Nghiên cứu kỹ thuật giâm hom loài keo lá liềm (acacia crassicarpa a cunn ex benth) tại huyện phong điền tỉnh thừa thiên huế

Bảng 3.4: Mô hình phân tích phương sai Bảng 3.5: phân tích phương sai Bảng 4.1: Đặc điểm thuỷ văn các sông lớn ở huyện Phong Điền Bảng 4.2: Hiện trạng sử dụng các loại đất chính năm 200

DANH MỤC CÁC BẢNG

Em nhớ để thêm số trang vào các danh mục nữa

Bảng 3.1: Bảng phân bố các công thức thí nghiệm trong công thức hom.

Bảng 3.2: Sự phân bố các công thức giá thể trong thí nghiệm về các giá thể khác

nhau.

Bảng3.3: Sắp xếp kết quả thí nghiệm với r mẫu và 2 cấp chất lượng.

Bảng 3.4: Mô hình phân tích phương sai

Bảng 3.5: phân tích phương sai

Bảng 4.1: Đặc điểm thuỷ văn các sông lớn ở huyện Phong Điền

Bảng 4.2: Hiện trạng sử dụng các loại đất chính năm 2009 của huyện Phong Điền Bảng 4.3: Tỷ lệ ra rễ đối với các công thức thí nghiệm khác nha

Bảng 4.4: Thời gian ra rễ của hom Keo lưỡi liềm

Bảng 4.5: Kết quả phân tích phương sai

Bảng 4.6: Bảng biểu thị số lượng rễ trung bình của hom

Bảng 4.7: Bảng kết quả phân tích phương sai của số lượng rễ.

Bảng 4.8: Bảng biểu thị chiều dài rễ trung bình của hom giâm.

Bảng 4.9: Bảng kết quả phân tích phương sai chiều dài rễ.

Bảng 4.10: Bảng biểu thị sinh khối tươi trung bình của hom giâm

Bảng 4.11: Bảng kết quả phân tích phương sai sinh khối tươi của rễ.

Bảng 4.12: Bảng biểu thị sinh khối khô trung bình của hom giâm.

Bảng 4.13: Bảng kết quả phân tích phương sai sinh khối khô của rễ.

Bảng 4.14: Bảng biểu thị số lượng nốt sần trung bình của hom giâm.

Bảng 4.15: Bảng kết quả phân tích phương sai số lượng nốt sần của rễ.

Bảng 4.16: Thời gian ra rễ của hom Keo lưỡi liềm.

Bảng 4.17: Kết quả phân tích phương sai

Bảng 4.17: Bảng biểu thị số lượng rễ trung bình của hom

Bảng 4.18: Bảng kết quả phân tích phương sai của số lượng rễ.

Bảng 4.19: Bảng biểu thị chiều dài rễ trung bình của hom giâm.

Bảng 4.20: Bảng kết quả phân tích phương sai chiều dài rễ.

Biểu 4.1: Bản đồ hành chính huyện Phong Điền

A : chiều dài hom 10cm

B : chiều dài hom 15cm

C : chiều dài hom 20cm

D : chiều dài hom 25cm

1 : diện tích lá chừa lại 0%

2 : diện tích lá chừa lại 25%

3 : diện tích lá chừa lại 50%

4 : diện tích lá chừa lại 75%

5 : diện tích lá chừa lại 100%

VA : Biến động do nhân tố A của công thức thí nghiệm

VB : Biến động do nhân tố B của công thức thí nghiệm

VN : Biến động ngẫu nhiên

VT : Biến động chung

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

IAA : Indole-3-acetic acid Free acid

IBA : Indole-3-butyric acid

NN-PTNT: Nông nghiệp và phát triển nông thôn

PGS.TS : Phó giáo sư – tiến sĩ

UBND : Uỷ ban nhân dân

KS : Kĩ sư

CTGT : Công thức giá thể

PTPS : Phân tích phương sai

KHLN : Khoa học lâm nghiệp

MỤC LỤC

Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Phần 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

2.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu trên thế giới 5

2.1.1 Giá thể 5

2.1.2 Chiều dài hom 6

2.1.3 Diện tích lá 6

2.1.4 Cơ sở tế bào 6

2.1.5 Cơ sở phát sinh và phát triển 7

2.1.6 Cơ chế hình thành rễ 8

2.1.7 Các yếu tố ảnh hưởng 9

2.2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam 3

2.2.3 Vai trò phòng hộ và sinh thái của keo lưỡi liềm 3

2.2.4 Cơ sở của vấn đề nghiên cứu 3

2.2.5 Một số nghiên cứu ở Việt Nam 11

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13

3.1 Đối tượng nghiên cứu 13

3.2 Phạm vi nghiên cứu 13

3.2.1Thời gian nghiên cứu 13

3.2.2 Không gian 13

3.3 Mục tiêu nghiên cứu 13

3.3.1 Mục tiêu chung 13

3.3.2 Mục tiêu cụ thể 13

3.4 Nội dung nghiên cứu 14

3.4.1 Đặc điểm khu vực nghiên cứu 14

3.4.2 Đặc điểm sinh vật học cây Keo lưỡi liềm 14

3.4.3 Các loại hom Keo lưỡi liềm được sử dụng trong nghiên cứu 14

3.4.4 Sự ảnh hưởng của các công thức hom đến khả năng tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm 14

3.4.5 Các loại giá thể được dùng để giâm hom Keo lưỡi liềm 15

3.4.6 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến khả năng tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm 15

3.4.7 Một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý nhằm nâng cao khả năng tạo rễ giúp cây sinh trưởng phát triển tốt hơn 15

3.5 Phương pháp nghiên cứu 15

3.5.1.Phương pháp thu thập số liệu 15

3.5.2 Phương pháp tiến hành thí nghiệm và thu thập, xử lý số liệu 16

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 26

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Phong Điền 26

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

4.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 34

4.1.3 Hiện trạng sử dụng đất 35

4.1.4 Tình hình quản lý đất đai 37

4.2 Đặc điểm sinh vật học cây Keo Lưỡi Liềm 38

4.2.1 Đặc điểm hình thái 38

4.2.2 Đặc điểm sinh thái 38

4.2.3 Giá trị kinh tế 39

4.3 Các loại giá thể được dùng trong giâm hom keo lưỡi liềm 40

4.4 Sự ảnh hưởng của các loại giá thể đến quá trình tạo rễ và sinh khối của cây Keo Lưỡi Liềm 40

4.4.1 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến tỷ lệ ra rễ của hom keo lưỡi liềm 40

4.4.2 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến thời gian ra rễ của hom Keo lưỡi liềm 42 4.4.3 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến số lượng rễ của hom Keo lưỡi liềm 43

4.4.4 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến chiều dài rễ của hom giâm Keo lưỡi liềm 44

4.4.5 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến sinh khối tươi của hom giâm Keo lưỡi

liềm 46

4.4.6 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến sinh khối khô của hom giâm Keo lưỡi liềm 47

4.4.7 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến số lượng nốt sần của hom giâm Keo lưỡi liềm 49

4.5 Sự ảnh hưởng của chiều dài hom và diện tích lá đến quá trình tạo rễ của cây Keo Lưỡi Liềm 50

4.5.1 Sự ảnh hưởng của chiều dài hom và diện tích lá đến tỷ lệ ra rễ của hom keo lưỡi liềm 50

4.5.2 Sự ảnh hưởng của chiều dài hom và diện tích lá đến thời gian ra rễ của hom Keo lưỡi liềm 50

4.5.3 Sự ảnh hưởng của công thức hom đến số lượng rễ của hom Keo lưỡi liềm 52

4.5.4 Sự ảnh hưởng của công thức hom đến chiều dài rễ của hom giâm Keo lưỡi liềm 54

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 57

5.2 kiến nghị

Phần 6 TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Việt Nam là một quốc gia có bờ biển ở phía đông nên gọi là biển Đông và mộtphần phía tây nam ven vịnh Thái Lan, có chiều dài bờ biển 3.260 km (không tínhcác đảo) Theo phân chia hành chính các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương, hiệnnay Việt Nam có 28 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nằm ven biển Đông và vịnhThái Lan Với bờ biển kéo dài như vậy Việt Nam có diện tích đất cát ven biển là562.936 ha, chiếm tỷ lệ 1,8 % tổng diện tích đất tự nhiên toàn quốc Nhóm đất cát vàcồn cát ven biển nước ta có xu hướng ngày càng mở rộng thêm về diện tích và phân bố

ở hầu hết các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh đến các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, bềrộng của dải đất cát rộng, hẹp khác nhau từ 50m đến trên 20.000m từ bờ biển vào đấtliền, trong đó tập trung nhiều nhất là các tỉnh duyên hải miền Trung với 415.560ha

[13] Đặc điểm tự nhiên ở các vùng đất cát ven biển nước ta vô cùng khắc nghiệt như

nắng nóng, khô hạn, nghèo kiệt, cát bay, gió bão,… nên điều kiện sinh hoạt và sảnxuất của người dân trong vùng gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, đedoạ hủy diệt những tiềm năng sản xuất lương thực, thực phẩm của khu vực

Một trong những giải pháp chính để ngăn chặn, chống sa mạc hóa, tiến đến cảitạo và sử dụng có hiệu quả dãi đất cát ven biển duyên hải miền Trung là trồng rừng,đây được xem là một trong những giải pháp tốt nhất Rừng trồng có tác dụng hạn chế

và ngăn chặn sự di động của cát, dần dần tạo ra quá trình chuyển hoá sinh học, cảithiện điều kiện khí hậu trong vùng, tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp và sinhhoạt của người dân thuận lợi hơn, là chìa khoá cơ bản quyết định sự thành công mộtcách bền vững của tất cả các biện pháp cải tạo tiếp theo

Sau hơn 10 năm nghiên cứu, xây dựng thành công nhiều mô hình thử nghiệm trênnhiều vùng sinh thái khác nhau của nước ta, đặc biệt là các đồi cát nội đồng và đồi cát

di động ở tỉnh Thừa Thiên Huế, các nhà khoa học Viện Khoa học lâm nghiệp ViệtNam phối hợp với Trung tâm giống cây lâm nghiệp thuộc Sở NN-PTNT tỉnh BìnhThuận và Chi cục lâm nghiệp Thừa Thiên-Huế đưa ra khuyến cáo bà con và các địaphương vùng duyên hải miền Trung nước ta bổ sung vào cơ cấu trồng rừng phòng hộven biển giống keo lưỡi liềm được chọn tạo thành công từ nguồn giống nhập nội củaAustralia Đây là loài cây có khả năng thích nghi trong điều kiện khắc nghiệt của đấtcát nội đồng, có khả năng sinh trưởng tốt trên cát nội đồng úng ngập khi được lên líp,vừa thích hợp trong điều kiện cát bay cục bộ nhờ bộ rễ đặc biệt phát triển Ngoài ra,

với bộ rễ có nhiều nốt sần và bộ tán lá dày, rụng lá nhiều nên có ưu thế trong việc cảitạo đất, cải tạo môi trường.

Với những vai trò và lợi ích to lớn của loài cây keo lá liềm đối với việc trồngrừng phòng hộ đất cát ven biển, hiện nay đã có rất nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng củacác nhân tố đến các quá trình sống của cây keo lưỡi liềm qua đó đề xuất được các biệnpháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý tài nguyên rừng hợp lý cho loài cây này Vì vậy đểhoàn thiện những biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động lên cây keo lưỡi liềm giúp cây

có khả năng phòng hộ tốt nhất tôi đã thực hiện đề tài “ Nghiên cứu kỹ thuật giâm

hom loài keo lá liềm (Acacia crassicarpa A cunn ex Benth) tại huyện Phong Điền

-tỉnh Thừa Thiên Huế ’’

PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Vai trò phòng hộ và sinh thái của keo lưỡi liềm

Một số nghiên cứu của viện KHLN Việt Nam cho một số loài cây trồng trên cátvùng bắc trung bộ gồm có: Phi lao, Keo lá tràm, Keo tai tượng, Keo lưỡi liềm, các loàiKeo chịu hạn, các loài Bạch Đàn, Muồng đen…kết quả cho thấy Phi lao có khả năngthích ứng rộng nhưng cũng chỉ trên đất cát vàng và cát di động Theo tiến sĩ Nguyễn

Hoàng Nghiã và GS.TS Lê Đình Khả thì A.crassicarpa vừa có khả năng sinh trưởng

nhanh, lại vừa có thể thích ứng được trên vùng cát nội đồng úng ngập và khô hạn nênrất có triển vọng đối với các tỉnh miền Trung [2]

Các hệ sinh thái rừng keo đóng vai trò hết sức quan trọng đối với con người vàđặc biệt là duy trì môi trường sống, đóng góp vào sự phát triển của quốc gia nói chung

và trên thế giới nói chung Rừng không chỉ cung cấp nguyên liệu như gỗ, củi, lâm sảnngoài gỗ cho một số nghành sản xuất mà quan trọng hơn là các lợi ích của rừng trongviệc duy trì và bảo vệ môi trường ,đó là điều hòa khí hậu , hạn chế xói mòn và bồilắng, bảo vệ bờ biển, điều tiết nguồn nước và hạn chế lũ lụt

Trên cát nội đồng tại Đông Phong – Thừa Thiên Huế cho một số loại cây lá rộng

và lá kim thì sau 2 năm tuổi cho thấy A crassicarpa có tỷ lệ sống đạt > 90% và cao tới 6,0m trong khi đó A mangium chỉ sống 40% và cao 3,0m, còn các loài khác thì không

thể sống được Với tốc độ phát triển như vậy thì khả năng phòng hộ và bảo vệ môi

trường sinh thái của keo lưỡi liềm nhanh hơn nhiều so cới các loài khác [4].

2.1.2 Cơ sở của vấn đề nghiên cứu

Việt Nam nằm trong vùng Đông Nam Á nơi được xem là giàu có bậc nhất thế giới

về tài nguyên di truyền thực vật Cùng với nền văn minh nông lâm nghiệp lâu đời nênViệt Nam có di sản quý giá là tài nguyên cây trồng phong phú, đa dạng Cho đến nay, hệthống bảo tồn tài nguyên di truyền thực vật phục vụ cho mục tiêu nông nghiệp, trồng rừngcủa nước ta đang bảo tồn 20.000 giống của 200 loài cây trồng trong đó có nhiều loài câytrồng quan trọng như lúa, chuối, khoai sọ, nhiều loài thuộc chi cam - quýt, nhiều loàithuộc chi vải - nhãn, nhiều loài cây họ đậu và nhiều tập đoàn các cây trồng lâm nghiệpkhác của Việt Nam Với một số lượng tập đoàn cây trồng phong phú như vậy, cho đếnnay vẫn chưa có công trình nào trong nước nghiên cứu đánh giá, tư liệu hoá ở mức độ

phân tử về đa dạng di truyền các tập đoàn cây trồng ở Việt Nam một cách sâu rộng, bàibản có hệ thống [15].

Khu vực miền Trung gồm 14 tỉnh nằm dọc theo bờ biển từ Thanh Hóa đến BìnhThuận, có diện tích đất cát ven biển lớn 415.000 ha chiếm 78 % tổng diện tích đất cátven biển của cả nước Những vùng đất hoang hóa này rất khô căn và nắng nóng vì vậybức bách và cần thiết phải chọn ra giống cây chịu hạn, nóng để phủ xanh vùng đấtphòng hộ xung yếu này.Trong những năm gần đây do biến đổi khí hậu nên khu vựcmiền trung thường xuyên phải hứng chịu những trận bão lớn và những trận lũ lụt kinhhoàng, bờ biển bị lấn chiếm dần như bờ biển Hòa Duân của Thừa Thiên Huế, đảo LýSơn Quảng ngãi Sóng lớn hàng năm tấn công vào bờ, cộng với nạn khai thác cát bừabãi nên đảo Lý Sơn bị xâm thực nghiêm trọng, diện tích đất ở huyện đảo đang mấtdần Nếu năm 1975 diện tích đất của đảo là 1.400ha thì đến năm 2010 chỉ còn lại997ha Nước biển xâm thực ảnh hưởng nghiêm trọng cuộc sống và việc sản xuất củangười dân vùng cát Quá trình di động của cát và hiểm họa sa mạc hóa vùng duyên hảimiền Trung đã thật sự trở thành mối hiểm nguy đe doạ đến môi trường sinh thái và sựphát triển ổn định bền vững của kinh tế xã hội toàn vùng Nhiều vùng đất đai đã bịthoái hoá lâu ngày, đất cát di động mạnh hoặc phục hồi sự di động vẫn chưa đưa vào

sử dụng được Đời sống người dân trong vùng còn nghèo nàn, gặp nhiều khó khăn Ví

dụ hai huyện Tuy Phong và Bắc Bình (Bình Thuận) có các đồi cát di động với diệntích khoảng 5000 ha hiện nay là nguy cơ thưòng xuyên tạo ra những cơn bão cát, dữdội, bay bốc, di chuyển cát từ dải ven biển trở vào; đe doạ chôn vùi làng mạc, ruộngđồng, phủ lấp quốc lộ 1A trên một phạm vi rộng hàng ngàn ha Đây là vùng sinh tháirất nhạy cảm và khắc nghiệt, chịu sự tác động mạnh của các yếu tố tự nhiên, thườngxuyên bị ảnh hưởng của các loại hình thiên tai Rừng bị tàn phá nghiêm trọng do conngười và do thiên nhiên, nạn chặt phá rừng, đào bới cát để khai thác titan, nguyên liệulàm thủy tinh, vật liệu xây dựng và đào hồ nuôi tôm trên cát là mối nguy hại nghiêmtrọng ảnh hướng đến hệ sinh thái khu vực ven biển.Đây là vùng đất có vị trí chiến lượchết sức quan trọng về kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và phòng hộ môi trường bờbiển của đất nước, chính vì vậy Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm, chú ý tới việc đầu

tư bảo tồn, phát triển môi trường-kinh tế - xã hội ở vùng này Việc bảo tồn và lựa chọncây lâm nghiệp để phục vụ trồng rừng ven biển miền Trung là một trong những mụctiêu quan trọng của Chính phủ [16]

Hiện nay cơ cấu cây trồng trên vùng cát ven biển còn khá đơn giản Nhiều loàicây đang trong giai đoạn khảo nghiệm, sự thích ứng và độ bền vững của những loàicây này trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, đất khô nóng - nghèo chất dinh dưỡng,đặc biệt là khu vực cát bay, tốc độ gió mạnh, nắng nóng cao, còn rất nhiều hạn chế

Cho đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu chọn dòng cây lâmnghiệp có khả năng chống chịu tốt và năng suất cao để phát triển rừng ven biển miềnTrung

Vì vậy thực hiện đề tài này nhằm giải quyết được những vấn đề bức thiết đã nêutrên Nghiên cứu chọn tạo dòng keo lá liềm phục vụ phát triển rừng vùng đất cát biển

là hết sức cấp bách và cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao hiện nay

2.2 Cơ sở khoa học

2.2.1 Giá thể

Giá thể là hỗn hợp của các vật liệu có thể giữ nước, tạo độ thoáng cho sự pháttriển của cây, hỗn hợp này được dùng đơn lẻ hoặc trộn lại để tận dụng ưu điểm từngloại Giá thể có thể là đất, chất hữu cơ tự nhiên (than bùn, mùn cưa, vỏ cây, trấu hun,

xơ dừa…), chất hữu cơ tổng hợp, cát, sỏi, perlite (dẫn suất của núi đá lửa chứa silic).Cây trồng cần cả oxi và dinh dưỡng khi tiếp xúc với rễ cây Một giá thể đáp ứng đượccác yêu cầu cơ bản giúp cho cây có khả năng sinh trưởng tốt gọi là giá thể lý tưởng.Giá thể lý tưởng là loại có khả năng giữ nước tương đương với độ thoáng khí Khảnăng giữ nước và độ thoáng khí của giá thể được quyết định bởi những khoảng trống(khe, kẽ) trong nó Trong cát mịn có những khoảng trống rất nhỏ, không chứa đượcnhiều nước và oxi Ngược lại, sỏi thô tạo những khoảng trống quá lớn, nhiều khôngkhí nhưng mất nước nhanh [14]

Giá thể lý tưởng phải có những đặc điểm sau:

- Có khả năng giữ ẩm cũng tốt như độ thoáng khí

2.2.2 Chiều dài hom

Chiều dài hom có ảnh hưởng khá lớn tới khả năng ra rễ và thời gian ra rễ Nếu độdài hom càng lớn thì tỷ lệ hóa gỗ càng cao, lượng auxin ở vị trí tiếp xúc với đất củahom càng ít nên khả năng ra rễ của hom khó hơn và thời gian ra rễ dài hơn Ngược lạiđối với hom ngắn thì thời gian ra rễ của hom nhanh hơn do hom chưa hóa gỗ nhiều,

lượng auxin lớn nhưng cây dễ bị thối cổ rễ dẫn đến tỷ lệ sống thấp Mặt khác chiều dàihom cũng ảnh hưởng tới khả năng hút nước của hom.

2.2.3 Diện tích lá để lại

Diện tích lá để lại có ảnh hưởng tới khả năng thoát hơi nước của hom, diện tích

lá chừa lại còn nhiều thì khả năng thoát hơi nước của hom càng lớn cây càng dễ mấtnước và ngược lại Nhưng khi diện tích lá chừa lại càng nhiều thì khả năng quang hợpcàng tốt rễ càng phát triển, hom sinh trưởng càng nhanh Tuy nhiên diện tích lá chừalại bao nhiêu là phù hợp thì nó còn chịu sự ảnh hưởng bởi chiều dài hom được cắt

2.2.4 Cơ sở tế bào

Cũng như các loài sinh vật khác, cơ thể cây rừng được tạo nên từ các tế bào Tếbào là một đơn vị hoàn chỉnh Haberlandt là người đầu tiên đề xướng ra phương phápnuôi cấy tế bào thực vật để chứng minh cho tính toàn thế của tế bào Theo ông mỗimột tế bào bất kỳ của một cơ thể sinh vật đa bào đều có khả năng tiềm tàng để pháttriển thành một cá thể hoàn chỉnh.Như vậy mỗi tế bào riêng rẽ của một cơ thể đa bàođều chứa đầy đủ toàn bộ lượng thông tin di truyền cần thiết của cả sinh vật đó và nếugặp điều kiện thích hợp thì mỗi tế bào có thể phát triển thành một cơ thể sinh vậthoàn chỉnh [3]

Sinh sản vô tính là hiện tượng 1 cơ thể tạo ra các cơ thể mới từ một phần cơ quansinh dưỡng của mình, không hề có sự tham của các yếu tố quy định giới tính, cơ thểcon sinh ra hoàn toàn giống hệt cơ thể mẹ Sinh sản vô tính có rất nhiều hình thức Ởsinh vật đơn bào có phân đôi tế bào Một số cơ thể đa bào bậc thấp thì một tế bào sinhdưỡng phân chia tạo ra một nhánh mới và sau đó tách ra khỏi cơ thể chính như ở thủytức chẳng hạn, cũng có thể một mẫu của cơ thể mẹ đứt ra rồi nó mọc ra một cơ thểkhác kiểu như tảo lam Một số khác thì có hẳn một loại tế bào sinh sản riêng nhưng màvẫn hoàn toàn không có tính chất giới tính gì cả mà chỉ là từ cơ thể mẹ tạo ra mà thôi

Đó chính là hiện tượng sinh sản vô tính bằng bào tử Bào tử ở các cơ thể đơn bào cóthể là khi môi trường bất lợi thì chúng tự rút nước ra khỏi tế bào, trở thành dạng tiềmsinh đợi thời cơ để sống lại Ở sinh vật đa bào thì túi đựng các tế bào gọi là bào tử vôtính Đến mùa sinh sản chúng sẽ phát tán các tế bào đó ra môi trường xung quanh Khigặp điều kiện thuận lợi thì mỗi bào tử tạo ra một cơ thể mới Ở thực vật thì khác, nótồn tại cả hai kiểu sinh sản vô tính và hữu tính Sinh sản vô tính hay sinh sản sinhdưỡng ở đây cũng là từ một phần của cơ thể mẹ tách ra và tạo ra một cơ thể mới dựatrên cơ sở phân chia tế bào( nguyên nhiễm) từ các bộ phận sinh dưỡng của cây mẹ.Kếthợp với quá trình phân hóa rừ các tế bào mới để tạo nên một cây mẹ Kết hợp với quátrình phân hóa rừ các tế bào mới để tạo nên một cây hoàn chỉnh Hay nói cách khác,

phân bào kết hợp với quá trình phân hóa tế bào là cơ sở của việc nhân giống sinhdưỡng.

2.2.5 Cơ sở phát sinh và phát triển

Quá trình phát sinh, phát triển cá thể của mỗi sinh vật nói chung và cây rừng nóiriêng được điều khiển bởi bộ gen đặc trưng cho cá thể đó Hoạt động của bộ gen lại bịchi phối bởi môi trường xung quanh ( tế bào chất, các tế bào lân cận, môi trường bênngoài…) thong qua một hệ enzyme đặc hiệu Qua đó mà tất cả các gen trong tế bàokhông phải hoạt động đồng thời lien tục mà mỗi giai đoạn nhất định sẽ có một tập hợpcác gen nhất định, hoạt động trong điều kiện môi trường nhât định và theo một chươngtrình định sẵn đặc trưng ch từng loại sinh vật

Có thể phân chia phát triển của cơ thể cây rừng thành 3 giai đoạn: Non trẻ,chuyển tiếp và thành thục Các bộ phận sinh dưỡng ở các giai đoạn khác nhau có đặcđiểm khác nhau thể hiện là:

+ Khả năng tái sinh của bộ phận sinh dưỡng ( chồi, rễ…)đây là một dấu hiệuquan trọng xác định sự chuyển giai đoạn từ non trẻ sang thành thục và được chú trọngtrong nhân giống sinh dưỡng Những vật liệu lấy từ bộ phận non trẻ sẽ có khả năng rachồi và rễ bất định lớn hơn vật liệu lấy từ các bộ phận thành thục

Chính vì thế việc làm trẻ hóa vật liệu sinh dưỡng là rất quan trọng trong nhângiống sinh dưỡng Các phương pháp làm trẻ hóa vật liệu thường dung là:

- Tạo chồi bất định từ các chồi chặt để dung làm hom giâm, cành chiết

- Tạo chồi bất dịnh từ các mô sẹo, rễ hoặc từ các mô nuôi cấy

- Ghép cành lên gốc ghép non (như cao su, quế …)

- Xử lý các loại hoocmon trẻ hóa

+ Đặc điểm hình thái, giải phẫu sinh lý: Tất cả các điểm khác biệt giữa các giaiđoạn phát triển của các bộ phận sinh dưỡng đều có ảnh hưởng đến quá trình nhângiống sinh dưỡng

2.2.6 Cơ chế hình thành rễ

Rễ bất định là rễ sinh ra từ bất kỳ bộ phận nào của cây ngoài hệ rễ vốn có của nó

Rễ bất định sinh ra tự nhiên (như cây đa, cây si ) hoặc khi có tác động kích thích (như chất kích thích sinh trưởng )

Có 2 loại rễ bất định:

Rễ tiềm ẩn: Là rễ có nguồn tự nhiên trong thân, cành cây nhưng chỉ phát triển rangoài khi thân, cành đó tách khỏi cây và gặp điều kiện thuận lợi.

- Rễ mới sinh: Là rễ bất định được hình thành khi cắt hom và là hậu quả phản ứngvới vết cắt Khi hom bị cắt, các tế bào sống ở vết cắt bị tổn thương và các tế bào dẫntruyền đã chết của mô gỗ được trở ra và gián đoạn

+ Quá trình hình thành rễ bất định được chia thành 3 giai đoạn

- Sau khi cắt hom, các tế bào trên mặt cắt bị tổn thương và chết, hình thành nênmột lớp tế bào thối trên bề mặt sau đó, vết thương được bọc một lớ bần, mặt gỗ đượcđậy lại bằng một lớp keo, lớp bảo vệ này giúp mặt cắt khỏi bị thoát nước

- Các tế bào sống ngay dưới mặt cắt hân chia thành một lớp mô mềm gọi là môsẹo Hiện tượng này xãy ra sau khi cắt hom vài giây

- Các tế bào ở vùng lân cận của tượng tầng, mạch gỗ và libe bắt đầu hình thành

gỗ bất định

Thời gian hình thành rễ bất định của hom giâm ở các loài cây khác nhau có biếnđộng rất lớn, từ vài ngày đối với loài dễ ra rễ đến vài tháng đối với loài khó ra rễ

Có nhiều trường hợp ở phần cuối của hom khi được đặt trong điều kiện thích hợp

sẽ xuât hiện mô sẹo Nó là một khối tế bào nhu mô có mức độ lignin hóa khác nhau.Chúng phát triển từ các tế bào non ở cuối hom trong vùng thượng tầng

của hom và sự hình thàh mô sẹo không liên quan đến nhau, nhưng một số loài câykhác thì ngược lại, sự hình thành mô sẹo là tiền đề để hình thành rễ

Hom thân, hom cành hình thành chồi sinh trưởng ở phần ngọn còn rễ được hìnhthành từ cuối hom (phần gốc) Hom rễ hình thành rễ ở phần ngọn, còn chồi tạo nên từgốc hom Hiện tượng này thể hiện rõ nhất là ở hom thân, cành còn ở hom rễ thì yếuhơn Đặc biệt ở lá là yếu nhất

Cấu trúc thân (cành) cây là một nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự ra rễ, cáchom có vòng cương mô (nằm giữa libe và vỏ) liên tục khó ra rễ hơn các hom có vòngcương mô không liên tục Những hom khó ra rễ có mang lá khi gặp điều kiện thuậnlợi sẽ hình thành các tia nhu mô làm đứt đoạn vòng cương mô Các mô đã bị hóa gỗcũng cản trở sự hình thành rễ Vì vậy, việc chọn hom có mức độ hóa gỗ thuận lợi cho

sự ra rễ là rất cần thiết

2.2.7 Các yếu tố ảnh hưởng

Môi trường bên ngoài bao gồm nhiều nhân tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, chấtđiều hòa sinh trưởng, trạng thái vệ sinh, giá thể …có ảnh hưởng rất lớn đến quá trìnhnhân giống sinh dưỡng nói chung và quá trình tạo rễ và sinh trưởng nói riêng Do đó,cần tạo điều kiện bên ngoài phù hợp nhất cho sinh trưởng, phát triển của vật liệu giống

sinh dưỡng Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với các biện pháp nhân giống sinhdưỡng, mà vật liệu giống hoàn toàn tách rời cây mẹ sống phụ thuộc vào môi trườngbên ngoài.

- Ảnh hưởng của ẩm độ.

Sự phân chia tế bào rất cần nước Vì vậy, độ ẩm của môi trường bên ngoài (độ ẩmđất, độ ẩm không khí) là nhân tố quan trọng đối với nhân giống sinh dưỡng Đối vớiphương pháp giâm hom thì độ ẩm à nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh tồn

và ra rễ của hom giâm Cây hom khi mới được tách ra khỏi cây mẹ thì chưa có bộ rể

để hút nước, trong khi đó quá trình thoát hơi nước vẫn diễn ra làm cho hom nhanhchóng bị mất nước Khi đó ẩm độ là yếu tố cần thiết để duy trì sự tồn tại cho cây hom

- Ảnh hưởng của nhiệt độ

Nhiệt độ ảnh hưởng rất lớn đến quá trình phân chia tế bào cũng như các quá trìnhsinh lý, sinh hóa xảy ra trong cây.Khoảng nhiệt độ tối thích cho sự hình thành, sinhtrưởng phát triển của sinh dưỡng phụ thuộc vào loài cây cụ thể, nhưng đối với đa sốcác loài cây rừng thì nhiệt độ ban ngày thích hợp vào khoảng 210C – 270C và nhiệt độtối thích ban đêm là 170C – 180C

- Ảnh hưởng của ánh sáng.

Ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp chất hữu cơ (thông qua quá trìnhquang hợp) và sự hình thành các chất điều hòa nội sinh, nên qua đó ảnh hưởng đến quátrình nhân giống sing dưỡng Ánh sáng không những ảnh hưởng đến sinh trưởng mộtcách trực tiếp thông qua quang hợp mà còn tác động trực tiếp đến sự sinh trưởng của tếbào, quá trình thoát hơi nước Các chỉ tiêu của ánh sáng cần chú ý:

+ Cường độ ánh sáng: cường độ ánh sáng mạnh ức chế pha giãn của tế bào làmcho giai đoạn này kết thúc sớm hơn nên cây ở nơi có ánh sáng chiếu mạnh thường cóchiều cao cây thấp Còn trong bóng tối hoặc có bóng râm giai đoạn giãn kéo dài hơn,cây vươn dài hơn và gây ra hiện tượng “vống” (cây cao gầy, màu sắc nhạt, rễ pháttriển kém, dễ đổ gãy…) Vì vậy, nên hạn chế ánh sáng trực xạ và duy trì ánh sáng tánxạ

+ Chu kỳ quang: cần điều chỉnh chu kỳ quang phù hợp cho từng loài cây Chu kỳquang phù hợp sẽ làm tăng hàm lượng Hydrocacbon có lợi cho sự ra rễ và nảy chồicủa hom giâm

+ Chất lượng ánh sáng: Ánh sáng có bước song dài như ánh sáng đỏ hay tia hồngngoại kích thích giai đoạn giãn của tế bào làm tăng chiều cao, chiều dài của cây.Ngược lại, ánh sáng có bước song ngắn như tia xanh, tím, tia tử ngoại thì kích thích sựphân chia tế bào và ức chế giai đoạn giãn của chúng làm cho cây thấp lùn[6]

2.3 Cơ sở thực tiễn

Hoạt động nghiên cứu và sản xuất lâm nghiệp của Việt nam đã có từ lâu đời, đặcbiệt trên các vùng đất cát ở các tỉnh miền trung vào thời Pháp thuộc người dân đã trồngnhững dải rừng Phi lao chắn cát ven biển như vùng Quảng Bình, Nghệ An, Quảng Trị,Thừa Thiên Huế…lúc này nghề trồng rừng Phi lao đã chiếm 50-60% thu nhập hàngnăm của người dân đặc biệt là ở Bình Dương – Quảng Nam, ngoài ra cây này cònmang lại lợi ích chắn gió chắn cát, cải tạo đất, bảo vệ sinh thái nên cây Phi Lao đượccoi là cây “độc nhất vô nhị” trên vùng đất cát miền Trung.Tuy nhiên, nhằm nâng caotính đa dạng sinh học cho các vùng sinh thái và tăng giá trị sản xuất cho người dân cácnhà nghiên cứu lâm sinh đã tìm ra một loài cây nhập nội mới là cây keo Lưỡi liềm rất

có khả năng thích hợp với một số vùng trồng ở Việt Nam nên đã tiến hành một sốnghiên cứu nhằm phát triển tiềm năng lâm nghiệp

 Điều tra tập đoàn cây trồng trên cát và xây dựng mô hình trồng rừng Keo Lưỡi

Liềm ( Acacia crassicarpa ) trên cát nội đồng vùng Bắc Trung Bộ do Nguyễn Thị Liệu

ở Trung tâm khoa học sản xuất Bắc Trung Bộ thực hiện năm 2000 Đây là nghiên cứuđược thực hiện ở 3 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế dựa trên phươngpháp bố trí thí nghiệm trồng rừng thực tế và tìm hiểu ảnh hưởng của biện pháp làmđất, mật độ trồng và chế độ bón phân đến sinh trưởng của loài cây Keo lưỡi liềm vàcây Keo lá tràm (cây đối chứng ) Kết quả của nghiên cứu đã chọn ra được các loài cây

trồng chính ở vùng cát của các tỉnh Bắc Trung Bộ chủ yếu là : Keo lá tràm ( Acacia auriculiformis ), Keo lưỡi liềm ( A crassicarpa ), Phi lao ( Casuarina equisetifolia ).

Trông đó nghiên cứu rút ra tổng kết là trong tất cả các loài cây thì khả năng sinhtrưởng của Keo lưỡi liềm tốt nhất, thích nghi rộng và tỉ lệ sống cao nhất trên điều kiệnđất cát nội đồng, cây thường đơn thân, xanh tốt [11]

 Nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng của các loài Bạch đàn Eucalyptus camaldulensis, Eucaluytus pellita và các loài keo : Acacia crassicarpa, Acacia aulacocarpa trồng thử nghiệm 3 năm tại trạm thực nghiệm MangYang tỉnh Gia Lai do

Nguyễn Danh của sở Tài nguyên và môi trường tỉnh gia lai thực hiện Kết quả của

nghiên cứu đã cho thấy loài cây bạch đàn Eucalyptus camaldulensis và keo Acacia crassicarpa sinh trưởng rất tốt trên điều kiện tự nhiên tỉnh Gia Lai [17].

Nghiên cứu kỹ thuật trồng rừng vùng cát ven biển Miền trung của PGS.TS ĐặngThái Dương trường Đại học nông lâm huế năm 2011 Nghiên cứu đã đánh giá tìnhhình chung của điều kiện tự nhiên và sinh thái toàn bộ các tỉnh ở miền trung, đưa ramột số mô hình trồng nông lâm kết hợp trên vùng đất cát trong đó có các loài keo Đề

tài này đã cung cấp đặc điểm thích nghi của một số loài cây và trình bày kỹ thuật trồngcây trên đất cát rất bổ ích [18].

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, MỤC TÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tên phổ thông: Keo lưỡi liềm hay keo lá liềm, ở Thừa Thiên Huế thường gọi làKeo lưỡi mác

Tên khoa học : Acacia crassicarpa A cunn ex benth

Họ : Họ Trinh Nữ (Minosaceae)

Bộ : Bộ Đậu (Legumimosales)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

3.2.1Thời gian nghiên cứu

Đề tài được thực hiện từ ngày 02/01/2013 đến ngày 20/05/2013

3.2.2 Không gian

Địa điểm thực hiện đề tài là tỉnh Thừa Thiên Huế

Địa điểm tiến hành thí nghiệm là vườn ươm khoa Lâm Nghiệp – Trường Đại họcNông lâm Huế, vườn ươm Công ty TNHH Nhà nước một thành viên lâm nghiệpPhong Điền

3.3 Mục tiêu nghiên cứu

3.3.1 Mục tiêu chung

Xác định được chiều dài hom, diện tích lá và giá thể thích hợp của hom Keo lưỡiliềm phục vụ sản xuất giống cây hom trồng rừng trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế

3.3.2 Mục tiêu cụ thể

- Tìm hiểu đặc điểm sinh vật học, điều kiện sinh thái vùng trồng cây Keo lưỡi

liềm (Acacia crassicarpa) làm cơ sở cho địa điểm gây trồng.

- Nghiên cứu ảnh hưởng của các công thức hom (chiều dài hom và diện tích lá)

đến khả năng tạo rễ của cây Keo lưỡi liềm (Acacia crassicarpa) làm cơ sở xác định

công thức cắt hom tốt nhất

- Nghiên cứu ảnh hưởng của các công thức giá thể đến khả năng tạo rễ của cây

keo lưỡi liềm (Acacia crassicarpa) để xác định được giá thể giâm hom tốt nhất.

3.4 Nội dung nghiên cứu

3.4.1 Đặc điểm khu vực nghiên cứu

3.4.2 Đặc điểm sinh vật học cây Keo lưỡi liềm

 Hỗn hợp của đất cát pha,phân chuồng và supe lân

 Hỗn hợp của đất tầng B, cát và than trấu

 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến tỷ lệ ra rễ của hom Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến thời gian ra rễ của hom Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến số lượng rễ của hom Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến chiều dài rễ của hom Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến sinh khối tươi của Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của loại giá thể đến sinh khối khô của Keo lưỡi liềm

3.4.5 Các loại hom Keo lưỡi liềm được sử dụng trong nghiên cứu

Nghiên cứu ảnh hưởng của chiều dài hom và diện tích lá để lại tới khả năng ra rễcủa Keo lưỡi liềm Các công thức chiều dài hom gồm 10cm, 15cm, 20cm và 25cm kếthợp với 5 công thức lá chừa lại gồm 0%, 25%, 50%, 75%,100% ta có 20 công thứcchiều dài hom và diện tích lá cho thí nghiệm Các công thức được bố trí 1 lần lặp theobảng sau:

Bảng 3.1: Bảng phân bố các công thức thí nghiệm trong công thức hom.

 Sự ảnh hưởng của các công thức hom đến tỷ lệ ra rễ của hom Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của các công thức hom đến thời gian ra rễ của hom Keo lưỡiliềm

 Sự ảnh hưởng của các công thức hom đến số lượng rễ của hom Keo lưỡi liềm

 Sự ảnh hưởng của các công thức hom đến chiều dài rễ của hom Keo lưỡi liềm

3.4.7 Một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh và quản lý nhằm nâng cao khả năng tạo rễ giúp cây sinh trưởng phát triển tốt hơn

 Các biện pháp kỹ thuật lâm sinh

 Các biện pháp quản lý

3.5 Phương pháp nghiên cứu

3.5.1 Phương pháp thu thập số liệu

- Thu thập số liệu thứ cấp: là các thông tin được thu thập từ các văn bản phápluật, tài liệu thống kê tại các phòng ban, sách, báo và các thông tin trên internet, các đềtài nghiên cứu khoa học trước dây

- Thu thập số liệu sơ cấp bằng cách tiến hành điều tra hiện trường thông qua cácphương pháp phân tích đất, đo tính pH đất, quan sát trong quá trình tìm hiểu về giâmhom keo lai, cắt hom, giâm hom keo lưỡi liềm và mô hình đất nghiên cứu

3.5.2 Phương pháp tiến hành thí nghiệm và thu thập, xử lý số liệu

3.5.2.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể tới khả năng ra rễ và sinh khối của hom keo lưỡi liềm

* Địa điểm bố trí thí nghiệm:

- Vườn ươm khoa Lâm nghiệp - Trường Đại học Nông lâm Huế

Vườn ươm xung quanh được che bằng lưới sắt có chiều cao 2.5met, bên trongđược bố trí các luống giâm hom, giữa các luống cách nhau 0.5met làm đường đi lại.Luống giâm hom có dạng luống nổi cao 15centimet, rộng 1,2met Nền được trảimột lớp cát để thoát nước dễ dàng Xung quanh thành luống được có khung bằng bêtông cao 30centimet

Ở giữa các luống dọc theo chiều dài được bố trí các vòi phun sương tự động, cácvòi cao 40centimet đặt cách nhau 1met

Luống sử dụng để tiến hành thí nghiệm được che bằng lưới nilon cao 2met và có

Luống giâm hom có dạng luống nổi cao 10cm, rộng 1,2m Nền được trải một lớpcát để thoát nước dễ dàng.Xung quanh thành luống có khung che bằng bê tông cao15cm

Ở mép của các luống có lắp đặt các dàn phun tự động Các vòi phun cao 40cmđặt cách nhau 1m

* Bố trí thí nghiệm:

Các loại giá thể dùng trong hom keo lưỡi liềm bao gồm: Đất tầng A dưới tánrừng, đất tầng A dưới tán ràng ràng, đất thổ cư, đất tầng B, đất cát pha, cát, than trấu,phân chuồng ủ hoai và supe lân Các loại đất được sàng lọc và ủ một thời gian ít nhất

Công thức 1 (CT1) : 100% đất tầng A dưới tán rừng

Công thức 2 (CT2) : 89% đất cát pha + 10% phân chuồng + 1% supe lân

Công thức 3 (CT3) : 40% đất tầng B + 30% cát + 30% than trấu

Công thức 4 (CT4) : 60% đất cát pha + 30% đất tầng A + 10% phân chuồng.Công thức 5 (CT5): 30% đất tầng B + 30% đất tầng A dưới tán ràng ràng + 40%đất tầng A có 33 bầu

Công thức 1 là loại giá thể được Công ty Lâm nghiệp Phong Điền sử dụng tronggiâm hom keo lai Loại giá thể thứ 2 được dùng để trồng cây phi lao phòng hộ chắn

gió chắn cát ven biển [6] Loại giá thể thứ 3 và thứ 4 lần lượt là công thức giá thể giâm hom bạch đàn và cây xoan chịu hạn [7] Công thức 5 là công thức tốt nhất trong

nghiên cứu về giâm hom keo lưỡi liềm của kỹ sư Trần Thị Nhung [8] Các công thứcgiá thể trong thí nghiệm đều là công thức giá thể đối với các loài cây chịu hạn, riêngcông thức 1 là công thức hom keo lai tại huyện Phong Điền

Bảng 3.2: Sự phân bố các công thức giá thể trong thí nghiệm về các giá thể khác

* Tiến hành thí nghiệm

+ Làm đất.

Đất sau khi lấy về được sàng bằng rổ có lỗ kích thước 0,5x1cm, không trộn phânsau đó ủ đất trong thời gian 7 ngày Đối với loại đất hỗn hợp thì xác định thành phầnbằng phương pháp cân

+ Vào bầu

Bầu bằng túi nilon có kích thước 7 x 12cm,loại bầu có đáy được xén gốc ở 2 đáy

để thoát nước Đất cho vào bầu sao cho không chặt và cũng không quá lỏng Bầu saukhi đóng được xếp theo từng công thức tại vườn ươm

+ Cách pha chế thuốc

- Dụng cụ: cân tiểu li, ống đong, lọ thủy tinh, đũa thủy tinh

- Hóa chất: IBA nguyên chất

- Phụ gia: cồn 900, bột tan

Phương pháp pha chế thuốc IBA dạng bột

- Xác định khối lượng hóa chất cần pha: 100gram

- Xác định khối lượng bột tan

- Xác định mIBA nguyên chất theo công thức sau:

tan

1, 000, 000

IBA ppM

IBAnguyenchat bot

m C



+ Kỹ thuật thu hái hom

- Dụng cụ: Kéo bấm cành, kéo cắt hom, xô, chậu

- Kỹ thuật chọn hom: Công tác chọn hom là rất quan trọng quyết định đến thànhcông hay thất bại của việc giâm hom Hom trong thí nghiệm được lấy ở vườn hom nênkhông cần chon cây mẹ, trước khi lấy hom khoảng 30 đến 45 ngày cần trẻ hóa vườnhom, bón phân cho cây mẹ Trên cây mẹ chọn những cây bánh tẻ, mập, không congqueo, mọc trực tiếp từ thân mẹ ra, cành có nhiều mắt Hom càng mập chất dinh dưỡng

dự trữ càng nhiều, sẽ là nguồn cung cấp năng lượng cho hom ra rễ, ra lá và giúp chohom sinh trưởng ở giai đoạn đầu được tốt, tỷ lệ sống cao

- Thời điểm, cách lấy và xử lý hom

Cắt cành lấy hom phải tiến hành vào buổi sáng sớm, lúc trời còn dịu mát hoặc vàonhững ngày trời râm mát Cành đã được cắt được bảo vệ nơi râm mát hoặc ngâm gốc

cành vào nước Nếu lấy hom xa vườn giâm hom khi vận chuyển tránh không để homxây xước, dập nát Trên đường vận chuyển phải bọc bao tải ướt tưới thêm nước thườngxuyên, theo kinh nghiệm thì không ngâm hom vào nước khi vận chuyển vì như vậy sẽlàm cho hom bị xâm tỉ lệ sống của hom thấp.

Khi cắt hom phải dùng kéo thật sắc, vết cắt ngọt, không làm xây xước, dập náthom Vết cắt hom có thể cắt bằng hoặc cắt vát hình móng lợn Cắt vát móng lợn thì tiếtdiện mặt cắt lớn, tiếp xúc với đất được nhiều, tạo điều kiện cho quá trình hút nước tốthơn

Công thức cắt hom với chiều dài hom 14–16cm, mỗi hom gồm 2–4 lá và cắt bớtmột phần diện tích phiến lá để hạn chế thoát hơi nước Cắt sát cuống lá và chừa 2 -3chồi ngủ Loại bỏ cặp lá cuối cùng, vết cắt cách mắt 1–2mm

Hom đã được cắt ngâm ngay vào dung dịch Benlate nồng độ 0.15% trong 1giờ.Sau dó vớt ra rửa sạch Benlate để chấm vào thuốc IBA và cấy ngay vào luống giâmhoặc giữ hom có phủ khăn ẩm để không bị mất nước

Hom cắt lần nào phải cấy ngay lần ấy, không để hom qua đêm Hom được cấytrực tiếp vào bầu đất

+ Tiến hành giâm hom

Trước 30 phút khi giâm hom thì tưới đẫm nước sạch để rửa trôi thuốc Benlatetrong đất Đồng thời có tác dụng nén chặt đất và có độ ẩm

Đầu tiên nhúng phần đuôi hom khoảng 7mm vào thuốc kích thích sinh trưởngIBA 200ppm sau 7 – 10 phút dùng que có kích thước lớn hơn đường kính hom mộtchút, chọc lỗ giữa bầu sâu 2 – 3 cm Sau đó cắm hom đã xử lý thuốc vào rồi dùng haingón tay trỏ ấn nhẹ đất hoặc cát xung quanh gốc hom cho chặt Chú ý tuyệt đối tránhlàm hom bị xây xước, gãy ngọn

+ Chăm sóc hom giâm

Cây hom sau khi giâm rất cần nước và dễ bị nấm Do đó phải tưới nước và phun thuốcđịnh kỳ để diệt nấm bằng dung dịch Benlate 0,15% Thường 10 ngày lần

Tưới ẩm cho hom bằng hệ thống vòi phun tự động Thời gian giữa hai lần phun là6-8 phút, thời gian mỗi lần phun từ 6-8 giây Duy trì độ ẩm trong khoảng 90 – 95%.Định kỳ 10 – 15 ngày xới xáo đất, phá váng 1 lần, nhổ sạch cỏ.Tùy điều kiện thờitiết từng nơi mà có chế độ tưới thích hợp Sau khi hom được 1 tháng tuổi thì giảm chế

độ tưới nước xuống còn 2 – 3 lần/ngày

* Thu thập số liệu

quan sát chia thành c cấp với r mẫu Cần kiểm tra giả thiết Ho Các mẫu là thuần nhất.

Kết quả quan sát được sắp xếp với r hàng ngang và c hàng dọc Sau 15 ngày giâmhom thì đếm tỷ lệ sống Từ ngày 15 trở đi theo dõi từng ngày để biết thời gian ra rễ,bắt đầu nhổ hom lên để quan sát rễ Trước khi nhổ lên quan sát rễ thì cần tưới đẫm 1lần để đất và cát mềm Khi nhổ hom lên cẩn thận để rễ không bị đứt Sau khi kiểm traxong ta cắm hom lại và tưới đẫm 1 lần nữa Sau 120 ngày cây có thể xuất vườn thì nhổcây lên đo đếm rễ, cân sinh khối tươi và khô

số lượng và chiều dài của rễ

Cân sinh khối tươi của hom: sau khi tiến hành đo đếm rễ thì rửa sạch cây hom, đểráo nước và cân sinh khối tươi của cây hom Cắt nhỏ cây hom ra đem sáy ở nhiệt độ

1050C trong 30 phút, sau đó đem cân lấy số liệu sinh khối khô

Chú ý: Trước khi nhổ cây lên phải tưới đẫm cho bầu mềm để nhổ cây không bịđứt rễ Khi nhổ cây phải nhẹ nhàng, nhổ từ từ tránh làm đứt rễ

* Xử lý số liệu

- Kết quả điều tra phỏng vấn được xử lý nội nghiệp theo phương pháp sử dụngtoán thống kê toán học

- Sử dụng các công thức toán học

- Sử dụng các phần mềm xử lý số liệu.phần mềm tính toán Excel

Hom giâm được xử lý thuốc IBA 200ppm và giâm vào các công thức giá thể khácnhau nhằm tìm ra thành phần công thức giá thể nào cho tỷ lệ ra rễ và tạo sinh khối caonhất Áp dụng phương pháp so sánh mẫu về chất [9] mỗi dấu hiệu

Bảng3.3: Sắp xếp kết quả thí nghiệm với r mẫu và 2 cấp chất lượng

Công thức

C2

C2 1

Tbi

Tb 1

Trong đó:

C1.1, C1.2, C1.j…C1.r là tần số qua sát ở cấp chất lượng C1 ứng với các mẫu 1, 2,j r

C2.1 , C2.2 , C2.j C2.r là tần số quan sát ở cấp chất lượng c2 ứng với các mẫu 1, 2,

r j

Tbj Tai

Ts

1 1 (1)Nếu giả thuyết Ho là đúng thì tầng số lý thuyết ứng với mẫu thứ i và cấp thứ j phảilà:

l

t l n

2 ) (

x

n n

x1, x2 xn: Các giá trị số quan sát được

n: Số lượng cá thể có chỉ tiêu quan sát

+ Sử dụng phương pháp phân tích phương sai, để đánh giá sự sai khác giữa cácgiá trị bình quân của các công thức thí nghiệm So sánh các giá trị bình quân của cáccông thức theo tiêu chuẩn Duncal (d05)

Bảng 3.4: Mô hình phân tích phương sai

ni

1 1

X) (X 2 (5)

Trong đó: X =  

 

a i

ni

1 1X là số trung bình của n trị số quan sát

- Biến động do nhân tố A gây nên

(6)

xi là trung bình cùa mỗi cấp nhân tố A

- Biến động của thí nghiệm: Do tính cộng được của biến động ta có thể tìm đượcbiến động của thí nghiệm như sau:

VN = VT - VA (7)

Từ biến động trên ta có thể tính được phương sai Sa

2

do nhân tố A tạo nên,

phương sai ngẫu nhiên SN

Bảng 3.5: Phân tích phương sai

Nguồn

nhân biến động

Tổng li saibình phương Bậc tự do Phương sai Ftính F05Biến động do

/ F05Biến động

x x

m

e  (9)Đối với thí nghiệm sai số che phép nằm trong khoảng 5 - 10 %

Số liệu thu thập được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học

Tính giới hạn sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa giữa 2 công thức ở mức xác xuất 5%

và vận dụng tiêu chuẩn t của phân bố tiêu chuẩn Student, với bậc tự do bằng bậc tự docủa phương sai ngẫu nhiên để đánh giá sự sai khác giữa từng giá trị trung bình ở cáccông thức đối chứng có ý nghĩa hay không

d05=t0.5×m ( m = SN L

2 / )Trong đó:

d05: Giới hạn sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ở mức xác xuất 95% (tức sai khác giảcác giá trị trung bình ≥ d05 mới có ý nghĩa)

t0.5: Giá trị tra bảng bảng phân phối xác xuất Student có bậc tự do bằng bậc tự

do của phương sai ngẫu nhiên khi

Cây con sau khi được chăm sóc và huấn luyện thì được đem trồng Cây giống lấyhom được trồng theo hàng với cự ly 0,8 x 0,4 m với diện tích 1000m2

* Địa điểm bố trí thí nghiệm:

- Vườn ươm khoa Lâm nghiệp - Trường Đại học Nông lâm Huế

Vườn ươm xung quanh được che bằng lưới sắt có chiều cao 2.5met, bên trongđược bố trí các luống giâm hom, giữa các luống cách nhau 0.5met làm đường đi lại

Luống giâm hom có dạng luống nổi cao 15centimet, rộng 1,2met Nền được trảimột lớp cát để thoát nước dễ dàng Xung quanh thành luống được có khung bằng bêtông cao 30centimet.

Ở giữa các luống dọc theo chiều dài được bố trí các vòi phun sương tự động, cácvòi cao 40centimet đặt cách nhau 1met

Luống sử dụng để tiến hành thí nghiệm được che bằng lưới nilon cao 2met và có

Luống giâm hom có dạng luống nổi cao 10cm, rộng 1,2m Nền được trải một lớpcát để thoát nước dễ dàng.Xung quanh thành luống có khung che bằng bê tông cao15cm

Ở mép của các luống có lắp đặt các dàn phun tự động Các vòi phun cao 40cmđặt cách nhau 1m

+ Vào bầu

Bầu bằng túi nilon có kích thước 7 x 12cm,loại bầu có đáy được xén gốc ở 2 đáy

để thoát nước Đất cho vào bầu sao cho không chặt và cũng không quá lỏng Bầu saukhi đóng được xếp theo từng công thức tại vườn ươm

+ Cách pha chế thuốc: thuốc kích thích ra rễ được sử dụng ở thí nghiệm này là

IBA và được pha sẵn để sử dụng cho cả 2 thí nghiệm với nồng độ là 200ppm

+ Kỹ thuật thu hái hom

- Dụng cụ: Kéo bấm cành, kéo cắt hom, xô, chậu, thước

- Kỹ thuật chọn hom: Công tác chọn hom là rất quan trọng quyết định đến thànhcông hay thất bại của việc giâm hom Hom trong thí nghiệm được lấy ở vườn hom nênkhông cần chon cây mẹ, trước khi lấy hom khoảng 30 đến 45 ngày cần trẻ hóa vườnhom, bón phân cho cây mẹ Trên cây mẹ chọn những cây bánh tẻ, mập, không congqueo, mọc trực tiếp từ thân mẹ ra, cành có nhiều mắt Hom càng mập chất dinh dưỡng

dự trữ càng nhiều, sẽ là nguồn cung cấp năng lượng cho hom ra rễ, ra lá và giúp chohom sinh trưởng ở giai đoạn đầu được tốt, tỷ lệ sống cao

- Thời điểm, cách lấy và xử lý hom

Cắt cành lấy hom phải tiến hành vào buổi sáng sớm, lúc trời còn dịu mát hoặc vàonhững ngày trời râm mát Cành đã được cắt được bảo vệ nơi râm mát hoặc ngâm gốccành vào nước Nếu lấy hom xa vườn giâm hom khi vận chuyển tránh không để homxây xước, dập nát Trên đường vận chuyển phải bọc bao tải ướt tưới thêm nước thườngxuyên, theo kinh nghiệm thì không ngâm hom vào nước khi vận chuyển vì như vậy sẽlàm cho hom bị xâm tỉ lệ sống của hom thấp

Khi cắt hom phải dùng kéo thật sắc, vết cắt ngọt, không làm xây xước, dập náthom Vết cắt hom có thể cắt bằng hoặc cắt vát hình móng lợn Cắt vát móng lợn thì tiếtdiện mặt cắt lớn, tiếp xúc với đất được nhiều, tạo điều kiện cho quá trình hút nước tốthơn

Công thức cắt hom như bảng 3.6, mỗi hom gồm 2–4 lá và cắt bớt một phần diệntích phiến lá như công thức thí nghiệm Cắt sát cuống lá và chừa 2 -3 chồi ngủ Loại

bỏ cặp lá cuối cùng, vết cắt cách mắt 1–2mm

Hom đã được cắt ngâm ngay vào dung dịch Benlate nồng độ 0.15% trong 1giờ.Sau dó vớt ra rửa sạch Benlate để chấm vào thuốc IBA và cấy ngay vào luống giâmhoặc giữ hom có phủ khăn ẩm để không bị mất nước

Hom cắt lần nào phải cấy ngay lần ấy, không để hom qua đêm Hom được cấytrực tiếp vào bầu đất.

+ Tiến hành giâm hom

Trước 30 phút khi giâm hom thì tưới đẫm nước sạch để rửa trôi thuốc Benlatetrong đất Đồng thời có tác dụng nén chặt đất và có độ ẩm

Đầu tiên nhúng phần đuôi hom khoảng 7mm vào thuốc kích thích sinh trưởngIBA 200ppm sau 7 – 10 phút dùng que có kích thước lớn hơn đường kính hom mộtchút, chọc lỗ giữa bầu sâu 2 – 3 cm Sau đó cắm hom đã xử lý thuốc vào rồi dùng haingón tay trỏ ấn nhẹ đất hoặc cát xung quanh gốc hom cho chặt Chú ý tuyệt đối tránhlàm hom bị xây xước, gãy ngọn

+ Chăm sóc hom giâm

Cây hom sau khi giâm rất cần nước và dễ bị nấm Do đó phải tưới nước và phun thuốcđịnh kỳ để diệt nấm bằng dung dịch Benlate 0,15% Thường 10 ngày lần

Tưới ẩm cho hom bằng hệ thống vòi phun tự động Thời gian giữa hai lần phun là6-8 phút, thời gian mỗi lần phun từ 6-8 giây Duy trì độ ẩm trong khoảng 90 – 95%.Định kỳ 10 – 15 ngày xới xáo đất, phá váng 1 lần, nhổ sạch cỏ.Tùy điều kiện thờitiết từng nơi mà có chế độ tưới thích hợp Sau khi hom được 1 tháng tuổi thì giảm chế

độ tưới nước xuống còn 2 – 3 lần/ngày

* Thu thập số liệu

Sau 15 ngày giâm hom thì đếm tỷ lệ sống Từ ngày 15 trở đi theo dõi từng ngày

để biết thời gian ra rễ, bắt đầu nhổ hom lên để quan sát rễ Trước khi nhổ lên quan sát

rễ thì cần tưới đẫm 1 lần để đất và cát mềm Khi nhổ hom lên cẩn thận để rễ không bịđứt Sau khi kiểm tra xong ta cắm hom lại và tưới đẫm 1 lần nữa Sau 120 ngày cây cóthể xuất vườn thì nhổ cây lên đo đếm rễ, cân sinh khối tươi và khô

số lượng và chiều dài của rễ

Chú ý: Trước khi nhổ cây lên phải tưới đẫm cho bầu mềm để nhổ cây không bịđứt rễ Khi nhổ cây phải nhẹ nhàng, nhổ từ từ tránh làm đứt rễ

* Xử lý số liệu

- Kết quả điều tra phỏng vấn được xử lý nội nghiệp theo phương pháp sử dụngtoán thống kê toán học

- Sử dụng các công thức toán học

- Sử dụng các phần mềm xử lý số liệu.phần mềm tính toán Excel

Hom giâm được xử lý thuốc IBA 200ppm và giâm vào các công thức giá thể khácnhau nhằm tìm ra thành phần công thức giá thể nào cho tỷ lệ ra rễ Áp dụng phươngpháp so sánh mẫu về chất [9] mỗi dấu hiệu quan sát chia thành c cấp với r mẫu Cầnkiểm tra giả thiết Ho Các mẫu là thuần nhất

Kết quả quan sát được sắp xếp với r hàng ngang và c hàng dọc

Bảng3.3: Sắp xếp kết quả thí nghiệm với r mẫu và 2 cấp chất lượng

C1.1, C1.2, C1.j…C1.r là tần số qua sát ở cấp chất lượng C1 ứng với các mẫu 1, 2,j r

C2.1 , C2.2 , C2.j C2.r là tần số quan sát ở cấp chất lượng c2 ứng với các mẫu 1, 2,

r j

Tbj Tai

Ts

1 1 (1)Nếu giả thuyết Ho là đúng thì tầng số lý thuyết ứng với mẫu thứ i và cấp thứ j phảilà:

fl =

Ts

x T

Tai bj (2)

Để kiểm tra giả thiết Ho, có thể dùng tiêu chuẩn sau:



f

f f

l

t l n

2 ) (

x

x

n n

x1, x2 xn: Các giá trị số quan sát được

n: Số lượng cá thể có chỉ tiêu quan sát

+ Sử dụng phương pháp phân tích phương sai, để đánh giá sự sai khác giữa cácgiá trị bình quân của các công thức thí nghiệm So sánh các giá trị bình quân của cáccông thức theo tiêu chuẩn Duncal (d05)

Bảng 3.4: Mô hình phân tích phương sai

1 1

X) (X 2 (5)

Trong đó: X =  

 

a i

ni

1 1X là số trung bình của n trị số quan sát

- Biến động do nhân tố A gây nên

(6)

xi là trung bình cùa mỗi cấp nhân tố A

- Biến động của thí nghiệm: Do tính cộng được của biến động ta có thể tìm được biến động của thí nghiệm như sau:

VN = VT - VA (7)

Từ biến động trên ta có thể tính được phương sai Sa

2

do nhân tố A tạo nên,

phương sai ngẫu nhiên SN

Bảng 3.5: Phân tích phương sai

Nguồn

nhân biến động

Tổng li saibình phương

Bậc tự do Phương sai Ftính F05