BƯỚC ĐẦU THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY – HỌC CHƯƠNG “CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG” – SINH HỌC 11 NÂNG CAO – THPT INITIAL DESIGN AND METHODS USED
Trang 1BƯỚC ĐẦU THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY – HỌC CHƯƠNG “CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG” – SINH HỌC 11 NÂNG CAO – THPT
INITIAL DESIGN AND METHODS USED TO IMPROVE THE QUALITY GRAP TEACHING THE CHAPTER “METABOLIC MATTER AND ENERGY” –
ADVANCED BIOLOGY 11 – HIGH SCHOOL
SVTH: Trần Thị Ngọc Hương
Lớp 06SS, Trường Đại học Sư phạm
GVHD: ThS Đỗ Thi Trường
Khoa Sinh – Môi trường, Trường Đại học Sư phạm
TÓM TẮT
Phương pháp Grap là một trong những phương pháp dạy học với mục đích tổ chức rèn luyện nhằm tạo những sơ đồ học tập trong tư duy của học sinh, là cơ sở để hình thành phong cách tư duy khoa học mang tính hệ thống cho học sinh Đề tài này đã thiết kế được 24 Grap thuộc chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng” – là tài liệu cho giáo viên và học sinh tham khảo nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
ABSTRACT
Grap is a method in the teaching methods with the aim of training institutions, was created
to study the diagrams in the minds of students, as a basis to help them shape the thinking style of systematic science This theme has designed Grap Chapter 24, “Metabolic matter and energy” – a document for teachers and students refer to improving the quality of teaching and learning
1 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Trong xu thế chung hiện nay, việc đổi mới tất cả các lĩnh vực là hết sức cần thiết Trong đó, đổi mới giáo dục được xem là nhiệm vụ hàng đầu với mục tiêu là nâng cao chất lượng dạy và học Để thực hiện tốt mục tiêu đề ra đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới một cách toàn diện, đặc biệt cần chú trọng đến vấn đề đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh (HS)
Qua tìm hiểu chúng tôi thấy PP Grap là PP có nhiều ứng dụng trong quá trình dạy học, tuy nhiên ở phổ thông PP Grap chưa được chú trọng trong quá trình dạy học
Sinh học 11, đặc biệt chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng” là chương có nhiều kiến thức khó, phức tạp về các chức năng sinh lí Nếu như trong quá trình dạy học, các PPDH bộ môn Sinh học đặc thù được hỗ trợ bằng PP Grap có thể giúp nâng cao chất lượng dạy học của chương.Xuất phát từ đó chúng tôi chọn đề tài: “Bước đầu thiết kế và sử dụng phương pháp Grap nhằm nâng cao chất lượng dạy - học chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng” - Sinh học 11 nâng cao - THPT”
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Thiết kế các Grap nhằm nâng cao chất lượng dạy học chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng”, đồng thời là tài liệu tham khảo cho GV phổ thông và sinh viên sư
Trang 2phạm
1.3 Nội dung nghiên cứu
Hệ thống hoá cơ sở lí luận về PPDH
Nghiên cứu tình hình sử dụng các PPDH ở trường phổ thông
Phân tích mục tiêu, kiến thức cơ bản chương “Chuyển hoá vật chất và năng lượng” Thiết kế và sử dụng PP Grap phù hợp với nội dung kiến thức của chương
2 Nội dung
2.1 Đối tượng, khách thể và phương pháp nghiên cứu
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu
Thiết kế các Grap nội dung
Cách sử dụng và các hình thức tổ chức dạy học theo PP Grap
2.1.2 Khách thể nghiên cứu
- Học sinh lớp 11 trường THPT Thái Phiên
2.1.3 Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
b Phương pháp thiết kế và sử dụng Grap trong dạy học.Gồm có 3 giai đoạn:
- Giai đoạn chuẩn bị
Bước 1: Phân tích mục tiêu, kiến thức cơ bản của bài, của chương; Phân tích mối liên hệ giữa các nội dung kiến thức của một phần, các phần trong bài
Bước 2: Lựa chọn kiến thức có thể tiến hành Grap
Bước 3: Lựa chọn cách sử dụng PP Grap trong bài học
- Giai đoạn thiết kế Grap
Bước 4: Lập Grap nội dung
Bước 5: Lập Grap hoạt động
Bước 6: Kiểm tra sự phù hợp giữa Grap nội dung và Grap hoạt động Nếu chưa phù hợp trở về giai đoạn 1
- Giai đoạn hoàn thiện
Bước 7: Lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động học tập của HS
Bước 8: Tiến hành quá trình dạy học
c Phương pháp điều tra cơ bản
d Phương pháp thực nghiệm
- Sử dụng Grap thiết kế được dạy học bài 1, 20 thuộc chương “Chuyển hoá vật chất
và năng lượng” – Sinh học 11 nâng cao, tại trường THPT Thái Phiên trên 4 lớp: 11/4, 11/6 (nhóm TN) và 11/2, 11/8 (nhóm đối chứng)
e Phương pháp xử lí số liệu
Trang 32.2 Kết quả và biện luận
2.2.1 Kết quả điều tra về thực trạng dạy - học Sinh học ở các trường phổ thông thành phố
Đà Nẵng
+ Đa số các GV đã được tiếp cận với PP Grap, có chung nhận xét là PP này có hiệu quả tốt
+ Một số ít GV chưa nghe đến hoặc chỉ mới nghe qua, mong muốn được tiếp cận PP Grap
+ GV ở các trường THPT đều rất muốn được cung cấp tài liệu về PP Grap
2.2.2 Kết quả xác định kiến thức cơ bản và mục tiêu các bài trong chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng” – Sinh học 11 (nâng cao) – THPT
Qua nghiên cứu chúng tôi đã xác định được: 47 kiến thức cơ bản, 48 mục tiêu về kiến thức, 49 mục tiêu về kỹ năng, 18 mục tiêu về thái độ của 18 bài trong chương
“Chuyển hóa vật chất và năng lượng”– Sinh học 11 (nâng cao) – THPT
2.2.3 Kết quả thiết kế và sử dụng phương pháp Grap trong chương “Chuyển hóa vật chất
và năng lượng” – Sinh học 11 (nâng cao) – THPT
a Hệ thống các Grap xây dựng được trong chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng” – Sinh học 11 (nâng cao) – THPT
- Xây dựng được 24 Grap nội dung của 12 bài trong chương
b Đề xuất cách sử dụng và các hình thức tổ chức hoạt động học tập của HS theo
PP Grap đối với chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng – Sinh học 11
NC – THPT
Qua nghiên cứu chúng tôi đã đề xuất cách sử dụng 24 Grap thiết kế được trong các khâu sau đây:
- Kiểm tra kiến thức cũ của HS đầu tiết học
- Giảng bài mới
- Củng cố và đánh giá cuối tiết học
- Ra bài tập về nhà cho HS
- Ôn tập cuối chương, cuối phần
- Kiểm tra đánh giá HS
Ví dụ 1: Sử dụng Grap trong khâu giảng bài mới dạy tổ hợp kiến thức “Điều hòa lượng
nước” của bài 20 GV nêu câu hỏi dẫn dắt HS tự lập Grap:
- Có mấy cơ chế điều hòa khối lượng nước trong cơ thể?
: Khối lượng nước trong cơ thể giảm, sẽ xuất hiện những kích thích gì?
: Cơ quan tiếp nhận các kích thích?
: Các thụ quan của thành mạch truyền kích thích đến bộ phận điều khiển nào?
,: Các bộ phận điều khiển sẽ kích thích cơ quan đáp ứng nào? Bằng cách nào? Kết quả đáp ứng ra sao?
Trang 4: Khối lượng nước trong cơ thể
tăng, sẽ xuất hiện những kích thích
gì?
,: Các bộ phận điều khiển sẽ kích
thích cơ quan đáp ứng nào? Bằng
cách nào? Kết quả đáp ứng ra sao?
- Kết quả lập được như Grap hình
bên
Ví dụ 1: Sử dụng Grap trong khâu
củng cố bài 20: Cân bằng nội môi
- GV: cho Grap cân bằng nội môi ở
dạng điền khuyết:
- GV nêu câu hỏi gợi ý cho HS hoàn
thành
- : Để đảm bảo cân bằng nội môi
có những cơ chế điều hòa chủ yếu
nào?
- : Kể tên các cơ quan, hệ cơ
quan tham gia tham gia trong các cơ
chế điều hòa đó
- 11: Vai trò của các cơ quan, hệ cơ
quan trong các cơ chế điều hòa?
- GV nêu đáp án: hình Grap ở dưới
Trang 52.2.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm và biện luận
a Phân tích kết quả về mặt định lƣợng
Bảng 2.1 So sánh định lượng kết quả nhóm TN và nhóm ĐC qua các lần kiểm tra
ĐC 104 6.17 0.17 1.75 28.36
Tổng
hợp
TN 212 7.15 0.12 1.70 23.78
0.91 5.35
ĐC 208 6.24 0.12 1.79 28.69 Qua bảng số liệu thống kê ở bảng 3.5 cho thấy:
- Điểm TBC của TN > ĐC, dTN - ĐC >0 kết quả lĩnh hội kiến thức của lớp TN luôn cao hơn lớp ĐC
- S, Cv% của lớp TN < ĐC hiệu quả vững chắc và tính ổn định của PP
- td > tα (= 1.94) kết quả lĩnh hội kiến thức của nhóm TN cao hơn ĐC là đáng tin cậy
Bảng 2.2 Phân phối tần số và tần suất cộng dồn (CD) kết quả 2 lần KT
Điểm
TN
Tần suất
CD 0 0.014 0.019 0.028 0.104 0.165 0.208 0.217 0.203 0.042
ĐC
Tần suất
CD 0 0.034 0.043 0.072 0.183 0.221 0.192 0.149 0.087 0.019
- Nhận xét:
Qua bảng 2.2 và đồ thị 2.1
cho thấy: Từ điểm 2 - 6, lớp ĐC có
đồ thị cao hơn lớp TN, nhưng từ
điểm 7 trở đi thì đồ thị lớp TN cao
hơn lớp ĐC, đặc biệt là ở điểm 8; 9
Kết quả này chứng tỏ lớp TN luôn
đạt kết quả cao hơn ĐC
Đồ thị 2.1 Biểu diễn kết quả phân phối tần suất
theo điểm số của 2 lần kiểm tra
Trang 6Bảng 2.3 Phân phối tần suất theo xếp loại trình độ HS qua 2 lần kiểm tra
Lần KT Lớp Số bài Yếu, kém (%) Trung bình (%) Khá (%) Giỏi (%)
b Phân tích kết quả về mặt định lƣợng
- Lớp ĐC: HS ít phát biểu, ít hứng thú trong tiết học Trả lời các câu hỏi trong bài kiểm tra còn lan man, lúng túng Khả năng khái quát, hệ thống kiến thức của HS chưa cao
- Lớp TN: tiết học sôi nổi hơn, HS hệ thống hóa kiến thức tốt hơn Trong giờ kiểm tra HS trả lời nhanh, ngắn gọn và súc tích các câu hỏi
Điều này chứng tỏ chất lượng bài dạy được nâng cao
3 Kết luận
Qua quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi thu được các kết quả sau:
Hệ thống hóa được cơ sở lý luận của việc thiết kế và sử dụng PP Grap
Điều tra sơ bộ tình hình sử dụng các PPDH trong đó có PP Grap đối với môn Sinh học
Đã xác định được nội dung các kiến thức cơ bản và mục tiêu của chương “Chuyển hoá vật chất và năng lượng” – Sinh học 11 NC
Chúng tôi đã xây dựng được 24 Grap nội dung
Đề xuất một số biện pháp sử dụng và hình thức tổ chức hoạt động học tập theo PP Grap
Thiết kế được 2 giáo án mẫu (bài 1, bài 20)
Chứng minh tính hiệu quả của việc sử dụng PP Grap
Đồ thị 2.2 Biểu diễn kết quả phân phối tần suất
theo xếp loại trình độ HS qua 2 bài kiểm tra
- Nhận xét:
Qua bảng 2.3 và đồ thị 2.2
cho thấy, tỉ lệ % điểm khá, giỏi
nhóm TN luôn có tỉ lệ cao hơn lớp
ĐC đặc biệt là tỉ lệ % điểm giỏi
Chứng tỏ khả ăng lĩnh hội kiến thức
của nhóm TN cao hơn nhóm ĐC
Trang 7TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] TS Nguyễn Phúc Chỉnh (2005), Phương pháp Grap trong dạy học Sinh học, NXB
Giáo Dục
[2] Nguyễn Thị Nguyệt (2005), Giáo dục học II, Đà Nẵng
[3] Đỗ Thị Trường (2007), Chuyên đề tổ chức hoạt động học tập trong dạy học Sinh học
ở trường trung học phổ thông, Đà Nẵng
[4] Đỗ Thị Trường (2008), Bài giảng lý luận dạy học Sinh học – phần đại cương, Đà
Nẵng
[5] Đỗ Thị Trường (2009), Chuyên đề phát triển các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Sinh học ở trường THPT, Đà Nẵng
