Kế toán công cụ tài chính phái sinh phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại an giang thực trạng và giải pháp

B ăGIÁOăD CăVẨă ẨOăT O TR NăTH ăB OăTRÂM K ăTOÁNăCỌNGăC ăTẨIăCHệNHăPHÁIăSINHă PHọNGăNG AăR IăROăTRONG CÁC DOANH NGHI PăXU TăNH PăKH U T IăANăGIANG TH CăTR NGăVẨăGI IăPHÁP LU NăV Nă

B ăGIÁOăD CăVẨă ẨOăT O



TR NăTH ăB OăTRÂM

K ăTOÁNăCỌNGăC ăTẨIăCHệNHăPHÁIăSINHă PHọNGăNG AăR IăROăTRONG CÁC DOANH NGHI PăXU TăNH PăKH U T IăANăGIANG

TH CăTR NGăVẨăGI IăPHÁP

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP.H CHÍ MINH - N Mă2014

B ăGIÁOăD CăVẨă ẨOăT O



TR NăTH ăB OăTRÂM

K ăTOÁNăCỌNGăC ăTẨIăCHệNHăPHÁIăSINHă PHọNGăNG AăR IăROăTRONG CÁC DOANH NGHI PăXU TăNH PăKH U T IăANăGIANG

TH CăTR NGăVẨăGI IăPHÁP

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u khoa h c, đ c l p c a tôi v i

s c v n c a ng i h ng d n khoa h c là Ti n s Tr n V n Th o ây là đ tài

lu n v n Th c s kinh t , chuyên ngành K toán Lu n v n này ch a đ c công b

d i b t k hình th c nào T t c các ngu n tài li u tham kh o đư đ c trích d n

đ y đ

TÁCăGI ăLU NăV N

M CăL C

Trang

Trang bìa ph

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

PH NăM ă U 1

Ch ngă 1ă Lụă LU Nă CHUNGă V ă K ă TOÁNă CỌNGă C ă TẨI CHÍNH PHÁI SINHă PHọNGă NG Aă R Iă ROă TRONGă CÁCă DOANHă NGHI Pă KINHă DOANHăXU TăNH PăKH U 6

1.1.ă căđi măho tăđ ngăkinhădoanhăxu tănh păkh uăvàănh ngăr iăroătrongăcácă doanhănghi păxu tănh păkh u 6

1.1.1 c đi m ho t đ ng kinh doanh xu t nh p kh u 6

1.1.2 R i ro trong l nh v c kinh doanh xu t nh p kh u 7

1.1.2.1 Khái ni m r i ro 7

1.1.2.2 Phân lo i r i ro 8

1.1.2.3 Phân tích r i ro 9

1.2.ăKháiăquátăchungăv ăcôngăc ătàiăchínhăpháiăsinh 10

1.2.1 Khái ni m và vai trò c a công c tài chính phái sinh 10

1.2.2 Các lo i công c tài chính phái sinh ph bi n hi n nay 11

1.2.2.1 H p đ ng k h n (forward contract) 11

1.2.2.2 H p đ ng t ng lai (h p đ ng giao sau - future contract) 12

1.2.2.3 H p đ ng quy n ch n (Option contract) 12

1.2.2.4 H p đ ng hoán đ i (Swap contract) 13

1.3.ăPhòngăng aăr iăroăb ngăcôngăc ătàiăchínhăpháiăsinh 14

1.3.1 Phòng ng a r i ro b ng h p đ ng k h n 14

1.3.1.1 i v i r i ro t giá 14

1.3.1.2 i v i r i ro lưi su t 14

1.3.1.3 i v i r i ro giá c hàng hóa 14

1.3.2 Phòng ng a r i ro b ng h p đ ng t ng lai 15

1.3.2.1 i v i r i ro t giá 15

1.3.2.2 i v i r i ro lưi su t 15

1.3.2.3 i v i r i ro giá c hàng hóa 16

1.3.3 Phòng ng a r i ro b ng h p đ ng quy n ch n 16

1.3.3.1 i v i r i ro t giá 16

1.3.3.2 i v i r i ro lưi su t 17

1.3.3.3 i v i r i ro giá c hàng hóa 17

1.3.4 Phòng ng a r i ro b ng h p đ ng hoán đ i 17

1.3.4.1 i v i r i ro t giá 17

1.3.4.2 i v i r i ro lưi su t 18

1.3.4.3 i v i r i ro giá c hàng hóa: 18

1.4.ă K ă toánă cácă côngă c ă tàiă chínhă pháiă sinhă nh mă phòngă ng aă r iă roă theoă chu năm căk ătoánăqu căt 18

K tălu năch ngă1 23

Ch ngă 2ă ă TH Că TR NGă K ă TOÁNă CỌNGă C ă TẨIă CHệNHă PHÁIă SINHă PHọNGă NG Aă R Iă ROă TRONGă CÁCă DOANHă NGHI Pă XU Tă NH Pă K H UăT IăANăGIANG 24

2.1.ăT ngăquanăcácădoanhănghi păxu tănh păkh uăt iăAnăGiang 24

2.1.1 Gi i thi u chung 24

2.1.2 c đi m ho t đ ng kinh doanh xu t nh p kh u nh h ng đ n k toán các công c tài chính phái sinh phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p xu t nh p kh u t i An Giang 25

2.1.3 R i ro và phân tích r i ro trong ho t đ ng kinh doanh t i các DN XNK An Giang 27

2.2.ăTh cătr ngăc ăs ăphápălỦăv ăk ătoánăcácăcôngăc ătàiăchínhăpháiăsinh phòng ng aăr iăro 30

2.3.ăTh cătr ngăk ătoánăcôngăc ătàiăchínhăpháiăsinhăphòngăng aăr iăroătrongă cácădoanhănghi păxu tănh păkh uăt iăAnăGiang 34

2.3.1 T ch c v n d ng ch ng t k toán 36

2.3.2 T ch c v n d ng h th ng tài kho n k toán 36

2.3.3 Trình t h ch toán 37

2.3.4 T ch c v n d ng s k toán 38

2.3.5 Trình bày và thuy t minh báo cáo tài chính 38

2.4.ă M tă s ă v nă đ ă v ă c ă s ă phápă lỦă vàă k ă toánă côngă c ă tàiă chínhă pháiă sinhă phòngăng aăr iăroătrongădoanhănghi păxu tănh păkh uăt iăAnăGiang 39

2.4.1 Nguyên nhân hi n nay 39

2.4.1.1 Nhóm nguyên nhân khách quan 39

2.4.1.2 Nhóm nguyên nhân ch quan 41

2.4.2 ánh giá v c s pháp ly và k toán công c tài chính phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p xu t nh p kh u t i An Giang 42

2.4.2.1 Nh ng t n t i có nguyên nhân khách quan 42

2.4.2.2 Nh ng t n t i có nguyên nhân ch quan 43

K tălu năch ngă2 45

Ch ngă 3ă ă GI Iă PHÁPă K ă TOÁNă CỌNGă C ă TẨIă CHệNHă PHÁIă SINHă PHọNGă NG Aă R Iă ROă TRONGă CÁCă DOANHă NGHI Pă XU Tă NH Pă KH UăT IăANăGIANG 46

3.1.ăQuanăđi măth căhi năgi iăphápăk ătoánăcôngăc ătàiăchínhăpháiăsinhăphòngă ng aăr iăroătrongăcácădoanhănghi păxu tănh păkh uăAnăGiang 46

3.2.ăGi iăphápăc ăth ăđ iăv iăcácădoanhănghi păxu tănh păkh uăt iăAnăGiang 47 3.2.1 i v i nh ng t n t i xu t phát t nguyên nhân ch quan 47

3.2.2 i v i nh ng t n t i xu t phát t nguyên nhân khách quan 48

3.2.2.1 Doanh nghi p c n nh n di n và phân tích r i ro tài chính đang g p ph i m t cách chuyên nghi p 48

3.2.2.2 H ng d n v n d ng k toán công c tài chính phái sinh phòng ng a r i ro t i các DN XNK An Giang trong đi u ki n hi n nay 49

3.2.2.3 L p báo cáo k toán qu n tr đ phân tích tình hình, ki m soát CCTCPS sau khi s d ng đ phòng ng a r i ro 64

3.3.ăKi năngh ăNhàăn c 66

DANHăM CăCÁCăCH ăVI TăT T

Vi tăt t Vi tăđ yăđ ăTi ngăVi t Vi tăđ yăđ ăTi ngăAnh

ADB Ngân hàng phát tri n Châu Á The Asian Development Bank IAS Chu n m c k toán qu c t International Accounting Standard IFRS Chu n m c báo cáo tài chính qu c

t International Financial Reporting Standards IMM Th tr ng ti n t qu c t The International Monetary Market WTO T ch c Th ng m i Th gi i World Trade Organnization

BCTC Báo cáo tài chính

CCTCPS Công c tài chính phái sinh

PH N M ă U

1 S ăc năthi t c aăđ ătài

Ngày nay, khi quá trình phân công lao đ ng qu c t đang di n ra h t s c sâu

s c, kinh doanh xu t nh p kh u đ c xem nh là m t đi u ki n ti n đ cho s phát tri n kinh t c a m i qu c gia [Nguy n Trí Tri, 2010] Do đó, khi Nhà n c th c

hi n chính sách đa d ng hóa và đa ph ng hóa các quan h kinh t qu c t thì các doanh nghi p xu t nh p kh u (DN XNK) là nh ng DN đón đ u c h i c ng nh thách th c M t trong s nh ng thách th c đó là nh ng r i ro trong s n xu t kinh

doanh (SXKD), đ c bi t là nh ng r i ro v lưi su t, t giá và giá c hàng hóa Nh n

th c đ c đi u này, nh ng n m g n đây, nhi u DN XNK đư ch đ ng tìm hi u và phòng ng a r i ro cho công ty mình b ng công c tài chính phái sinh (CCTCPS)

CCTCPS là s n ph m c a th tr ng tài chính hi n đ i Tuy nhiên, CCTCPS

là con dao hai l i Bên c nh nh ng l i ích mà nó mang đ n cho DN trong vi c

gi m thi u ho c lo i b r i ro do s thay đ i lưi su t, bi n đ ng t giá, bi n đ ng giá c hàng hóa thì th c t cho th y, m t trong nh ng nguyên nhân gây ra s s p đ

c a ngân hàng Lehman Brothers là vì s d ng CCTCPS m t cách vô t i v Chính

vì th , DN c n ph i thông hi u, qu n lý và k toán CCTCPS m t cách c th khi

đ a vào s d ng, nh t là s d ng v i m c đích phòng ng a r i ro

Vi t Nam đư cam k t khi gia nh p WTO, đ n n m 2020 ph i h i nh p qu c

t hoàn toàn i u này có ngh a, h th ng tài chính, h th ng k toán Vi t Nam

c ng ph i h i nh p v i thông l và chu n m c qu c t đ c ch p nh n chung Tuy

nhiên, chu n m c k toán (CMKT) v CCTC, trong đó có CCTCPS v n ch a đ c xây d ng và ban hành, c ng ch a có b t k m t v n b n nào h ng d n v k toán

CCTCPS đ các DN th c hi n Xác đ nh v n đ c p bách, vào ngày 18/3/2013, Th

t ng chính ph đư ban hành Quy t đ nh 480/2013/Q -TTg phê duy t chi n l c

K toán - Ki m toán đ n 2020, t m nhìn 2030 v i m t trong nh ng quan đi m chính là “ Hoàn thi n khuôn kh pháp lý h th ng chu n m c, ph ng pháp nghi p

v phù h p v i n n kinh t th tr ng đang phát tri n c a Vi t Nam” Nh ng tình

hình hi n t i, m t s DN Vi t Nam nói chung và DN XNK nói riêng khi s d ng

CCTCPS đ phòng ng a r i ro không bi t ph i th c hi n k toán nh th nào, s

khác thì th c hi n d a trên Ch đ k toán DN hi n hành và k toán nh nh ng đ i

t ng khác i u này đư làm thông tin tài chính, k toán liên quan CCTCPS không

đ c ph n ánh m t cách trung th c Do đó, các DN nói chung và DN XNK nói

riêng c n ph i có s đi u ch nh thích h p và tuân th đúng các nguyên t c k toán trong vi c th c hi n k toán CCTCPS phòng ng a r i ro

Chính nh ng lý do trên, tôi quy t đ nh ch n đ tài: “K toán công c tài

chính phái sinh phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p xu t nh p kh u t i

2 M cătiêu nghiênăc u

K th a các công trình nghiên c u tr c đó v k toán CCTCPS phòng ng a

r i ro, m c tiêu nghiên c u c a lu n v n nh sau:

kinh doanh t i các DN XNK An Giang

3 ă iăt ngăvàăph măviănghiênăc u

i t ng nghiên c u: R i ro trong kinh doanh XNK, CCTCPS phòng ng a

r i ro, CMKT CCTCPS và k toán CCTCPS phòng ng a r i ro

Ph m vi nghiên c u: Gi i h n nghiên c u các r i ro t giá, lưi su t và hàng

hóa; gi i h n CCTCPS 4 lo i h p đ ng (h p đ ng k h n, h p đ ng t ng lai,

h p đ ng quy n ch n, h p đ ng hoán đ i); t p trung nghiên c u th c tr ng k toán

các CCTCPS phòng ng a r i ro trong các DN kinh doanh XNK t i An Giang

4 ăPh ngăphápănghiênăc u

Ph ng pháp đ nh tính: (1) nh n d ng và phân lo i r i ro trong kinh doanh XNK, CCTCPS, c ng nh s d ng CCTCPS phòng ng a r i ro; (2) t ng quát hóa các v n đ liên quan đ n CCTCPS đ tìm ra b n ch t, đ c tr ng c a CCTCPS và k toán CCTCPS phòng ng a r i ro, ti n hành thu th p thông tin v CCTCPS, k toán CCTCPS phòng ng a r i ro

Ph ng pháp đ nh l ng: c th là kh o sát, th ng kê mô t nh m đánh giá

5 N h ng đóngăgópăm i c aălu năv n

6 ăT ngăk tăcácănghiênăc u cóăliênăquanăđ ătài

Các nghiên c u có liên quan đ n k toán CCTCPS phòng ng a r i ro t i

n c ta còn ít và hi n nay có m t s công trình nghiên c u ch y u sau:

tài nghiên c u khoa h c trên t p chí Ngân hàng c a ThS Ph m Th Minh

H ng, khoa K toán, tr ng đ i h c Kinh t qu c dân v Phòng ng a r i ro t giá

và ph ng pháp k toán (2010) Trong đó, tác gi nêu lên đ c s c n thi t c a

nghi p v phòng ng a r i ro t giá thông qua CCTCPS trong b i c nh hi n nay,

c ng nh ph ng pháp k toán trong doanh nghi p

tài nghiên c u khoa h c trên t p chí Khoa h c và công ngh đ i h c à

N ng c a tác gi Lê Quang Sang v K toán các công c tài chính phái sinh trong

ho t đ ng phòng ng a r i ro giá tr h p lý và dòng ti n (2012) Trong đó, tác gi đư

nêu lên đ c m t s nguyên t c c b n c a k toán các CCTCPS trong ho t đ ng phòng ng a r i ro giá tr h p lý và dòng ti n c ng nh các tác đ ng c a nó thông qua vi c t ng h p, phân tích các nghiên c u liên quan và minh h a tình hu ng

tài lu n v n th c s kinh t , tr ng đ i h c kinh t TP.HCM c a tác gi

V Th Khánh Minh v V n d ng chu n m c k toán qu c t vào k toán công c tài chính phái sinh t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam (2012) Trong đó, tác

gi đư nêu lên đ c các nguyên t c c b n c a k toán CCTCPS theo CMKT qu c

t ; ánh giá đ c th c tr ng k toán CCTCPS t i Vi t Nam trên hai ph ng di n

hài hòa v chu n m c và hài hòa v th c hành k toán; đ ng th i đ a ra gi i pháp hoàn thi n

tài lu n án ti n s kinh t , H c vi n tài chính c a tác gi Nguy n Phi S n

v K toán các công c tài chính phái sinh nh m phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p à N ng (2013) Trong đó, lu n án nêu lên s c n thi t ph i s d ng

CCTCPS đ phòng ng a r i ro c ng nh yêu c u hoàn thi n k toán các CCTCPS

phòng ng a r i ro trong các DN à N ng, đ ng th i đ xu t n i dung hoàn thi n k

toán các CCTCPS phòng ng a r i ro Các n i dung hoàn thi n bao g m: C s pháp

lý, nguyên t c k toán, TK và ph ng pháp k toán, s sách k toán s d ng, BCTC trình bày có c s hoàn thi n, c n quán tri t quan đi m các v n đ c n b sung trong Ch đ K toán DN có liên quan và th c hi n c b n các đi u ki n d i góc

đ qu n lý Nhà n c, cung c p SPPS c a các đ n v và s n l c c a b n thân các

DN XNK t i à N ng

7 K tăc uălu năv n

K t c u lu n v n ngoài m đ u và k t lu n g m có 3 ch ng:

Ch ng 1: Lý lu n chung v k toán công c tài chính phái sinh phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p xu t nh p kh u

Ch ng 2: Th c tr ng k toán công c tài chính phái sinh phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p xu t nh p kh u t i An Giang

Ch ng 3: Gi i pháp k toán công c tài chính phái sinh phòng ng a r i ro trong các doanh nghi p xu t nh p kh u t i An Giang

Ch ngă1 LụăLU NăCHUNG V ăK ăTOÁN CỌNGăC TÀI CHÍNH

NGHI P KINH DOANH XU TăNH PăKH U

doanhănghi p xu tănh păkh u

1.1.1.ă căđi măho tăđ ngăkinh doanh xu tănh păkh u

Ho t đ ng kinh doanh XNK c ng gi ng nh ho t đ ng kinh doanh hàng hóa,

d ch v trong n c Tuy nhiên, ho t đ ng kinh doanh XNK di n ra trên th tr ng

qu c t nên có đ ph c t p h n [Tr ng đ i h c ngo i th ng, 2012] Nh ng đ c

đi m ch y u có th th y là:

+ Ho t đ ng kinh doanh hàng hóa, d ch v đ c ti n hành v i đ i tác n c

ngoài: ngh a là vi c buôn bán di n ra gi a các đ i tác có ngôn ng , phong t c t p

quán, tôn giáo khác nhau; hàng hóa đ c chuy n t trong n c ra n c ngoài ho c

ng c l i, đòi h i bao bì, ký mư hi u ph i tuân theo tiêu chu n qu c t , b n ch c đ

có th chuy n t i qua nhi u ph ng th c v n t i, nhi u ph ng ti n v n chuy n

khác nhau N i dung c a h p đ ng ph i c th , ph i th hi n ý chí c a c hai bên và theo m u quy đ nh c a ho t đ ng th ng m i qu c t

+ Buôn bán qu c t ph i theo chu n m c qu c gia và qu c t : t p quán, pháp

lu t c a bên mua và bên bán là khác nhau Do v y các DN XNK ph i tuân th lu t kinh doanh c ng nh t p quán kinh doanh c a t ng n c và lu t th ng m i qu c

t

+ Th i gian: th i gian l u chuy n hàng hóa XNK bao gi c ng dài h n so

v i th i gian l u chuy n hàng hóa trong ho t đ ng kinh doanh n i đ a do ph i th c

hi n hai giai đo n mua hàng và hai giai đo n bán hàng i v i ho t đ ng xu t kh u

là mua th tr ng trong n c bán cho th tr ng ngoài n c, còn đ i v i ho t

đ ng nh p kh u là mua hàng hóa c a n c ngoài và bán cho th tr ng n i đ a Do

đó đ xác đ nh k t qu ho t đ ng kinh doanh XNK, ng i ta ch xác đ nh khi hàng hóa đư luân chuy n đ c m t vòng hay khi đư th c hi n xong 1 th ng v ngo i

th ng [Nguy n Th Quy, 2008]; th i gian giao, nh n hàng và th i đi m thanh toán

ti n hàng th ng không trùng nhau mà có kho ng cách kéo dài

+ Hàng hóa kinh doanh XNK: bao g m nhi u lo i trong đó xu t kh u ch

y u nh ng m t hàng có th m nh trong n c (hàng nông s n, th y s n, hàng th công m ngh ), còn nh p kh u ch y u nh ng m t hàng mà trong n c không có,

ch a s n xu t đ c ho c s n xu t ch a đáp ng đ c nhu c u c v s l ng, ch t

l ng, th hi u (hàng t li u s n xu t, hàng tiêu dùng )

+ Ph ng th c thu n , thanh toán trong ho t đ ng kinh doanh XNK: ph c t p

và đa d ng h n so v i kinh doanh trong n c, đòi h i các nhà kinh doanh tùy đi u

ki n ph i l a ch n đ c đ ng ti n thanh toán, các hình th c thanh toán b o v quy n l i c a mình và th c hi n đ c h p đ ng Hi n nay, ph ng th c thanh toán

ch y u đ c s d ng là ph ng th c thanh toán b ng th tín d ng [Nguy n Th

Quy, 2011]

1.1.2.ăR iăroătrongăl nhăv c kinh doanh xu tănh păkh u

Nh ng đ nh ngh a v r i ro r t phong phú và đa d ng, nh ng t p trung l i có

th chia thành hai tr ng phái l n, đó là tr ng phái truy n th ng và hi n đ i

R i ro (theo tr ng phái hi n đ i) là s b t n v t su t sinh l i c a m t

ch ng khoán hay m t danh m c, h n n a r i ro ph n ánh m t s không ch c ch n trong t ng lai

R i ro (theo tr ng phái truy n th ng) là nh ng k t qu nh n ít h n mong

đ i trong quá trình ho t đ ng s n xu t kinh doanh N u tích c c nghiên c u r i ro,

ng i ta có th tìm ra nh ng bi n pháp phòng ng a, h n ch nh ng r i ro tiêu c c,

đón nh n nh ng c h i mang l i k t qu t t đ p cho t ng lai [Nguy n Th Ng c

Trang, 2012]

Tóm l i, r i ro là s bi n đ ng ti m n v k t qu tài chính do ph thu c vào các y u t môi tr ng ho t đ ng c a DN trong t ng lai

Khi ho t đ ng trong l nh v c kinh doanh, các DN XNK ph i đ i m t v i r t nhi u r i ro có th ki m soát và không th ki m soát đ c Tuy nhiên, lu n v n này

ch s đ c p đ n nh ng r i ro ch y u sau:

(1) R i ro t giá

Do đ c đi m ho t đ ng s n xu t kinh doanh, nên các DN XNK không th tránh kh i s nh h ng c a bi n đ ng t giá S nh h ng c a t giá có th theo hai h ng tích c c ho c tiêu c c, n u nh h ng tiêu c c có th làm cho tài s n,

v n ch s h u, doanh thu và l i nhu n gi m đi, đ ng th i làm cho N ph i tr , chi phí và các kho n l t ng lên [Nguy n Minh Ki u, 2008] i u này tác đ ng r t x u

đ n các ch s tài chính Chính vì v y, các DN luôn tìm cách h n ch đ n m c th p

nh t lo i r i ro này

DN s ch u r i ro lưi su t khi đi vay và cho dù DN có vay theo lưi su t c

đ nh hay th n i thì v n ph i ch u tác đ ng c a s thay đ i lưi su t th tr ng

[Nguy n Th Ng c Trang, 2012] i v i lưi su t th n i, DN đi vay s ph i ch u tác đ ng c a lưi su t th tr ng lên chi phí đi vay do lưi su t th tr ng luôn thay

đ i i v i lưi su t vay c đ nh, DN đi vay s ch u tác đ ng c a lưi su t th tr ng

lên giá tr c a kho n n vay theo s thay đ i c a nó

c hàng hóa tác đ ng đ n doanh thu, chi phí và dòng ti n d tính Do đó giá c hàng hóa c ng là m t r i ro c a DN

S bi n đ ng v t giá, giá c hàng hóa và s thay đ i lưi su t ngoài vi c nh

h ng đ n doanh thu, chi phí và l i nhu n nó còn nh h ng đ n tài s n, N ph i

tr và v n ch s h u, t đó nh h ng đ n tính hình tài chính c a DN

1.1.2.3.ăPhânătíchăr iăro

Cho dù DN có đang g p ph i r i ro hay không thì vi c phân tích r i ro luôn

là m t nguyên t c c b n giúp DN qu n tr và v t qua nh ng r i ro khi g p ph i

Vi c phân tích r i ro m t cách khoa h c, đúng đ n s giúp DN đ a ra các quy t

đ nh c n thi t đ gi m thi u nh ng b t l i đ n tình hình ho t đ ng c a DN

R i ro t giá là r i ro phát sinh do s bi n đ ng t giá làm nh h ng đ n giá

tr k v ng trong t ng lai, đây là lo i r i ro có th phát sinh trong nhi u ho t đ ng khác nhau c a DN nh ho t đ ng đ u t , ho t đ ng XNK và ho t đ ng tín d ng

Trong ho t đ ng XNK, r i ro t giá là lo i r i ro th ng xuyên g p ph i và đáng lo ng i nh t đ i v i các DN có ho t đ ng XNK m nh [Nguy n Minh Ki u,

2008] S thay đ i t giá làm thay đ i giá tr k v ng c a các kho n thu ho c chi

ngo i t trong t ng lai khi n cho hi u qu ho t đ ng XNK b nh h ng

DN đi vay v n v i lưi su t c đ nh trong khi lưi su t th tr ng luôn bi n

đ ng, n u lưi su t th tr ng bi n đ ng theo chi u h ng đi lên thì DN có l i nh ng

n u lưi su t th tr ng bi n đ ng theo chi u h ng đi xu ng thì DN g p ph i r i ro

DN đi vay v n v i lưi su t th n i và lưi su t này th ng xuyên bi n đ ng theo s bi n đ ng c a lưi su t th tr ng, n u lưi su t th tr ng bi n đ ng theo chi u h ng đi lên thì DN g p b t l i t ng đ i và ng c l i n u lưi su t th tr ng

bi n đ ng đi xu ng thì DN có l i t ng đ i

(3) Phân tích r i ro giá c hàng hóa

R i ro giá c xu t hi n khi giá hàng hóa đ u ra gi m xu ng th p ho c giá hàng hóa đ u vào t ng cao Các DN XNK th ng đ c đo l ng r i ro giá c hàng

hóa b ng bi n đ ng giá XNK và có th đ c gi m nh b ng các bi n pháp phòng

ch ng hi u qu [Nguy n Th Ng c Trang, 2012] Do đó, các DN XNK c n ph i có

nh ng thông tin, ki n th c c b n, thi t th c v ph ng th c s d ng các công c

b o hi m r i ro giá c hàng hóa, c ng nh hi u rõ nh ng th t c đ ng ký c n thi t

đ áp d ng t i DN mình v b o h r i ro Bên c nh đó, vi c xây d ng chính sách

qu n lý r i ro toàn di n đáp ng yêu c u riêng bi t c a m i DN c ng c n đ c quan

tâm

1.2 1.ăKháiăni măvàăvaiătròăc aăcôngăc ătàiăchính phái sinh

Theo IAS s 32 – CCTC-Trình bày: CCTCPS là nh ng CCTC đ c phát hành trên c s nh ng CCTC đư có nh m nhi u m c tiêu khác nhau nh phân tán

r i ro, b o v l i nhu n ho c t o l i nhu n [International Accounting Standards 32

Financial Instruments]

Theo IAS s 39 – CCTC-Ghi nh n và xác đ nh giá tr : CCTCPS là m t CCTC hay m t h p đ ng th a mưn đ ng th i c ba đ c đi m sau [International

Accounting Standards 39 Financial Instruments]:

+ Có giá tr thay đ i đ đáp ng s thay đ i c a các y u t trên th tr ng: Lưi su t, t giá h i đoái, giá c hàng hóa, giá ch ng khoán, x p h ng tín d ng…

+ Không yêu c u đ u t thu n ban đ u ho c ch yêu c u đ u t thu n ban

đ u th p h n so v i các lo i h p đ ng khác có các ph n ng t ng t đ i v i s thay đ i c a các y u t th tr ng

+ c thanh toán vào m t ngày trong t ng lai

Theo IFRS s 9 – CCTC, CCTCPS chìm (embedded derivatives) là m t b

ph n h p thành c a m t h p đ ng ph c h p mà nó có h p đ ng ch là phi phái

sinh CCTCPS chìm này khi n cho m t vài hay t t c lu ng ti n c a h p đ ng ph c

h p thay đ i t ng t công c phái sinh, t c thay đ i theo lưi su t, giá hàng hóa, t giá h i đoái, ch s giá, x p h ng tín d ng Ch ng h n nh , trái phi u chuy n đ i là

m t công c tài chính ph c h p bao g m h p đ ng ch phi phái sinh là trái phi u thông th ng và công c phái sinh chìm là quy n chuy n đ i trái phi u

[International Financial Reporting Standard 9]

CCTCPS xu t hi n l n đ u tiên v i vai trò là công c giúp gi m thi u ho c

lo i b r i ro Cùng v i s phát tri n c a th tr ng tài chính, các DN, nhà đ u t không ch s d ng CCTCPS đ phòng ng a r i ro mà còn cho m c đích kinh doanh,

đ u c [International Accounting Standards 32 Financial Instruments]

N u vào ngày đáo h n h p đ ng, m t bên t ch i th c hi n h p đ ng thì r i

ro tín d ng hay r i ro v kh n ng chi tr h p đ ng s x y ra

Giá tr c a H KH ch đ c xác đ nh vào ngày đáo h n, không có kho n chi

tr nào đ c th c hi n vào ngày ký k t ho c trong th i h n c a h p đ ng V y nên,

b n thân nh ng H KH ch a đ ng nhi u r i ro nh t trong các CCTCPS

(1) Khái ni m:

H TL là h p đ ng gi a hai bên ng i mua và ng i bán đ mua và bán tài

s n vào m t ngày trong t ng lai v i giá đư th a thu n ngày hôm nay [Nguy n Minh Ki u, 2006] H TL đ c giao d ch trên th tr ng có t ch c, đ c g i là sàn

S n sàng cung c p nh ng h p đ ng có giá tr nh cho phép các bên tham gia

có th nh ng l i h p đ ng b t k th i đi m nào tr c khi h p đ ng h t h n

H TL ch cung c p gi i h n m t vài ngo i t m nh hay m t vài lo i thông

d ng và m t vài ngày giao d ch chuy n giao ngo i t trong n m mà thôi

H TL b t bu c ph i th c hi n khi đ n h n

H QC là m t h p đ ng gi a hai bên - ng i mua và ng i bán - trong đó cho

ng i mua quy n, nh ng không ph i ngh a v , đ mua ho c bán m t tài s n nào đó vào m t ngày trong t ng lai v i giá đư đ ng ý vào ngày hôm nay [Nguy n Th

Ng c Trang, 2012]

Ng i mua quy n ch n tr cho ng i bán m t s ti n g i là phí quy n ch n,

ng i bán quy n ch n s n sàng bán ho c ti p t c n m gi tài s n theo các đi u kho n c a h p đ ng n u ng i mua mu n th M t quy n ch n đ mua tài s n g i

là quy n ch n mua, m t quy n ch n đ bán tài s n g i là quy n ch n bán

Hi n nay trên th gi i đang áp d ng 2 ki u H QC là quy n ch n theo ki u

M có th th c hi n t i b t k th i gian nào cho t i ngày đáo h n c a h p đ ng và

H QC theo ki u Châu Âu ch đ c th c hi n h p đ ng này t i ngày đáo h n

Không b t bu c các bên ph i giao s n ph m

Ch quy đ nh quy n giao hay nh n, mà không b t bu c th c hi n ngh a v

Ng i mua có th th c hi n quy n ho c bán quy n hay không th c hi n quy n Ng i bán ph i th c hi n ngh a v h p đ ng n u ng i mua yêu c u

Tùy theo t ng lo i mà H QC có th th c hi n t i b t k th i đi m nào tr c ngày đáo h n ho c đ n ngày đáo h n

H H là m t h p đ ng trong đó hai bên đ ng ý hoán đ i dòng ti n, m t giao d ch mà c hai bên đ ng ý thanh toán cho bên còn l i m t chu i các dòng ti n trong m t kho ng th i gian xác đ nh [Tr n Ng c Th , 2011] Tùy thu c vào s lên

xu ng c a t giá, lưi su t hay giá c n hang hóa sau đó mà m i bên s thu đ c l i nhu n hay là b l , lưi c a bên này chính là l c a bên kia

Các H H đ u có quy đ nh m t ngày b t đ u, m t ngày k t thúc và nh ng ngày mà vi c thanh toán đ c th c hi n

C ng gi ng nh H KH, các H H c ng có r i ro n u m t bên b v n

H H đ c xem nh là k t h p gi a các H KH

1 3.1.ăPhòngăng aăr iăroăb ngăh păđ ngăk ăh n

phòng ng a r i ro do bi n đ ng t giá, lưi su t c ng nh giá c hàng hóa,

b ng H KH, DN liên h v i NHTM ho c nhà môi gi i đ mua ho c bán theo

H KH v i m c giá, lưi su t xác đ nh tr c Khi s d ng H KH, DN l n l t th c

hi n các giao d ch hai th i đi m ký k t và đáo h n h p đ ng [Nguy n Minh Ki u,

2008]:

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t bán ho c mua ngo i t trong

t ng lai v i NHTM ho c nhà môi gi i theo t giá mua ho c bán k h n th i

đi m này ch a có s chuy n giao ngo i t gi a hai bên nh ng t giá bi t tr c và c

đ nh, b t ch p t giá giao ngay khi h p đ ng đ n h n là bao nhiêu

th i đi m đáo h n, hai bên chuy n giao s l ng ngo i t đư cam k t ban

đ u theo t giá k h n đư xác đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng ho c có th ch chuy n giao ph n chênh l ch gi a t giá k h n v i t giá giao ngay t i ngày đáo h n

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t vay m t kho n danh ngh a trong

t ng lai v i NHTM ho c nhà môi gi i theo lưi su t k h n do NHTM ho c nhà môi gi i xác đ nh

th i đi m đáo h n, tùy thu c vào s bi n đ ng c a lưi su t mà DN s đ c

nh n ho c ph i chuy n tr ph n chênh l ch gi a lưi su t k h n v i lưi su t th c t

t i th i đi m đáo h n h p đ ng

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t mua ho c bán s l ng hàng hóa trong t ng lai theo giá k h n đ c xác đ nh tr c th i đi m này ch a có

chuy n giao hàng hóa gi a hai bên nh ng giá hàng hóa bi t tr c và c đ nh, b t

ch p đ n ngày đáo h n h p đ ng giá c có thay đ i nh th nào

th i đi m đáo h n, hai bên chuy n giao s l ng hàng hóa đư cam k t ban

đ u theo giá k h n đư xác đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng ho c có th ch chuy n giao ph n chênh l ch gi a giá k h n v i giá th c t t i ngày đáo h n

1 3.2.ăPhòngăng aăr iăroăb ngăh păđ ngăt ngălai

phòng ng a r i ro do bi n đ ng t giá, lưi su t và giá c hàng hóa b ng

H TL, DN liên h v i NHTM ho c nhà môi gi i đ mua, bán ho c vay theo H TL

v i m c giá, lưi su t đ c xác đ nh [Nguy n Minh Ki u, 2008]

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t lưi su t vay, bán ho c mua ngo i

t , hàng hóa trong t ng lai v i NHTM ho c nhà môi gi i theo lưi su t, giá mua

ho c bán t ng lai do NHTM ho c nhà môi gi i xác đ nh th i đi m này, DN

ph i m TK ký qu t i m t ngân hàng và ký qu l n đ u m t kho n ti n theo yêu

c u c a NHTM ho c nhà môi gi i

Trong th i gian hi u l c c a H TL, DN ph i duy trì ti n ký qu t i thi u

theo yêu c u Trong th i gian này, n u DN có lưi v t giá thì s nh n đ c ti n

trong TK ký qu , ng c l i, n u l t giá thì ph i tr cho đ i tác b ng cách b tr

ti n trong TK ký qu Kho n lưi ho c l trong H TL s đ bù đ p cho kho n l

ho c lưi t các h p đ ng liên quan đ n các kho n ph i thu và ph i tr b ng ngo i t

[Nguy n Minh Ki u, 2008]

th i đi m đáo h n, hai bên chuy n giao s l ng ngo i t đư cam k t ban

đ u theo t giá h p đ ng đư xác đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng ho c có th

không chuy n giao s l ng ngo i t (n u H TL ch mua bán trên danh ngh a)

Trong th i gian hi u l c c a h p đ ng, DN ph i duy trì ti n ký qu t i thi u theo yêu c u Trong kho n th i gian này, n u DN có lưi t h p đ ng (lưi su t th c

t l n h n lưi su t h p đ ng) thì s nh n đ c ti n trong TK ký qu , ng c l i, n u

l t h p đ ng (lưi su t th c t l n h n lưi su t h p đ ng) thì s ph i tr ti n cho đ i tác b ng cách b tr ti n trong TK ký qu Kho n lưi ho c l trong H TL s dùng

đ bù đ p cho kho n l ho c lưi t các h p đ ng liên quan Chính nh h p đ ng này

mà DN ki m soát đ c r i ro lưi su t

th i đi m đáo h n, hai bên chuy n giao s ti n g c đư cam k t ban đ u theo lưi su t h p đ ng đư xác đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng ho c có th không chuy n giao s ti n g c (n u H TL ch vay trên danh ngh a)

Trong th i gian hi u l c c a H TL, DN ph i duy trì ti n ký qu t i thi u Trong kho ng th i gian này, n u DN có lưi v giá thì s nh n đ c ti n trong TK ký

qu , ng c l i, n u l v giá thì s b tr ti n trong TK ký qu Kho n lưi ho c l

trong H TL s dùng đ bù đ p cho kho n l ho c lưi t các h p đ ng liên quan

th i đi m đáo h n, hai bên chuy n giao s l ng hàng hóa đư cam k t ban

đ u theo giá h p đ ng đư xác đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng ho c có th không chuy n giao s l ng hàng hóa (n u H TL ch mua bán trên danh ngh a)

1 3.3.ăPhòngăng aăr iăroăb ngăh păđ ngăquy năch n

phòng ng a r i ro do s bi n đ ng c a t giá, lưi su t, giá c hàng hóa

b ng H QC, DN liên h v i NHTM ho c nhà môi gi i đ vay, mua ho c bán

H QC v i lưi su t, giá đ c xác đ nh và ph i đóng phí quy n ch n theo quy đ nh

[Nguy n Minh Ki u, 2008]

Khi đáo h n, vi c th c hi n hay không th c hi n h p đ ng hoàn toàn do DN quy t đ nh N u s bi n đ ng c a t giá, lưi su t, giá c hàng hóa theo h ng có l i

thì DN s th c hi n h p đ ng, ng c l i thì DN không th c hi n h p đ ng

1.3.3.1.ă iăv iăr iăroăt ăgiá

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t bán ho c mua ngo i t trong

t ng lai v i NHTM ho c nhà môi gi i theo t giá mua ho c bán quy n ch n do

NHTM ho c nhà môi gi i xác đ nh th i đi m này, DN ph i n p phí cho NHTM

ho c nhà môi gi i, g i là phí quy n ch n

Trong th i gian hi u l c c a h p đ ng ho c t i th i đi m đáo h n h p đ ng,

n u t giá bi n đ ng theo h ng có l i thì DN s th c hi n h p đ ng, n u t giá

bi n đ ng theo h ng b t l i thì DN s không th c hi n h p đ ng

1.3.3.2.ă iăv iăr iăroălưiăsu t

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t vay trong t ng lai v i NHTM

ho c nhà môi gi i theo lưi su t t ng lai do NHTM ho c nhà môi gi i xác đ nh

th i đi m này, DN ph i đóng phí quy n ch n cho NHTM ho c nhà môi gi i

Trong th i gian hi u l c c a h p đ ng ho c t i th i đi m đáo h n h p đ ng,

n u lưi su t bi n đ ng theo h ng có l i thì DN s th c hi n h p đ ng và NHTM

ho c nhà môi gi i s chuy n giao s ti n g c đư cam k t cho vay ban đ u theo lưi

su t h p đ ng đư xác đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng

th i đi m ký k t h p đ ng, DN cam k t bán ho c mua hàng hóa trong

t ng lai theo giá bán ho c mua t ng lai đ c xác đ nh tr c th i đi m này,

DN ph i tr phí quy n ch n cho sàn giao d ch ho c nhà môi gi i

Trong th i gian hi u l c c a h p đ ng ho c t i th i đi m đáo h n, n u giá c hàng hóa bi n đ ng theo h ng có l i thì DN s th c hi n h p đ ng và th c hi n

vi c mua ho c bán s l ng hàng hóa đư cam k t ban đ u theo giá h p đ ng đư xác

đ nh tr c t i ngày ký k t h p đ ng

1 3.4.ăPhòngăng aăr iăro b ngăh păđ ngăhoán đ i

1.3.4.1.ă iăv iăr iăroăt ăgiá

Khi s d ng lo i h p đ ng này, DN th c hi n cùng lúc hai giao d ch (i) mua

ho c bán ngo i t giao ngay và (ii) bán ho c mua ngo i t k h n [Nguy n Minh

Ki u, 2008]

DN c ng có th phòng ng a r i ro b ng cách hoán đ i hai lo i đ ng ti n khác nhau đ s d ng trong m t kho ng th i gian nh t đ nh phù h p v i nhu c u v ngo i t và tránh s bi n đ ng t giá c a đ ng ngo i t DN đang n m gi

1.3.4.2.ă iăv iăr iăroălưiăsu t

phòng ng a r i ro lưi su t khi DN vay v i lưi su t th n i, DN có th ký

k t H H v i NHTM ho c nhà môi gi i đ nh n lưi su t th n i và tr lưi su t c

đ nh, lưi su t th n i nh n t NHTM ho c nhà môi gi i s đ c s d ng đ tr cho lưi su t đi vay, lúc này DN s ch tr lưi su t c đ nh [Nguy n Minh Ki u, 2006]

phòng ng a r i ro do s bi n đ ng giá c c a hàng hóa, DN tham gia vào

th tr ng phái sinh và ký k t H H giá c hàng hóa, DN s tr theo giá c đ nh và

nh n theo giá th n i, ng c l i, đ i tác s tr theo giá th n i và nh n giá c đ nh

chu năm căk ătoánăqu căt

Chu n m c hi n hành v CCTC, CCTCPS phòng ng a r i ro, bao g m:

(1) IAS s 32 - CCTC: Trình bày [Nguy n Trí Tri, 2010; International Accounting

Standards 32 Financial Instruments]

IAS 32 nêu ra các đ nh ngh a v CCTC (Financial Instruments), tài s n tài

chính (Financial Assets), N ph i tr tài chính (Financial Liabilities) và công c

phái sinh (Derivatives); phân bi t gi a N ph i tr tài chính và công c v n (Equity Instruments) C th nh sau:

a) Công c tài chính: Là h p đ ng làm t ng tài s n tài chính c a đ n v và N

ph i tr tài chính ho c công c v n c a đ n v khác

b) Tài s n tài chính: Là các lo i tài s n sau:

(i) Ti n;

(ii) Công c v n c a đ n v khác;

(iii) Quy n theo h p đ ng đ : Nh n ti n m t ho c tài s n tài chính khác t đ n v khác; ho c trao đ i các tài s n tài chính ho c N ph i tr tài chính v i đ n v khác theo các đi u ki n có th có l i cho đ n v ;

(iv) H p đ ng s ho c có th đ c thanh toán b ng các công c v n c a đ n v

c) N ph i tr tài chính: Là các ngh a v sau:

(i) Mang tính b t bu c đ :

+ Thanh toán ti n ho c tài s n tài chính cho đ n v khác;

+ Trao đ i các tài s n tài chính ho c N ph i tr tài chính v i đ n v khác theo các

đi u ki n có th không có l i cho đ n v ; ho c

(ii) H p đ ng s ho c có th đ c thanh toán b ng các công c v n c a đ n v và là: CCTC phi phái sinh mà đ n v có ho c có th chuy n giao m t s l ng không xác đ nh công c v n; CCTCPS có th đ c thanh toán b ng cách trao đ i m t s

s n tài chính là kho n cho vay và n ph i thu (Loans and Receivables), Tài s n tài chính s n sàng đ bán (Available-for-Sales); (2) N ph i tr tài chính phân theo 2

lo i: Ghi nh n theo giá tr h p lý thông qua lưi/l và N ph i tr khác

- CCTCPS nh các lo i H KH, H TL, H QC và H H

- Khái ni m CCTCPS (đ c trình bày nh trong m c 1.2.1.1)

Cách phân lo i trên s giúp cho xác đ nh và ghi nh n CCTC t i th i đi m ghi nh n ban đ u, chênh l ch phát sinh trong su t vòng đ i c a CCTC và t i th i đi m d ng ghi nh n CCTC

(2) IAS s 39 - CCTC: Ghi nh n và đo l ng [International Accounting

Standards 39 Financial Instruments]

a) IAS 39 yêu c u t t c CCTC, CCTCPS c n ph i đ c ghi nh n lúc ban

đ u theo giá tr h p lý Chu n m c đư đ a ra b n lo i tài s n tài chính M i lo i tài

s n đ u có nh ng đ c đi m riêng trong đo l ng (c khi ghi nh n ban đ u và sau ngày ghi nh n ban đ u); tái phân lo i; ghi nh n lưi, l và gi m giá tr C th :

+ Ghi nh n và d ng ghi nh n

- Ghi nh n ban đ u: DN ph i ghi nh n m t tài s n tài chính ho c N ph i tr tài

chính vào b ng cân đ i k toán khi DN tr thành m t bên tham gia theo các đi u kho n h p đ ng c a CCTC đó

- D ng ghi nh n m t tài s n tài chính: DN d ng ghi nh n tài s n tài chính khi: Quy n nh n đ c lu ng ti n t tài s n tài chính đư h t hi u l c; ho c đ n v đã chuy n giao tài s n tài chính cho m t bên th ba

- D ng ghi nh n N ph i tr tài chính: DN d ng ghi nh n m t kho n N ph i tr tài chính ho c m t b ph n c a N ph i tr tài chính ra kh i b ng cân đ i k toán khi kho n N ph i tr tài chính đó đư đ c thanh toán ho c b h y b ho c h t h n Ví

d : DN d ng ghi nh n kho n vay khi đư tr ti n cho bên cho vay

+ Xác đ nh giá tr CCTC theo t ng th i đi m và t ng lo i CCTC g m:

- Xác đ nh ban đ u c a tài s n tài chính và N ph i tr tài chính

- Xác đ nh sau ghi nh n ban đ u c a tài s n tài chính theo 4 lo i tài s n tài chính

nh IAS s 32

- Xác đ nh sau ghi nh n ban đ u c a N ph i tr tài chính

- Các v n đ ph i xem xét khi xác đ nh CCTC theo giá tr h p lý

+ Phân lo i CCTC và CCTCPS

+ Lưi ho c l

+ Suy gi m giá tr và không th thu h i tài s n tài chính

b) IAS 39 còn đ a ra nh ng yêu c u c n thi t cho k toán phòng ng a r i ro:

nh ng đi u ki n nh t đ nh tr c khi th c hi n k toán phòng ng a r i ro (hedging

accounting), đ nh ngh a v công c phòng ng a r i ro (hedging instruments) và kho n đ c phòng ng a r i ro (hedged items), các lo i d ng phòng ng a r i ro IAS

39 có nh ng quy đ nh rõ v th i đi m ch m d t k toán phòng ng a r i ro và

ph ng pháp ch m d t C th nh sau:

+ Công c phòng ng a r i ro: Là m t CCTCPS đ c xác đ nh (ch nh m phòng ng a r i ro do thay đ i t giá) ho c là m t tài s n tài chính, N ph i tr tài chính phi phái sinh đ c xác đ nh có giá tr h p lý ho c lu ng ti n d ki n bù tr

v i thay đ i trong giá tr h p lý ho c lu ng ti n c a đ i t ng đ c phòng ng a

Hai ho c nhi u công c phái sinh, ho c m t ph n, có th đ c k t h p và

đ c ch đ nh cùng nhau t o thành m t công c phòng ng a r i ro, bao g m r i ro phát sinh t công c phái sinh bù tr cho r i ro phát sinh t công c phái sinh khác

+ i t ng đ c phòng ng a r i ro: Là tài s n, N ph i tr , cam k t ch c

ch n, các giao d ch d đoán có kh n ng cao x y ra trong t ng lai ho c m t kho n

đ u t thu n trong ho t đ ng đ u t t i n c ngoài mà (a) đ n v ph i ch u r i ro v thay đ i giá tr h p lý ho c dòng ti n t ng lai và (b) đư xác đ nh là đ c phòng

- M i quan h phòng ng a r i ro có ba lo i: Phòng ng a r i ro giá tr h p lý, dòng

ti n và kho n đ u t thu n ra ho t đ ng n c ngoài

- Các đi u ki n đ m t m i quan h phòng ng a r i ro đ c th c hi n k toán phòng ng a r i ro cho t ng lo i phòng ng a giá tr h p lý, phòng ng a dòng ti n và phòng ng a đ u t thu n

(3) IFRS s 7 - CCTC: Thuy t minh

IFRS 7 đ c thêm vào m t s yêu c u v công b công c tài chính đư đ c trình bày trong IAS 32; thay th nh ng yêu c u v công b trong IAS 30 – “Nh ng yêu c u v công b trong báo cáo tài chính c a Ngân hàng và các T ch c Tài chính

t ng t ” (Disclosures in Financial Statements of Banks and Similar Financial Institutions), và t p h p nh ng yêu c u v công b công c tài chính vào thành m t chu n m c m i IFRS 7 – “Công c Tài chính: Công b ” (Financial Instruments:

K tălu năch ngă1

Ch ng 1 đư trình bày nh ng v n đ chung v đ c đi m ho t đ ng và r i ro c a

các DN XNK t i An Giang c ng nh gi i thi u v CCTCPS và kh n ng phòng

ng a r i ro c a t ng lo i công c này Lu n v n c ng đư nghiên c u, h th ng hóa

nh ng n i dung c b n các quy đ nh v CCTC và CCTCPS cho m c đích phòng

ng a r i ro theo CMKT qu c t , BCTC qu c t đ có c s cho vi c phân tích, đánh

giá th c tr ng và đ a ra các gi i pháp hoàn thi n các ch ng sau

Ch ngă2

TH CăTR NGăK ăTOÁNăCỌNGăC ăTẨIăCHệNH PHÁI

NGHI P XU TăNH PăKH U T IăANăGIANG

Malaysia, Indonesia, ông Timo, Do đó, An Giang r t phát tri n trong l nh v c

xu t nh p kh u

N m 2013, các DN XNK t nh An Giang đư có nh ng phát tri n đáng k khi

đ a t nh An Giang vào danh sách m t trong các t nh có t ng m c l u chuy n ngo i

th ng đ t 1 t USD, t ng 11,2% so cùng k Trong đó xu t kh u đ t 905,1 tri u USD, t ng 10,8% so cùng k và đ t 87,3% so v i k ho ch n m, nh p kh u đ t 94,9 tri u USD

Theo niên giám th ng kê m i nh t c a t nh An Giang [Niên giám th ng kê,

2013], hi n toàn t nh có h n 190 DN ho t đ ng trong l nh v c XNK Trong đó, đa

s là các DN nh và v a (chi m kho ng 95%) Các DN này đư gi i quy t đáng k

vi c làm cho ng i lao đ ng không nh ng trong mà còn các t nh lân c n, giúp c i thi n tình hình th t nghi p hi n nay

Theo đó, tác gi đư ti n hành kh o sát nh sau:

+ M u kh o sát: bao g m 50/190 DN XNK hi n đang ho t đ ng t i An Giang (xem danh sách các DN t i Ph l c 1) Vi c ch n m u là có m c đích: ch n 5/5 DN XNK An Giang có v n đi u l trên 100 t đ ng (v i quy mô thu c nhóm l n thì

nh ng DN này th ng có nhi u kh n ng s d ng CCTCPS phòng ng a r i ro h n

so v i các DN khác); theo s li u t niên giám th ng kê, các DN t i An Giang ch

y u là các DN nh và v a Do đó, 46 DN XNK còn l i là nh ng DN nh và v a

ho t đ ng XNK v i các m t hàng xu t kh u ch y u t i An Giang

+ Công c thu th p d li u là b ng câu h i v i hai ph n chính (Ph l c 2):

Ph n 1 dành chung cho t t c các DN XNK; Ph n 2 dành riêng cho các DN XNK có

k toán CCTCPS phòng ng a r i ro

+ Sau khi t ng h p s li u t b ng câu h i (Ph l c 3), bi t đ c nh ng DN

có k toán CCTCPS phòng ng a r i ro Tác gi liên h đi n tho i, ph ng v n sâu k toán tr ng c a DN này v v n đ liên quan nh : ch ng t k toán, tài kho n k toán, trình t h ch toán, s k toán và trình bày, thuy t minh BCTC khi phát sinh nghi p v phòng ng a r i ro b ng CCTCPS

k ă toánă cácă côngă c tài chính phái sinh phòngă ng aă r iă ro trong các doanhănghi păxu tănh păkh uăt iăAnăGiang

Cùng tham gia th tr ng kinh doanh qu c t nên đ c đi m c a các DN XNK

t i An Giang c ng mang nh ng đ c đi m c a các DN XNK nói chung, nh ng đ c

đi m này đư nh h ng đ n k toán các CCTCPS phòng ng a r i ro, c th nh

sau:

+ V th i gian: M t chu k kinh doanh c a DN XNK nói chung, DN XNK t i

An Giang nói riêng th ng dài h n so v i m t chu k kinh doanh n i đ a do ph i

th c hi n hai giai đo n mua hàng và hai giai đo n bán hàng Do đó, vòng luân chuy n v n c a các DN này th ng dài h n nên nguy c g p r i ro s t ng lên

i u này cho th y khi các DN XNK s d ng CCTCPS đ phòng ng a r i ro s có

th i h n s d ng H PS dài h n các lo i hình DN khác

+ V giá c hàng hóa: Theo k t qu kh o sát c ng nh s li u trong niên

giám th ng kê n m 2013 v l nh v c kinh doanh XNK t i các DN XNK t nh An

Các m t hàng xu t kh u ch y u là tôm, cá tra, cá ba sa, g o, rau màu, giày

dép, giày da, qu n áo đ ng ph c, hàng th công m ngh , đ g , thu c b o v th c

ro và nh th công tác k toán s ph i có s đi u ch nh t ng thích Chính vi c s

d ng CCTCPS s yêu c u k toán ghi nh n giá bán theo giá tr h p đ ng đư ký k t, bên c nh đó công tác k toán c ng s ph c t p h n khi có s chênh l ch gi a giá bán theo h p đ ng và giá th tr ng t i th i đi m giao hàng, vi c ghi nh n và x lý

k toán trong tr ng h p này th ng r t ph c t p và d d n đ n s li u thi u chính

xác

+ V t giá: Các DN XNK ph i đ i m t v i s bi n đ ng t giá khi s d ng

ngo i t cho các h p đ ng XNK Chính đi u này yêu c u k toán ph i có cách h ch toán phù h p v i ngo i t và phù h p khi công ty s d ng CCTCPS phòng ng a r i

ro t giá Khi s d ng CCTCPS trong tr ng h p này, đòi h i k toán ph i ghi nh n

đúng lo i t giá quy đ nh trong h ch toán c a Ch đ k toán, ph n chênh l ch gi a

t giá th a thu n trong H PS, t giá giao d ch và t giá ghi s là m t v n đ làm

ph c t p thêm trong công tác k toán

+ V công tác k toán: a s các DN XNK t i An Giang là nh ng DN nh

và v a, ti m l c tài chính không m nh đ i ng làm công tác k toán có trình đ chuyên môn th p Theo k t qu kh o sát v i câu h i: Công ty có bi t v công c tài

chính phái sinh không? K t qu là:

ng a r i ro

V i k t qu nh trên, đ i v i nh ng DN mu n áp d ng CCTCPS phòng

ng a r i ro s g p nhi u khó kh n trong vi c k toán vì có ít tài li u đ tham kh o

K t qu t hai câu h i trên, ta th y rõ có 100% các DN XNK đ c kh o sát

th ng phát sinh r i ro v t giá, lưi su t, hàng hóa Trong đó, có t i 45/50 công ty

su t (1 công ty) và hàng hóa (1 công ty) Vi c phân tích ch y u d a vào s li u c a quá kh và hi n t i do đó đánh giá c a các công ty này là vi c phân tích r i ro có đ chính xác vào kho ng trung bình (1 công ty), th p (4 công ty) ho c không chính xác

(2 công ty)

Tóm l i, các DN XNK t i An Giang đư nh n bi t rõ nh ng r i ro c a DN

mình Tuy nhiên, hi n nay các DN ít quan tâm đ n vi c phân tích r i ro Và n u có thì vi c phân tích ch d a trên s li u c a k tr c là ch y u nên đ chính xác ch

m c trung bình ho c th p ho c không chính xác mà thôi

2.2 ăTh cătr ngăc ăs ăphápălỦăv ăk ătoánăcácăcôngăc ătàiăchínhăpháiăsinhăphòngă

ng aăr iăro

Cho đ n nay, các DN nói chung và các DN XNK nói riêng đ u ph i áp d ng

khuôn kh pháp lu t v k toán theo quy đ nh hi n hành, bao g m:

+ Lu t K toán s 03/2003/QH11 c a Qu c h i n c C ng hòa XHCN Vi t Nam khóa XI, k h p th 3 thông qua ngày 17/6/2003

+ Ngh đ nh 129/2004/N -CP ngày 31/5/2004 c a Chính ph Quy đ nh chi

ti t và h ng d n thi hành m t s đi u c a Lu t K toán áp d ng trong ho t đ ng

kinh doanh

+ 26 CMKT do B Tài chính ban hành theo 5 đ t, trong đó có CMKT s 19

H p đ ng b o hi m có quy đ nh m t s n i dung v CCTC phái sinh cho

H p đ ng b o hi m

+ Quy t đ nh s 15/2006/Q -BTC ngày 20/3/2006 c a B tr ng B Tài chính v vi c ban hành Ch đ K toán DN và Thông t s 244/2009/TT-BTC ngày 31/12/2009 c a B Tài chính h ng d n s a đ i, b sung Ch đ k toán DN

+ Quy t đ nh s 48/2006/Q -BTC ngày 14/9/2006 c a B tr ng B Tài chính v vi c ban hành Ch đ K toán DN áp d ng cho các DN nh và v a Thông

t s 138/2011/TT-BTC ngày 04/10/2011 c a B Tài chính h ng d n s a đ i, b sung Ch đ k toán DN nh và v a

Bên c nh khuôn kh pháp lu t v k toán nói chung, B tài chính đư ban

hành (1) CMKT s 19 đ c p chung đ n CCTCPS g n li n v i h p đ ng b o hi m;

(2) Thông t 210/2009/TT-BTC ngày 06/11/2009 h ng d n áp d ng CMKT qu c

t (IAS s 32, IFRS 7) v trình bày báo cáo tài chính (BCTC) và thuy t minh thông

tin đ i v i CCTC, trong đó có CCTCPS phòng ng a r i ro Ngoài ra, t n m

2007-2010, B Tài chính đư d th o Thông t h ng d n k toán CCTCPS N i dung d

th o đư h ng d n t ng đ i đ y đ v k toán CCTCPS cho m c đích kinh doanh

và phòng ng a r i ro Tuy nhiên, h ng d n còn khá ph c t p, khó hi u và h n n a, cho đ n nay Thông t này v n ch a đ c ban hành

Tóm l i, các quy đ nh v k toán CCTCPS cho m c đích phòng ng a r i ro

c ng ch đ c p trong Thông t s 210 nh ng quy đ nh chung, trình bày và thuy t

minh BCTC M c dù, đây ch là cách th c B Tài chính dùng đ th c hi n theo cam

k t v i m c đích đ c Ngân hàng phát tri n Châu Á (ADB) ch p nh n cho gi i ngân các kho n vay theo Hi p đ nh đư ký nh ng Thông t này c ng đư t ng b c góp ph n hoàn thi n khuôn kh pháp lý k toán DN Vi t Nam [B Tài chính, 2009],

c th :

+ Nh ng quy đ nh chung trong Thông t 210 liên quan đ n phòng ng a r i

ro:

- Công c phòng ng a r i ro: Là m t công c phái sinh đ c xác đ nh ho c

là m t tài s n tài chính hay N ph i tr tài chính phi phái sinh đ c xác đ nh (ch

nh m phòng ng a các r i ro do thay đ i t giá) có giá tr h p lý ho c lu ng ti n d

ki n bù tr v i các thay đ i trong giá tr h p lý ho c lu ng ti n c a đ i t ng đ c phòng ng a r i ro

- i t ng đ c phòng ng a r i ro: Là tài s n, N ph i tr , cam k t ch c

ch n, các giao d ch d đoán có kh n ng cao x y ra trong t ng lai ho c m t kho n

đ u t thu n trong ho t đ ng đ u t t i n c ngoài mà DN ph i ch u r i ro v thay

đ i giá tr h p lý ho c dòng ti n t ng lai và đư xác đ nh là đ c phòng ng a r i ro

- Hi u qu phòng ng a r i ro: Là m c đ các thay đ i trong giá tr h p lý

ho c dòng ti n (do các r i ro đ c phòng ng a) c a đ i t ng đ c phòng ng a r i

ro đ c bù tr v i các thay đ i trong giá tr h p lý ho c dòng ti n c a công c phòng ng a r i ro

+ Ph n trình bày BCTC, Thông t s 210 quy đ nh CCTCPS đ c trình bày theo 3 lo i tài s n tài chính, N ph i tr tài chính ho c v n ch s h u

+ Ph n thuy t minh BCTC, Thông t s 210 quy đ nh:

- Thuy t minh v giá tr h p lý thông qua lưi/l : (1) N u đ n v phân lo i m t kho n cho vay ho c ph i thu (ho c nhóm các kho n cho vay ho c ph i thu) vào nhóm đ c ghi nh n theo giá tr h p lý thông qua báo cáo lưi/l , đ n v s ph i thuy t minh: m c đ r i ro tín d ng t i đa t i ngày báo cáo; m c đ gi m thi u r i

ro tín d ng c a các công c phái sinh tín d ng có liên quan; giá tr h p lý cu i k ,

nh ng thay đ i v giá tr h p lý trong k do thay đ i v r i ro tín d ng c a tài s n

tài chính; giá tr h p lý cu i k và thay đ i v giá tr h p lý trong k c a các

CCTCPS tín d ng có liên quan; (2) n v ph i thuy t minh các thông tin sau đ i

v i N ph i tr tài chính đ c ghi nh n theo giá tr h p lý thông qua báo cáo lưi/l : Giá tr h p lý cu i k , nh ng thay đ i v giá tr h p lý trong k do thay đ i v r i ro tín d ng c a các kho n N ph i tr tài chính; chêch l ch gi a giá tr ghi s c a N

ph i tr tài chính và giá tr đ n v ph i thanh toán khi đáo h n theo h p đ ng cho

ch s h u c a các kho n n đó

- Thuy t minh v CCTC ph c h p g n li n v i nhi u CCTCPS: N u đ n v phát hành m t công c bao g m c thành ph n N ph i tr và thành ph n v n ch

s h u và công c này g n li n v i nhi u CCTCPS có giá tr ph thu c l n nhau (ví

d : công c n có th chuy n đ i có th mua l i), đ n v ph i thuy t minh chi ti t các thành ph n c a CCTC ph c h p và CCTCPS đi kèm

- Thuy t minh v nghi p v phòng ng a r i ro: n v ph i thuy t minh riêng cho t ng lo i phòng ng a r i ro: Phòng ng a r i ro giá tr h p lý; Phòng ng a

r i ro dòng ti n; Phòng ng a r i ro kho n đ u t thu n vào các ho t đ ng n c ngoài, v i các n i dung mô t t ng lo i phòng ng a r i ro; mô t các công c tài chính đ c dùng làm công c phòng ng a r i ro và giá tr h p lý c a chúng t i ngày

báo cáo; và b n ch t c a r i ro đ c phòng ng a