoảng giá trị trung bình (trong

đó có 3 giá trị nằm ở dưới và 6 giá trị nằm ở phía trên), 17 BN có giá trị nằm trong khoảng trung bình

BN có hoạt độ Protease cao nhất 426,46 nK/ml gấp

36 lần so với BN có hoạt độ Protease 11,79nK/ml

BÀN LUẬN

Trước đây, các công trình nghiên cứu chủ yếu mới đề cập đến hoạt độ enzym của protease, amylase và lipase trong máu mà chưa có công trình

đề cập đến định lượng các enzym này trong dịch tụy cho nên có nhiều khó khăn trong quá trình đánh giá

so sánh kết quả nghiên cứu vì vậy đây mới là kết quả bước đầu nhưng đã có ý nghĩa đánh giá được tình trạng của bệnh VTM [2] Định lượng enzyme chủ yếu dựa vào các phương pháp hóa sinh, có tinh chất kinh điển và đặc hiệu do vậy co tính chính xác và phù hợp trong điều kiện nghiên cứu ở nước ta Nhưng kết quả xét nghiệm về enzyme trong máu và trong dịch tụy có thể là cơ sở quan trọng cho nghiên cứu tình trạng bệnh lý và phương hướng phương án trong phẫu thuật và điều trị VTM Các kết quả định lượng đã cung cấp các dữ liệu toàn diện hơn về enzyme trong dịch tụy hơn, từ trước đây người ta mới chỉ đề cập đến protease mà không để ý tới amylase và lipase trong khi chức năng ngoại tiết của tụy là có cả 3 loại enzym này [4, 5] Vì vậy, định lượng được các enzyme của dịch tụy và cả trong máu của bệnh nhân VTM có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị bệnh

KẾT LUẬN

Đã xác định được kết quả về hoạt độ amylase trung bình là 275,3 ± 158,7 đvA/100ml máu và 615,6

± 111,6 đvA/100ml dịch tụy bệnh nhân viêm tụy mạn, tăng so với người bình thường Về hoạt độ lipase trung bình là 13,8 ± 9,8 đvB/100ml máu và 51,5 ± 50,5 đvB/100ml dịch tụy của bệnh nhân viêm tụy mạn, giảm so với người bình thường Hoạt độ protease trung bình 119,4 ± 49,3 nK/100ml máu và 122,2 ± 52,1 nK/100ml dịch tụy, chưa có chỉ số tham chiếu Bước đầu cung cấp các giá trị hoạt độ từng nhóm enzym dịch tụy của bệnh nhân viêm tụy mạn

để tham khảo, hỗ trợ trong việc chẩn đoán, đánh giá được tình trạng chức năng tụy ngoại tiết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lương Tấn Thành, (1997), “Kiểm tra chất lượng xét nghiệm định lượng trong hóa sinh lâm sàng”, Nxb Y học, Tr 15-25

2 Đỗ Đình Hồ, (2007), “Sổ tay xét nghiệm hóa sinh lâm sàng”, Nxb Y học, chi nhánh TP Hồ Chí Minh

3 Tierneyme, (2006), “Chuẩn đoán và điều trị y học hiện đại”, Nxb Y học, Hà Nội

4 Lankish P.G., (1982) “Exocrine pancreatic fuction tests”, Gut, 23, pp 777 – 798

5 Keller J Layer P., (2005), “Human pancreatic enxocrine respone to nutrients in health”, Gut, 54 (Suppl VI), pp.1-28