Luận văn đông phương học Thực trạng hàng hóa trung quốc tại thị trường việt nam từ năm 2005 đến nay và một số giải pháp cho hàng việt

Các đề tài trên chủ yếu nghiên cứu về tình hình nhập khẩu, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam ra thị trường, chưa nêu rõ được sự ảnh hưởng của hàng hóa Trung Quốc đối với nền kinh tế Việt

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

THỰC TRẠNG HÀNG HÓA TRUNG QUỐC

TẠI THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM

TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY

VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO HÀNG VIỆT

NGUYỄN THỊ ANH KIỀU

ĐỖ THỊ THU HẰNG

BIÊN HÒA, THÁNG 12/2013

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

THỰC TRẠNG HÀNG HÓA TRUNG QUỐC

TẠI THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM

TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY

VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO HÀNG VIỆT

Sinh viên thực hiện: NGUYỄN THỊ ANH KIỀU

ĐỖ THỊ THU HẰNG Giảng viên hướng dẫn: GVC/Th.S TRẦN THỊ MỸ HẠNH

BIÊN HÒA, 12/2013

Phương - Trường Đại Học Lạc Hồng đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức cũng như những kinh nghiệm quý báu cho chúng em trong suốt quá trình học tập tại trường

Chúng em xin gửi lời tri ân sâu sắc đến Cô GVC/Th.S Trần Thị Mỹ Hạnh, người Cô đã tận tình hướng dẫn và quan tâm, động viên chúng em trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Chúng em cũng bày tỏ lòng biết ơn đến những người thân trong gia đình đã động viên và tạo mọi điều kiện giúp đỡ chúng em trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống

Mặc dù chúng em đã cố gắng hoàn thành tốt đề tài nhưng cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định, rất mong được sự thông cảm và chia sẻ cùng quý Thầy Cô và bạn bè

Chúng em xin gửi lời chúc sức khỏe và thành đạt tới tất cả quý Thầy Cô cùng các bạn

NHÓM SINH VIÊN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGUYỄN THỊ ANH KIỀU – ĐỖ THỊ THU HẰNG

BIÊN HÒA, THÁNG 12/2013

Trang bìa phụ

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Lời cam đoan

Danh mục các biểu đồ, bảng biểu

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3

6 Cấu trúc của luận văn 4

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG HÀNG HÓA TRUNG QUỐC TẠI VIỆT NAM TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY 5

1.1 Tình hình nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc tại Việt Nam 5

1.1.1 Tình hình nhập khẩu hàng hóa tại thị trường Việt Nam 5

1.1.2 Tình hình kinh tế thế giới và đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc tại thị trường trong nước 8

1.2 Các nhóm hàng 10

1.2.1 Nhóm hàng thực phẩm tiêu dùng 10

1.2.2 Nhóm hàng công nghiệp tiêu dùng 14

1.2.3 Nhóm hàng vật tư, máy móc, nguyên nhiên liệu 18

1.3 Hệ thống cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt - Trung 25

1.3.1 Cửa khẩu quốc tế 25

1.3.2 Cửa khẩu quốc gia 25

CHƯƠNG 2: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA HÀNG HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI

NỀN KINH TẾ VIỆT NAM 27

2.1 Ảnh hưởng tích cực 27

2.1.1 Cung cấp nhiều mặt hàng phục vụ cho sản xuất trong nước 27

2.1.2 Cung cấp nhiều chủng loại hàng hóa với giá rẻ phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước 28

2.1.3 Tạo áp lực cạnh tranh cho hàng hóa sản xuất trong nước 29

2.2 Ảnh hưởng tiêu cực 29

2.2.1 Đối với nền kinh tế 30

2.2.2 Đối với doanh nghiệp trong nước 34

2.2.3 Đối với người tiêu dùng trong nước 35

2.2.4 Một số vụ việc điển hình trên thế giới liên quan đến hàng hóa Trung Quốc ảnh hưởng xấu tới sức khỏe người tiêu dùng 39

CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT VỀ TÌNH HÌNH LỰA CHỌN CÁC MẶT HÀNG CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TẠI THÀNH PHỐ BIÊN HÒA VÀ GIẢI PHÁP CHO HÀNG VIỆT 43

3.1 Khảo sát về tình hình lựa chọn các mặt hàng của người tiêu dùng tại Thành phố Biên Hòa 43

3.2 Giải pháp cho hàng Việt 43

3.2.1 Đối với Nhà nước 44

3.2.2 Đối với doanh nghiệp 50

3.2.3 Đối với người tiêu dùng 54

KẾT LUẬN 55 Tài liệu tham khảo

Phụ lục

[2] DEG: Diethylene glycol là chất lỏng trong suốt, bay hơi, hút ẩm, nhiệt độ sôi cao, có mùi, vị hơi đắng

[3] EC: European Commisson, gọi là Ủy ban Châu Âu

[4] EU: European Union, gọi là Liên Minh Châu Âu

[5] FDI: Foreign Direct Investment, gọi là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

[6] ISO 9001: ISO là một tiêu chuẩn về hệ thống quản lý chất lượng do tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế phát triển và ban hành vào ngày 15 tháng 11 năm 2008 Tiêu chuẩn này có tên đầy đủ là ISO 9001:2008 - Hệ thống quản lý chất lượng - Các yêu cầu

[7] QSIQ: The General Administration of Quality Supervision, Inspection and Quarantine, tiếng hoa: 中华人民共和国国家质量监督检验检疫总局, gọi là Tổng cục Giám sát chất lượng, kiểm nghiệm kiểm dịch Nhà nước Trung Quốc

[8] VIPA: VIET NAM PESTICIDE ASSOCIATION, gọi là Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam

[9] VPA: Vietnam Plastics Association, gọi là Hiệp hội nhựa Việt Nam

[10] WHO: The World Health Organization, gọi là tổ chức Y tế thế giới

[11] WTO: World Trade Organization, gọi là Tổ chức thương mại thế giới

nghiên cứu của chúng em Thông tin được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn trung thực Phần lớn thông tin trong luận văn này là do chúng em thu thập lại từ trong quá trình nghiên cứu Ngoài ra, luận văn còn sử dụng một số kết quả, số liệu của các công trình nghiên cứu khoa học khác

Một lần nữa, chúng em xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng chúng em Chúng em xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những lời cam đoan trên

Tác giả

NGUYỄN THỊ ANH KIỀU

ĐỖ THỊ THU HẰNG

Biểu đồ 1.2 Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam - Trung Quốc từ năm

2005 - 2009 9 Biểu đồ 1.3 Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc vào Việt Nam từ năm 2005 - 2009 9 Biểu đồ 1.4 Kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả từ Trung Quốc

năm 2009 10 Biểu đồ 1.5 Kim ngạch nhập khẩu hàng thủy sản từ Trung Quốc đầu

năm 2009 11 Biểu đồ 1.6 Ước tính xuất khẩu thủy sản Việt Nam tháng 10 và 10 tháng

năm 2013 12 Biểu đồ 1.7 Kim ngạch nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc đầu

năm 2009 13 Bảng 1.8 Kim ngạch nhập khẩu hàng điện tử, vi tính từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 14 Bảng 1.9 Kim ngạch nhập khẩu chất dẻo nguyên liệu từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 15 Bảng 1.10 Kim ngạch nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 16 Bảng 1.11 Kim ngạch nhập khẩu dược phẩm từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 16

2005 - 2009 18 Bảng 1.14 Kim ngạch nhập khẩu mặt hàng sắt thép từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 19 Bảng 1.15 Kim ngạch nhập khẩu xăng dầu từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 20 Bảng 1.16 Kim ngạch nhập khẩu phân bón của nước ta từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 21 Bảng 1.17 Kim ngạch nhập khẩu thuốc trừ sâu nước ta từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 22 Bảng 1.18 Kim ngạch nhập khẩu linh kiện xe máy nước ta từ Trung Quốc năm 2005 - 2009 23 Bảng 1.19 Kim ngạch nhập khẩu xơ, sợi nước ta từ Trung Quốc năm

2005 - 2009 24

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ sau khi thực hiện chính sách cải cách mở cửa đến nay thì tình hình giao lưu thương mại giữa Việt Nam và các nước trong khu vực ngày càng mở rộng Do đặc thù về địa hình và có chung đường biên giới dài hàng ngàn km, đã góp phần thúc đẩy sự giao lưu hợp tác kinh tế - thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc Hơn nữa với nhiều nét tương đồng về văn hóa, dẫn đến mối quan hệ đối tác giữa hai nước ngày càng mạnh mẽ và toàn diện Trong những năm gần đây, tình trạng nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc vào thị trường Việt Nam đang diễn ra ồ

ạt và có xu hướng tăng mạnh

Chúng ta không thể phủ nhận được tầm quan trọng thị trường cung cấp hàng hóa của Trung Quốc đối với sự phát triển nền kinh tế Việt Nam Bên cạch đó, vẫn còn tồn tại không ít hàng hóa của Trung Quốc kém chất lượng và hàng hóa nhập lậu vẫn chưa được kiểm nghiệm và quản lý chặt chẽ, ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh

tế nước ta Hàng hóa Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, mà còn ảnh hưởng rất lớn đến người tiêu dùng, đặc biệt là sức khỏe của người tiêu dùng Chính điều này đã gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn hàng hóa

Để hưởng ứng chủ trương và phát huy cuộc vận động “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt” do Nhà nước phát động Chúng em nghiên cứu đề tài này để tìm hiểu hiện trạng hàng hóa Trung Quốc tại thị trường Việt Nam và những ảnh hưởng tiêu cực của hàng hóa Trung Quốc đối với sự phát triển của hàng hóa Việt Nam Đồng thời, đề ra những giải pháp cho hàng Việt, nhằm thay đổi cách nhìn tích cực hơn của người Việt Nam trong việc lựa chọn hàng hóa Chúng em hy vọng đề tài nghiên cứu sẽ đóng góp cho sự phát triển của hàng hóa Việt Nam, cũng như sự phát triển của kinh tế nước nhà

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trước đây đã có một số công trình nghiên cứu:

“Tình hình xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 9 và 9 tháng năm 2013”

“Thực trạng và một số biện pháp thúc đẩy xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam sang thị trường EU ”

Các đề tài trên chủ yếu nghiên cứu về tình hình nhập khẩu, xuất khẩu hàng hóa

của Việt Nam ra thị trường, chưa nêu rõ được sự ảnh hưởng của hàng hóa Trung

Quốc đối với nền kinh tế Việt Nam từ năm 2005 đến nay và đặc biệt đối với người tiêu dùng trong nước Ngoài ra, đề tài chúng em đưa ra những giải pháp khả dụng cho hàng Việt

3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận giúp người tiêu dùng hiểu rõ hiện trạng hàng hóa Trung Quốc tại thị trường Việt Nam từ năm 2005 trở lại đây Đánh giá tình hình nhập khẩu của hàng hóa Trung Quốc vào Việt Nam từ năm 2005 đến nay

Đưa ra những giải pháp hữu hiệu góp phần nâng cao chất lượng, uy tín của hàng hóa Việt Nam trên thị trường

Thực trạng về chất lượng và mẫu mã của hàng hóa Trung Quốc

Cung cấp một số lý luận để chứng minh và luận giải sự cần thiết trong việc phải tăng cường các loại biện pháp mạnh và áp dụng hiệu quả trong hàng rào thương mại

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu các số liệu thống kê về số lượng hàng hóa của Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam từ năm 2005 trở lại đây

Tổng hợp, thống kê số liệu về hàng hóa của Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam

Thu thập thông tin từ người tiêu dùng, xử lý thông tin để đưa ra những nhận định phục vụ cho việc nghiên cứu

Phân tích thực tế những vấn đề liên quan đến họat động nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc vào Việt Nam, những tác động tích cực và tiêu cực đối với hàng hóa Việt Nam

Khảo sát và lập bảng biểu đánh giá việc lựa chọn tiêu dùng của người Việt Nam qua một số mặt hàng tại Thành phố Biên Hòa

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Thông qua đề tài, mong muốn các doanh nghiệp, người tiêu dùng có cái nhìn đầy đủ, tích cực về hàng hóa trong nước Từ đó, có cách nhìn nghiêm túc và đúng đắn hơn về hàng hóa trung Quốc

Đánh giá được thực trạng và hoạt động nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc vào thị trường Việt Nam từ những năm 2005 trở lại đây

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, uy tín cho hàng Việt và giảm nhập khẩu từ hàng hóa Trung Quốc

Là một phần tài liệu tham khảo cho những nghiên cứu sau này, cho người tiêu dùng và đặc biệt cho doanh nghiệp Việt Nam

Bên cạnh đó, hình thành thói quen cho người tiêu dùng sử dụng hàng Việt, có cách nhìn mới về mẫu mã cũng như chất lượng của hàng hóa nội địa

6 Cấu trúc của luận văn

A Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

6 Cấu trúc của luận văn

Chương 3: Khảo sát về tình hình lựa chọn các mặt hàng của người tiêu dùng

tại thành phố Biên Hòa và giải pháp cho hàng Việt

C Kết luận

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG HÀNG HÓA CỦA TRUNG QUỐC TẠI

VIỆT NAM TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY 1.1 Tình hình nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc tại Việt Nam

1.1.1 Tình hình nhập khẩu hàng hóa tại thị trường Việt Nam

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm 2012 ước đạt 83,75 tỷ USD, tăng 6,6% so với cùng kỳ năm

2011

Trước tình hình đó, có nhiều cảnh báo cho rằng việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường nhập khẩu nào đó sẽ gặp rất nhiều rủi ro Nếu như trong quá trình nhập khẩu gặp trục trặc, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình kinh tế Việt Nam hiện nay, hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc có tới 85% là nguyên liệu đầu vào cho sản xuất trong nước và phục vụ gia công xuất khẩu

Tính tới thời điểm 5 tháng đầu của năm 2013, thì đã có bốn nhóm hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đạt đến kim ngạch trên 1 tỷ USD như là: Máy móc, thiết

bị phụ tùng 2,25 tỷ USD; Điện thoại và linh kiện 2,15 tỷ USD; Máy vi tính, điện

tử 1,79 tỷ USD; Vải may mặc 1,47 tỷ USD; Sắt thép 1,02 tỷ USD

Từ sau khi Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) thì tình hình nhập khẩu tăng nhanh Đặc biệt là nhập khẩu từ thị trường Trung Quốc vẫn được đánh giá là tăng nhanh nhất

Bảng 1.1 Tốc độ tăng kim ngạch nhập khẩu các mặt hàng của Trung Quốc từ

Năm

2009 so

2008 (%)

Năm

2008 so

2007 (%)

Năm

2007 so

2006 (%) Tổng kim ngạch nhập khẩu của

Thuốc trừ sâu và nguyên liệu 202 0,93 18,15 42,43

Ôtô nguyên chiếc các loại 153 -40,71 56,42 620,14

Kim loại thường khác 145 -24,76 19,72 54,51

Thức ăn gia súc và nguyên liệu 141 42,57 42,71 84,41

Dây điện và dây cáp điện 136

Chất dẻo nguyên liệu 135 10,94 25,35 62,68

Linh kiện phụ tùng xe máy 134 56,22 -17,48 2,35

Gỗ và sản phẩm gỗ 120 -7.34 3,71 56,79

Nguyên phụ liệu thuốc lá 75 171,14 36,05 7,59

Nguyên phụ liệu dược phẩm 66 36,55 -0,15 36,62

1.1.2 Tình hình kinh tế thế giới và đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc tại thị trường trong nước

Tình hình kinh tế thế giới

Kinh tế thế giới hiện nay có nhiều sự biến đổi lớn, nhưng giá cả, việc làm nhìn chung về cơ bản vẫn tăng trưởng ổn định Sự phát triển của ngành dịch vụ tiếp tục được đẩy nhanh

Trong bối cảnh kinh tế xã hội ngày càng phát triển, đã tạo tiền đề cho nền kinh

tế Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng và chịu tác động trực tiếp của nền kinh tế thế giới Những lĩnh vực chịu sự tác động chính là tăng truởng kinh tế và cải thiện môi trường kinh doanh dưới sức ép của cạnh tranh quốc tế, lạm phát, nhập siêu, thị trường chứng khoán, lao động và việc làm Tuy nhiên Việt Nam vẫn giữ được môi trường an ninh, chính trị ổn định

Đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc tại thị trường trong nước

Kể từ khi bình thường hóa quan hệ cho đến nay, mối quan hệ hữu nghị hợp tác Việt Nam - Trung Quốc ngày càng phát triển nhanh chóng và sâu rộng trên tất

cả các lĩnh vực, đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả hai bên Hai bên đã khai thông đường hàng không, đường biển, đường bộ, đường sắt và tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu và trao đổi hàng hóa Bên cạnh đó, quan hệ thương mại giữa Việt Nam - Trung Quốc đã có từ lâu đời và có nhiều nét tương đồng về kinh tế, văn hóa

và xã hội Cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, với những quan hệ kinh

tế song phương và đa phương mà hai nước tham gia, đã giúp quan hệ kinh tế - thương mại giữa Việt Nam - Trung Quốc trong những năm gần đây phát triển mạnh

mẽ

Tính tới thời điểm tháng 7 năm 2013, thì trị giá của hàng hóa có nguồn gốc xuất xứ từ Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam lên tới 3,3 tỷ USD Trong đó có tới năm nhóm hàng Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc có kim ngạch vượt mức 1 tỷ USD như sau: Máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng; Điện thoại các loại và linh kiện; Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; Vải các loại; Sắt thép các loại

Trung Quốc chính thức trở thành thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam

từ những năm 2005 trở lại đây

1.2 Các nhóm hàng

Các mặt hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc trong những năm qua nhìn chung rất phong phú, đa đạng Từ các mặt hàng như: máy móc, linh kiện, phụ tùng ôtô, vải, xăng dầu, sắt thép, phân bón, thuốc trừ sâu, nhựa…Cho đến các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày như: giầy dép, quần áo, hàng rau quả, văn phòng phẩm,

đồ chơi trẻ em…Đây là những mặt hàng không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày của người dân, cũng như trong sản xuất

Dưới đây là tình hình nhập khẩu các mặt hàng từ thị trường Trung Quốc trong những năm 2005 trở lại đây

1.2.1 Nhóm hàng thực phẩm tiêu dùng

Hàng rau quả

Trong năm 2009, kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả của Việt Nam từ thị trường Trung Quốc đạt 169 tiệu USD, chiếm 60% tổng kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả của cả nước

(ĐVT: Nghìn USD)

Biểu đồ 1.4 Kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả từ Trung Quốc năm 2009

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Tình trạng rau có nguồn gốc từ Trung Quốc du nhập vào thị trường nước ta, chưa có một thông tin chính thức từ các cơ quan kiểm nghiệm nên chưa ai khẳng định được mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật có đáp ứng chỉ tiêu cho phép không Chính vì điều này, mà người tiêu dùng vẫn đang phải tự bảo vệ mình trước mối lo rau quả đang ăn có an toàn không

0 5000

10000

15000

20000

25000

Trước thực trạng rau Trung Quốc nhập về không qua kiểm tra, Cục an toàn vệ sinh thực phẩm của Bộ Y tế khuyến cáo, lựa chọn rau quả tươi cần chú ý đến hình dáng bên ngoài như: Còn nguyên vẹn, lành lặn, không dập nát, trầy xước, thâm nhũn ở núm cuống Cảnh giác với loại quá mập, phổng phao; Về màu sắc: có màu sắc tự nhiên của rau quả, không úa, héo, chú ý các loại quả xanh và màu sắc bất thường

Hơn nữa trình độ kỹ thuật về nông nghiệp của nước ta vẫn còn lạc hậu Cho nên trong thời gian tới, kim ngạch nhập khẩu mặt hàng rau quả từ Trung Quốc

sẽ vẫn ở mức cao và tiếp tục chiếm lĩnh thị trường trong nước

Hàng thủy sản

Năm 2009, nhập khẩu thủy sản của nước ta từ thị trường Trung Quốc đạt kim ngạch 12,1 triệu USD, chiếm 4,5% thị phần nhập khẩu hàng thủy sản của nước ta

(ĐVT: nghìn USD)

Biểu đồ 1.5 Kim ngạch nhập khẩu hàng thủy sản từ Trung Quốc đầu năm 2009

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Thủy sản là một trong những ngành kinh tế quan trọng đối với Việt Nam, với

bờ biển dài 3260 km cùng nhiều kênh rạch, đã trở thành một ngành đêm lại hiệu quả kinh tế cao cho nước ta Dự báo trong thời gian tới, nhập khẩu mặt hàng thủy sản từ Trung Quốc sẽ không tăng thêm nhiều

Xuất khẩu thủy sản 10 tháng đầu năm 2013 đạt 5,5 tỷ USD

Các mặt hàng xuất khẩu khác đều chững lại hoặc giảm Trong 9 tháng đầu năm 2013, Việt Nam xuất khẩu thủy sản đi 156 thị trường đạt 4,8 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm ngoái Xuất khẩu thủy sản trong tháng 10 năm 2013 tiếp tục tăng trưởng khả quan, ước tính sẽ đạt khoảng 680 triệu USD, tăng 14% so với cùng kỳ năm 2012, đưa tổng xuất khẩu 10 tháng năm 2013 lên đến 5,5 tỷ USD, tăng 7,3%

Bảng 1.6 Ƣớc tính xuất khẩu thủy sản Việt Nam tháng 10 và 10 tháng đầu năm

Từ 1/1 đến 31/10/2013 (GT)

So với cùng

kỳ 2012 (%)

Bánh kẹo

Năm 2009, nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc vào nước ta là 4,4 triệu USD,

chiếm 3,8% thị phần nhập khẩu bánh kẹo của cả nước

(ĐVT: Nghìn USD)

Biểu đồ 1.7 Kim ngạch nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc đầu năm 2009

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Năm 2009, nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc vào nước ta là 4,4 triệu USD,

chiếm 3,8% thị phần nhập khẩu bánh kẹo của cả nước Theo số liệu thống

kê gần đây, tháng 10 năm 2011 kim ngạch xuất khẩu bánh kẹo của nước ta đạt 34,5

triệu USD, tăng 19,3% so với tháng trước, và tăng 25,2% so với cùng tháng năm

2010, nâng tổng kim ngạch xuất khẩu bánh kẹo của Việt Nam đạt 300 triệu USD

Với điểm ưu việt của ngành bánh kẹo Việt Nam như là: Dây chuyền công

nghệ sản xuất bánh kẹo khá hiện đại và đồng đều, được nhập khẩu từ các quốc gia

nổi tiếng về sản xuất bánh kẹo như: Công nghệ cho bánh phủ socola của Hàn Quốc,

công nghệ bánh quy của Đan Mạch, Anh Hơn nữa, thị trường bánh kẹo Việt Nam

có tính chất mùa vụ khá rõ nét Bên cạnh đó, với nhiều mặt hàng chủ lực mang

hương vị truyền thống Việt Nam như: bánh trung thu, mè xửng kẹo dứa, đã làm

giảm đi sức hút vốn có của bánh kẹo Trung Quốc

Bánh kẹo Trung Quốc có mẫu mã đẹp, giá rẻ, nhưng vấn đề về vệ sinh an

toàn thực phẩm không được đảm bảo làm cho người tiêu dùng e ngại, khiến bánh

kẹo Trung Quốc không còn chỗ đứng trên thị trường nội địa như cách đây 10 năm,

đồng thời nhập khẩu về mặt hàng này tiếp tục có xu hướng giảm

0 100 200 300 400 500 600

T1/09 T3/09 T5/09 T7/09 T9/09 T11/09

1.2.2 Nhóm hàng công nghiệp tiêu dùng

Sản phẩm điện tử, máy vi tính và linh kiện

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu điện tử, máy vi tính và linh kiện của Việt Nam từ Trung Quốc đạt 1,463 tỷ USD, chiếm 37% thị phần của cả nước

Bảng 1.8 Kim ngạch nhập khẩu hàng điện tử, vi tính từ Trung Quốc năm

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Theo số liệu thống kê gần đây, năm 2012 xuất khẩu nhóm mặt hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện của Việt Nam tăng rất mạnh so với năm 2011 đạt tới trên 7,8 tỷ USD, tăng trên 68% so với năm 2011, góp phần đóng góp đáng kể

vào tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước

Hiện nay, hàng điện tử của Việt Nam đã được xuất khẩu sang 50 nước trên thế giới Với kết quả đạt được trong năm 2012, trong khi nhu cầu tiêu thụ của nhóm mặt hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện trên thế giới liên tục tăng

trưởng Do vậy, xuất khẩu của nước ta trong năm 2013 dự kiến sẽ có nhiều thuận lợi

Tuy kim ngạch thu về từ hoạt động xuất khẩu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cao, nhưng trên thực tế giá trị gia tăng lại rất thấp, vì phải nhập khẩu hầu hết nguyên liệu và chủ yếu là lắp ráp Cũng giống như một số mặt hàng xuất khẩu khác, số tiền thu về từ hoạt động xuất khẩu phần lớn nằm trong tay các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Các doanh nghiệp nội địa chỉ nắm trong tay một phần rất nhỏ

Nguyên nhân chính lâu nay, vẫn là do các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực

tiếp từ nước ngoài có nhiều lợi thế hơn như: Được hưởng nhiều ưu đãi từ chính sách

của Nhà nước, nắm giữ công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực được đào tạo tốt

Các hãng điện tử lớn trên thế giới đã xây dựng nhà máy sản xuất sản phẩm tại

Trung Quốc và xuất khẩu ra thị trường thế giới Đó là nguyên nhân chính khiến

nhập khẩu các sản phẩm điện tử vi tính và linh kiện của nước ta từ Trung Quốc sẽ

tiếp tục tăng nhanh

Sản phẩm nhựa

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu sản phẩm nhựa từ Trung Quốc đạt 235 triệu

USD, chiếm 22% thị phần nhập khẩu của cả nước

Bảng 1.9 Kim ngạch nhập khẩu chất dẻo nguyên liệu từ Trung Quốc năm

Các doanh nghiệp Việt Nam đang phải cạnh tranh khốc liệt với các mặt hàng

nhựa nhập lậu kém chất lượng từ Trung Quốc

Với các mặt hàng giá rẻ, kém chất lượng, không đạt tiêu chuẩn Đang tiềm ẩn

nguy cơ ảnh hưởng lớn đến môi trường và thậm chí là sức khỏe của người tiêu dùng

Theo Hiệp hội nhựa Việt Nam (VPA): Hiện đã có 20% trong tổng số 2000

doanh nghiệp ngành nhựa phải đóng cửa do khó khăn Nguyên nhân là do các mặt

hàng nhựa của Trung Quốc bán tràn lan trên thị truờng nuớc ta từ các chợ nhỏ đến

siêu thị với giá cả chỉ bằng một nửa của hàng nhựa trong nước

Gỗ và sản phẩm gỗ

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ từ Trung Quốc đạt

120 triệu USD, chiếm 13% thị phần nhập khẩu gỗ của cả nước

Bảng 1.10 Kim ngạch nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Trung Quốc năm

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Theo thống kê số liệu gần đây, kim ngạch nhập khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ

của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng Tháng 11 năm 2012 đạt khoảng 115 triệu USD, tăng

2,4% so với tháng 10 năm 2012 Hiện nay, Việt Nam vẫn nhập khẩu gỗ và sản

phẩm gỗ từ hai thị trường lớn là Mỹ và Trung Quốc

Dƣợc phẩm và nguyên phụ liệu dƣợc phẩm

Năm 2009, nhập khẩu dược phẩm từ Trung Quốc đạt kim ngạch 26 triệu USD,

chiếm 2,3% thị phần nhập khẩu của cả nước

Bảng 1.11 Kim ngạch nhập khẩu dƣợc phẩm từ Trung Quốc năm 2005 - 2009

Tại Hội thảo phát triển dược liệu theo tiêu chuẩn WTO được biết, những dược liệu nhập lậu từ Trung Quốc kém chất lượng vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ, trong khi nguồn dược liệu ở trong nước vẫn chưa được tận dụng

Dược liệu nhập từ Trung Quốc vào Việt Nam đang chiếm hơn 80%, song chất lượng lại kém Qua kiểm nghiệm gần 400 mẫu của viện kiểm nghiệm thuộc Trung ương về chất lượng thuốc đông y Trong đó các cơ sở khám chữa bệnh của Nhà nước thì có tới 60% mẫu chưa đạt chất lượng, còn 20% số thuốc thậm chí còn bị trộn rác như: xi măng, cát, lẫn tạp chất tẩm ướp hóa chất độc hại, thậm chí nhiều trường hợp suy thận do uống thuốc đông y có độc chất

Tuy nhiên, kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu dược phẩm từ Trung Quốc lại cao hơn nhiều, đạt 65,8 triệu USD trong năm 2009, tăng 36,6% so với năm 2008

và chiếm 30% thị phần nguyên phụ liệu dược phẩm nhập khẩu của cả nuớc

Ôtô nguyên chiếc

Năm 2009, kim ngạch ngập khẩu ôtô nguyên chiếc của nước ta đạt 153 triệu USD, chiếm 12,5% thị phần nhập khẩu ôtô của cả nước

Bảng 1.12 Kim ngạch ngập khẩu ôtô nguyên chiếc từ Trung Quốc năm

2005 - 2009

Kim ngạch

(Nghìn USD) 10.614 22.845 164.517 257.337 152.582 Thị phần

nhập khẩu (%) 3,17 10,75 27,76 24,75 13,03

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Hiện tại, nhập khẩu ôtô nguyên chiếc vào Việt Nam tiếp tục giảm mạnh, theo thăm dò của Tổng cục Hải quan lượng ôtô nguyên chiếc nhập vào nuớc ta trong tháng 2 năm 2012 đã giảm gần 30% so với một tháng trước đó

Thị trường ôtô trong nước nhìn chung, kể cả xe lắp ráp Việt Nam và Trung Quốc nguyên chiếc, hết sức ảm đạm, khiến nhiều hãng phải dần dần tung ra nhiều chính sách như: giảm giá, khuyến mãi, tặng phí bảo hiểm, đặc biệt là không mất phí bảo dưỡng Tuy nhiên những chính sách đó vẫn chưa thu hút đuợc khách hàng

1.2.3 Nhóm hàng vật tƣ, máy móc, nguyên nhiên liệu

Máy móc, thiết bị phụ tùng

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu máy móc, thiết bị từ Trung Quốc đạt 4,155

tỷ USD, chiếm 33% thị phần nhập khẩu của cả nuớc

Bảng 1.13 Kim ngạch nhập khẩu máy móc, thiết bị từ Trung Quốc năm

2005 - 2009

Kim ngạch

(Nghìn USD) 817.557 1.200.075 2.394.098 3.769.468 4.155.283 Thị phần

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Kim ngạch nhập khẩu lớn nhất của nước ta từ Trung Quốc là các mặt hàng máy móc, thiết bị, phụ tùng

Với sự phát triển của nền kinh tế, cùng với lợi thế giá cả hợp lý dẫn đến nhu cầu nhập khẩu trang thiết bị, máy móc của nuớc ta vẫn rất lớn Mặc khác, phù hợp với công nghệ và trình độ sản xuất của nước ta, đặc biệt với nhiều dự án vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Trung Quốc đang được triễn khai Dự báo nhập khẩu máy móc, thiết bị từ Trung Quốc vào nước ta tiếp tục tăng mạnh

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Nửa đầu năm 2013, Việt Nam đã thu về 897,6 triệu USD bằng việc xuất khẩu trên 1 triệu tấn sắt thép Ngược lại, cũng nhập khẩu trên 4,8 nghìn tấn sắt thép, trị giá 3,5 triệu USD, tăng 29,73% về lượng và tăng 14,66% về trị giá so với cùng kỳ năm 2012

Trong thời gian này, thị trường nhập khẩu sắt thép của Việt Nam có thêm Ucraina, Áo, Thổ Nhĩ Kỳ, Mehico và Ba Lan Với lượng nhập lần lượt 608 tấn, trị giá 569,7 nghìn USD; 606 tấn, trị giá 5,7 triệu USD; 355 tấn, trị giá 629,7 nghìn USD; 139 tấn, trị giá 135,7 nghìn USD; 32 tấn, trị giá 130,1 nghìn USD và 21 tấn, trị giá 139,5 nghìn USD

Trung Quốc là thị trường chính cung cấp sắt thép cho Việt Nam với 1,7 triệu tấn trong 6 tháng năm 2013, chiếm 36,49% tổng lượng sắt thép nhập khẩu, với kim ngạch 1,2 triệu USD, tăng 67,7% về lượng và tăng 50,14% về trị giá so với cùng kỳ Tiếp đến là thị trường Nhật Bản với 1,3 triệu tấn, trị giá 904,1 triệu USD, tăng 42,03% về lượng và tăng 23,48% về trị giá

nhập khẩu (%) 17,80 9,50

6,19 4,42 20,63

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Tình hình xuất nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam năm 2013

Xăng dầu các loại: Lượng nhập khẩu xăng dầu tháng 3 là 720 nghìn tấn, trị giá

là 704 triệu USD, tăng 48% về lượng và tăng 47,2% về trị giá so với tháng trước Tính đến hết 3 tháng đầu năm 2013, tổng lượng xăng dầu nhập khẩu của cả nước là gần 1,7 triệu tấn, giảm 19,4%, trị giá là 1,66 tỷ USD, giảm 22,1% so với

quý I/2012

Xăng dầu các loại nhập khẩu vào Việt Nam chủ yếu có xuất xứ từ: Singapo với 464 nghìn tấn, giảm 45,8%; Trung Quốc với 283 nghìn tấn, giảm 2,6%; Đài Loan với 263 nghìn tấn, giảm 4,7%; Hàn Quốc với 185 nghìn tấn, giảm 31,1%; Thái Lan với 134 nghìn tấn, giảm 23,4% so với quý I/2012

nhập khẩu (%) 40,78 44,39 56,47 48,97 45,19

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Theo số liệu gần đây của Tổng cục Thống kê, tổng lượng phân bón các loại nhập khẩu vào Việt Nam trong quý I-2013 đạt 751 nghìn tấn, trị giá là 309 triệu USD, tăng 19,7% về lượng và tăng 15,1% về trị giá so với cùng kỳ năm trước Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất cung cấp phân bón cho Việt Nam trong quý I-2013 với 301 nghìn tấn, tăng 16,4% và chiếm hơn 40% tổng lượng phân bón cả nước nhập về, tiếp theo là Philippines gần 74 nghìn tấn, tăng gấp gần 2,6 lần; Nhật Bản 68 nghìn tấn, giảm 31,9%; Canada 53 nghìn tấn, tăng 34,9% so với cùng

kỳ năm 2012

Thuốc trừ sâu

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu thuốc trừ sâu của nước ta từ Trung Quốc đạt

202 triệu USD, chiếm 41% thị phần nhập khẩu của cả nước

Bảng 1.17 Kim ngạch nhập khẩu Thuốc trừ sâu nước ta từ Trung Quốc năm

2005 - 2009

Kim ngạch

(Nghìn USD) 76.072 118,999 169.492 200.262 202.129 Thị phần

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Theo Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn, trong 7 tháng năm 2013, giá trị nhập khẩu thuốc trừ sâu nguyên liệu của Việt Nam là 454 triệu USD, tăng 15,6% so với cùng kỳ năm 2012, Trong đó có tới trên 51% lượng thuốc trừ sâu được nhập về

từ Trung Quốc

Đáng chú ý là có khoảng 90% thuốc bảo vệ thực vật đang bán trên thị trường hiện nay là sử dụng nguyên liệu ngoại nhập Thực trạng này cho thấy, việc nhập khẩu và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đã vượt ra khỏi tầm kiểm soát của Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn

Năm 2012, lượng thuốc trừ sâu nhập về Việt Nam là 55.000 tấn, giá trị 704 triệu USD Theo Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam (VIPA) được biết, 50% thị phần thuốc bảo vệ thực vật hiện nay thuộc về

7 doanh nghiệp nước ngoài, còn lại là của 300 doanh nghiệp nội địa

Linh kiện xe máy

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu linh kiện xe máy của nước ta từ Trung Quốc đạt 133 triệu USD, chiếm 21,4% thị phần nhập khẩu của cả nước

Bảng 1.18 Kim ngạch nhập khẩu linh kiện xe máy nước ta từ Trung Quốc năm

2005 - 2009

Kim ngạch

(Nghìn USD) 118.928 101.308 103.686 85.566 133.671 Thị phần

nhập khẩu (%) 25,33 20,68 17,94 13,45 21,53

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Theo thông tin của Bộ thương mại, từ đầu năm 2013 đến nay, lượng linh kiện

xe gắn máy nhập khẩu đã giảm 65% so với cùng kỳ 2012, trong đó nhập khẩu từ Trung Quốc giảm tới 93%

Những kết quả đạt được là do Nhà nước đã đưa ra các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với việc nhập khẩu linh kiện xe gắn máy

Tuy nhiên, trong khi linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc giảm mạnh thì lượng nhập khẩu từ một số thị trường khác lại tăng đáng kể như: từ Indonesia tăng 3,6 lần, Đài Loan tăng 142%, Malaysia tăng 133%

nhập khẩu (%) 14,54 13,41 12,72 15,40 14,25

“Nguồn: Tổng cục Hải quan”

Nhập khẩu xơ nguyên liệu của Việt Nam 6 tháng đầu năm 2013 ước đạt 136 ngàn tấn, trị giá 263,8 triệu USD, tăng 4,9% về lượng và 5,1% về trị giá so với cùng

Ngoài ra, lượng nhập khẩu xơ từ một số thị trường khác tăng so với cùng kỳ năm trước như: Nhật Bản tăng tới 151.5%; Indonesia tăng 20,6%

1.3 Hệ thống cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt - Trung

Biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc dài 1449,566 km, trong đó có 383,914 km đi theo các sông, suối biên giới Bảy tỉnh của Việt Nam có địa giới hành chính trùng với đường biên giới là Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn và Quảng Ninh Hai tỉnh của Trung Quốc có địa giới hành chính trùng với đường biên giới là Vân Nam và Quảng Tây

Kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ vào năm 1991, thì tình hình giao lưu và trao đổi hàng hóa của hai nước qua các tuyến biên giới ngày càng được tăng cường Theo các quy định của Hiệp định về cửa khẩu và Quy chế quản lý cửa khẩu

ký ngày 18 tháng 9 năm 2009, hệ thống cửa khẩu trên tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc bao gồm: Cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu quốc gia và cửa khẩu địa phương

1.3.1 Cửa khẩu quốc tế

Cửa khẩu quốc tế là cửa khẩu được mở cho người, phương tiện giao thông, vận tải, hàng hóa, vật phẩm của hai nước và nước thứ ba xuất, nhập cảnh qua biên giới Hiện nay, trên tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc có 5 cửa khẩu quốc tế là: Cửa khẩu đường bộ Lào Cai, cửa khẩu đường sắt Lào Cai, cửa khẩu Hữu

Nghị, cửa khẩu đường sắt Đồng Đăng và cửa khẩu Móng Cái

1.3.2 Cửa khẩu quốc gia

Cửa khẩu quốc gia là cửa khẩu mở cho người, phương tiện giao thông vận tải, hàng hóa, vật phẩm của Việt Nam và Trung Quốc xuất nhập cảnh qua biên giới Công dân của hai nước Việt Nam - Trung Quốc qua lại các cửa khẩu quốc gia bằng

hộ chiếu hoặc giấy thông hành xuất nhập cảnh vùng biên giới

Hiện nay, trên toàn tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc có 17 cửa khẩu quốc gia, bao gồm 4 cửa khẩu đã mở: Ma Lù Thàng, Thanh Thủy, Trà Lĩnh,

Tà Lùng và 13 cửa khẩu sẽ chính thức mở khi có đủ điều kiện

1.3.3 Cửa khẩu địa phương

Hoàng Mô (Quảng Ninh) Đông Trung (Quảng Tây)

Bình Nghi (Lạng Sơn) Bình Nhi (Quảng Tây)

Hạ Lang (Cao Bằng) Khoa Giáp (Quảng Tây)

Lý Vạn (Cao Bằng) Thạc Long (Quảng Tây)

Trà Lĩnh (Cao Bằng) Long Bang (Quảng Tây)

1.4 Những nhận định, đánh giá xu hướng của hàng hóa Trung Quốc tại thị trường trong nước

Các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ tiếp tục chiếm giữ thị phần và cạnh tranh gay gắt với hàng hóa sản xuất trong nước

Các mặt hàng máy móc, thiết bị do Trung Quốc sản xuất phù hợp với trình độ khoa học công nghệ trong nước Đồng thời các mặt hàng tiêu dùng có mẫu mã đẹp,

đa dạng phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng tại thị trường nội địa Ngoài ra, giá cả rẻ, phương thức thanh toán tiện lợi, mẫu mã đa dạng là yếu tố lớn nhất khiến hàng hóa Trung Quốc chinh phục được hầu như mọi thị trường, nhất là thị trường

có thu nhập trung bình và thấp

Việt Nam là một nền kinh tế đang phát triển, vì thế nhu cầu về máy móc, nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất, xuất khẩu của nước ta hiện vẫn là rất lớn và vẫn trong xu hướng tăng nhanh Nhưng hiện tại nguồn cung cấp trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu Cho nên, với lợi thế giá rẻ, phương thức thanh toán nhanh và giao hàng linh hoạt nên nhiều mặt hàng Trung Quốc tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng Các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đa phần là các mặt hàng quan trọng cho sản

xuất và tiêu dùng trong nước

Tuy nhiên ở một số mặt hàng như: Xăng dầu, phân bón, sắt thép, dệt may ở thị trường trong nước có thể sản xuất, cho nên giúp giảm đi một phần nào đó vào sự lệ thuộc của hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc

CHƯƠNG 2: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA HÀNG HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM

Hiện nay, Trung Quốc là thị trường cung cấp hàng hóa lớn nhất và quan trọng cho Việt Nam, từ các mặt hàng là vật tư, nguyên liệu, máy móc thiết bị Cho đến các mặt hàng tiêu dùng như: Quần áo, giày dép, hàng điện, điện tử gia dụng, rau quả,

đồ chơi trẻ em

Trung Quốc là một thành viên chính của thị trường hàng hóa thế giới, là thị trường tiêu thụ các hàng hóa thô, hàng hóa sơ chế rộng lớn Ảnh hưởng của hoạt động kinh tế và các chính sách của Trung Quốc có liên quan tới chiến lược dự trữ, thương mại và môi trường luôn được xem như có ảnh hưởng lớn tới giá cả hàng hóa

Sự thay đổi giá hàng hóa cũng ảnh hưởng tới lạm phát, điều kiện thương mại trên phạm vi toàn cầu với ảnh hưởng lớn tới các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển khác Cho nên Trung Quốc ngày càng có vai trò quan trọng trên thị trường hàng hóa thế giới và với cả Việt Nam

2.1 Ảnh hưởng tích cực

2.1.1 Cung cấp nhiều mặt hàng phục vụ cho sản xuất trong nước

Với ưu thế giá rẻ, công nghệ tương đối hiện đại, phù hợp với sản xuất trong nước nên máy móc, thiết bị, công nghệ do Trung Quốc sản xuất được nhiều doanh nghiệp trong nước lựa chọn

Cơ cấu xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam - Trung Quốc, các mặt hàng máy móc, thiết bị, hóa chất, các phương tiện vận tải, công nghệ phục vụ cho một số lĩnh vực sản xuất công nghiệp, sản xuất vật liệu xây dựng nhập khẩu chiếm 30% kim ngạch hàng hóa nhập khẩu

Nhóm hàng tư liệu sản xuất nhập khẩu từ Trung Quốc khá phong phú đa dạng,

có quy mô khác nhau Những nhóm hàng có quy mô lớn trong thời gian qua là máy móc nông nghiệp phục vụ chế biến lâm sản, nông sản, thiết bị cho sản xuất xi măng

lò đứng, máy móc, thiết bị cho ngành dệt may, thủy điện, nhiệt diện, các loại máy phát điện cỡ nhỏ, có trình độ công nghệ và có ý nghĩa lâu dài đối với Việt Nam

Đối với nông nghiệp, Việt Nam đã nhập khẩu được nhiều thiết bị, vật tư, giống cây trồng cho nông nghiệp từ thị trường Trung Quốc như: Công nghệ sản xuất mía đường, máy kéo công xuất vừa và nhỏ, máy bơm nước, thủy điện nhỏ, máy cày đa chức năng, máy cày cầm tay, thuốc thú y, phân bón, thuốc trừ sâu, giống lúa lai cao sản, giống cây ăn quả, giống gia cầm

Thị trường Trung Quốc đã cung cấp một số lượng lớn về nhiên liệu, nguyên phụ liệu phục vụ cho sản xuất trong nước như: Sắt, thép, sợi, vải, phân bón Chiếm

tỉ trọng lớn trong tổng kim ngạch nhập khẩu của nước ta

Một số sản phẩm có hiệu quả và năng xuất phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng

và trình độ sản xuất nông nghiệp của Việt Nam Phần lớn các hợp đồng nhập khẩu không phải chi ngoại tệ mạnh, thời gian mua bán nhanh chóng, thuận tiện cho việc đưa sản phẩm vào sử dụng

2.1.2 Cung cấp nhiều chủng loại hàng hóa với giá rẻ phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước

Với ưu điểm là quy mô sản xuất lớn, khoảng cách địa lý gần nên việc nhập khẩu hàng hóa trở nên thuận tiện, lưu thông một cách dễ dàng Trung Quốc đã kịp thời cung cấp nhiều mẫu mã, hàng hóa phong phú, giá cả lại rẻ nên thu hút được sự chú ý của người tiêu dùng

Hàng tiêu dùng nhập khẩu từ Trung Quốc rất đa dạng, từ những mặt hàng nhỏ như: Đồ chơi trẻ em, văn phòng phẩm, quần áo, giày dép đến các mặt hàng điện, điện tử hay những thiết bị lớn như: Ôtô, xe máy, máy nông ngiệp

Đặc biệt là những khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa với thu nhập thấp, chi tiêu cho tiêu dùng của đa số người dân còn eo hẹp Hơn nữa, các mặt hàng tiêu dùng của Trung Quốc có mẫu mã đẹp, phong phú, giá cả rẻ, ngoài ra còn có nhiều mặt hàng trong nước chưa sản xuất được đã chinh phục đại bộ phận của người tiêu dùng Việt Nam

Trong thời gian qua, các mặt hàng tiêu dùng của Trung Quốc đã đáp ứng phần lớn nhu cầu tiêu dùng tại thị trường nội địa, làm phong phú hơn thị trường hàng hóa, góp phần giúp người mua có thêm nhiều lựa chọn

Đồng thời, giúp một bộ phận người tiêu dùng được sử dụng các sản phẩm từ thông thường đến công nghệ cao có giá cả phù hợp

2.1.3 Tạo áp lực cạnh tranh cho hàng hóa sản xuất trong nước

Với nhiều ưu điểm, nhiều loại hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đã chiếm thị phần tại thị trường nội địa, cạnh tranh với hàng trong nước Do đó, buộc các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải liên tục cải tiến mẫu mã, giảm giá thành, tăng cường xúc tiến thương mại nhằm thúc đẩy sản xuất, giữ vững thị phần để cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu nói chung và hàng Trung Quốc nói riêng

Đối với một số ngành hàng, mặt hàng của nước ta trong thời gian qua, hàng Trung Quốc là một trong những tác nhân chính thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển Điển hình là các mặt hàng xe máy, bánh kẹo, bia, nước giải khát Chính sự cạnh tranh gây gắt của hàng hóa Trung Quốc buộc các nhà sản xuất phải thay đổi quy mô sản xuất, sản phẩm, giá cả Từ đó có bước phát triển mạnh, xây dựng được thương hiệu, giành lại thị trường

Đối với nhiều mặt hàng khác, sự xuất hiện của hàng hóa Trung Quốc đã làm phong phú thêm nguồn cung cấp, tạo áp lực lên hàng hóa trong nước Từ đó, buộc các doanh nghiệp trong nước phải nâng cao trình độ sản xuất, giảm giá thành, cải tiến mẫu mã phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng nhằm cạnh tranh với hàng Trung Quốc Kết quả của cuộc cạnh tranh là hàng hóa trở nên đa dạng, phong phú hơn, giá rẻ hơn, chất lượng tốt hơn và những người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi

2.2 Ảnh hưởng tiêu cực

Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực của hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đối với nền kinh tế Việt nam Với những ưu thế về mặt giá cả, công nghệ phù hợp với trình độ sản xuất ở trong nước, giúp kích thích sản xuất trong nước phát triển Nhưng không thể không nhắc đến hàng hóa nhập lậu, hàng giả hàng kém chất lượng

đã ảnh hưởng rất lớn đối với nền kinh tế Việt nam, cũng như các hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp trong nước và cả người tiêu dùng

2.2.1 Đối với nền kinh tế

Gây khó khăn cho tình hình sản xuất trong nước

Hàng Trung Quốc giá rẻ đã chèn ép hàng hóa sản xuất trong nước, khiến hàng trong nước không tiêu thụ được, tồn đọng hàng hóa, dẫn đến đình đốn sản xuất, khiến một số doanh nghiệp rơi vào nguy cơ đóng cửa, tình hình việc làm bất ổn định dẫn đến tình trạng thất nghiệp là điều khó tránh Điều này đã gây nên sức ép lớn đối với kinh tế cũng như chính sách xã hội

Theo báo cáo từ Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tháng 4 năm 2013 ước đạt 20,4 tỷ USD, giảm 9,8% so với tháng 3/2013 Trong đó tổng trị giá xuất khẩu ước đạt 9,7 tỷ USD, giảm 12,1%

và tổng trị giá nhập khẩu ước đạt 10,7 tỷ USD, giảm 7,6%

Ngành thép Việt nam đang phải đối mặt với sức mua của thị trường yếu mà còn phải đối đầu với số lượng thép nhập khẩu lớn từ Trung Quốc với giá rẻ, nhưng chất lượng không bằng thép sản xuất trong nước, hiện nay vẫn đang được tiêu thụ mạnh vì nhiều nhà xây dựng đã lựa chọn

Hàng nhập lậu với giá rẻ, thậm chí chỉ bằng 1/3 giá cả sản xuất trong nước, khiến hàng trong nước mất hẳn sức cạnh tranh Nguy cơ đó không chỉ diễn ra với ngành dệt may, thép, điện tử, hàng gia dụng, đồ trẻ em, mà còn diễn ra với nhiều ngành khác Ngoài ra, hàng hóa nhập lậu của Trung Quốc tràn vào Việt Nam một cách ồ ạt, mà vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ khiến nhiều doanh nghiệp điêu đứng và lâm vào nguy cơ đóng cửa, vì không cạnh tranh nổi với hàng Trung Quốc giá rẻ

Giảm ngân sách thuế do buôn lậu và gian lận thương mại

Các tuyến biên giới giáp Trung Quốc, tình trạng buôn lậu diễn ra ngày càng nhiều và thủ đoạn ngày càng tinh vi, đã qua mắt được cơ quan chức năng ở địa phận

biên giới Theo báo cáo tổng hợp từ các đơn vị, trong 6 tháng đầu năm 2013, các

lực lượng chức năng đã kiểm tra, xử lý 2.156 vụ buôn bán, vận chuyển hàng lậu, hàng cấm, hàng giả, bằng 108,12% so với cùng kỳ năm 2012

Các cơ quan chức năng tỉnh Lào Cai vừa liên tiếp bắt giữ hơn nửa tấn xúc xích

và chả cá có nguồn gốc từ Trung Quốc nhập lậu về Việt Nam vừa tiến hành tiêu hủy Tình trạng xúc xích Trung Quốc ồ ạt tràn qua đường tiểu ngạch vào thị trường nội địa đang đe dọa sức khỏe người tiêu dùng

Hình 2.1 Các cơ quan chức năng Tỉnh Lào Cai đ tiến hành tiêu hủy toàn ộ l

hàng x c x ch nhập lậu

“Nguồn: Báo tài nguyên & Môi trường, số 81/GP-TTĐT năm 2013”

Tình trạng buôn lậu hàng hóa tiêu dùng, thực phẩm diễn biến ngày càng phức tạp, từ đầu tháng 12 năm 2012, tình hình vận chuyển hàng hóa nhập lậu với quy mô

lớn vào nội địa ngày một tăng lên

Hiện tượng trốn thuế diễn ra khá phổ biến trong xuất nhập khẩu tiểu ngạch, dẫn đến thất thu cho nhà nước hàng trăm tỷ đồng, thông qua các thủ đoạn như: Nhập nhiều khai ít, nhập những mặt hàng có thuế cao như: Phụ tùng xe máy, xe đạp khai thành những mặt hàng có mức thuế thấp như: Đồ chơi trẻ em, vật liệu xây dựng

Các loại mặt hàng thực phẩm nhập lậu như: Xúc xích, chả cá đang là mối ẩn họa khôn lường bởi ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng Các cơ quan chức năng mới chỉ thống kê được những lô hàng bị bắt Số lượng thực phẩm lậu tuồn trót lọt vào thị trường nội địa với số lượng bao nhiêu và đến những đâu thì chưa một cơ quan nào thống kê nổi