Skkn cấp tỉnh Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (ai) và phương pháp dạy học tích cực trong dạy học văn bản muối của rừng (ngữ văn 12, kntt) nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh

MỤC LỤC SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO AI VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC VĂN BẢN “MUỐI CỦA RỪNG”

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC VĂN BẢN

“MUỐI CỦA RỪNG” (NGỮ VĂN 12, KNTT) NHẰM PHÁT

HUY NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

Người thực hiện: Phạm Phương Trà Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn

THANH HOÁ NĂM 2025

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GD&ĐT Giáo Dục và Đào Tạo

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 19

Tài liệu tham khảo

Danh mục đề tài sáng kiến kinh nghiệm được Hội đồng SKKN

đánh giá

Phụ lục

Những năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục Đặc biệt, Quyết định số 4153/QĐ-BGDĐT ngày 25/12/2024 và Quyết định

số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2022 đã thể hiện rõ định hướng tích hợp công nghệ hiện đại, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), vào quá trình dạy học ở các cấp học phổ thông Công nghệ đang thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, và giáo dục không thể đứng ngoài dòng chảy đó Với sự hỗ trợ của các công cụ AI hiện đại như Heygen, D-ID, ChatGPT, Pika…, giáo viên có thể thiết kế các bài giảng sinh động, trực quan, mô phỏng hình ảnh, kể chuyện bằng nhân vật ảo, tạo video minh họa hấp dẫn, từ đó tăng tính tương tác và khả năng tiếp thu cho học sinh Việc ứng dụng công nghệ AI vào dạy học môn Ngữ văn không chỉ làm mới cách truyền đạt nội dung, mà còn tạo điều kiện phát huy năng lực sáng tạo của học sinh – một yêu cầu cấp thiết trong giáo dục hiện nay

Cùng với đó, Chương trình Ngữ văn 2018 nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người học Các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo dự án, dạy học hợp tác, dạy học gắn với trải nghiệm sáng tạo… đang dần thay thế lối dạy thụ động truyền thống Khi kết hợp các phương pháp này với công nghệ AI trong dạy học, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động sáng tạo đa dạng như xây dựng video kể chuyện, thiết kế poster, sáng tác kịch bản, tạo nhân vật ảo trình bày cảm nghĩ về tác phẩm…, từ đó kích thích trí tưởng tượng, tư duy nghệ thuật và năng lực sáng tạo của học sinh một cách tự nhiên, hiệu quả

Tuy nhiên, từ thực tiễn dạy học Ngữ văn hiện nay cho thấy, việc đổi mới phương pháp và ứng dụng công nghệ vào giảng dạy còn nhiều hạn chế Một bộ phận học sinh vẫn chưa thực sự hứng thú khi học Văn; các tiết học còn đơn điệu, thiếu sự sáng tạo; khả năng cảm thụ và tư duy sáng tạo của học sinh chưa được phát huy đúng mức Một số giáo viên dù có mong muốn đổi mới nhưng còn lúng

túng trong việc tích hợp AI vào dạy học do thiếu kỹ năng công nghệ, thiếu mô hình vận dụng hiệu quả Điều đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải tìm kiếm những giải pháp thiết thực, khả thi để vừa đổi mới phương pháp, vừa ứng dụng công nghệ AI nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn, đặc biệt trong việc phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh

Trong nội dung chương trình Ngữ văn 12 (bộ sách Kết nối tri thức với

cuộc sống), văn bản “Muối của rừng” của Nguyễn Huy Thiệp là một tác phẩm

tiêu biểu đòi hỏi người dạy và người học cần có những cách tiếp cận mới mẻ Nguyễn Huy Thiệp được coi là một trong những nhà văn lớn của văn học Việt Nam hiện đại, với phong cách nghệ thuật sắc lạnh, hàm súc và giàu ý nghĩa triết

lý “Muối của rừng” không chỉ là một câu chuyện mang tính tự sự, mà còn là một bức tranh ẩn dụ về những giá trị bền vững của con người và tự nhiên Tác phẩm

đan xen giữa hiện thực và kỳ ảo, chứa đựng nhiều hình ảnh biểu tượng như “Muối của rừng”, “hoa tử huyền”, những đối thoại sâu sắc và hàm nghĩa, đòi hỏi người

học phải vận dụng khả năng tưởng tượng, liên tưởng, tư duy sáng tạo mới có thể thẩm thấu trọn vẹn giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản Nếu chỉ sử dụng lối giảng giải truyền thống thì rất khó giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp sâu sắc ấy

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và vận dụng các phương pháp dạy học

tích cực vào quá trình dạy học văn bản “Muối của rừng” sẽ mở ra một hướng

tiếp cận mới: giúp học sinh không chỉ tiếp nhận tri thức một cách thụ động mà còn được chủ động khám phá, sáng tạo, thể hiện cách hiểu và cảm xúc của mình dưới nhiều hình thức khác nhau Đây là cơ hội để phát triển năng lực sáng tạo – một năng lực cốt lõi được yêu cầu trong chương trình giáo dục phổ thông mới Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục, từ “khoảng trống” trong việc ứng dụng công nghệ AI vào dạy học Ngữ văn, từ thực tế dạy học tại đơn vị, và từ những trăn trở trong việc nâng cao khả năng cảm thụ, năng lực sáng tạo cho học sinh lớp 12 thông qua những văn bản giàu chất nghệ thuật như “Muối của rừng”,

tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phương pháp dạy học tích cực trong dạy học văn bản “Muối của rừng” (Ngữ văn 12, KNTT) nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh”

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Đổi mới phương pháp dạy học văn bản “Muối của rừng” theo định hướng phát

triển phẩm chất và năng lực học sinh, khắc phục tình trạng học sinh tiếp cận tác phẩm một cách thụ động, hời hợt

- Ứng dụng hiệu quả công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào quá trình dạy học nhằm tạo ra những giờ học sinh động, hấp dẫn, trực quan, giúp học sinh dễ dàng cảm thụ chiều sâu tư tưởng – nghệ thuật của văn bản

- Tăng cường sự chủ động, sáng tạo và khả năng tư duy phản biện cho học sinh thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực, hợp tác, trải nghiệm và sáng tạo, kết hợp với việc khai thác các công cụ công nghệ hỗ trợ

- Nâng cao năng lực sử dụng công nghệ thông tin – truyền thông cho học sinh trong quá trình học Ngữ văn, góp phần hình thành và phát triển năng lực học tập suốt đời trong thời đại số

- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT, đặc biệt

là trong việc giảng dạy các văn bản có tính biểu tượng cao, giàu ý nghĩa triết lý

như “Muối của rừng”

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Quá trình tổ chức dạy học văn bản “Muối của rừng” trong chương trình Ngữ

văn 12 theo định hướng phát triển năng lực, gắn với việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và các phương pháp dạy học tích cực

- Sự thay đổi về mức độ hứng thú, năng lực cảm thụ văn học, năng lực tư duy,

sáng tạo và kỹ năng giao tiếp – hợp tác của học sinh khi được học văn bản “Muối của rừng” với sự hỗ trợ của công nghệ AI và các phương pháp dạy học đổi mới

- Việc vận dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo như: ChatGPT, Canva, HeyGen,

D-ID, CapCut…) để hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động học tập

và đánh giá quá trình học tập của học sinh

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực trạng: sử dụng bảng hỏi, phiếu khảo sát

học sinh trước và sau khi áp dụng sáng kiến

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: tổ chức giảng dạy thực tế tại lớp học bằng

các ứng dụng AI

- Phương pháp phân tích – tổng hợp – so sánh: phân tích các tài liệu, tổng hợp

kết quả sau khi áp dụng

- Phương pháp trực quan: sử dụng video AI, nhân vật kể chuyện ảo, hình ảnh

minh họa…

- Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát thái độ học tập, mức độ tham gia các

hoạt động học tập của học sinh trong các tiết học có ứng dụng AI và phương pháp dạy học tích cực

1.5 Những điểm mới của sáng kiến:

- Kết hợp ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy văn học: Lần đầu tiên việc dạy học văn bản “Muối của rừng” được tích hợp các công cụ AI

hiện đại như ChatGPT, HeyGen, Canva, D-ID, CapCut… để mô phỏng nhân vật, minh họa bối cảnh nghệ thuật, tạo video kể chuyện, làm poster sáng tạo,… nhằm trực quan hóa nội dung bài học và khơi gợi hứng thú học tập cho học sinh

- Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh: Tổ

chức các hoạt động học tập tích cực như thảo luận nhóm, dự án học tập, phản biện,

sáng tạo sản phẩm số, khai thác nhiều kênh tài liệu điện tử, thay vì chỉ thụ động tiếp thu bài giảng truyền thống

- Tăng cường khả năng tự học và sáng tạo của học sinh: Học sinh chủ động sử

dụng AI để tìm hiểu, phân tích, cảm thụ tác phẩm; đồng thời sáng tạo các sản phẩm học tập như video, bản đồ tư duy, bảng Padlet, câu chuyện kể lại theo góc nhìn mới…, qua đó phát triển các năng lực tự học, tư duy phản biện, sáng tạo

- Tạo tiền đề cho việc nhân rộng mô hình dạy học văn học ứng dụng AI: Sáng

kiến cung cấp một quy trình khả thi trong việc tích hợp AI vào giảng dạy môn Ngữ văn, đặc biệt là các văn bản có chiều sâu tư tưởng – nghệ thuật, có thể áp dụng cho các tác phẩm khác trong chương trình THPT

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Cơ sở lý luận về việc dạy học văn bản “Muối của rừng” theo đặc trưng thể loại truyện ngắn hiện đại

Môn Ngữ văn trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 có nhiệm vụ không chỉ trang bị tri thức ngôn ngữ, văn học cho học sinh mà còn phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất người học Văn học, với chức năng phản ánh cuộc sống

và giáo dục nhân cách, đóng vai trò thiết yếu trong việc hình thành tư duy thẩm

mỹ, khả năng cảm thụ văn chương, kỹ năng giao tiếp và phẩm chất đạo đức cho học sinh

“Muối của rừng” của Nguyễn Huy Thiệp là một truyện ngắn hiện đại đặc

sắc, kết hợp thành công giữa yếu tố hiện thực và kỳ ảo, vừa phản ánh vẻ đẹp hoang

sơ của thiên nhiên, vừa hàm chứa những suy tư triết lý về đạo đức, văn hóa và nhân sinh Tác phẩm xây dựng nhân vật ông Diểu như một biểu tượng cho lối sống nhân văn, gắn bó và tôn trọng thiên nhiên, trân trọng những giá trị truyền thống giữa dòng chảy hiện đại hóa

Do vậy, việc dạy học văn bản Muối của rừng đòi hỏi giáo viên cần nắm vững đặc trưng thể loại truyện ngắn hiện đại, đồng thời tổ chức hoạt động học tập khơi gợi khả năng cảm thụ, phân tích, liên hệ thực tiễn của học sinh Người dạy không chỉ chú trọng giảng giải nội dung, nghệ thuật mà còn phải giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, khả năng diễn đạt ý tưởng, và tự rút ra bài học nhân sinh từ tác phẩm

2.1.2 Cơ sở lý luận về ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học Ngữ văn

Trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng hiện nay, việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào giáo dục nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng trở thành xu hướng tất yếu AI hỗ trợ giáo viên trong việc xây dựng bài giảng sinh động, trực quan, tạo môi trường học tập hấp dẫn, đa chiều và cá nhân hóa theo

nhu cầu học sinh Đối với môn Ngữ văn, AI có thể hỗ trợ thông qua nhiều hình thức: tạo video minh họa nhân vật và bối cảnh bằng công nghệ Deepfake hoặc Avatar ảo, chuyển văn bản thành hình ảnh động, hỗ trợ tóm tắt nội dung tự động, xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm thông minh, tạo diễn đàn trao đổi học thuật

ảo, đánh giá sản phẩm học tập của học sinh qua phần mềm nhận diện ngôn ngữ tự nhiên

Việc ứng dụng AI vào dạy học văn bản Muối của rừng sẽ giúp học sinh:

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Tham gia thảo luận nhóm, trình bày ý tưởng,

phản biện, giao lưu học thuật trong môi trường học tập mở

- Năng lực tư duy sáng tạo: Thiết kế sản phẩm học tập sáng tạo như video minh

họa, infographic, kịch hóa câu chuyện bằng công cụ AI

- Năng lực giải quyết vấn đề: Phân tích các yếu tố kỳ ảo, biểu tượng triết lý

trong truyện, liên hệ với vấn đề thực tiễn

- Phẩm chất yêu thiên nhiên, yêu văn hóa dân tộc: Qua hình tượng ông Diểu,

học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc gìn giữ thiên nhiên và giá trị văn hóa truyền thống

- Phẩm chất nhân văn: Bồi dưỡng tinh thần vị tha, lòng trung thực, sống có

trách nhiệm với cộng đồng và xã hội, kiên định những giá trị đạo đức trong cuộc sống hiện đại

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Văn bản “Muối của rừng” của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp là một truyện

ngắn hiện đại mang nhiều tầng lớp ý nghĩa, kết hợp giữa yếu tố hiện thực và kỳ

ảo, phản ánh sâu sắc những triết lý nhân sinh, đạo đức và văn hóa dân tộc Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy hiện nay, việc tổ chức dạy học văn bản này vẫn còn gặp nhiều khó khăn, chưa thực sự khai thác được đặc trưng thể loại cũng như chiều sâu tư tưởng của tác phẩm để phát triển năng lực cho học sinh

Trước hết, xuất phát từ đặc trưng thể loại truyện ngắn mang màu sắc kỳ ảo

– vốn không quen thuộc với học sinh – nên việc cảm thụ văn bản “Muối của rừng” không hề đơn giản Học sinh thường tiếp cận tác phẩm một cách lướt qua,

hời hợt, thiếu chiều sâu do chưa được hướng dẫn phương pháp đọc hiểu phù hợp Việc khám phá hình tượng nhân vật ông Diểu, chi tiết cái hang, con khỉ hay triết

lý “muối của rừng”… nếu chỉ tiếp cận bằng hình thức giảng giải truyền thống sẽ khó tạo được ấn tượng, khó gợi cảm xúc cũng như khơi dậy tư duy phản biện, sáng tạo của học sinh

Thêm vào đó, hiện nay, ý thức học tập môn Ngữ văn của học sinh cũng đang có dấu hiệu suy giảm Do ảnh hưởng của tâm lý “học để thi” và đề thi lại ra văn bản ngoài SGK nên các em sẽ “thờ ơ” hơn Những văn bản có tính chất đa

chiều, nhiều tầng nghĩa như Muối của rừng thường bị xem nhẹ, học sinh không

đầu tư đọc kỹ hoặc chỉ học để đối phó Điều này khiến việc dạy học các tác phẩm văn học mang tính triết lý trở nên khó khăn hơn rất nhiều

Về phía giáo viên, phần lớn vẫn còn quen với phương pháp giảng dạy truyền thống ít giáo viên mạnh dạn ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), vào tiết dạy để tạo sự hấp dẫn, tăng tương tác hoặc mô phỏng các yếu tố kỳ ảo của văn bản Một phần nguyên nhân là do chưa được đào tạo, tập huấn bài bản về công cụ AI trong dạy học; phần khác là do lo ngại về việc đổi mới hoặc thiếu thời gian, điều kiện để thiết kế bài giảng tích hợp công nghệ

Ngoài ra, yếu tố cơ sở vật chất cũng ảnh hưởng đáng kể Tại một số trường,

THPT , mặc dù đã có trang bị thiết bị cơ bản như máy chiếu, tivi, mạng internet, nhưng vẫn chưa đồng bộ và chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu để triển khai những tiết học ứng dụng AI một cách hiệu quả Một số lớp học chất lượng kết nối mạng không ổn định, gây trở ngại khi giáo viên cần trình chiếu video minh họa,

sử dụng các nền tảng AI như: ChatGPT, Heygen, Canva hay Capcut để hỗ trợ bài giảng

Từ thực trạng trên cho thấy: Việc dạy học văn bản “Muối của rừng” hiện

nay chưa phát huy được đặc trưng thể loại, chưa khai thác hết giá trị tư tưởng – nghệ thuật của tác phẩm, chưa tạo được hứng thú học tập cho học sinh, và chưa phát triển được năng lực cần thiết cho các em trong thời đại số Do đó, việc đổi

mới phương pháp giảng dạy – cụ thể là ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học văn bản này – là một yêu cầu tất yếu, khách quan và mang tính

cấp thiết

Khảo sát thực tế: Từ một khảo sát nhỏ được thực hiện với 78 học sinh lớp

12 tại trường THPT Hậu Lộc 4 trước khi áp dụng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và đổi mới phương pháp dạy học, kết quả thu được như sau:

Bảng chất lượng bài kiểm tra thường xuyên trước khi dạy tiết học văn bản

“Muối của rừng” ở lớp 12a1 năm học 2024 - 2025 khi giáo viên chưa dạy theo

hướng phát triển năng lực học sinh

Lớp

Số lượng

Từ những số liệu trên có thể thấy, đa số học sinh còn khá mơ hồ với nội dung tác phẩm, trong khi nhu cầu được tiếp cận kiến thức một cách trực quan, sinh động lại rất cao

Tóm lại, thực trạng giảng dạy và học tập văn bản “Muối của rừng” tại

trường THPT Hậu Lộc 4 trước khi nghiên cứu cho thấy một “khoảng trống” rõ rệt

trong việc đổi mới phương pháp, chưa khai thác hiệu quả tiềm năng của công nghệ trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, đặc biệt là việc phát triển năng lực thẩm mỹ, phản biện, tư duy sáng tạo của học sinh thông qua những văn bản văn học giàu chiều sâu triết lý như tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Khai thác đặc trưng thể loại văn bản theo hướng phát triển năng lực Tập trung vào yếu tố kỳ ảo và tính biểu tượng trong truyện kể, hướng học sinh khám phá chiều sâu tư tưởng và nghệ thuật của Nguyễn Huy Thiệp Tổ chức hoạt động đọc hiểu theo trục thời gian (quá khứ – hiện tại – tương lai), từ đó khơi gợi tư duy phản biện và khả năng liên hệ, đánh giá Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, xây dựng giả thuyết đọc, diễn giải nhiều tầng nghĩa của chi tiết nghệ thuật (ông Diểu, Hoa tử huyền…)

2.3.2: Tạo “mâu thuẫn nhận thức” – dạy học giải quyết vấn

Dạy học giải quyết vấn đề là phương pháp tạo điều kiện cho học sinh chủ động nhận thức, hình thành năng lực tư duy logic, phân tích và giải quyết tình

huống có thực trong cuộc sống Trong tiết dạy văn bản “Muối của rừng”, tôi xây

dựng tình huống khởi đầu có tính chất “mâu thuẫn nhận thức” bằng cách đặt ra

câu hỏi: “Tại sao tác giả lại đặt tên bài văn là “Muối của rừng” – một hình ảnh

vừa mộc mạc, vừa biểu tượng?” Câu hỏi này khơi gợi sự tò mò, thúc đẩy học sinh suy nghĩ, tìm tòi.Sau đó, tôi sử dụng phiếu học tập để học sinh thảo luận nhóm, tìm hiểu các lớp nghĩa của hình tượng muối rừng từ thực tế cuộc sống đến chiều sâu tư tưởng Các em được yêu cầu điền vào bảng thông tin dưới đây: Phần kết

bài học, tôi đưa ra tình huống vận dụng: “Nếu là người kể lại câu chuyện “Muối của rừng”, em sẽ nhấn mạnh điều gì để giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu được giá trị

con người và văn hóa?” Câu hỏi này buộc học sinh phải vận dụng tư duy, liên hệ thực tế và thể hiện chính kiến cá nhân, đồng thời phát triển năng lực giao tiếp, trình bày trước đám đông

2.3.3 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Không có một phương pháp nào là “vạn năng” trong mọi tình huống sư

phạm Vì vậy, trong tiết dạy “Muối của rừng”, tôi đã kết hợp linh hoạt các

phương pháp: vấn đáp – gợi mở, học tập qua trải nghiệm, học theo nhóm, trình bày cá nhân, học thông qua thực hành sáng tạo

Ngay ở phần khởi động, tôi tổ chức trò chơi “Tìm người bạn đồng hành” – mỗi học sinh nhận một mảnh giấy có ghi từ khóa (như: “muối”, “rừng”, “già làng”,

“văn hóa”, “đậm đà”, “truyền thống”) và tìm bạn có từ khóa liên quan để ghép cặp Hoạt động này tạo không khí sôi nổi và kích thích tư duy liên tưởng Tiếp theo, tôi sử dụng câu hỏi gợi mở: “Qua hình tượng Ông Diểu và ‘muối của rừng’,

em hiểu gì về bản sắc văn hóa Tây Bắc?” Qua đó, học sinh phát huy năng lực cảm thụ, năng lực giao tiếp và tư duy phân tích

Ở phần luyện tập, tôi giao nhiệm vụ cho học sinh tạo một bài thuyết trình ngắn (1-2 phút) kể lại câu chuyện bằng ngôi thứ nhất, từ góc nhìn của một nhân vật trong văn bản, giúp các em thực hành năng lực diễn đạt sáng tạo và nhập vai

2.3.4 Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong bài giảng

Đây là điểm nhấn nổi bật trong tiết dạy Tôi đã thực hiện các giải pháp

chính sau đây:

- Tạo video minh họa bằng AI: Sử dụng Canva ,Capcut và HeyGen để tạo video nhân vật ảo (già Bản) kể lại câu chuyện về “Muối của rừng” Giọng kể sử dụng

chất giọng trầm ấm, miền Bắc, trang phục dân tộc Bối cảnh dựng nền bằng Pika

Labs mô phỏng rừng núi, thác nước, cảnh thiên nhiên hoang dã

Tác dụng: Học sinh có cảm giác “được xem phim ngắn” về tác phẩm Không khí,

âm thanh, giọng nói chân thực giúp học sinh nhập vai vào thế giới truyện, dễ hình dung các chi tiết mang tính biểu tượng

- Sử dụng ChatGPT để hỗ trợ cảm nhận văn bản: (gv hướng dẫn hs soạn trả

lời câu hỏi ở nhà)

Sau khi học sinh xem video, giáo viên cho học sinh đặt câu hỏi với ChatGPT dưới vai “già Bản” hoặc “tác giả Nguyễn Huy Thiệp” Ví dụ: “Vì sao muối lại là biểu tượng của cái đẹp và sự sống?” “Người viết có ẩn ý gì khi dùng hình ảnh thiên nhiên?”

Tác dụng: Tăng tính tương tác, giúp học sinh hình thành tư duy phản biện, biết cách khai thác chiều sâu văn bản qua hỏi – đáp AI

- Tổ chức hoạt động nhóm sáng tạo qua Canva AI:

Học sinh được chia nhóm, mỗi nhóm sử dụng Canva AI để tạo một sản phẩm: *Nhóm 1: Làm poster tuyên truyền về ý nghĩa biểu tượng của “muối của rừng” *Nhóm 2: Thiết kế tranh minh họa truyện ngắn

*Nhóm 3: Viết lại truyện dưới dạng thơ

*Nhóm 4: Dựng một video kể chuyện bằng nhân vật ảo (với HeyGen hoặc ID)

D-Tác dụng: Học sinh phát triển năng lực sáng tạo, biết vận dụng AI trong học tập; đồng thời củng cố, khắc sâu kiến thức qua hoạt động trải nghiệm

- Tạo Padlet lớp học để tổng hợp, chia sẻ sản phẩm

Sau mỗi tiết học, các nhóm đăng sản phẩm lên bảng Padlet Giáo viên và học sinh khác bình luận, góp ý Giáo viên chọn ra “sản phẩm tiêu biểu” đưa vào

hệ thống bài giảng

Tác dụng: Tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích chia sẻ và phát triển ý tưởng

- Tổ chức tiết học tổng kết dưới hình thức “Chuyên đề văn học và AI”: Cuối

bài học, tổ chức một tiết học chuyên đề với chủ đề: “Muối – Cái đẹp và sự sống trong văn chương và cuộc sống” Học sinh trình bày sản phẩm nhóm, xem lại

video AI, tranh minh họa, thơ ca…

Tác dụng: Tạo sân chơi học thuật nhẹ nhàng, giúp học sinh nhìn lại toàn bộ quá trình học, vừa học – vừa vui – vừa sáng tạo

Sự kết hợp giữa công nghệ AI và giảng dạy giúp bài học trở nên sinh động, hiện đại và khơi dậy tính chủ động, sáng tạo của học sinh

2.3.5 Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh

Trong tiết học, tôi đã vận dụng nhiều kỹ thuật dạy học tích cực như: động não, mảnh ghép, bản đồ tư duy, trình bày một phút, khăn trải bàn,…

Cụ thể, kỹ thuật “động não” được áp dụng khi đặt câu hỏi: “Nếu rừng mất

đi, con người còn giữ được ‘muối’ của bản sắc không?” Kỹ thuật “mảnh ghép” được sử dụng khi chia học sinh thành ba nhóm: phân tích hình tượng muối – Ông Diểu – thiên nhiên rừng, sau đó ghép lại thành bức tranh tổng thể về văn bản Ở cuối tiết học, tôi dùng kỹ thuật “trình bày một phút” để học sinh nêu lên cảm nhận

cá nhân về giá trị văn hóa và thông điệp sống từ bài học, đồng thời sử dụng sơ đồ

tư duy trên Canva để tổng kết bài giảng

2.3.6 Vận dụng tích hợp kiến thức liên môn góp phần nâng cao hiệu quả giờ học

“Muối của rừng” là một văn bản giàu giá trị liên môn Tôi tích hợp kiến

thức môn Địa lý (vị trí vùng núi, rừng, sinh thái Tây Bắc), Lịch sử (văn hóa dân tộc thiểu số), Giáo dục địa phương (trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên và giữ gìn bản sắc dân tộc), Giáo dục kĩ năng sống (ứng xử với môi trường sống, biến động văn hóa) Thông qua hoạt động liên hệ thực tế: “Học sinh vùng biển nghĩ gì khi học

về muối của rừng?”, tôi tạo điều kiện cho các em phát huy tính chủ động, kết nối giữa tri thức sách vở và cuộc sống

Những giải pháp trên không chỉ giúp học sinh tiếp cận văn bản nghệ thuật một cách chủ động, sáng tạo mà còn tạo ra không khí học tập tích cực, từ đó nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực

2.3.7 Xây dựng môi trường học tập thân thiện, khuyến khích học sinh khai thác công nghệ có định hướng, có sự hỗ trợ của phụ huynh

- Tôi hướng dẫn học sinh cách tìm kiếm, lựa chọn công cụ AI phù hợp mục tiêu học tập, đồng thời nâng cao ý thức sử dụng công nghệ đúng mục đích giáo dục

- Tạo các “góc công nghệ” trên Padlet, Zalo nhóm để học sinh chia sẻ sản phẩm, trao đổi kinh nghiệm học tập cùng nhau

2.3.8 Thiết kế bài giảng trên cơ sở vận dụng các phương pháp trên

TIẾT 37-38: Văn bản 2: Muối của rừng

- Nguyễn Huy Thiệp -

I MỤC TIÊU BÀI HỌC :

1 Về kiến thức

- Nhận biết được đặc điểm nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn hiện đại Nguyễn

Huy Thiệp, đặc biệt là việc sử dụng yếu tố kỳ ảo Hiểu được nội dung, chủ đề của

truyện Muối của rừng, bao gồm giá trị nhân văn và thông điệp về mối quan hệ

giữa con người – thiên nhiên.Qua đó rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản hiện đại, đặc biệt là năng lực phân tích chi tiết, hình ảnh, biểu tượng trong truyện ngắn

- Sử dụng công nghệ AI để hỗ trợ việc tìm kiếm thông tin, phân tích ngữ liệu và tạo sản phẩm học tập sáng tạo (ví dụ: video, sơ đồ tư duy, đoạn văn phê bình,…)

2 Về năng lực

- Tự chủ và tự học: Tự quyết định cách giải quyết vấn đề học tập, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của bản thân và các bạn

- Giao tiếp và hợp tác: Tăng cường khả năng trình bày, diễn đạt ý kiến, ý tưởng

trước lớp, tổ nhóm học tập, tương tác tích cực với các bạn trong tổ nhóm khi thực

hiện nhiệm vụ hợp tác

- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Chủ động đề ra kế hoạch học tập, thực hiện

nhiệm vụ học tập cá nhân và nhóm học tập, xử lý linh hoạt sáng tạo các tình huống

phát sinh khi thực hiện nhiệm vụ học tập

- Năng lực đặc thù: Bài học góp phần phát triển năng lực văn học và năng lực ngôn ngữ

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Thiết bị: Ti vi (hoặc máy chiếu), máy tính, Giấy A0, bảng phụ để HS làm việc

nhóm

2 Học liệu: SGK, STK, kế hoạch bài dạy, sơ đồ, phiếu học tập, rubric đánh giá,

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

1 HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (5p)

a Mục tiêu:

- Kết nối tri thức

- Tạo hứng thú

- Tạo ra mâu thuẫn nhận thức

- Khơi gợi những năng lực sáng tạo trong mỗi HS

b Nội dung hoạt động: HS tham gia trò chơi

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS

Trò chơi: “Tìm người bạn đồng hành” và cho hs xem Video

https://youtu.be/G3jsoFaytqg?si=07DFHf34W42bUc5g (Mẹ thiên nhiên)

GV nêu vấn đề:

Bước 2 + 3: Thực hiện nhiệm vụ và báo cáo, thảo luận

- GV Yêu cầu 5 cặp chơi:Mỗi học sinh nhận một mảnh giấy có

ghi từ khóa (như: “muối”, “rừng”, “già làng”, “văn hóa”, “đậm

đà”, “truyền thống”) và tìm bạn có từ khóa liên quan để ghép

cặp Hoạt động này tạo không khí sôi nổi và kích thích tư duy

liên tưởng

- GV cho hs nghe video và cảm nhận về vai trò của Mẹ thiên

nhiên.Sau đó yc hs trả lời ấn tượng của mình về Video đó?Về

Mẹ thiên nhiên có vai trò như thế nào đối với cuộc sống con

người?

.Bước 4: Đánh giá, kết luận

- GVSử dụng kỹ thuật mảnh ghép

- GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS, căn cứ vào tổng

điểm xếp thứ tự các đội, trao thưởng Nhất, Nhì,

- GV dẫn vào bài: “Ta luôn đề cao chữ Hiếu nhưng lại lầm lỗi

với mẹ thiên nhiên” – câu hát ấy khiến ta lặng người suy ngẫm

về cách con người đối xử với môi trường sống Trong văn bản

“Muối của rừng”, mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

hiện lên sâu sắc, đầy chất thơ và huyền ảo, gợi mở nhiều giá trị

nhân văn đáng suy ngẫm.Cô trò Ta Hãy cùng khám phá nhé!

2 HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (80 phút)

2.1: Đọc và tìm hiểu chung về tác giả, văn bản

a Mục tiêu: Nêu được ấn tượng chung về tác giả và văn bản.

b Nội dung hoạt động: Học sinh đọc văn bản, hoàn thành phiếu học tập và thuyết

trình về tác giả, văn bản

c Sản phẩm: Kết quả đọc, Phiếu học tập và thuyết trình của HS

d Tổ chức thực hiện hoạt động:

Hoạt động của GV và HS Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1 Tìm hiểu chung về

hs chuẩn bị ở nhà và gửi trước

cho Cô) ( tranh ở PHỤ

LỤC-hình ảnh 1)

- Gv giao nv tổ 2:Đọc và tóm tắt

văn bản bằng sơ đồ tư duy

(cho hs đọc 1 đoạn văn bản so

sánh giọng đọc AI :Tạo ông già

bản AI đọc 1 đoạn ,giọng trầm

ấm miền bắc,trên nền không gian

núi rừng Tây bắc ) (Phụ lục

hình ảnh 2)

- Gv giao nv tổ 3: Tạo video ông

già bản kể lại câu chuyện (tạo

từ công nghệ AI: phần mềm

canva,capcut,chat gpt ) (PHỤ

LỤC –Hình ảnh 3)(gv

giao ,hướng dẫn chuẩn bị ở

nhà,gửi Cô trước )

Nội dung cụ thể

Năm sinh -mất

1950 - 2021

Quê quán

Sinh tại Thái Nguyên, quê gốc ở Huyện Thanh Trì, Hà Nội

Vị trí Nguyễn Huy Thiệp là một cây

bút xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại

Thành tựu và đặc điểm sáng tác

- Nguyễn Huy Thiệp nổi tiếng với các thể loại truyện ngắn, kịch, tiểu thuyết, thơ

- Truyện ngắn là thành tựu đặc sắc nhất của ông

- Nổi bật ở truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp là cái nhìn sắc lạnh về hiện thực và lịch sử; bút pháp cô đọng, dồn nén

và ngôn ngữ giàu tính đối thoại; thể hiện được sự phồn tạp, bí ẩn của đời sống

Tác phẩm tiêu biểu

Tướng về hưu, Không có vua

2 Văn bản Muối của rừng