Nghiên cứu mối quan hệ giữa quản trị công ty và hành vi điều chỉnh lợi nhuận của các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán TPHCM

Tuyănhiên,ătheoătácăgi ătrongănghiênăc uă c aătácăgi ăPh măTh ăBíchăVơnăthìătácăgi ăPh măTh ăBíchăVơnăs ăd ngămôăhìnhăc aă... CácănhƠănghiênăc uăk ătoánăg iăđ ăvênhăđóălƠă t ngăbi năk ăt

Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t k công trình nào khác

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C T VI T T T

DANH SÁCH CÁC B NG BI U

DANH SÁCH CÁC BI U , HÌNH V

PH N M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

4 Ph ng pháp nghiên c u 2

5 Nh ng đóng góp c a lu n v n 2

6 K t c u c a lu n v n 3

CH NG 1 T NG QUAN CÁC NGHIểN C U LIểN QUAN .4

1.1 Các nghiên c u qu c t 4

1.2 Các nghiên c u trong n c 7

C H NG 2 C S Lụ THUY T 10

2.1 HƠnh vi đi u ch nh l i nhu n 10

2.1.1 Các lý thuy t n n t ng 10

2.1.1.1 Lý thuy tăđ i di n (agency theory) 10

2.1.1.2 Lý thuy t các bên có liên quan (stakeholder theory) 11

2.1.1.3 Lý thuy t tín hi u (signaling theory) 12

2.1.3.1 Th thu tăđi u ch nh l i nhu năthôngăquaăcácăxétăđoánăk toán

13

2.1.3.2 Th thu tăđi u ch nh l i nhu n thông qua c u trúc các nghi p v kinh t 15

2.1.4 ng c c a hành vi đi u ch nh l i nhu n 16

2.1.4.1 ngăc ăh păđ ng b iăth ng qu n lý 16

2.1.4.2 ngăc ăgiaoă c n 17

2.1.4.3 ngăc ăth tr ng v n 17

2.1.4.4 ngăc ăphápălỦ 18

2.1.5 H u qu c a hành vi đi u ch nh l i nhu n 18

2.1.6 Mô hình nh n di n hành vi đi u ch nh l i nhu n trong th c nghi m 19

2.2 Qu n tr công ty 22

2.2.1 nh ngh a v qu n tr công ty (Corporate governance) 22

2.2.2 Vai trò c a qu n tr công ty 23

2.2.3 Các đ c đi m c b n c a qu n tr công ty 24

2.2.3.1 H iăđ ng qu n tr 24

2.2.3.2 y ban ki m toán 25

CH NG 3 PH NG PHÁP NGHIểN C U 28

3.1 Phát tri n gi thuy t nghiên c u 28

3.1.1 Tách vai trò c a Ch t ch H i đ ng qu n tr và T ng giám đ c 28

3.1.4 Quy mô H i đ ng qu n tr 30

3.1.5 Tính đ c l p c a Ban ki m soát 30

3.1.6 Chuyên môn c a Ban ki m soát 31

3.1.7 S h u c ph n c a các thành viên 32

3.2 Thi t k nghiên c u 33

3.2.1 D li u nghiên c u 33

3.2.2 Mô hình nghiên c u 35

3.3 Ph ng pháp nghiên c u 38

3.3.1 Phân tích th ng kê mô t 38

3.3.2 Phân tích t ng quan 38

3.3.3 Phân tích h i quy 39

3.3.3.1 căl ng mô hình 39

3.3.3.2 Ph ngăphápăki măđ nh các h s h i quy và s phù h p c a mô hình 40

CH NG 4 K T QU NGHIểN C U VÀ TH O LU N 43

4.1 K t qu h i quy mô hình nh n di n hƠnh vi đi u ch nh l i nhu n 43

4.2 K t qu phân tích m i quan h gi a qu n tr công ty và hành vi đi u ch nh l i nhu n 47

4.2.1 Phân tích th ng kê mô t 47

4.2.2 Phân tích t ng quan 50

5.1 K t lu n 64

5.2 Ki n ngh 65

5.3 H n ch bài nghiên c u vƠ đ nh h ng nghiên c u trong t ng lai 71

5.3.1 H n ch bài nghiên c u 71

5.3.2 nh h ng nghiên c u trong t ng lai 71

TÀI LI U THAM KH O 74

Tài li u ti ng Vi t 74

Tài li u ti ng Anh 75

PH L C

CTCP Công ty c ph n

EPS L i nhu n tính trên m t c phi u

FEM Môăhìnhătácăđ ng c đ nh

GLS Ph ngăphápăbìnhăph ngăt i thi u t ng quát

H KDă Ho tăđ ng kinh doanh

HNX S giao d ch Ch ng khoán Hà N i

HOSE S giao d ch Ch ng khoán Thành ph H Chí Minh

IFC T ch c Tài Chính Qu c T

OECD T Ch c H p Tác Và Phát Tri n Kinh T

Pooled OLS Ph ngăphápăbìnhăph ngăt i thi u k t h p t t c các quan sát REM Môăhìnhătácăđ ng ng u nhiên

SEC y ban Ch ng khoán và H iăđoáiăM

TNDN Thu nh p doanh nghi p

TP.HCM Thành ph H Chí Minh

TTCK Th Tr ng Ch ng Khoán

UBCKNN y ban Ch ngăkhoánăNhƠăn c

3.1 B ng trình bày quá trình thu th p m u d li u

4.1 B ng ma tr năt ngăquanăgi a các bi n trong mô hình (*)

4.2 B ng k t qu h iăquyămôăhìnhăPooledăOLS,ăFEM,ăREMăgiaiăđo n 1 4.3 B ng k t qu căl ngămôăhìnhăGLSăgiaiăđo n 1

4.4 B ng th ng kê mô t cho bi n liên t c trong mô hình (**)

4.5 B ng th ng kê mô t cho bi n không liên t c trong mô hình (**) 4.6 B ng ma tr năt ngăquanăgi a các bi n trong mô hình (**)

4.7 B ng k t qu h iăquyămôăhìnhăPooledăOLS,ăFEM,ăREMăgiaiăđo n 2 4.8 B ng k t qu h iăquyămôăhìnhăGLSăgiaiăđo n 2

4.9 B ng k t qu ki măđ nh các gi thuy t trong nghiên c u

hi u

4.1 Bi uăđ phân ph i c a ph năd ăc aămôăhìnhăFEMăgiaiăđo n 1 4.2 Bi uăđ phân ph i c a ph năd ăc aămôăhìnhăFEMăgiaiăđo n 2

ty R i ro x y ra khi các doanh nghi păđi u ch nh l i nhu n s gây nhăh ng

l năđ nănhƠăđ uăt ăvìăcácănhƠ đ uăt ăcóăxuăh ngăđ uăt ăvƠoănh ng công ty làm năcóăhi u qu và có tri n v ngăt ngătr ng cao Các công ty niêm y t có xu

h ngăđi u ch nhăt ngăl i nhu năđ thuăhútănhƠăđ uăt ă(Ph m Th Minh Trang, 2012) Tuy nhiên, m căđ đi u ch nh l i nhu n s t ngăđ ng v iănguyăc ăpháă

s n (VõăV năNh & Hoàng C m Trang, 2013) Qu n tr công ty li u có th làm

gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a các công ty hay không Theo nghiên c u

c a Vo & Phan (2012) thì các y u thu c qu n tr công ty có m i quan h v i

hi u qu ho tăđ ng c a công ty Qu n tr công ty t t cho phép t iăđaăhóaăgiáătr doanh nghi p, và minh b ch trong công b thông tin ( Gupta & Sharma, 2014)

Qu n tr công ty không t t d n đ n h u qu x u, th m chí phá s n công ty S

s păđ c a nh ng t păđoƠnăn căngoƠiănh ăEnron,ăWorldcomăhayăc a các t p đoƠnăl n c a n cătaănh ăVinashin,ăVinalinesăđ u có nguyên nhân sâu xa t vi c

th c hi n qu n tr công ty không t t V i mong mu n tìm ra các y u t thu c

qu n tr công ty giúp làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n cácăcôngătyăđ i chúng, tác gi th c hi n bài vi tăắnghiên c u m i quan h gi a qu n tr công

ty vƠ hƠnh vi đi u ch nh l i nhu n c a các công ty niêm y t trên s giao

d ch ch ng khoán TP.HCM”

2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a nghiên c u là xem xét m i quan h gi a qu n tr công ty và hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n c a các công ty niêm y t trên S giao d ch Ch ng khoán Thành Ph H Chí Minh đ ng th iăđ xu t m t s gi i pháp góp ph n làm

gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n đó

iă t ng nghiên c u c a lu nă v nă lƠă lỦă lu n và th c ti n v v nă đ m i quan h gi a qu n tr công ty và hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n t iăcácăcôngătyăđ i chúng

Ph m vi nghiên c u c a lu năv năgi i h n v i m u g m 101 công ty c ph n niêm y t trên S giao d ch Ch ng khoán Thành Ph H Chí Minh trong 5 n măt

 Thu th p d li u t các công ty c ph n niêm y t trên S giao d ch

Ch ng khoán Thành Ph H ChíăMinhăgiaiăđo n 2009 - 2013 D li u thu

th păđ c t ng h p thành d ng b ngă(panelădata)ăđ ph c v cho vi c nghiên

c u

 D a vào tài li u và d li u thu th p, ti n hành t ng h p d li u, phân tích vƠă đánhă giá.ă aă raă cácă ki n ngh nh m làm gi mă hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n t i các công ty c ph n niêm y t trên S giao d ch Ch ng khoán Thành Ph H Chí Minh

5 Nh ng đóng góp c a lu n v n

V m t lý lu n: trình bày các lý thuy t v hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n và lý thuy t v qu n tr công ty

V m t th c ti n: Tìm ra m i quan h gi a qu n tr côngătyăvƠăhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n là vi c tách vai trò Ch t ch H iăđ ng qu n tr v i T ng giám

đ c,ăt ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr khôngăđi u hành và thành viên H i

đ ng qu n tr đ c l p s làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n T ngăt l s

h u c ph n c aăBanăgiámăđ c c ng làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Các công ty có l uăchuy n ti n thu n t ho tăđ ng kinh doanh càng l n thì càng ít hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

6 K t c u c a lu n v n

Ngoài ph n m đ u, lu năv năđ c trình bày g mă5ăch ng:

Ch ng 1: T ng quan các nghiên c uăliênăquan:ăch ngănƠyătácăgi trình

bày các nghiên c uăliênăquanătr căđơyăđưănghiênăc u v hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n t i Vi t Nam và qu c t

Ch ng 2: C ăs lý thuy t:ăch ngănƠyătrìnhăbƠyăcácălỦăthuy t v hành vi

đi u ch nh l i nhu n và qu n tr công ty

Ch ng 3:ăPh ngăphápănghiênăc u:ăch ngănƠyătácăgi phát tri n các gi

thuy t nghiên c uătrongăbƠi,ăđ aăraă môăhìnhănghiênăc u v m i quan h gi a

qu n tr công ty v iăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu năvƠătrìnhăbƠyăph ngăphápăthuă

th p d li u,ăph ngăphápăphơnătíchăd li u

Ch ng 4: K t qu nghiên c u và th o lu n: ch ngănƠyătrìnhăbƠyăk t qu

h iăquyăquaă2ăgiaiăđo n và th o lu n v m i quan h gi a qu n tr công ty và hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Ch ng 5: K t Lu n ậ Ki n ngh :ăCh ngănƠyătácăgi trình bày k t lu n c a

bài nghiên c u, h n ch bài nghiên c uăvƠăđ xu tăđ nhăh ng nghiên c u trong

t ngălai.ă

CH NG 1 T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U LIÊN

QUAN

1.1 Các nghiên c u qu c t

Nghiên c u ắBoad monitoring and Earnings managerment: Do outside

directors influence abnormal accruals?” c a Peasnell & các c ng s (2000)ăđưăs

d ng mô hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a Dechow & các c ng s (1995) ậ Modified Jones v i m t m u g m 1271ăquanăsátăcácăcôngătyăAnhăgiaiăđo n

1993 ậ 1995 Nghiên c u cho th y s giaăt ngăt l các thành viên H iăđ ng qu n

tr bên ngoài làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n và s hi n di n c a m t y ban

ki m toán s h tr vai trò giám sát c a H iăđ ng qu n tr Nghiên c uăc ngătìmă

th yăcácăcôngătyăcóăl uăchuy n ti n thu n t H KDăcƠngăt ngăthìăcƠngălƠmăgi m hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Tuy nhiên, nghiên c u không tìm th y m i quan h

gi a quy mô H iăđ ng qu n tr và t n s cu c h p c a H iăđ ng qu n tr v i hành viăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắCorporate governance and Earnings managerment” c a

Chtourou & các c ng s (2001)ăđưăs d ng mô hình nh n di năhƠnhăviăđi uăđ nh l i nhu n c a Jones (1991) v i m t m u g m 3947 công ty M trênăCompustatăn mă

1996 K t qu cho th y r ng t l thành viên y ban ki mătoánălƠăthƠnhăviênăđ c l p khôngăđi u hành và không ph i là qu n lý c aăcácăcôngătyăkhácăc ngănh m c b i

th ng b ng quy n ch n mua c phi u và chuyên môn c a y ban ki m toán thì nhăh ngăđ năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Nghiên c uăc ngăchoăth yăt ngăt l các thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p khôngăđi u hành và tách vai trò Ch t ch

H iăđ ng qu n tr và T ngăgiámăđ c thì không nhăh ngăđ năhƠnhăviăđi u ch nh

l i nhu n

Nghiên c u ắEarnings managerment and Corporate governance: The roles of

the board and the audit commmitee” c a Xie & các c ng s (2003) đưăs d ng mô

hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a Dechow & các c ng s (1995) ậ Modified Jones v i m t m u g m 282 quan sát các công ty M trongăn mă1992,ă

1994 và 1996 K t qu nghiên c u cho th y r ng m t quy mô H iăđ ng qu n tr l n,

m t y ban ki m toán có chuyên môn v tài chính và t ngăt n s cu c h p c a y ban ki m toán s làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Nghiên c uăkhôngăcóăđ

b ng ch ngăđ k t lu n t n s cu c h p c a H iăđ ng qu n tr và t l các thành viên H iăđ ng qu n tr bên ngoài có liên quan t iăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắBoard composition and earnings management in Canada” Park

& Shin (2004) đưă s d ng mô hình nh n di nă hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n c a Dechow & các c ng s (1995) ậ Modified Jones v i m t m u g m 539 quan sát các côngătyăCanadaăgiaiăđo n 1991-1997 Th nh t, nghiên c u cho th y s hi n di n

c a thành viên H iăđ ng qu n tr đ n t các trung gian tài chính và s hi n di n c a

c đôngălƠăt ch c thì làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Th hai,ăt ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr bênăngoƠiălƠmăt ngăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n, k t

qu nƠyătráiăng c v i quan đi m cho r ngăt ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr bên ngoài s giúp H iăđ ng qu n tr t ngătínhăđ c l p, gi i quy tăxungăđ t l i ích

gi a c đôngănh và c đôngăl n Lý gi i cho k t qu này, Park & Shin l p lu n

r ng các thành viên H iăđ ng qu n tr bên ngoài các công ty Canada thi u s tinh

t trongăl nhăv c tài chính hay thi u s truy c p thông tin đ phát hi năhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n,ăthêmăvƠoăđóăcóăth các thành viên bên ngoài thi uăquanătơmăđ n

ho tăđ ng công ty vì h thi u quy n s h u, ho c là do h thi u s đ c l p th c s

và thi u quy n l căđ th c hi n vi c giám sát

Nghiên c u ắBoard, audit committee, culture and earnings management:

Malaysian evidence” c a Rahmană&ăAliă(2006)ăđưăs d ng mô hình nh n di n hành

viăđi uăđ nh l i nhu n c a Jones (1991) v i m t m u g m 97 công ty niêm y t Malaysiaăgiaiăđo n 2002-2003 K t qu c a nghiên c u cho th y r ng m t H iăđ ng

qu n tr v i quy mô nh s phátăhuyăvaiătròăgiámăsátăh nălƠăm t H iăđ ng qu n tr

l n K t qu nƠyătráiăng c v i k t qu nghiên c u c a Xie & các c ng s (2003) Nghiên c uăkhôngăcóăđ b ng ch ngăđ k t lu n, vi c tách vai trò c a Ch t ch H i

đ ng qu n tr v i T ngăgiámăđ c, t l thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p không

đi uăhƠnhăc ngăt l thành viên y ban ki mătoánăđ c l păkhôngăđi u hành có liên quanăđ năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắEarnings Management And Corporate Governance In The UK:

The Role Of The Board Of Directors And Audit Committee” c aăLeiă(2006)ăđưăs

d ng mô hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a Dechow & các c ng s (1995) ậ Modified Jones v i m t m u g m 344 công ty niêm y t Anhăgiaiăđo n 2000-2002 Nghiên c u cho th y vi c tách vai trò c a Ch t ch H iăđ ng qu n tr

v i T ngăgiámăđ c,ăt ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr bên ngoài s tácăđ ng làm gi măhƠnhăviăđi u ch nhăt ngăl i nhu n Còn vi c t ngăt n s cu c h p c a y ban ki m toán s tácăđ ng làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh gi m l i nhu n Nghiên c u không tìm th y m i quan h gi a t l thƠnhăviênăđ c l p c a y ban ki m toán

c ngănh ăchuyênămônăv tài chính ậ k toán ậ ki m toán c a các thành viên y ban

ki m toán v iăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắGood Corporate Governance And Earnings Management

Practices: An Indonesian Cases” c a Muhardiă(2010)ăđưăs d ng mô hình nh n di n

hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n c a Jones (1991) v i m t m u g m 128 công ty Indonesiaăgiaiăđo n 2005-2007 K t qu nghiên c u cho th y s tách bi t vai trò

Ch t ch H iăđ ng qu n tr v i T ngăgiámăđ c và t l s h u c a c đôngăki m soát l n h nă51%ăthìătácăđ ng làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Nghiên c u cho th y không có m i quan h gi a t l thành viên H iă đ ng qu n tr đ c l p khôngăđi u hành và t l thƠnhăviênăđ c l p trong y ban ki mătoánăc ngănh ăs

hi n di n c a chuyên gia phân tích tài chính ậ s d ng n v iăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắCorporate Governance Characteristics and Earnings

Management: Empirical Evidence from Chinese Listed Firms” c a Gulzar & Wang

(2011) đưăs d ng mô hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a Jones (1991)

v i m t m u g m 1009 công ty Trung qu cătrongăgiaiăđo n 2002-2006 K t qu nghiên c u cho th y r ng s tách bi t vai trò Ch t ch H iăđ ng qu n tr v i T ng giámăđ c, t ngăt l thành viên n trong H iăđ ng qu n tr vƠăt ngăt n s cu c h p

c a H iăđ ng qu n tr và t p trung s h u thì làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u không tìm th y m i quan h gi a quy mô H iăđ ng qu n tr , t l thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p v iăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắEarnings Management and Board Characteristics in Thai Listed

Companies” c a Sukeecheep & các c ng s (2013) đưăs d ng mô hình nh n di n

hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a Dechow & các c ng s (1995) ậ Modified Jones

v i m t m u g m 550 công ty niêm y t TháiăLanătrongăgiaiăđo n 2006-2010 Th

nh t, nghiên c u tìm ra r ng t ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr tham gia H i

đ ng qu n tr c a các công ty khác thì làm làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n vƠă cácă côngă tyă cóă l uă chuy n ti n thu n t H KDă cƠngă t ng thì càng làm gi m hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Th hai, nghiên c u tìm th y thành viên H iăđ ng

qu n tr đ c l p khôngăđi u hành thì lƠmăt ng hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n K t qu này phù h p v i k t qu nghiên c u c a Park & Shin (2004), Sukeecheep & các

c ng s gi i thích cho k t qu này là do thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p t i các công ty niêm y t c a Thái Lan thi u s đ c l p th t s và thi u quy n l căđ đi u tra hành vi sai trái c a Ban qu n lý Cu i cùng nghiên c u không tìm ra m i quan

h gi a s tách bi t vai trò c a Ch t ch H iăđ ng qu n tr v i T ngăgiámăđ c, quy

mô H iăđ ng qu n tr và t n s cu c h p c a H iăđ ng qu n tr v iăhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n

1.2 Các nghiên c u trong n c

Nghiên c u ắMô hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a các doanh

nghi p niêm y t S giao d ch Ch ng khoán TP.HCM” c a Ph m Th Bích Vân

(2012) s d ng mô hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a Dechow & các

c ng s (1995) - Modified Jones v i m t m u nghiên c u g m 54 doanh nghi p niêm y t trên S giao d ch Ch ngăkhoánăTP.HCMă(HOSE)ătrongăn mă2010.ă K t

qu nghiên c u cho th y mô hình Modified Jones không hi u qu trong vi c nh n

di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a các doanh nghi p niêm y t trên HOSE Và tác

gi Ph m Th Bíchăđ ngh m t mô hình khácăđ nh n di n hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n cho các doanh nghi p Vi t Nam Tuyănhiên,ătheoătácăgi ătrongănghiênăc uă

c aătácăgi ăPh măTh ăBíchăVơnăthìătácăgi ăPh măTh ăBíchăVơnăs ăd ngămôăhìnhăc aă

Dechowă&ăcácăc ngăs ă(1995)ănh ngăl i ti păc năd aătrênăkho nădoanhăthuăvƠăn ă

ph iăthuăthayăvìăkho năthayăđ iătrongădoanhăthuăvƠăkho năthayăđ iătrongăn ăph iăthuă

nh ăDechowă&ăcácăc ngăs ă(1995).ă

Nghiên c u ắV n d ng mô hình c aă DeAngleloăvƠăFriedlanăđ nh n d ng

hƠnhă đ ngă đi u ch nh l i nhu n c a nhà qu n tr ” c a Nguy n Th Minh Trang

(2012) đưăs ăd ngămôăhìnhăđi uăch nhăl iănhu năc aăDeAngelo (1986)ăvƠăFriedlan (1994) nghiên c u v i m u là 20 doanh nghi p thu c 4 lo i hình doanh nghi pălƠădoanhă nghi pă nhƠă n c,ă côngă tyă c ă ph n,ă doanhă nghi pă t ă nhơn,ă côngă tyă tráchănhi măh uăh n.ăK t qu nghiên c u cho th y các công ty c ph năcóăxuăh ngăđi u

ch nhăt ngăl i nhu n nh m thu hút v năđ uăt ăt bên ngoài Các lo i hình doanh nghi p còn l iăcóăxuăh ngăđi u ch nh gi m l i nhu n nh m ti t ki m chi phí thu thu nh p doanh nghi p ph i n p

Nghiên c u ắNghiên c uăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n c a các công ty c

ph nătrongăn măđ u niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam” c a Hu nh

Th Vân (2012) c ngă s d ngă đ ng th i mô hình DeAngelo (1986) và mô hình Friedlan (1994) nghiên c u v i m t m u g m 43 công ty c ph n trongăn măđ u niêm y t trên S giao d ch Ch ng khoán TP.HCM (HOSE) và S giao d ch Ch ng khoán Hà N i (HNX) giaiăđo n 2008-2010 Nghiên c u cho th y ph n l n các công tyăđi u ch nhăt ngăl i nhu nătrongăn măđ u niêm y t.ăThêmăvƠoăđóănghiênăc uăc ngătìm th y v năđ uăđưiăthu thu nh p doanh nghi pătrongăn măđ u niêm y tătácăđ ng lƠmăt ngăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

Nghiên c u ắHƠnhăviăđi u ch nh l i nhu năvƠănguyăc ăpháăs n c a các công

ty niêm y t trên S giao d ch Ch ng khoán TP.HCM” c a VõăV năNh & Hoàng

C m Trang (2013) đưăxemăxétăm i quan h gi aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n và nguyăc ăpháăs n c a 85 công ty niêm y t trên HOSE niênăđ k toán 2011 thông qua vi c s d ng mô hình c a Leuz & c ng s (2003)ăđ xácăđ nhăhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n và s d ng ch s Z c aăAltmană(2000)ăđ xácăđ nhănguyăc ăpháăs n công ty K t qu nghiên c u cho th y m căđ đi u ch nh l i nhu năthìăt ngăđ ng

v iănguyăc ăpháăs n

Nh ăv y, các nghiên c u Vi t Nam v hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n m i

ch d ng l i vi c nghiên c u v mô hình nh n di n hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Ph m Th Bích Vân, 2012), đ ngăc ăc aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Nguy n Th Minh Trang, 2012; Hu nh Th Vân, 2012) và r i ro hay h u qu c aăhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu nă(VõăV năNh & Hoàng C m Trang, 2013) Ch aăcóănghiênăc u nào nghiên c u v y u t giám sát thu c qu n tr công ty giúp làm gi măhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n Các nghiên c u qu c t nghiên c u v y u t giám sát thu c qu n

tr côngătyăđ làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n thì k t qu nghiên c u là khác nhau gi a các nghiên c u.ăDoăđó,ănghiênăc u này s nghiên c u m i quan h gi a

qu n tr côngătyăvƠăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n nh m tìm ra các y u t giám sát giúp làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n cho các công ty t i Vi t Nam

K t lu n

Tác gi đưătrìnhăbƠyăt ng quan các nghiên c u qu c t và nghiên c u trong

n c liên quan t i v năđ nghiên c uătrongăch ngănƠy.ăToƠnăb các công trình nghiên c u qu c t đ u là nh ng công trình nghiên c u v m i quan h gi a qu n

tr côngătyăvƠăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n t i các qu c gia khác nhau trong nh ng

th iăđi m khác nhau Các công trình nghiên c uătrongăn c đ c trình bày là nh ng công trình nghiên c uăđưănghiênăc u v mô hình nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n,ăđ ngăc ăc aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n và r i ro c aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n

CH NG 2 C S LÝ THUY T

2.1 HƠnh vi đi u ch nh l i nhu n

2.1.1 Các lý thuy t n n t ng

2.1.1.1 Lý thuy tăđ i di n (agency theory)

Ngay t th k 18,ăAdamăSmithăđưăđ c păđ n v năđ t ăl i cá nhân r ng trong doanh nghi p, các c đôngă(bênă y quy n) không nên k v ngăvƠătinăt ng

r ngăng i qu n lý công ty (bên đ i di n) s hƠnhăđ ngănh ăh mu n, b i l ng i

qu n lý công ty luôn có xu h ng thi uăsiêngăn ng,ăm n cán và l i d ng v trí c a mìnhăđ tìm ki m l i ích cá nhân cho chính h h nălƠăchoăcácăc đôngăvƠăcôngătyăvƠă

v năđ nàyăđ căđ c p sâu s c trong lý thuy tăđ i di n

Lý thuy tăđ i di năđ c hi u là m t m i quan h h păđ ng gi a m t ho c nhi uăng i (bên y quy n-principals) v i m tăng iăkhácă(bênăđ i di n- agency)

đ th c hi n m t s công vi c,ăvƠădoăđóăđưăchuy n quy n ra các quy tăđ nh cho

ng iăđ i di n (Jensen & Meckling, 1976) M i quan h gi a bên y quy n và bên

đ i di n xu t hi nă trongă côngă tyă đ i chúng là gi a ch s h u và nhà qu n lý (Mitnick, 1973)

Lý thuy tăđ i di n cho r ng nhà qu n lý có th đ aăraăcácăquy tăđ nh nh m

m căđíchăt iăđaăhóaăl i ích cá nhân c a mình thay vì t iăđaăhóaăgiáătr doanh nghi p

Lý thuy t này cho r ng trong th tr ng v n và th tr ngălaoăđ ng không hoàn h o, nhà qu n lý s c g ng t iăđaăhóaătiêuădùngăcáănhơnăb ng chi phí ph i gánh ch u b i

c đông.ăBênăđ i di n có kh n ngăđi u hành ho tăđ ng c a doanh nghi p d a trên

l i ích cá nhân c a h thay vì l i ích c a c đôngăb i vì có s b tăđ i x ng thông tin (thí d , nhà qu n lý có s hi u bi t nhi uăh năc đôngăv kh n ngăh đ tăđ c m c tiêu) và nh ngăđi u không ch c ch c (ví d , vô s các y u t c u thành nên k t qu

cu i cùng, và không có b ng ch ng là có ph iăbênăđ i di năđưătr c ti p chi ph i k t

qu đ tăđ c,ătheoăh ng tích c c ho c t l ngh ch).ăHƠnhăviăt ăl i cá nhân c a nhà qu n lý còn bao g m c vi c tiêu th m t s ngu n l c c a doanh nghi păd i hình th c b ng l c và tránh các nguyăc ăr iăro,ătheoăđóăcácănhƠăqu n lý s r i ro s

b quaăcácăc ăh i mang l i l i nhu nămƠătrongăđóăcácăc đôngăc a công ty s thích

h đ uăt

Nh ăv y,ăhƠnhăviăt ăl i x y ra khi có s tách bi t v quy n s h u và quy n

ki m soát hay chính là do m u thu n l i ích gi a nhà qu n lý và các c đông.ă

gi m thi u hành vi này các c đôngănênăg n k t nhà qu n lý v i l i ích chung c a

c đôngăvƠădoanhănghi p Hay các c đôngănênăgánhăch uăthêmăchiăphíăđ i di n (agencyăcost)ănh ălƠăth ng cho nhà qu n lý Các hình th căth ng cho nhà qu n lý

nh ăth ng b ng ti n m t và c phi u d a trên k t qu ho tăđ ng kinh doanh dài

h n (long-termăbonus),ăth ng b ng quy n ch n mua c phi u (stock options grant)

ho că th ng d a trên k t qu ho tă đ ngă kinhă doanhă đ tă đ c (performance unit grant),ăvƠăth ng c phi uăcóăđi u ki n (restricted stock grant) Tuy nhiên, v năđ chiăphíăđ i di nănh ăl ng,ăth ng có th lƠăconădaoăhaiăl i Khi các c đôngăgánhă

ch uăchiăphíăđ i di n d a trên k t qu ho tăđ ng kinh doanh thì các nhà qu n lý s

c g ngăđ tăđ c k t qu kinh doanh t t v i mong mu n nh năđ c l i ích t đó.ă

N u không th đi u hành t t có th nhà qu n lý s s d ng các th thu tăđ đ tăđ c mong mu n cá nhân

2.1.1.2 Lý thuy t các bên có liên quan (stakeholder theory)

Lý thuy t các bên liên quan là m t lý thuy t v qu n lý t ch căvƠăđ oăđ c kinh doanh trong vi c qu n lý m t t ch c.ăBanăđ uănóăđ c chi ti t b i Edward (1984) v i cách ti p c n nh m gi i quy tăắnguyênăt c ai hay cái gì c n quan tâm

nh t” (principle of who or what really counts)

Trongăquanăđi m truy n th ng c a m t công ty, các c đôngăch xem ch s

h u ho c các c đôngăc a công ty là quan tr ng, và công ty có m t nhi m v y thác r ng bu căđ đ t nhu c u c a h lên tr cătiênăvƠăđ t ngăgiáătr cho h Thay vƠoăđóălý thuy t các bên liên quan l p lu n r ng có nh ng bên có liên quan, bao

g m nhân viên, khách hàng, nhà cung c p, các nhà tài chính, c ngăđ ng,ăcácăc ăquan chính ph , các nhóm chính tr , các hi p h iăth ngăm i và t ch căcôngăđoƠn.ăNgay c đ i th c nh tranhăđôiăkhiăđ c tính là các bên liên quan - tình tr ng c a h

đ c b t ngu n t kh n ngă nhăh ngăđ n các công ty và các bên liên quan

Theoăđó,ănhƠăqu n lý v iăt ăcáchălƠăng iăđ i di n cho c đôngăph iăđ aăraăcác quy tăđ nh kinh t đ m b o s t n t i, phát tri n c a doanh nhi p,ăđ ng th i b o

v l i ích c a các bên liên quan

2.1.1.3 Lý thuy t tín hi u (signaling theory)

Lý thuy t tín hi u l nă đ uă tiênă đ c nh că đ n trong nghiên c u c a G.A.Akerlof (1970) (Lê An Khang, 2007, trang 22), sauăđóăti p t căđ c phát tri n

b i M.Spence (1973) và J.Sigtiz (1975) (Lê An Khang, 2007, trang 23) Lý thuy t nƠyă đ c pă đ n s t n t i c a thông tin b t cân x ng (information asymmetry) Thông tin b t cân x ng trên x y ra khi m tăbênăđ i tác n m gi thông tin còn bên khác thì không bi t đíchăth c m căđ thông tin m cănƠoăđó.ăH u qu c a thông tin b t cân x ng là gây ra l a ch n b t l i khi thông tin b cheăđ yătr c khi kí k t

h păđ ng và xu t hi n tâm lý l i sau khi kí k t h păđ ng

Trong doanh nghi p thông tin b t cân x ng xu t hi n trong quan h nhà qu n

lý v i các c đôngăvƠădoanhănghi p v i nhƠăđ uăt ăDoanhănghi p không phát tín

hi u ho c phát tín hi u không chính xác s gây b t l iăchoănhƠăđ uăt ăHayănhƠăqu n lỦălƠăng i tr c ti păđi u hành s n m rõ thông tin doanh nghi pănh ngăc tình che

đ y gây ra l a ch n b t l i cho các c đôngăvƠătơmălỦă l i c a nhà qu n lý

2.1.2 nh ngh a hành vi đi u ch nh l i nhu n

HƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n đưătr thành m tăl nhăv căđ c nghiên c u sâu

r ng trên th gi i Tuy nhiên, hi n nay v năch aăcóăm tăđ nhăngh aăth ng nh t v hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n Các nhà nghiên c uă th ng phát tri nă đ nhă ngh aăriêng c a h v hƠnhă viăđi u ch nh l i nhu n đ phù h p v i m căđíchăc a h ( Noronha, et al., 2008)

Trong nghiên c u này tác gi xinătrìnhăbƠyăđ nhăngh aăv hƠnhăviăđi u ch nh

l i nhu n c a Healy & Wahlen (1999) nh ăsau:

ắHƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n xu t hi n khi các nhà qu n lý s d ng các xét đoánătrongăbáoăcáoătƠiăchínhăvƠătrongăc u trúc các nghi p v kinh t đ thayăđ i báo cáo tài chính nh măđánhăl a các bên có liên quan v k t qu ho tăđ ng kinh doanh

ti m n c a doanh nghi p, ho c nh mătácăđ ngăđ n các k t qu c a h păđ ng mà chúng ph thu c vào s li u k toánăđ căbáoăcáo”.ă

Theoăđ nhăngh aătrênătaăcóăth hi u nhà qu n lý có hai th thu tăđ tácăđ ng

đi u ch nh l i nhu n theo mong mu n ch quan Hai th thu tăđi u ch nh l i nhu n

s đ c tác gi trình bày trong ph n 2.1.3

2.1.3 Th thu t đi u ch nh l i nhu n

2.1.3.1 Th thu tăđi u ch nh l i nhu năthôngăquaăcácăxétăđoánăk toán

Xét đoán k toán đ i v i hàng t n kho

Chu n m c k toán cho phép nhà qu n lý l a ch năph ngăphápăđánhăgiáăhàng t năkhoăkhácănhauănh ăph ngăphápănh pătr c ậ xu tătr c, bình quân gia quy n hay th c t đíchădanh.ăPh ngăphápăđánhăgiáăhƠngăt n kho khác nhau s tác

đ ng làm giá tr hàng t n kho cu i k khác nhau và giá v n hàng bán khác nhau nh

h ngăđ n l i nhu n k toán Ví d , trong th i kì l m phát v iăgiáămuaăhƠngăt ngăcao thì vi c l a ch nă chínhă sáchă đánhă giáă hƠngă t nă khoă theoă ph ngă phápă nh p

tr c ậ xu t tr c s lƠmăt ngăgiáătr hàng t n kho cu i kì và làm gi m giá v n hàng bán h năso v iăph ngăphápăbìnhăquơnăgiaăquy n,ădoăđóăs lƠmăt ngăl i nhu năh nă

so v i vi c s d ngăph ngăphápăbìnhăquơnăgiaăquy n

Chu n m c k toán c ng yêu c u hàng t n kho ph i trình bày theo giá th p

h năgi a giá g c và giá tr thu n có th th c hi năđ c Khi giá tr thu n có th th c

hi năđ c nh h năgiáăg c hàng t n kho thì doanh nghi p c n l p d phòng gi m giá hàng t n kho Kho n m c d phòng gi m giá hàng t n kho mang tính xétăđoánăcao vì v y các nhà qu nălỦăth ng thao tác nh mătácăđ ngăđ n l i nhu n theo mong

mu n Nhà qu n lý có th l p d phòng nhi uă h nă (ho c th pă h n)ă m c th c t

nh mălƠmăt ngă(ho c gi m) giá v năhƠngăbánăđ làm gi m (ho căt ng)ăl i nhu n

Xét đoán k toán đ i v i l p d phòng n ph i thu khó đòi

Khi doanh nghi p cung c p cho khách hàng m t h n m c tín d ng thì doanh nghi p s phát sinh kho n n ph i thu Chu n m c k toánăquyăđ nh n ph i thu

ph i đ căđ c trình bày theo giá tr thu n có th th c hi n đ c Cóăngh aădoanhă

nghi p c n ph iă c tính kho n n ph iăthuăkhóăđòiăđ l p d phòng C năc l p d phòng là ph i có nh ng b ng ch ngăđángătinăc y nh ăn ph i thu quá h n ghi trong

h păđ ng kinh t , kh căvayầ,ădoanhănghi păđưălƠmăth t căđòiăn nhi u l n

nh ngăv năch aăthuăh iăđ c Nh ăv y, doanh nghi p có th thao tác tu i n đ l p

d phòngălƠmăt ngă(ho c gi m) chi phí và gi m (ho căt ng) l i nhu n.ăTr ng h p

th hai ph i l p d phòng là khi doanh nghi păcóăđ b ng ch ng v m t kho n n

ch aăđ n h nănh ngăkháchăhƠngălơmăvƠoătìnhătr ng phá s n ho c t n th t l n m t

kh n ngăthanhătoán,ătr ng h p này doanh nghi p ph iă c tính t l n không th thu h iăđ l p d phòng Doanh nghi p có th c tính t l cao (ho c th păh n)ăđ

gi m (ho căt ng)ăl i nhu n

Xét đoán k toán đ i v i tài s n c đ nh

Chu n m c k toán cho phép nhà qu n lý l a ch năph ngăphápăkh u hao khácănhauănh ăph ngăphápăkh u hao đ ng th ng, kh u hao theo s d ăgi m d n hay kh u hao theo s l ng s n ph m.ă Ph ngă phápă kh u hao khác nhau s tác

đ ng làm chi phí kh u hao khác nhau nên l i nhu n s khác nhau Ví d , nhà qu n

lý mu n gi m l i nhu n trong nh ngăn măđ u khi mua tài s n thì s ch năph ngăpháp kh u hao theo s d ăgi m d n thay vì kh uăhaoătheoăđ ng th ng

Nhà qu nălỦăc ng thao tác l i nhu n thông qua vi că c tính th i gian s

d ng h u ích c a tài s n Vi că cătínhănƠyămangătínhăxétăđoánănênănhƠăqu n lý có

th cătínhăt ngăth i gian s d ng h u ích c a tài s năđ làm gi m chi phi phí kh u haoăvƠăt ngăl i nhu n ho căng c l i

Ngoài ra, nhà qu nălỦăc ngăcóăth tácăđ ngăđ n vi c v n hóa chi phí trong

s a ch a l n tài s n c đ nhăđ t ngăl i nhu n

Các kho n mang tính ch t xét đoán khác

Ngoài l a ch n nh ng chính sách k toán v hàng t n kho, tài s n c đ nh và

n ph i thuăkhóăđòiăthìăcácăkho n m c mang tính ch tă cătínhăkhácăc ngăđ c nhà

qu n lý s d ngătrongăđi u ch nh l i nhu nănh ă c tính d phòngăđ uăt ăng n h n, dài h n, chi phí b oăhƠnh,ăchiăphíăl ngăh u,ăt l hoàn thành h păđ ng dài h n

2.1.3.2 Th thu tă đi u ch nh l i nhu n thông qua c u trúc các nghi p v kinh t

C t gi m chi phí h u ích

Doanh nghi p có th c t gi m các chi phí h uăíchănh ăchiăphíănghiênăc u và phát tri n, chi phí qu ng cáo, chi phí duy tu b oăd ng thi t b đ tránh l hay duy trì m c l i nhu n kì v ng

Ho t đ ng bán hàng

Doanh nghi p có th t ngădoanhăthuăvƠăl i nhu n thông qua vi c th c hi n giao d ch vào cu i k k toán v i khách hàng mà không yêu c u khách hàng thanh toán ngay Giao dchănƠyăđ c th a nh nănh ălƠăbánăhƠngătr ch m, ch không ph i lƠăbánăhƠngăquaăđ i lý và s lƠmăt ngădoanhăs và l i nhu n c a doanh nghi p trong

k Th thu t này chính là vi c chuy n doanh thu và l i nhu n c a k sau sang k báo cáo

Doanh nghi p c ngă cóă th s d ng chính sách giá bu c khách hàng t nguy năt ngădoanh s trong k b ng vi c thông báo s t ngăgiáăvƠoăđ uăn măsau.ăKhách hàng s ph n ng l i b ng vi c s n sàng mua s n ph m c a doanh nghi p đ

ch t ngăgiá.ăHay doanh nghi p s n sàng n i l ng h n m c tín d ngăđ t ngăkích thíchă muaă hƠngă lƠmă t ngă s nă l ng Vi c n i l ng h n m c tín d ng có th đ y doanh nghi p vào tình th khóăkh năkhiăcóăquáănhi u kho n n ph i thu và có th s làm phát sinh nhi u kho n n ph iăthuăkhóăđòiăgơyăthi t h i cho doanh nghi p.

Ho t đ ng s n xu t

Trongăđi u ki năthôngăth ng, m i doanh nghi păth ngăxácăđ nh m t m c công su t s n xu t t iă u,ătùyăthu căvƠoă n ngăl c n i t iăc ngă nh ăđi u ki n th

tr ng.ăTuyănhiên,ătrongătr ng h p c n ph iăt ngăl i nhu n, công ty có th quy t

đ nh s n xu tăv t m c công su t t iă u.ă i u này cho phép công ty gi m giá thành

đ năv s n ph m nh t n d ng chi phí c đ nh M t trái c a bi n pháp này là máy móc thi t b ph i làm vi c quá m c, nhăh ng tiêu c c t iăn ngăsu tăvƠăđ b n Ngoài ra, s n ph m làm ra nhi u, n uăkhôngăbánăđ c, s phát sinh chi phí b o qu n

và hàng t n kho lâu ngày s b gi m giá tr

Ho t đ ng thanh lý tài s n

Doanh nghi p có th l a ch n th iăđi m thanh lý tài s năđ đi u ch nh l i nhu n vì lãi/l t thanh lý tài s n s đ c ghi nh n vào báo cáo k t qu H KD.ăVí

d , n u vi c thanh lý tài s n gây ra m t kho n l trong khi doanh nghi păđangămongă

mu năt ngăl i nhu n thì có th doanh nghi p s trì hoãn vi c thanh lý tài s năđó.ă

t b qua ti măn ngăsinhăl i l n t các kho năđ uăt ănƠyătrongănh ngăn măti p theo

M tăđ ng thái khác doanh nghi p có th s d ngălƠătácăđ ngăđ n vi c mua c phi u qu v i hi v ngălƠmăt ngăEPS.ă

2.1.4 ng c c a hành vi đi u ch nh l i nhu n

Vi c th c hi năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n là nh măthuăđ c nh ng l i ích

nh tăđ nh cho doanh nghi p hay cho nhà qu nălỦ,ăc ngăcóăth là nh m b oăđ m các

h păđ ng mà cóăcácăđi u kho n r ng bu c d a trên thông tin k toán.ăTheoăđó,ăcóă

b năđ ngăc ăchínhăc aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu năđưăđ c nh căđ n nhi u trong các nghiên c uălƠăđ ngăc ăh păđ ng b iăth ng qu nălỦ,ăđ ngăc ăgiaoă c n ,ăđ ngăc ăth

tr ng v năvƠăđ ngăc pháp lý

2.1.4.1 ngăc ăh păđ ng b iăth ng qu n lý

Nhà qu nălỦăcóăxuăh ngăhƠnhăđ ngăđ t iăđaăhóaăl i ích c aămình.ă ơyăchínhălƠăhƠnhăviăt ăl iăđưăđ c nh căđ n trong lý thuy tăđ i di n Khi h păđ ng b iăth ng qu n lý

d a trên k t qu ho tăđ ng kinh doanh c a doanh nghi pănh ăch s l i nhu n ho c doanh thu thì các nhà qu n lý s cóăđ ngăc ăđ th c hi năhƠnhăviăt ăl i Watts & Zimmerman (1990) cho r ng các nhà qu nălỦăcóăđ ng l căđ thúcăđ y báo cáo l i nhu n t t ngălaiăđ n k k toán hi n hành khi m t k ho ch gi iăth ng t n t i d a trên l i nhu n

Healyă(1985)ăc ngăđ aăraăk t lu n r ng nhà qu n lý s d ngăcácăxétăđoánăk toánăđ

t ngăthuănh p nh măđ tăđ c kho n ti năth ng theo thu nh p Nghiên c u m iăđơyă

c a Noronha & các c ng s (2008) cho th yăđ ng c ăh păđ ng b iăth ng qu n lý lƠăđ ngăc ăm nh m nh tăchoăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n t iăcácăcôngătyăđ i chúng

c a Trung Qu c

2.1.4.2 ngăc ăgiaoă c n

Các ngân hàng và ch n th ng yêu c u doanh nghi păđ tăđ c m t k t qu kinh doanh nh tăđ nh th hi n qua s li u k toán N u doanh nghi p không th c

hi năđ cănh ătrongăgiaoă c n thì s ph i ch u áp l c m nh t ngân hàng và ch

n thông qua vi c ng ng c p v n ho c các kho n ph t do vi ph măgiaoă c n đưăkí.ăDefond & Jiambalvo (1994) xem xét các m t m u g m 90 công ty vi ph m giao

c n và th y r ngăcácăcôngătyăthaoătácălƠmăt ngăthuănh p m tăn mătr căn măviă

ph m Sweeney (1994) s d ng m t m u 130 doanh nghi p vi ph măgiaoă c n , cung c p b ng ch ng cho th y r ng trong nh ngăn mătr c khi vi ph m, các công ty

ph iăđ i m t v i chi phí cao khi n h thao tác b ngăcáchăthayăđ i các quy trình k toán m căđ nh c a h đ lƠmăt ngăthuănh p

2.1.4.3 ng c th tr ng v n

Khi có các áp l c th tr ng v nănh ăđ đ tăđ c l i nhu n m c tiêu, phát hành c phi u ra công chúng hay ho tăđ ng sát nh p và mua bán doanh nghi p thì

có th s xu t hi n hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Burgstahler & Dichev (1997) cung

c p b ng ch ng cho th y nhà qu n lý đi u ch nh l i nhu n đ báoăcáoăt ngăho c tránh l ă ưă cóă nhi u nghiên c uă đ aă raă b ng ch ng các công ty th c hi n đi u

ch nh l i nhu n tr c khi phát hành c phi u ra công chúng T i Vi t Nam, Hu nh

Th Bích Vân (2012) cung c p b ng ch ng cho th y ph n l n các công ty c ph n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đi u ch nhăt ng l i nhu nătr c khi phát hành c phi u ra công chúng l năđ u (IPO) C ngăcóăb ng ch ng cho th y các doanh nghi păc ngăth i ph ng l i nhu n nh măt ngăgiáăc phi uătr c ho tăđ ng sát

nh p (Erickson &Wang, 1999)

2.1.4.4 ng c pháp lý

Các nghiên c u ch ra r ng các quy đ nh v phápălỦăc ngălƠăđ ngăc làm xu t

hi n hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n Nh ă lƠă quyă đ nh các ngân hàng ph i có m t kho n t n qu nh tăđ nh, hay các công ty b o hi m ph i có m t tình hình tài chính

t t, hay các doanh nghi p cung c p các m t hàng thi t b thì ph iăđ t m t s ch tiêu

v t su t sinh l i nh tăđ nh (Nguy n Trí Tri, 2012) V iăquyăđ nh kh tăkheăđóăcóă

th d n t i các doanh nghi p trong ngành này khi g păkhóăkh năh có th s thao tác

đ đápă ngăquyăđ nh Ho căquyăđ nh v thu su t thu thu nh p doanh nghi păc ngă

có th lƠăđ ngăc ăgơyăraăhƠnhăviăchiăđi u ch nh l i nhu n Baralexis (2004) phát

hi n ra r ng các công ty nh đangăth c s quan tâm nhi uăh năv ti t ki m chi phí thu trong cân nh căđi u ch nh l i nhu n Nh ănghiênăc u c a Noronha & các c ng

s (2008) cho th yă cácă côngă tyă t ă nhơnă t i Trung Qu că đi u ch nh l i nhu n vì

mu n gi m chi phí thu thu nh p doanh nghi p T ngăt , Nguy n Th Minh Trang (2012)ăc ngăchoăth y các doanh nghi p không niêm y t t i Vi tăNamăcóăxuăh ng

đi u ch nh gi m l i nhu năđ ti t ki m chi phí thu thu nh p doanh nghi p

2.1.5 H u qu c a hành vi đi u ch nh l i nhu n

CácănhƠăđi u ti t tin r ngăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n là ph bi n và r t có

v năđ C u Ch t ch c a SEC ậ Leviit (1998) cho r ngăđi u ch nh l i nhu n là m t tròăch iăc a nh ng con s (ắNumbersăgame”)ăvƠălƠăắm tătròăch iăn uăkhôngăđ c

gi i quy t s m s gây h u qu x u cho h th ng báo cáo tài chính c aăn c M ” (trích trong Biegelman & Bartow, 2012, p.65)

Các h c gi nghiên c u v k toán l i có nh n th c khác nhau v tácăđ ng

c aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n M t s h c gi cho r ngăđi u ch nh l i nhu n có

th có l i b ng cách cung c p m tăph ngăti n cho qu nălỦăđ truy n t i thông tin

cá nhân c a h d a trên ho tăđ ng công ty, và tácăđ ng c aăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n đ i v i cácănhƠăđ uăt ăcóăth đ c gi m thi u n u chi phí thông tin là th p (Schipper, 1989; Arya, et al., 2003) Tuy nhiên, có m tănguyăc ăti m tàng trong vi c

m t mát tài s n c a c đôngăkhiămƠăcóăs xungăđ t l i ích gi a c đôngăvƠănhƠăqu n

lý Khi nhà qu nălỦăđ c b iăth ng m t cách rõ ràng ho c hi n nhiên d a trên hi u

qu ho tăđ ng c a công ty thì h có th s che gi u hi u qu ho tăđ ng th c s b ng cáchăđi u ch nh l i nhu năđ cóăđ c m t kho n b iăth ngăcaoă h n Vi că đi u

ch nh l i nhu nănƠyăc ngălƠmăt ngăthôngătinăb tăđ i x ng gi a nhà qu n lý và các nhƠăđ uăt Các nhƠăđ uăt th ngăđánhăgiáăgiáăc phi uăvƠăđ aăraăquy tăđ nh mua bán d a trên thông tin thu th p M t s cung c p thông tin sai l ch có th gây ra cho các nhƠăđ uăt nh ng quy tăđ nh sai l m M t s nghiên c u tìm th y r ng các nhà

đ uă t ă r t nh y c m v iă hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n Dechow & các c ng s (1996) cung c p b ng ch ng cho th y có m t s s t gi m kho ng 9% trong giá c phi u c a nh ng côngătyăđangăb SECăđi u tra v hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Nh ă

v y,ăhƠnhăviăđi u ch nh có th gây b t l iăchoănhƠăđ uăt ăvƠăth m chí còn nhăh ng

đ n hi u qu ho tăđ ng th c s c aăcôngăty,ăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu năthìăt ngă

đ ng v iănguyăc ăpháăs n (VõăV năNh & Hoàng C m Trang, 2013) Các công ty cƠngăđi u ch nh l i nhu năthìănguyăc ăpháăs n càng cao

2.1.6 Mô hình nh n di n hành vi đi u ch nh l i nhu n trong th c

nghi m

C ăs ăc a hƠnhăviăđi uăch nhăl iănhu nălƠăk ătoánătheo c ăs ăd nătích.ăK toán c ăs d n tích là m t trong các nguyên t c k toánăc ăb n nh t chi ph i các

ph ngăphápăk toán c th trong k toán doanh nghi p

K toánăc ăs d n tích (Accrual basic) lƠăph ngăphápăk toán d aătrênăc ăs

D thu ậ D chi.ăTheoăđó,ăm i nghi p v kinh t , tài chính c a doanh nghi p liên quanăđ n tài s n, n ph i tr , ngu n v n ch s h u, doanh thu, chi phí ph iăđ c ghi s k toán vào th iăđi măphátăsinh,ăkhôngăc năc vào th iăđi m th c t thu ho c

th c t chi ti n ho căt ngăđ ngăti n L i nhu nătheoăc ăs d n tích là ph n chênh

l ch gi a doanh thu và chi phí T đó,ăbáo cáo tài chính (BCTC) nói chung và báo cáo k t qu ho tăđ ng kinh doanh (BCKQKD) nóiăriêngăđ c l pătrênăc ăs d n tích ph năánhăđ yăđ các giao d ch kinh t trong k , k toánătheoăc ăs d n tích cho phép theo dõi các giao d ch kéo dài qua các k khácănhau,ănh ăn ph i thu, n ph i

tr , kh u hao, d phòng, K toánăc ăs d n tích mang l iăc ăh i cho nhà qu n lý

đi u ch nh l i nhu n thông qua các giao d ch không b ng ti n nh măđ tăđ c m c

tiêuănƠoăđó

K toánăc ăs ti n (Cashăbasis)ălƠăph ngăphápăk toán d aătrênăc ăs Th c thu - Th c chi ti n.ăTheoăph ngăphápănƠyăthuănh p và chi phí ch đ c ghi nh n khi th c thu ti n và th c chi ti n Ng c l i v i k toánătheoăc ăs d n tích, k toán

theoăc ăs ti n ch cho phép ghi nh n các giao d ch khi các giao d ch này phát sinh

b ng ti n K toánătheoăc ăs ti n có m tă uăđi m n i b t là tính khách quan cao,

ti n thu vào và chi ra là nh ng ho tăđ ng h u hình, c th không ph thu c vào ý

mu n ch quan c a nhà qu n lý

N u l i nhu năđ căxácăđ nhătheoăc ăs ti n, l i nhu n và dòng ti n t ho t

đ ng kinh doanh trong m t k s b ng nhau Tuy nhiên, k toánătheoăc ăs ti n hi n nayăđ c s d ngăđ l păbáoăcáoăl uăchuy n ti n t (BCLCTT) T đó,ăl i nhu n trìnhăbƠyătrênăBCKQH KDăvƠădòngăti n trình bày trên BCLCTT có m tăđ vênh CácănhƠănghiênăc uăk ătoánăg iăđ ăvênhăđóălƠă t ngăbi năk ătoánăd nătíchă(Totalăaccruals-TA)ăvƠăđ cătínhăb ngăcôngăth c:

T ăđóăsuyăra:

L uăchuy năti năthu năt ăH KDăđ căl p trênăc ăs ăti nănênăkhôngăth ăđi uă

ch nhăđ c,ămu năđi uăch nhăl iănhu năthìănhƠăqu nălỦăph iăđi uăch nhăt ngăbi năk ătoánăd nătích.ăTrong t ngăbi năk ătoánăd nătíchăl iăg măbi năk ătoánăd nătíchăkhôngă

đi uă ch nhă (Nondiscretionaryă accrualsă ậ NDA)ă vƠă d nă tíchă cóă đi uă ch nhă(Discrectionary accruals ậ DA) Bi năNDAăph năánhăđi uăki năkinhădoanhăc ăth ă

c aăt ngăđ năv ădoăđóăkhôngăb ăđi uăch nhăb iănhƠăqu nălý,ăvíăd ănh ăđ ădƠiăc aăchuăkìăkinhădoanh,ăchuăkìăs ngăc aăs năph m.ăNg căl iăbi năDAăthìănhƠăqu nălý có

T ng bi n k toán d n

tích (TA)

L i nhu n sau thu

th ăđi uăch nhăthôngăquaăvi căl aăch năchínhăsáchăk ătoánăhayătácăđ ngăvƠoănghi pă

v ăkinhăt ăphátăsinh.ă

CácănhƠănghiênăc uăchoăr ngăbi năDA đ iădi năchoăhƠnhăviăđi uăch nhăl iănhu nănh ngăcácănhƠănghiênăc uăkhôngăth ăquanăsátăm tăcáchătr căti p.ăVì v y, các nhà nghiên c u ph i thông qua hai cách: m t là xem xét s l a ch n chính sách k toán và hai là tính toán bi n NDA Trong nghiên c u này tác gi s trình bày mô hình h iăquyăđ tính toán bi n NDA c a Dechow &ăcácăc ngăs (1995) Mô hình nƠyă cònă đ că g iă lƠă môă hìnhă Modifiedă Jonesă vì mô hình v nă ti pă c nă d aă trênăkho năthayăđ iătrongădoanhăthuăvƠătƠiăs năc aădoanhănghi pănh ăJonesă(1991).ă i măkhácăgi aămôăhìnhăDechow &ăcácăc ngăs (1995) soăv iămôăhìnhăJonesă(1991)ălƠăcó thêmăvƠoăkho năthayăđ iătrongăn ph iăthu.ă

T i Vi t Nam, tác gi Ph m Th Bíchă Vơnă (2012)ă đưă s d ng mô hình Dechow &ăcácăc ngăs (1995)ăđ ănh nădi năhƠnhăviăđi uăch nhăl iănhu năc aăcácădoanhănghi păt iăVi tăNamăvƠăk tălu nămôăhìnhănày khôngăphùăh p đ ănh nădi năhƠnhăviăđi uăch nhăl iănhu năchoăcácădoanhănghi păVi tăNam Tuy nhiên, theo tác

gi ătrongănghiênăc uăc aătácăgi ăPh măTh ăBíchăVân thì tácăgi ăPh măTh ăBíchăVơn

đư ti păc năd aătrênăkho nădoanhăthuăvƠăn ăph iăthuăthayăvìăkho năthayăđ iătrongădoanhăthuăvƠăkho năthayăđ iătrongăn ăph iăthuănh ăDechow &ăcácăc ngăs (1995)

Nghiên c u này c a tác gi là nghiên c u m i quan h gi a qu n tr công ty vƠăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n nh m tìm ra y u t giám sát giúp làm gi m hành vi

đi u ch nh l i nhu n nên tác gi khôngăđiăsơuăvƠoăđánhăgiá mô hình Doăđó,ătrongănghiênăc uănƠyătácăgi ăv năs ăs ăd ngămô hình Dechow &ăcácăc ngăs (1995)ăđ ă

nh nă di nă hƠnhă viă đi uă ch nhă l iă nhu nă vìă tínhă ph ă bi nă c aă môă hìnhă vƠă vì các nghiênăc uăliênăquanătrongăbƠiăh uăh tăđ uăs ăd ngămôăhìnhănƠyăđ ănh nădi năhành viăđi uăch nhăl iănhu nănh ăPeasnell, et al., 2000; Xie, et al., 2001; Park & Shin 2004; Klein 2006; Lei, 2006; Cornett, et al., 2007; Gluzar &Wang, 2011; Sukeecheep, et al., 2013

Mô hình h i quy (1) s đ c s d ngăđ căl ng bi n NDA thông qua bi n

TA

Trong đó:

 TAit là t ng bi n d n tích côngătyăiătrongăn mătă

 DAit là bi n d nătíchăcóăđi u ch nh côngătyăiătrongăn măt

 NDAit là bi n d nătíchăkhôngăđi u ch nh côngătyăiătrongăn măt

 Ait-1 là t ng tài s n côngătyăiătrongăn mătă-1

 ẤREVit là s bi n đ ngtrong doanh thu côngătyăiăn mătăsoăv iăn măt-1

 ẤARit là bi năđ ngtrong n ph i thu côngătyăiăn mătăsoăv iăn măt-1

 PPEit là t ng tài s n c đ nh h u hình côngătyăiătrongăn măt

 it là ph năd ăc a mô hình

Theoăđó,ăbi năDAăđ căđoăl ng theoăph ng trình (3) nh ăsau:

2.2 Qu n tr công ty

2.2.1 nh ngh a v qu n tr công ty (Corporate governance)

Tr c tiên ta phân bi t gi a khái ni m qu n tr công ty (corporate governance) và qu n tr kinh doanh (business management) Qu n tr kinh doanh là

đi u hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi pădoăBanăgiámăđ c th c

hi n Qu n tr công ty là m t quá trình giám sát và ki măsoátăđ c th c hi năđ b o

đ m cho vi c th c thi qu n tr kinh doanh phù h p v i l i ích c a các c đông.ă

Qu n tr công ty có ngh aăr ng cònăh ngăđ năđ m b o quy n l i c a nh ngăng i liên quan, không ch là c đôngămƠăcòn bao g m c các nhân viên, khách hàng, nhà cung c p,ămôiătr ngăvƠăcácăc ăquanănhƠăn c

Qu n tr côngătyăđ c păđ n vi c thi t l p các h th ng, các nguyên t c và các quy trình mà m tăcôngătyăđ c qu n lý Và cung c păcácăh ng d n làm th nƠoăđ các công ty có th đ căh ng d n ho c ki m soát sao cho nó có th th c hi n các

m căđíchăvƠăm cătiêuătheoăcáchăt ngăthêmăgiáătr cho công ty và có l i cho t t c các bên liên quan trong dài h n.ăDoăđóăbanăqu n lý công ty s đ m nhi m vai trò c a

m tăng iăđ c y thác cho t t c nh ngăng i khác

Theo OECD thì qu n tr công ty là h th ngăđ c xây d ngăđ đi u khi n và

ki m soát các doanh nghi p C u trúc qu n tr công ty ch ra cách th c phân ph i quy n và trách nhi m trong s nh ng thành ph n khác nhau có liên quan t i công ty

c ph nănh H iăđ ng qu n tr , Giámăđ c, c đông, và nh ng ch th khác có liên quan Qu n tr côngătyăc ngăgi i thích rõ quy t c và th t căđ ra các quy tăđ nh liên quan t i v n hành công ty B ng cách này, Qu n tr côngătyăc ngăđ aăraăc u trúc thôngquaăđóăng i ta thi t l p các m c tiêu công ty, và c ph ngăti năđ đ tăđ c

m c tiêu hay giám sát hi u qu công vi c

2.2.2 Vai trò c a qu n tr công ty

Qu n tr công ty nhăh ngăđ n giá c phi uăc ngănh ăk t qu ho tăđ ng

c a công ty ( Gupta & Sharma, 2014) Theoăđó,ăqu n tr t t s mang l i hi u qu caoăchoănhƠăđ u t ,ănhi u l iăíchăh năchoăcácăthƠnhăviênăkhácătrongăcôngăty.ăK t

qu lƠăcácănhƠăđ uăt ăs s n sàng tr giáăcaoăh năchoăc phi u c a nh ng công ty

qu n tr t t.ăCácăngơnăhƠngăc ngăs n sàng cho vay, th m chí v i lãi su t th păh n,ăvìă

qu n tr t t s làm gi m kh n ngăcácăkho n vay s đ c s d ngăkhôngăđúngăm c đíchăvƠăt ngăkh n ngăcôngătyăs tr các kho năvayăđ yăđ vƠăđúngăh n.ăNg c l i,

qu n tr không t tăth ng d năđ n nh ng h u qu x u, th m chí phá s n công ty S

s păđ c a m t s công ty l n trên th gi iănh ăEnron,ăWorldComăđ u có nguyên nhân sâu xa t vi c th c hi n qu n tr công ty không t t Qu n tr công ty t t có ý ngh aăquan tr ng trong vi c t o nên s hài hòa các m i quan h gi a H iăđ ng qu n

tr,ă bană giámă đ c, các c đôngă vƠă cácă bênă cóă quy n l i liên quan trong doanh nghi p, t đóăt oănênăđ nhăh ng và s ki m soát quá trình phát tri n c a doanh nghi p

qu ho tăđ ng kinh doanh c a doanh nghi p Hai ch căn ngănƠyăc a H iăđ ng qu n

tr đ u c năthôngătinăđ th c hi n H iăđ ng qu n tr c năthôngătinăđ đánhăgiáăn ngă

l căđi u hành c a Banăgiámăđ c vƠăđ đ aăraăcácăquy tăđ nh nh mălƠmăt ngăl i ích

c a ch s h uăc ngănh ăđ đ aăraăcácăỦăki năt ăv n thích h p nh t Các thông tin

c a doanh nghi p s do Banăgiámăđ c cung c p N u Banăgiámăđ c và H iăđ ng

qu n tr không có m i quan h hài hòa, không cân b ng trong cán cân quy n l c thì

r t có th H iăđ ng qu n tr s khôngăphátăhuyăđ c vai trò c a mình Nhi u nghiên

c uăđưăđ c ti n hành xem li u H iăđ ng qu n tr có nhăh ngănh ăth nƠoăđ n

ch tăl ng báo cáo tài chính ho c c th h nălƠăhành vi đi u ch nh l i nhu n

căđi m v H iăđ ng qu n tr đ c l p là v năđ đ c đ c p nhi u trong các nghiên c u Beasley (1996) cung c p b ng ch ng cho th y t ngăt l các thành viên

H iăđ ng qu n tr bên ngoài s làm gi m m căđ gian l n báo cáo tài chính Các nghiên c u khác c ngăcung c p b ng ch ng cho th y t ngăt l thành viên H iăđ ng

qu n tr đ c l p s làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Peasnell, et al., 2000; Lei, 2006; Cornett, et al., 2007).ăNg c l i, m t s nghiên c u l iătìmăraăt ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l pălƠmăt ngăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Park & Shin, 2004; Sukeecheep, et al., 2013) Tínhăđ c l p c a H iăđ ng qu n tr còn th hi n

vi c tách bi t vai trò gi a Ch t ch H iăđ ng qu n tr và T ngăgiámăđ c Các công

ty có s tách bi t hai vai trò này s làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Lei, 2006; Muhardi, 2010; Gluzar & Wang, 2011)

Quy mô h iăđ ng qu n tr c ngăđ c quan tâm trong các nghiên c u Xie & các c ng s (2003) tím th y m t quy mô H iăđ ng qu n tr l n s có tác d ng làm

gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n.ăNg c l i, Rahman & Ali (2006) l i k t lu n

r ng m t H iăđ ng qu n tr nh h năthìălƠmăgi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Các nghiên c u khác l i không tìm ra m i quan h gi a quy mô H iăđ ng qu n tr và hành viăđi u ch nh l i nhu n.(Chtourou, et al., 2001; Gulzar & Wang, 2011)

Lý thuy tăđ i di n cho th y r ng H iăđ ng qu n tr là m t công c c n thi t

đ theo dõi qu n lý thay m t c đôngăđ gi m b tăchiăphíăđ i di n M t s l ng ngƠyăcƠngăt ngăcác nghiên c u xem xét H iăđ ng qu n tr có th nhăh ngăđ nănh ă

th nƠoăđ n ch tăl ng báo cáo tài chính ho c c th h nălƠăđi u ch nh l i nhu n

nh ngăcácăk t qu là khác nhau gi a các vùng lãnh th khác nhau, các qu c gia khác nhau và các th ch khác nhau

2.2.3.2 y ban ki m toán

Theoăquyăđ nh qu c t , y ban ki m toán là m t y ban c a H iăđ ng qu n

tr ch u trách nhi m giám sát quá trình báo cáo tài chính, l a ch n công ty ki m toán

đ c l p, và nh n k t qu ki m toán n i b và đ c l p Là y ban h tr Ban giám

đ c th c hi n qu n tr công ty và trách nhi măgiámăsátăliênăquanăđ n báo cáo tài chính c a m t t ch c, h th ng ki m soát n i b , h th ng qu n lý r i ro và các

ch căn ngăki m toán n i b và đ c l p

Các nghiên c u v y ban ki m toán ngƠyăcƠngăt ngăvƠăchiăti t h n.ăBanăđ u các nhà nghiên c u ch t p trung nghiên c u xem li u s hi n di n c a m t y ban

ki m toán có nhăh ng t i ch tăl ng báo cáo tài chính hay không Dechow & các

c ng s (1996), Beasley & các c ng s (2000)ăđ u th y r ng các công ty có gian l n tài chính ít có kh n ngăcóă y ban ki m toán V sau này các nghiên c uăđiăsơuăvƠoătìm hi uă cácă đ că đi m c a y ban ki m toán nh ă tínhă đ c l p, chuyên môn, s

l ng cu c h p, nhi m v c a y ban ki m toán, s l ng ch c danh c a y ban

ki m toán bên ngoài công ty, t l c phi u n m gi b i y ban ki m toán, nhi m kì trung bình c a y ban ki m toán

M t y ban ki m toán v i m t t l l năh năc a các thành viên bên ngoài không ph i là nhà qu n lý trong các công ty khác, m t nhi m v rõ ràng cho c hai nhi m v giám sát báo cáo tài chính và ki mătoánăđ c l p và h păh năhaiăl n m t

n măs cóătácăđ ng t l ngh ch trongăcácăcôngătyăđi u ch nhăt ngăl i nhu n M t

nhi m v rõ ràng cho c hai nhi m v giám sát báo cáo tài chính và ki mătoánăđ c

l păcóătácăđ ng t l ngh ch trongăcácăcôngătyăđi u ch nh gi m l i nhu n (Chtourou,

et al., 2001)

T ngăt l thành viên y ban ki m toán có chuyên môn tài chính ậ k toán ậ

ki m toán s làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Chtourou, et al., 2001; Xie, et al., 2003; Badolato, et al., 2014)

T ngăt n s cu c h p c a y ban ki mătoánătácăđ ng làm gi măhƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n ( Xie, et al., 2003; Lei, 2006)

Nhi m kì trung bình c a y ban ki m toán c a liên quan tích c c v i hành

vi đi u ch nh l i nhu n (Yang & Krishnan, 2005)

S l ng ch c v bên ngoài c a thành viên Ban ki m soát t l ngh ch v i hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Yang & Krishnan, 2005)

M t s nghiên c u l i không tìm th yătácăđ ng c a y ban ki m toán lên hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Rahman & Ali, 2006; Gulzar & Wang, 2011)

Nh ăv y, các k t qu nghiên c u v tácăđ ng c a y ban ki mătoánăđ n hành viăđi u ch nh l i nhu n là r tăkhácănhau.ă i u này có th là do m t s n c v năđ

v y ban ki mătoánăch aăđ c quan tâm nhi u,ăđôiăkhiă y ban ki m toán ch t n

t iănh ălƠăhìnhăth c ch không h có ti ng nói trong qu n tr công ty

c ăđi u ch nh l i nhu năth ngăđ c nh căđ n trong các nghiên c uălƠăđ ngăc ăh p

đ ng b iăth ng qu nălỦ,ăđ ngăc ăgiaoă c n ,ăđ ngăc ăth tr ng v năvƠăđ ngăc ăpháp lý M c dù có nhi uăph ngăphápăti p c năđ nh n di năhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu nănh ngătrongănghiênăc u này tác gi trình bày mô hình nh n di n hƠnhăviăđi u

ch nh l i nhu n d aătrênăc ăs d n tích c a Dechow & các c ng s (1995) vì tính

ph bi n c aămôăhìnhăvƠăvìăđaăs các nghiên c u liên quan trong bài s d ng mô hìnhăđó Cu i cùng tác gi trình bày ki n th c v qu n tr công ty Sau khi nêu ra

đ nhăngh aăv qu n tr công ty và vai trò c a qu n tr công ty thì tác gi t p trung trình bày k t qu nghiên c u v m i quan h gi a đ căđi m c a qu n tr công ty và hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n trong các nghiên c uătr c

đ c s đ t T ngăgiámăđ c vào m t v trí quá nhi u quy n l căđ x lý các ho tăđ ng hàng ngày c a công ty Nh ng nhà nghiên c u ng h lý thuy t đ i di n cho r ng nên tách bi t vai trò c a Ch t ch H iăđ ng qu n tr và T ngăgiámăđ c Ch t ch H i

đ ng qu n tr nênăđ c l p trong các v năđ c aăcôngătyănh ăv y vi c giám sát các

ho tăđ ng quá tham v ng c aăBanăgiámăđ c s tr nên h u ích (Rahman & Ali, 2006)

M t s nghiên c u cung c p b ng ch ng cho th y tách vai trò ch t ch H i

đ ng qu n tr và T ngăgiámăđ c s làm gi m hành vi đi u ch nh l i nhu n (Lei, 2006; Murhadi, 2010; Gulzar &Wang, 2011) Các nghiên c u th c nghi m t i Vi t Nam cung c p b ng ch ng cho th y r ng vi c tách vai trò Ch t ch H iăđ ng qu n

tr và T ngăgiámăđ c s lƠmăt ngăhi u qu ho tăđ ng c a công ty (Võ & Phan, 2013; Nguy năV năViên,ă2014).ăTheoăđó,ătác gi đ aăraăgi thuy tănh ăsau:

H1: Tách vai trò c a Ch t ch H i đ ng qu n tr và T ng giám đ c s làm

gi m hành vi đi u ch nh l i nhu n

3.1.2 Thành viên H i đ ng qu n tr không đi u hành

Fama (1980) cho r ng s th ng tr c a các nhà qu n lý trong H iăđ ng qu n

tr có th d năđ n s thôngăđ ng V i s th ng tr c aăcácăthƠnhă viênăđi u hành trong H iăđ ng qu n tr thì qu n tr công ty có th s b vô hi u hóa, khi H iăđ ng

qu n tr đ ng th iăc ngălƠăBanăgiámăđ c thì vai trò giám sát c a H iăđ ng qu n tr

s m t tác d ng vƠăkhiăđóăs tr thƠnhăBanăgiámăđ c ho tăđ ng và t ki măđi m Mà hình th cănƠyăth ng không hi u qu , vi c t ki măđi m rút kinh nghi mălƠăđi u khó th c hi n Doăđó,ăv iăc ăc u H iăđ ng qu n tr g m nhi u thành viên không

đi u hành s phát huy t t vai trò giám sát c a H iăđ ng qu n tr h nălƠăH iăđ ng

qu n tr có quá nhi uăthƠnhăviênăđi u hành T i Vi t Nam B tài chính quy đ nh v

c ăc u H i đ ng qu n tr t i Kho nă2,ăđi u 11 thôngăt ă121/2012/TT-BTC nh sau:

ắC ăc u thành viên H iăđ ng qu n tr c năđ m b o s cơnăđ i gi a các thành viên kiêmăđi uăhƠnhăvƠăcácăthƠnhăviênăkhôngăđi uăhƠnh,ătrongăđóăt i thi u m t ph n ba (1/3) t ng s thành viên H iă đ ng qu n tr ph i là thành viên H iă đ ng qu n tr

khôngăđi u hành” Theoăđó,ătácăgi đ aăraăgi thuy tănh ăsau:

H2: T ng t l thành viên H i đ ng qu n tr không đi u hành s làm gi m hành vi đi u ch nh l i nhu n

3.1.3 Thành viên H i đ ng qu n tr đ c l p

Thành viên h iăđ ng qu n tr đ c l p tênăđ yăđ là thành viên H iăđ ng qu n

tr đ c l p khôngăđi u hành T ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l păc ngălƠă

t ngăt l thành viên H iăđ ng qu n tr khôngăđi u hành giúp làm gi m s th ng tr

c a các thƠnhăviênăđi u hành, gi măthôngăđ ng trong H iăđ ng qu n tr Tuy nhiên, thành viên H iă đ ng qu n tr đ c l p l i cóă thêmă đ că đi m khác thành viên H i

đ ng qu n tr khôngăđi u hành là không có m i quan h l i ích v i công ty nên có

th đ aăraănh ng ý ki năđ c l p và góp ph n gi i quy tăxungăđ t l i ích gi a các c đôngănh và c đôngăl n Sau m t lo t các v s păđ c a các t păđoƠnăl n thì vai trò

c a thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p l iăcƠngăđ c quan tâm nhi uăh năvƠăđ c

đ c p nhi u trong các nghiên c u Nh ng nghiên c u v gian l n báo cáo tài chính cho th y r ngăt ngăt l thành viên H i đ ng qu n tr đ c l p s làm gi m gian l n báo cáo tài chính (Dechow, et al., 1996; Beasley, 1996) M t s nghiên c u v hành viăđi u ch nh l i nhu năsauănƠyăc ngăcungăc p b ng ch ng cho th y vi c t ngăt l các thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p s làm gi măhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n (Lei, 2006; Murhadi, 2010; Gulzar & Wang, 2011) Tuy nhiên, t i m t s qu c gia

l i cho th y r ng các thành viên H iăđ ng qu n tr t i các qu căgiaăđóăkhôngăđ c l p

th c s và thi u quy n l c trong vai trò giám sát nên vi căt ngăt l thành viên H i

đ ng qu n tr l iă lƠmă t ngă hƠnhă viă đi u ch nh l i nhu n (Park & Shin, 2004; Sukeecheep, et al., 2013) Nh ng k t qu nghiên c u v tácăđ ng c a thành viên

H iăđ ng qu n tr đ c l p là r t khác nhau gi a các nghiên c u,ădoăđó,ătác gi không

d đoánăđ căxuăh ngătácăđ ng c a thành viên H iăđ ng qu n tr đ c l p lên hành viăđi u ch nh l i nhu n, tác gi đ aăraăgi thuy t nghiên c uănh ăsau:

Thôngăt ă121/2012/TT-BTC ắS l ng thành viên H iăđ ng qu n tr ít nh t là ba

(03)ăng i và nhi u nh tălƠăm i m tă(11)ăng i”

M t s nghiên c u tìm th y m i quan h gi a s l ng thành viên H iăđ ng

qu n tr và hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n H tr quanăđi m quy mô H iăđ ng qu n

tr l n s cung c p m t s l ng l n các thành viên H iăđ ng qu n tr có chuyên môn và kinh nghi măgiúpăt ngăvaiătròăgiámăsát,ănghiên c u c a Xie & các công s (2003) cung c p b ng ch ng cho th y công ty v i quy mô H iăđ ng qu n tr l n s làm gi m hƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n Ng c l i v i k t qu trên, Rahman và Ali (2006) cho th y m t H iăđ ng qu n tr nh s phát huy hi u qu giámăsátăh n,ăv i quanăđi m cho r ng quy mô H iăđ ng qu n tr nh thì các thành viên H iăđ ng qu n

tr s t pătrungăh nătrongăvi c gi i quy t b t kì v năđ nƠoăphátăsinh,ăh năn a Quy

mô H iăđ ng qu n tr nh s gi măxungăđ t l i ích gi a các thành viên K t qu nghiên c u v quy mô H i đ ng qu n tr là khác nhua gi a các nghiên c u, tác gi không d đoánăđ c xuăh ng tácăđ ng c a quy mô H iăđ ng qu n tr lên hành vi

đi u ch nh l i nhu n nên tác gi đ aăraăgi thuy tănh ăsau:

H4: Quy mô H i đ ng qu n tr có tác đ ng đ n hành vi đi u ch nh l i nhu n

3.1.5 Tính đ c l p c a Ban ki m soát

Trongăc ăc u qu n tr công ty t i Vi t Nam thì Ban ki măsoátăđ căxemănh ă

là y ban ki mătoánătrongăc ăc u qu n tr công ty n c ngoài Ban ki m soát

Vi t Nam ch khác y ban ki m toán là không có th m quy n b nhi m, mi n nhi m, cách ch c các thành viên H iăđ ng qu n tr

Ch căn ngăc ăb n nh t c a Ban ki m soát v n là giám sát công tác qu n lý,

đi u hành c a H iăđ ng qu n tr vƠăBanăGiámăđ c.ăDoăđó,ăm t Ban ki măsoátăđ c

l p s đ aăraăcácăỦăki năđ căl păvƠ kháchăquanăt iăm iăth iăđi m,ăkhôngăch uăs ătácă

đ ngăchiăph iăđ năcácăquy tăđ nhăho căxungăđ tăl iăích Chtourou & các c ng s

(2001) nghiên c u v i m t m u các công ty M n mă1996ăvƠăk t lu n r ng m t y ban ki m toán v i m t t l l năh năc a các thành viên bên ngoài s làm gi m hành viăđi u ch nh l i nhu n Tác gi Nguy n Ly (2010) c ngăđưăbƠyăt quanăđi m cho

r ng các công ty Vi t Nam vô hi u hóa Ban ki m soát b ng cách l a ch n các thành viên Ban ki m soát là nhân viên trong công ty vì nhân viên trong công ty thì s ch u

s qu n lý c aăBanăgiámăđ c và s khó có th kháchăquanăkhiăđ aăraăỦăki n,ăđôiăkhiă

có th s im l ngălƠmăng ătr c sai ph m c aăBanăgiámăđ c Theoăđó,ătác gi đ aăraă

gi thuy t nghiên c u:

H5: T ng t thành viên Ban ki m soát không kiêm nhi m trong công ty làm

gi m hành vi đi u ch nh l i nhu n

3.1.6 Chuyên môn c a Ban ki m soát

Ban ki m soát c ngă cóă vaiă tròă nh ă y ban ki m toán là ch u trách nhi m giám sát quá trình báo cáo tài chính, l a ch n công ty ki mătoánăđ c l p, và nh n

k t qu ki m toán n i b vƠăđ c l p, là y ban h tr Banăgiámăđ c th c hi n qu n

tr công ty và trách nhi măgiámăsátăliênăquanăđ n báo cáo tài chính, h th ng ki m soát n i b , h th ng qu n lý r i ro và các ch căn ngăki m toán n i b vƠăđ c l p

Các h c gi trên th gi iăđưăti n hành nghiên c u v tácăđ ng c a chuyên môn v tài chính c a y ban ki m toán v iăhƠnhăviăđi u ch nh l i nhu n, Chtourou

& các c ng s (2001) tìm ra s hi n di n c a ít nh t m t thành viên có chuyên môn

v tài chính ậ k toán ậ ki m toán trong y ban ki m toán cóătácăđ ng t l ngh ch trongăcácăcôngătyăđi u ch nh gi m l i nhu n Xie & các c ng s (2003); Badolato & các c ng s (2014) c ngăđ aăraăb ng ch ng cho th y t ngăt l các thành viên có