PHÁT TRIỂN ĐỒNG BỘ CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

đầu tư là điều kiện quyết định sự ra đời, tồn tại và tiếp tục hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, là yếu tố quyết định sự phát triển và tăng trưởng của nền sản xuất xã hội.

MỤC LỤC

Trang

Lời mở đầu 2

A Lí luận về kinh tế thị trường và các loại thị trường 3

I Kinh tế thị trường 3

1 Khái niệm 3

2 Kinh tế thị trường - Tất yếu khách quan 3

3 Tác dụng của kinh tế thị trường 3

II Các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường 4

1 Phân loại hệ thống các loại thị trường 4

2 Tính đồng bộ cuả các loại thị trường 6

3 Vai trò của các loại thị trường 6

B.Thực trạng, giải pháp phát triển đồng bộ các loại thị trường 7

I Thực trạng 7

1 Thực trạng phát triển một số loại thị trường cơ bản 7

a Thị trường hàng hóa và dịch vụ 7

b Thị trường lao động 7

c Thị trường bất động sản 8

d Thị trường tài chính 8

e Thị trường khoa học và công nghệ 9

2 Thực trạng phát triển đồng bộ các loại thị trường 9

II Giải pháp 9

1 Quan điểm phát triển các loại thị trường ở nước ta 9

2 Phương hướng phát triển các loại thị trường ở Việt Nam 10

3 Giải pháp 10

a Giải pháp chung 10

b Giải pháp phát triển một số loại thị trường cơ bản 11

C Kết luận 13

Tài liệu tham khảo 14

Lời mở đầu

Trải qua hai cuộc trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ, nước ta phải gánh chịu những hậu quả nặng nề Mặt khác, cơ chế bao cấp sau khi đất nước thống nhất lại làm nền kinh tế trì trệ, lạc hậu Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (1968) đã khởi nguồn cho sự hình thành và từng bước phát triển các loại thị trường ở nước ta Đến đại hội IX (2001), Đảng ta đã xác định : hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường là một yêu cầu giai cấp tất yếu của nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Qua tổng kết thực tiễn 20 năm đổi mới và trên cơ sở nhận thức sâu sắc tính quy luật tất yếu của thời đại đã cho thấy sự cần thiết phải xây dựng đầy

đủ các loại thị trường để nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vận hành một cách thông suốt Hiện nay, hệ thống các loại thị trường ở nước

ta đang hình thành và phát triển Một số thị trường đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, có đầy đủ các yếu tố của thị trường hiện đại ( thị trường hàng hoá

và dịch vụ ) Bên cạnh đó, nhiều loại thị trường còn chưa theo kịp sự phát triển của nền kinh tế (thị trường khoa học và công nghệ ) hoặc bị méo mó (thị trường bất động sản) Đại hội IX của Đảng đã đề ra yêu cầu: “thúc đẩy sự hình thành, phát triển và từng bước hoàn thiện các loại thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”

Phát triển các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một vấn đề mới và phức tạp, có liên quan đến nhiều vấn đề kinh tế - chính trị - xã hội và văn hoá Bởi vậy, để hiểu rõ hơn chủ trương của Đảng và Nhà nước trong phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay, em đã quyết định chọn đề tài:

“Phát triển đồng bộ các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay”

A Lí luận về kinh tế thị trường và các loại thị trường

I Kinh tế thị trường

1 Khái niệm

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá, trong

đó toàn bộ các yếu tố “đầu vào” và “đầu ra” của sản xuất đều thông qua thị trường Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lí của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

2 Kinh tế thị trường - Tất yếu khách quan

Kinh tế thị trường tồn tại và phát triển ở Việt Nam vì nó có những cơ

sở khách quan Thứ nhất, phân công lao động xã hội phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu trong cả nước Thứ hai, trong nền kinh tế nước ta, tồn tại nhiều hình thức sở hữu, đó là sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân

và sở hữu hỗn hợp Thứ ba, các đơn vị kinh tế có sự khác nhau về lợi ích, trình độ kĩ thuật – công nghệ, tổ chức quản lí nên chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau Thứ tư, quan hệ hàng hoá - tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại đặc biệt là khi phân công lao động quốc tế đang phát triển ngày càng sâu sắc

Như vậy, kinh tế thị trường luôn tồn tại và phát triển ngay cả khi một quốc gia nào đó không thừa nhận nó Những động lực phát triển mang tính nội sinh đã giúp cho kinh tế thị trường trở thành tất yếu khách quan, không thể lấy ý chí chủ quan mà xoá bỏ nó được

3 Tác dụng của kinh tế thị trường

Sản xuất hàng hoá phát triển phá vỡ dần kinh tế tự nhiên và chuyển thành nền kinh tế hàng hóa, thúc đẩy sự xã hội hoá sản xuất Kinh tế hàng hoá tạo ra động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, kích thích tính năng động, sáng tạo của chủ thể kinh tế, tăng khối lượng, chất lượng hàng hóa và

dịch vụ Kinh tế thị trường thúc đẩy phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất, thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung do đó tạo điều kiện

ra đời của sản xuất lớn có xã hội hoá cao

Ở Việt Nam, nhờ phát triển kinh tế hàng hoá chúng ta đã bước đầu khai thác được tiềm năng trong nước, thu hút vốn, kĩ thuật, công nghệ của nước ngoài, giải phóng năng lực sản xuất, góp phần quyết định vào việc bảo đảm tăng trưởng kinh tế với nhịp độ tương đối cao trong thời gian qua Như vậy, phát triển kinh tế thị trường là một tất yếu kinh tế đối với nước ta, là quyết định hoàn toàn đúng đắn của Đảng và Nhà nước

II Các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường

1 Phân loại hệ thống các loại thị trường

Thị trường là một phạm trù của sản xuất và lưu thông hàng hoá, phản ánh toàn bộ quan hệ trao đổi giữa người mua và người bán đã được thể chế hoá nhằm xác định giá cả và khối lượng hàng hóa Căn cứ vào quá trình sản xuất, lưu thông hàng hoá và thuộc tính hàng hóa trao đổi trên thị trường, hệ thống thị trường trong nền kinh tế thị trường bao gồm các loại cơ bản sau:

Thứ nhất, thị trường hàng hóa và dịch vụ Đây là nơi diễn ra các hoạt động mua bán các loại hàng hoá và dịch vụ, là bộ phận cơ bản của thị trường đầu ra của nền kinh tế, có vai trò quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội Thị trường hàng hoá và dịch vụ bao gồm toàn bộ các quan hệ trao đổi mua bán hàng hoá và dịch vụ giữa các chủ thể tham gia thị trường đã được thể chế hoá Đặc trưng cơ bản của thị trường hàng hoá và dịch vụ là sự đa dạng của các chủng loại và hàng hoá trên thị trường, của các thành phần tham gia, của các hình thức và các cấp trên thị trường Đây cũng là thị trường mang tính cạnh tranh cao, có độ co dãn, độ liên kết lớn và cần phải được thúc đẩy mạnh mẽ

Thứ hai, thị trường lao động Đây là cách nói rút gọn của thị trường sức lao động, là nơi thực hiện các quan hệ xã hội giữa người bán sức lao động và

người mua sức lao động, thông qua các hình thức thoả thuận về giá cả ( tiền công, tiền lương ) và các điều kiện khác trên cơ sở hợp đồng lao động hay thoả thuận lao động Đó là một thị trường cơ bản, có vị trí quan trọng trong hệ thống các loại thị trường Nhu cầu sử dụng lao động phụ thuộc chủ yếu vào sự phát triển kinh tế - xã hội Bởi vậy, thị trường này đạt hiệu quả cao nhờ có một hệ thống thông tin đáng tin cậy và rộng khắp, các kế hoạch phát triển nguồn nhân lực và một hệ thống an sinh xã hội có sự bảo trợ của chính phủ

Thứ ba, thị trường bất động sản Thị trường này bao gồm thị trường quyền sử dụng đất, thị trường nhà và thị trường cho thuê nhà Đây là một trong năm thị trường cơ bản nhất trong hệ thống thị trường ở nước ta Điểm khác biệt của thị trường bất động sản ở nước ta so với thị trường bất động sản

ở các nền kinh tế thị trường nói chung là không có thị trường đất, mà chỉ có thị trường quyền sử dụng đất Do giá trị của đất đai không ngừng thay đổi và lượng cung về đất đai là tương đối hữu hạn nên thị trường này rất mạo hiểm,

có tính biến động rất lớn

Thứ tư, thị trường tài chính Đây là toàn bộ những quan hệ trao đổi mua bán những sản phẩm tài chính đã được thể chế hoá Căn cứ vào tính chất cuả các loại sản phẩm tài chính được mua bán, trao đổi, có hai loại là thị trường tiền tệ và thị trường vốn Giá trị cũng như giá cả của sản phẩm tài chính ( các loại chứng khoán ) luôn có xu hướng tăng lên, hoàn toàn khác biệt so với giá trị và giá cả của các loại hàng hoá và dịch vụ thông thường Thị trường tài chính quốc gia là một bộ phận khăng khít của thị trường tài chính thế giới, hay nói cách khác, thị trường này phải có độ mở và hội nhập rất cao, mạo hiểm và phức tạp

Thứ năm, thị trường khoa học và công nghệ Đây là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, chuyển giao quyền sở hữu có trả tiền những sản phẩm khoa học và công nghệ đã được vật chất hoá dưới dạng bí quyết, bản vẽ, mô hình của những sản phẩm hay phương pháp, quy trình sản xuất và quản lí, patent, licence,… và những dịch vụ có liên quan tới việc mua – bán, chuyển

giao ấy Trong thị trường này, đầu tư cho nghiên cứu thường mang tính dài hạn, có nhiều rủi ro và đòi hỏi khắt khe về nguồn nhân lực Thị trường khoa học và công nghệ có thể tách thành hai bộ phận cơ bản: thị trường cho các hoạt động nghiên cứu và thị trường cho các hoạt động triển khai ứng dụng

2 Tính đồng bộ cuả các loại thị trường

Tính đồng bộ cuả các loại thị trường là yêu cầu hết sức quan trọng để liên kết các thị trường với nhau một cách có hiệu quả Tính đồng bộ được thể hiện ở bốn mặt Thứ nhất, đồng bộ về loại hình thị trường Đó là khi tất cả các thị trường cần thiết đều tồn tại và hoạt động Sự thiếu hụt, non yếu của một thị trường có tác động không tốt tới các thị trường khác Thứ hai, đồng bộ về trình độ phát triển Trình độ phát triển của các thị trường phụ thuộc vào trình

độ phát triển của cả nền kinh tế nói chung và các thị trường cần có sự tương thích về trình độ phát triển Thứ ba, đồng bộ về môi trường pháp lí, thể hiện ở khả năng tự do gia nhập và rời bỏ thị trường, tự do lưu chuyển của các chủ thể

và hàng hoá trên thị trường, khả năng bảo đảm quyền lợi và nghĩa vụ của các chủ thể trên thị trường, tính thống nhất giữa các qui định pháp luật về các vấn

đề có liên quan đến các yếu tố thị trường Thứ tư, đồng bộ về mục đích và xu thế phát triển Đây là yêu cầu nhằm đảm bảo cho các thị trường cùng phát triển theo một hướng thống nhất, phục vụ một cách có hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội

3 Vai trò của các loại thị trường

Hệ thống các loại thị trường có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các điều kiện sản xuất kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm cho các doanh nghiệp,

cụ thể là bốn chức năng Thứ nhất, chức năng thực hiện Nhân tố cơ bản trong chức năng thực hiện của thị trường là chi phí giao dịch thể hiện chủ yếu ở thời gian giao dịch, chi phí thực hiện giao dịch và hiệu lực thực hiện giao dịch Thứ hai, chức năng cung cấp thông tin Chức năng này thể hiện mức độ chính xác, thời điểm cung cấp, chi phí để nhận được thông tin Thứ ba, chức năng

lọc và đào thải các phần tử yếu kém Thông qua các qui luật cơ bản của thị trường, thị trường tiến hành lựa chọn các chủ thể ưu tú, đào thải những thành phần kém chất lượng Thứ tư, chức năng huy động và phân bổ các nguồn lực Thị trường thực hiện chức năng này chủ yếu thông qua cơ chế tăng cường các

cơ hội đầu tư và giảm rủi ro bằng cách chia sẻ hoặc chuyển rủi ro

B.Thực trạng, giải pháp phát triển đồng bộ các loại thị trường

I Thực trạng

1 Thực trạng phát triển một số loại thị trường cơ bản

a Thị trường hàng hóa và dịch vụ

Hiện nay, mạng lưới thị trường thống nhất, phát triển rộng khắp trên cả nước và bước đầu hình thành các cấp độ khác nhau Phương thức kinh doanh

đã đổi mới theo hướng văn minh, hiện đại Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch

vụ tăng liên tục trong 10 năm gần đây, bình quân hàng năm là 27,7% Trên thị trường có nhiều thành phần kinh tế tham gia, vừa cạnh tranh vừa liên kết với nhau Thị trường trong nước bước đầu thông thương được với thị trường nước ngoài nhưng cơ bản vẫn là manh mún, phân tán và nhỏ bé, trình độ phát triển thấp và có sự chênh lệch lớn giữa thành thị và nông thôn Khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam còn yếu, thâm nhập và phát triển thị trường quốc tế chỉ dừng ở một số ít mặt hàng truyền thống và chưa ổn định Tình trạng buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng lưu thông trên thị trường đang

là một quốc nạn Điều tiết quản lí vĩ mô của Nhà nước đối với thị trường đã

có nhiều thay đổi song còn chậm so với yêu cầu

b Thị trường lao động

Ở nước ta, lực lượng lao động có trình độ chuyên môn kĩ thuật trong những năm gần đây đã tăng lên khá nhanh Nguồn lao động đông đảo và gia tăng với tốc độ nhanh đã, đang và sẽ tạo nên cung lao động lớn Nhưng điều

đó đã dẫn tới sự mất cân đối rất lớn trong quan hệ cung - cầu trên thị trường lao động Cơ cấu lao động lạc hậu, chuyển dịch chậm, tình trạng thất nghiệp

và thiếu việc làm còn nghiêm trọng Giá cả lao động thấp, có sự khác biệt rõ nét giữa các khu vực kinh tế, các loại ngành nghề và các nhóm dân cư chưa phản ánh đúng đắn giá cả sức lao động trên thị trường Tỉ lệ lao động tham gia vào thị trường lao động còn rất thấp Bên cạnh đó, thị trường lao động bị chia cắt và hoạt động kém hiệu quả, thể chế thị trường lao động vẫn còn nhiều bất cập

c Thị trường bất động sản

Thị trường bất động sản ở nước ta hoạt động khá sôi nổi, đặc biệt là ở các đô thị Điều đó đã có những tác động tích cực đến nhiều mặt của cuộc sống như tạo điều kiện cho một số bất động sản được đưa vào sử dụng, tạo ra

sự sôi động trong một số lĩnh vực liên quan, thu hút được lượng vốn đáng kể

từ người dân và từ bên ngoài Tuy nhiên, hiện nay giá cả đất đai tăng liên tục, gây ra những cơn sốt nhà đất Hoạt động của thị trường bất động sản thứ cấp vượt ra ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan quản lí nhà nước Phạm vi thị trường nhỏ hẹp và thiếu tổ chức, mang tính tự phát, môi trường pháp lí còn nhiều bất cập

d Thị trường tài chính

Quy mô và phạm vi thị trường ngày càng được mở rộng nhanh, số lượng, chất lượng tín dụng đều tăng Hoạt động của thị trường chứng khoán được triển khai khá suôn sẻ Chúng ta đã tách được hệ thống ngân hàng thành hai cấp và nâng cao công nghệ của thị trường tài chính Tuy nhiên, cấu trúc thị trường tài chính còn một số bất cập Tình trạng “bao cấp chức năng” trong vận hành tài chính nhà nước vẫn tiếp diễn Thị trường tài chính chỉ công khai

về hình thức, thiếu công nghệ, kinh nghiệm, vốn đầu tư, vốn tín dụng dài hạn nghiêm trọng và các điều kiện pháp lí chưa hoàn thiện Thị trường liên ngân hàng mới hình thành nên phát triển chưa sôi động, các công cụ của chính sách

tiền tệ đơn điệu, năng lực cạnh tranh yếu về nhiều mặt, nhiều nguy cơ lạm phát

e Thị trường khoa học và công nghệ

Mặc dù có nhiều hình thức giao dịch và thương mại hoá hoạt động khoa học, công nghệ nhưng cho đến nay ở nước ta vẫn chưa có thị trường khoa học và công nghệ theo đúng nghĩa của nó Khoa học và công nghệ chưa thực sự trở thành hàng hoá Hiện nay, thể chế kinh tế thị trường đang từng bước được thiết lập còn chưa hoàn thiện Cầu về sản phẩm khoa học công nghệ còn rất thấp, sản phẩm lại nghèo nàn Tổ chức thị trường chưa hình thành, môi trường pháp lí chưa phù hợp

2 Thực trạng phát triển đồng bộ các loại thị trường

Sự khập khiễng về trình độ và qui mô phát triển giữa các loại thị trường

đã tạo ra một lực cản lớn đối với phát triển kinh tế Sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận các nguồn lực, cơ sở hạ tầng yếu kém, bất cập trong hành lang pháp lí và tình trạng độc quyền làm cho cạnh tranh khó phát huy tác dụng Hậu quả là mục đích và xu thế phát triển của một số loại thị trường chưa thật

sự đồng nhất

II Giải pháp

1 Quan điểm phát triển các loại thị trường ở nước ta

Chúng ta cần có nhận thức đúng đắn về phát triển thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Bên cạnh đó cũng cần tạo lập điều kiện để phát triển đồng bộ các loại thị trường gắn liền với quá trình đổi mới kinh tế và thiết lập

hệ thống lập pháp minh bạch Chúng ta cần có chiến lược phát triển thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo hướng hiện đại, rút ngắn thời gian, nhanh chóng tạo lập các điều kiện để có một hệ thống thị trường đồng bộ Hai yếu tố then chốt ở nước ta hiện nay là hình thành đồng bộ các loại thị trường và xây dựng, phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường trong từng loại thị trường

2 Phương hướng phát triển các loại thị trường ở Việt Nam

Chúng ta cần phát triển mạnh mẽ hàng tiêu dùng, nâng cao chất lượng,

hạ giá thành, nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ Việt Nam, có chính sách cụ thể, thích ứng nhằm xâm nhập vào thị trường từng nước và đổi mới chính sách, luật pháp, tổ chức quản lí Đối với thị trường lao động, cần phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân để tăng cầu lao động, nâng cao chất lượng cung lao động và cải cách căn bản chính sách tiền lương Chúng ta cần phát triển cung - cầu, xây dựng đồng bộ hệ thống tổ chức, vận hành, đảm bảo sự đồng bộ giữa thị trường bất động sản với các thị trường khác, đổi mới chính sách, luật pháp và tổ chức, quản lí Đối với thị trường tài chính, cần hình thành và phát triển thị trường vốn, phát triển thị trường nội tệ liên ngân hàng, ngoại hối và các giấy tờ có giá ngắn hạn, thực hiện cải cách chính sách điều chỉnh lãi suất, tỉ giá, tăng cường khả năng hội nhập và đổi mới tổ chức quản lí Chúng ta cần từng bước chuyển sản phẩm khoa học và công nghệ từ hàng hoá công cộng sang hàng hoá tư nhân, kích cầu cho thị trường

3 Giải pháp

a Giải pháp chung

Trước thực trạng các loại thị trường ở Việt Nam hiện nay, chúng ta cần thực hiện những giải pháp sau:

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh quá trình đa dạng hoá sở hữu, phát triển nền kinh tế với nhiều loại hình sản xuất kinh doanh, vừa tạo ra sức cung, vừa tạo ra sức cầu cho các loại thị trường

Thứ hai, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chú trọng phát triển nông nghiệp, nông thôn, phát triển khoa học và công nghệ cụ thể là đẩy mạnh quá trình phân công lao động, chuyển giao công nghệ