một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3-4 tuổi thông qua việc dạy trẻ kể lại truyện ở trường mầm non vĩnh yên -vĩnh lộc thanh hóa

Văn học là một môn học quantrọng để phát triển ngôn ngữ, trong đó có một mảng đề tài cần được chú ý đểphát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ đó là việc dạy trẻ kể lại chuyện.. Dạy trẻ kể l

Thật vậy ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp trẻ nhận thức và giao tiếptốt góp phần quan trọng cho việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ Việcphát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ trong giao tiếp giúp trẻ dễ dàng tiếp cậnvới các môn học khác như: môi trường xung quanh, làm quen với toán, âm nhạc,tạo hình… mà điều tôi muốn nói ở đây đặc biệt là thông qua bộ môn làm quenvăn học Bộ môn văn học dạy trẻ đọc thơ kể chuyện đóng kịch … tạo cho trẻđược hoạt động nhiều Việc phát triển vốn từ, luyện phát âm, dạy trẻ nói đúngngữ pháp… không thể tách rời giữa các môn học cũng như các hoạt động củatrẻ Nội dung vốn từ cung cấp cho trẻ cũng như hình thức ngữ pháp phải phụthuộc vào khả năng tiếp xúc hoạt đông và nhận thức của trẻ.

Chúng ta đã biết rằng: Trẻ tuổi mẫu giáo bé cơ thể phát triển mạnh nhưngchưa hoàn thiện đặc biệt là bộ máy phát âm Đây cũng là giai đoạn trẻ vừa quatuổi vườn trẻ lên mẫu giáo bé nên khả năng phát âm của trẻ còn hạn chế, vốn từcủa trẻ còn nghèo nàn Để tiếp nhận một môi trường mới, một thế giới mới trẻcần phát triển đầy đủ ngôn ngữ Muốn thực hiện tốt điều này chúng ta cần pháttriển ngôn ngữ cho trẻ ở trường mâm non mọi lúc, mọi nơi,với nhiều hình thứckhác nhau: Học tập, vui chơi theo các môn học Văn học là một môn học quantrọng để phát triển ngôn ngữ, trong đó có một mảng đề tài cần được chú ý đểphát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ đó là việc dạy trẻ kể lại chuyện

Dạy trẻ kể lại chuyện là một hình thức phát triển ngôn ngữ rất phù hợpvới trẻ trong giai đoạn này Khi trẻ kể lại chuyện ngôn ngữ của trẻ được pháttriển trẻ phát âm rõ ràng mạch lạc, vốn từ phong phú giúp trẻ biết trình bày ýkiến, suy nghĩ của mình kể về một sự vật, sự kiện nào đó bằng chính ngônngữ của trẻ

Như vậy, chúng ta thấy rằng: Cần phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua mọi hìnhthức và qua việc dạy trẻ kể lại truyện có thể đáp ứng yêu cầu đó Để phát huyđược mặt mạnh của việc dạy trẻ kể lại truyện trong quá trình phát triển ngônngữ 3 – 4 tuổi chúng ta cần có những biện pháp phù hợp song thực tế tiến hành

tìm hiểu ở địa phương tại trường mầm non Vĩnh Yên – Vĩnh Lộc – Thanh Hóatôi thấy tuy trường có thực hiện nhưng còn chưa chú ý đến việc khai thác các ưuthế của việc dạy trẻ kể lại truyện trong việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻđặc biệt là giai đoạn trẻ mầm non 3 – 4 tuổi Tôi thiết nghĩ, nếu chúng ta cónhững biện pháp thích hợp để phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc dạy trẻ

kể lại truyện sẽ giúp ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt hơn Chính vì vậy tôi chọn

đề tài: ‘Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3 – 4 tuổi thôngqua việc dạy trẻ kể lại truyện ở Trường mầm non Vĩnh Yên – Vĩnh Lộc – ThanhHóa” làm đề tài nghiên cứu

II Mục đích nghiên cứu :

Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng phát triển ngôn ngữ mạchlạc cho trẻ thông qua việc dạy trẻ kể lại truyện ở Trường mầm non Vĩnh Yên –Vĩnh Lộc – Thanh Hóa, nguyên nhân thực trạng đó Từ đó đề ra những biện pháttriển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3 – 4 tuổi thông qua việc dạy trẻ kể lại truyện

III Khách thể, đối tượng nghiên cứu:

IV Nhiệm vụ nghiên cứu:

1 Tìm hiểu cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu

2 Thực tế việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3- 4 tuổi ở trườngmầm non Vĩnh Yên – Vĩnh Lộc – Thanh Hóa

3 Đề xuất một số biện pháp

V Phương pháp nghiên cứu.

Để nghiên cứu đề tài này tôi chọn phương pháp nghiên cứu sau:

1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Tôi sử dụng nhóm phương pháp này để đọc nghiên cứu tài liệu về phát triểnngôn ngữ mạch lạc cho trẻ nói chung và ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3 – 4 tuôinói riêng nhằm giải quyết nhiêm vụ 1 của đề tài

2 Phương pháp đàm thoại:

Trao đổi trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm lớp mẫu giáo bé để tìm hiểu thực

tế việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non 3 – 4 tuổi ở trường mầm non VĩnhYên – Vĩnh Lộc – Thanh Hóa

3 Phương pháp quan sát:

Tôi sử dụng phương pháp này thông qua các hoạt động của trẻ và đặc biệtthông qua việc dạy trẻ kể lại truyện

4 Phương pháp thống kê toán học:

Sử dụng phương pháp này để xử lí kết quả thu được sau khi tìm hiểu thựctrạng

Phần nội dung

Chương 1: Cơ sở lý luận:

I Khỏi niệm ngụn ngữ, ngụn ngữ mạch lạc.

Cỏc hoạt động ngụn ngữ được thực hiện trong cỏc cõu phải dung hợp nhau

và thể hiện chức năng giao tiếp của ngụn ngữ

Cú sắc thỏi biểu cảm trong lời núi

* Lời núi mạch lạc của trẻ mẫu giỏo được biểu hiện như sau:

Núi đỳng cấu trỳc cõu Tiếng Việt

Lời núi cú nội dung thụng bỏo đầy đủ, lụgic cú hỡnh ảnh

Khi núi diễn đạt rừ ràng, ngắt nghỉ giọng đỳng chổ, giọng núi cú sắc thỏibiểu cảm

Sự phỏt triển lời núi mạch lạc khụng tỏch rời cỏc vấn đề cũn lại của phỏttriển lời núi : làm giàu và tớch cực húa vốn từ hỡnh thành cấu trỳc ngữ phỏp, giỏodục chuẩn mực õm thanh lời núi

II Đặc điểm tõm sinh lớ trẻ 3 – 4 tuổi

Trẻ em không phải sinh ra, lớn lên, rồi tự nhiên mà nói được Muốn sửdụng được ngôn ngữ trẻ phải tr¶i qua một quá trình rèn luyện khá phức tạp vàphụ thuộc vào nhiều yếu tố: Tâm lí, sinh lí và xã hội…

1 Đặc điểm tâm lí trẻ 3 – 4 tuổi

Tuổi mẫu giáo bé là khởi đầu của giai đoạn đầu tiên của quá trình hìnhthành và phát triển nhân cách con người, là bước ngoặt quan trọng trong đờisống tâm lí của tre Đó là giai đoạn chuyển từ tuổi ấu nhi sang tuổi mẫu giáo.Trẻ lứa tuổi này với lối tư duy trực quan cụ thể, trẻ rất ngây thơ nhưng lại nhạycảm với những gì xảy ra xung quanh vì vậy trẻ dể bắt chước

Mặt khác, ở trẻ 3 – 4 tuổi có một số hoạt động thay đổi, đặc biệt là thay đổihoạt động chủ đạo từ hoạt động với đồ vật sang hoạt động vui chơi

Bên cạnh đó trẻ đã có sự hình thành về ý thức bản thân

Tư duy của trẻ phát triển khá mạnh và có một bước ngoặt cơ bản đó làchuyển từ kiểu tư duy trực quan hành động sang tư duy trực quan hình tượng Là

sự chuyển tư duy từ bình diện bên ngoài vào bình diện bên trong mà thực chất

đó là việc chuyển định hướng bên trong theo cơ chế thập tâm

Một sự biến đổi lớn trong tâm lí trẻ đó là sự xuất hiện động cơ hành vi

Như vậy tất cả những đặc điểm tâm lí trên có ảnh hưởng lớn đến sự hìnhthành và phát triển ngôn ngữ của trẻ giai đoạn này Những biện pháp để pháttriển ngôn ngữ cho trẻ 3 – 4 tuổi nếu chỉ dựa vào đặc điểm tâm lý thì chưa đủ

mà chúng ta cần dựa vào đặc điểm sinh lý trẻ.

2 Đặc điểm sinh lí trẻ 3 – 4 tuổi:

Muốn nói được phải có bộ máy phát âm tốt và được tập luyện đúng mức.Như chúng ta đã biết, trẻ mẫu giáo bé cơ thể trẻ đang phát triển, các hệ xương,

hệ hô hấp, hệ thần kinh đang phát triển mạnh và dần hoàn thiện Đặc biệt là bộmáy phát âm của trẻ Người ta đã từng nói rằng: “Trẻ lên ba cả nhà học nói” Đây là giai đoạn trẻ đang dần hoàn thiện bộ máy phát âm, cơ quan thính giác (là

bộ phận quan trọng trong quá trình học nói) cũng đang phát triển và dần hoànthiện Tai trẻ rất thính và tinh nhạy Nếu tạo điều kiện cho trẻ được nghe cô phát

âm va nói thì sẽ tạo điều kiện tốt cho viêc phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Trẻ 3 – 4 tuổi là giai đoạn hoàn thiện để kết thúc sự trưởng thành ở nhữngvùng não và sự chỉ huy ngôn ngữ

Như vậy, đặc điểm sinh lí của trẻ có ảnh hưởng tới sự phát triển ngôn ngữcủa trẻ Tìm ra những biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo bé nghĩa

là phải dựa vào đặc điểm tâm sinh lí trẻ song nếu chỉ dụa vào đặc điểm tâm

sinh lí thôi thì chưa đủ chúng ta cần phải dựa vào đạc điểm ngôn ngữ của đốitượng này.

III Những đặc trưng của ngôn ngữ 3 – 4 tuổi :

Giai đoạn này ngôn ngữ của trẻ phát triển mạnh và hoàn thiện dần trênnhiều mặt

1 Về phát âm:

Giai đoạn 3 – 4 tuổi là giai đoạn ngôn ngữ Giai đoạn này ngôn ngữ của trẻtăng nhanh do nhu cầu giao tiếp với thế giới xung quanh, ngôn ngữ của trẻ đãxuất hiện rất nhiều từ Giai đoạn này khả năng nghe và khả năng phân biệt âmthanh của tre tinh nhạy hơn, trẻ băt chước ngữ điệu của câu nói một cánh rõ ràng

tự nhiên hơn,trẻ tiếp thu từ mới rất nhanh, trẻ nghe và trả lời được nhiều câu hỏikhác nhau Đặc biệt, đây là giai đoạn hoàn thiện về bộ máy phát âm của trẻ vìvậy trẻ có khả năng phát âm được ©m đầu, âm cuối, âm chính của thanh điệu

2 Về vốn từ:

Số lượng: trẻ tròn 4 tuổi số lượng từ của trẻ khoảng 1200 – 2000 từ

Về từ loại: Hầu hết các từ loại của Tiếng Việt đều đã xuất hiện trong ngônngữ của trẻ tuy nhiên danh từ và đọng từ vẫn chiếm tỉ lệ cao (Hơn 70% mỗi loại)Tính từ có tỉ lệ cao hơn lứa tuổi trước Đai từ, số từ, quan hệ từ … tỉ lệ tăngdần Trẻ hiểu được từ chỉ vật khi không có vật ở cạnh, trẻ còn có khả năng hiểuđược nghĩa của từ trừu tượng (yêu, ghét, hiền dữ… )

Ngoài ra, trẻ còn hiểu được những từ mang tính khái quát (phương tiện giaothông, cây lương thực, nhà cửa ) Đặc biệt trẻ sử dụng từ gợi cảm (mượt mà,mới tinh, long lanh…)

3 Về ngữ pháp :

Trẻ càng lớn nhu cầu giao tiếp càng rộng, muốn bộc lộ được những nhu cầu

đó trẻ phai sử dụng nhiều câu

Cuối tuổi thứ 3 trẻ đã bắt đầu nói được những câu đơn mở rộng thành phần

Sử dụng câu đơn mở rộng thành phần đã làm cho nội dung được phản ánh trongcâu nói của trẻ ngày càng phong phú hơn Câu nói của trẻ không chỉ có sự vậthành động mà còn có cả thời gian địa điểm

Cuối tuổi thứ 3 trẻ đã nói được những câu ghép và câu phức đầu tiên Nhưvậy, trẻ 3 tuổi đã có những bước tiến dài trong việc nắm bắt và sử dụng các loạicâu từ câu một từ đến câu ghép, câu phức

Tuy nhiên trẻ 3 tuổi phù hợp với hình thức đơn giản của lời đối thoại (trảlời câu hỏi) Chúng mới chỉ bắt đầu nắm được kĩ năng bày tỏ một cách mạch lạc

những ý nghĩ của mình Còn mắc nhiều lỗi trong xây dựng câu, đặc biệt là câuphức

Lời nói của trẻ mang tính tình huống chủ yếu là diễn đạt một cách vội vàng.Những lời nói mạch lạc đầu tiên của trẻ được cấu tạo từ hai đến ba câu nhưngcũng cần phải xem đó chính là thể hiện sự mạch lạc Dạy lời đối thoại cho trẻmẫu giáo bé và sự phát triển của nó sau đó là cơ sở để hình thành lời nói độcthoại

Trẻ 4 tuổi không chỉ sử dụng câu 1 từ mà còn sử dụng các loại câu

IV Các hình thức, phương pháp phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ :

1 Dạy trẻ kể chuyện theo tranh:

Tranh về đồ vật đồ chơi về con người và các hoạt động xã hội tranh về cáchiện tượng thiên nhiên tranh phong cảnh

Khi chọn tranh để dùng kể chuyện phải chú ý nội dung tranh cho phù hợpvới khả năng nhận thức của trẻ tranh phai đẹp

Trên cơ sở nội dung vẽ trên tranh thiết lập 1 câu chuyện ngắn có các dạngmẫu câu khác nhau

* Biện pháp 1: sử dụng tranh kết hợp với lời mẫu của cô:

Nội dung biện pháp này là cho trẻ qua sát tranh xem tranh đó nói về chủ đề

gì với mục đích giúp trẻ nhận biết hứng thú với bức tranh đó Từ chổ cho trẻquan sát tranh cô kể câu chuyện của mình cho trẻ nghe

* Biện pháp 2: sử dụng tranh kết hợp với trò chuyện theo hệ thống câu hỏi:Biện pháp này tạo cho trẻ tự xây dựng được dàn ý của câu chuyện trình tựnội dung trẻ có thể diển đạt câu chuyện theo khuôn mẫu dể dàng hơn

* Biện pháp 3: sử dụng tranh kết hợp cho trẻ kể lại truyện:

Biện pháp này nhằm giúp trẻ kể lại chuyên theo từng phần hoặc toàn bộ câuchuyện củng cố thực tế cho trẻ cách kể truyện Tập cho trẻ khả năng ghi nhớ cóchủ định một cách logic trình tự câu chuyện Biện pháp này được thực hiện theocác bước sau: Trò chuyện với trẻ về chủ đề bức tranh; cô kể mẫu và giải thíchcho trẻ từng phần nội dung; cho trẻ kể lại chuyện theo bức tranh; đánh giá vànhận xét.

* Biện pháp 4: Biện pháp cho trẻ kể chuyện theo tranh trẻ tự vẽ

(bài vẽ trẻ tự thực hiện trong giờ hoạt động tạo hình)

2 Dạy trẻ kể chuyện với đồ chơi.

Những giờ học xem và miêu tả đồ chơi có ảnh hưởng lớn tới sự phát triểnlời nói của trẻ mấu giáo Những giờ học như vậy diễn ra trong hình thức xúccảm sinh động ngay từ lứa tuổi mấu giáo bé

Lựa chọn đồ chơi đúng có ý nghĩa quan trọng với những đồ chơi yêu thích

có cùng tên gọi nhưng có bề ngoài khác nhau sự lựa chọn sẽ tạo điều kiện tíchcực hóa vốn từ và phát triển lời nói mạch lạc trên cơ sở sử dụng biện pháp sosánh

3 Dạy trẻ kể lại truyện văn học

Kể lại chuyện văn học – Đó là thuật lại một văn bản văn học có sẵn: mộtcâu chuyện kể dân gian, một chuyện ngắn do nhà văn hiện đại sáng tác phù hợpvới trẻ nhỏ

Kể chuyện theo tác phẩm văn học giúp trẻ làm quen và bắt chước cách diễnđạt mạch lạc, biểu cảm của ngôn ngữ nghệ thuật Trẻ được luyện cách thể hiệnnhững xúc cảm đối với tác phẩm bằng lời kể diễn cảm Việc luyện tập cho trẻ kểchuyện theo tác phẩm văn học được tiến hành thường xuyên liên tục trong chế

độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ

Cô có thể sử dụng phối hợp các biện pháp trong giờ dạy trẻ kể lại truyệnvăn học như sau:

* Biện pháp sử dụng tranh (rối) minh họa truyện

* Biện pháp sử dụng băng hình minh họa truyện

* Biện pháp cho trẻ kể lại truyện tập thể

* Biện pháp sử dụng lời chỉ dẫn của cô

* Biện pháp kể theo dàn ý của truyện

4 Dạy trẻ kể lại chuyện sáng tạo.

Dạy trẻ kể lại chuyện sáng tạo chỉ dành cho mẫu giáo lớn Chú ý sửa từ chotrẻ, thêm vào những câu chuyện của trẻ những từ có hình ảnh, gợi cảm Yêu cầutrẻ kể diễn cảm, rõ ràng, mạch lạc.

Để dạy trẻ kể chuyện sáng tạo, thời gian đầu cô giáo nên sử dụng đồ dùng

đồ chơi kết hợp đoạn mở đầu của câu chuyện là của cô sau đó yêu cầu trẻ kểtiếp

Cô có thể dạy trẻ kể chuyện sáng tạo bằng việc phối hợp các biện pháp :

* Biện pháp kể chuyện theo dàn ý

* Biện pháp cô và trẻ cùng sáng tác chuyện

Trong biện pháp này cô giáo đóng vai trò vừa hướng dẫn trẻ vừa tham giavào kể chuyện cùng với trẻ Qua đó, đóng góp ý kiến gợi ý cho câu chuyện cónội dung hấp dẫn hơn

5 Dạy trẻ kể chuyện theo kinh nghiệm:

Dạy trẻ kể chuyện theo kinh nghiệm có ý nghĩa to lớn đối với phát triểnngôn ngữ cho trẻ Trẻ học sử dụng kinh nghiệm sống của mình, truyền đạt nótrong một theo ý nghĩ của mình không cần đồ dùng trực quan

Cơ sở để phát triển kể chuyện loại này là sinh hoạt hàng ngày của trẻ cáccuộc dạo chơi tham qua, lễ hội, những điều thú vị gợi đề tài cho kể chuyện củatrẻ Thể hiện ấn tượng của mình vào hình thức kể chuyện, trẻ tin rằng mọi điềuxảy ra có thể kể lại một cách sinh động, thú vị

Chương 2: Thực tế việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3 – 4 tuổi ở Trường mầm non Vĩnh Yên – Vĩnh Lộc – Thanh Hóa thông qua việc

dạy trẻ kể lại truyện.

I Tình hình trường lớp: .

Trường mầm non Vĩnh Yên – Vĩnh Lộc – Thanh Hóa là một trong nhữngtrường mầm non thuộc vùng trung du của huyện nhưng trường rất quan tâm đếnviệc chăm sóc và giáo dục trẻ Nhìn chung trường đã đảm bảo được cơ sở vậtchất trong việc chăm sóc – giáo dục trẻ Đây là môi trường để trẻ học tập vuichơi, phát triển toàn diện nhân cách và cũng là môi trường chuẩn bị cho trẻ vàotrường phổ thông

Trường có tổng số 39 cán bộ giáo viên, 100% có trình độ trung cấp trở lên.Trong đó, có 10 giáo viên trình độ đại học, 03 giáo viên trình độ cao đẳng và 26giáo viên có trình độ trung cấp Nhìn chung, đội ngũ giáo viên đều có kinhnghiệm và trình độ chuyên môn đã được chuẩn hóa, nhiệt tình, có năng lực vàtinh thần trách nhiệm cao

II Thực tế việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 3 – 4 tuổi ở Trường mầm non Vĩnh Yên – Vĩnh Lộc – Thanh Hóa.

1/ Thuận lợi:

Giáo viên có trình độ chuẩn về chuyên môn, nhiệt tình yêu nghề mến trẻ

Có khả năng đọc kể diễn cảm cho trẻ nghe và biết định hướng cho trẻ kể lạitruyện có hiệu quả, tạo được môi trường hoạt động ở lớp tương đối phong phú.Được sự quan tâm tạo điều kiện của ban giám hiệu nhà trường, đầu tư về cơ

sở vật chất tương đối đầy đủ cho các lớp

Ban giám hiệu đã thường xuyên tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và các đợtlên chuyên đề văn học, hội thi đồ dung đồ chơi cho giáo viên học tập và rút kinhnghiệm

Được sự tín nhiệm và tin cậy của phụ huynh

2/ Khó khăn:

Số trẻ trong lớp quá đông, trong đó có 40% là trẻ mới đi học chưa có nề nếphọc tập cũng như kiến thức của trẻ còn hạn chế, nên gặp nhiều khó khăn trongviệc tổ chức các hoạt động dạy trẻ kể lại truyện

Đồ dùng trực quan còn ít chưa đa dạng phong phú, thẩm mỹ chưa đạt, giátrị sử dụng chưa cao Đặc biệt là đồ dùng cho trẻ hoạt động còn rất ít

Phụ huynh phần lớn là lao động nghèo, nên rất khó khăn trong việc hỗ trợđóng góp kinh phí để tạo góc hoạt động văn học cho trẻ