Luận Án tiến sĩ luật học so sánh các quy Định về hình phạt của pháp luật hình sự việt nam và pháp luật hình sự cộng hòa pháp

tương đồng và khác biệt giữa các hệ thống pháp huật là: 1 hệ thống kinh tế, 2 hệ thống chính Irị và hệ tu lưỡng, 3 lôn giáo; 4 yêu lô lịch sử và địa lý; 5 yêu tổ đân số học, 6 tác động p

VIEN HAN LAM KHOA HOC XA HOI VIET NAM

HỌC VIỆN KHOA HOC XA HOI

NGUYEN THI HONG HANH

SO SANH CÁC QUY ĐỊNH VẺ HÌNH PHẠT

CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ

PHAP LUAT HiNH SU CONG HOA PHAP

LUAN ANTIEN SI: LUAT HOC

HÀ NỘI ~ NĂM 2018

VIEN HAN LAM KHOA HOC XA HOI VIET NAM

HỌC VIỆN KHOA HOC XA HOI

NGUYEN THI HONG HANH

SO SÁNH CÁC QUY ĐỊNH VẺ HÌNH PHẠT

CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ

PHAP LUAT HiNH SU CONG HOA PHÁP

Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số: 938.01.04

LUẬN ÁN TIẾN SĨ: LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỞNG DẪN KHOA HỌC:

Gs TS VO KHANH VINH

HÀ NỘI ~ NĂM 2018

LỜI CAM BOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riếng

tôi Các số liện sử đụng phân tích trong luận án có nghiên gắc rõ ràng, đã công bê theo đứng quy định Các kết quả nghiên cứu Irong luận án do lôi tự tìm hiểu, phân

tích một cách trung thực, khách quan

Tôi xứi cam đoan luận ản được tiến hành nghiên cứu một cách nghiêm tue va

kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách chân

thực, cẩn trọng, có trích nguồn dẫn cụ lhễ trong hein én

Hà Nội, ngày 10 tháng 1! năm 2018

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin chân thành gửi lời căm on tớt G8.T§ Võ Khánh Vinh,

là thầy giáo hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo cho tôi nhiều kiển thức vô

củng quy ban

Tôi xin bảy tô lời cảm on tới Học viện khoa boc xa héi, cde thay cô Khoa

Luật, Phòng Quản lý đảo tạo và các đồng nghiệp đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận

loi trong thời gian tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án

Cảm on lãnh đạo Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo những điều kiện

tốt nhất để tôi tham gia chương trinh nghiên cứu sinh tại học viện Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam),

Cam ơn gia định và bạn bẻ đã động viên khích lệ tạo điều kiện vẻ động lực

để tôi hoàn thành luận án này

Tà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2018

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Hồng Ilạnh

1.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài QU8C we nennenintnimneneeninennanseeenD

1.4 Các giả Lhuyết nghiên cửu và câu hồi nghiên cứu, 26

CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐẺ LÝ LUẬN VẺ SO SÁNH QUY ĐỊNH VẺ THỈNH PHẠT TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ PHÁP LUẬT

TINH SỰ CỘNG HÒA PHÁP

3.1 Lý luận về so sánh quy định của pháp luật hình sự về hình phạt

22 Các yêu tổ ảnh lurỏng và đặc điểm của so sánh quy định về hình vist trong pháp luật hình sự Việt Nam và Cộng hỏa Pháp - 49 CHƯƠNG 3: NHỮNG TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT TRONG CÁC QUY DỊNH VỀ HỈNH PHẠT CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VA CỘNG

CHUONG 4: KET QUA SO SANH VA NHUNG VAN DE DAT RA DOI VOI

CHÍRI SÁCH HÌNH PILẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 118 4.1 Nhận xét kết quả so sánh quy định về hình phạt trong pháp luật hình sự Việt

DANH MỤC CÁC Ci VIET TAT

BLUS : Dộ luật hinh sw

CHPháp : Công hoà Pháp

CSHS Chính sách hình sự

111888 : Luật hình sự sơ sánh L8S : Luật so sánh

NŒS Nghiên cứu sinh

PLHS : Pháp luật hình sự

NHS Trách nhiệm hình sự

MỞ ĐÁU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hình phạt là chế định quan trọng của pháp luật hình sự Hình phạt vừa thể

hiện thái độ của Nhà nước đổi với người có hành vi phạm tội vừa là hậu cả pháp lý

mà người cỏ hành vi phạm tội phối gánh chịu Sự hình thành và phái triển của hệ

tháng hình phạt ở mỗi quốc gia gắn liên với lịch sử của mỗi quốc gia đó

Ngày nay, hội nhập quốc tổ mang lại nhiều lợi ich che các quốc gia Irong phát triển kinh tế, Tuy nhiên, bên cạnh đó, sự di tru của các nhóm, tổ chức tội phạm từ quốc gia nay sang quác gia khác càng làm cho tình bình tội phạm xuyên chốc gia

phúc tạp hơn Nhu vậy, lội phạm có yêu tố nước ngoài ngày cảng diễn biển phức tạp

cùng với sự hội nhập sâu rồng vào nên kinh tế toàn cầu, ĐỀ chống lại tôi pham có yếu

tế nước ngoài hiệu quả, các quốc gia buộc phát có sự hợp tác chặt chế với nhau

Để có thể hợp tác hiệu quả, các quốc gia phải có sự am hiểu về pháp luật

hành sự của nhau Irong đó có chế định hình phại Sự hiểu biết về pháp luậi hình sự trong dé có hình phạt của nhau cũng tạo sự thuận lợi cho các quốc gia trong kỷ kết các điều ước quốc tế về hìmh sự và tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình sự Việc tham gia các điều ước quốc tế vẻ hình sự và tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình

sự cên là một trong những giải pháp quan trọng đề cáo quốc gia bảo vệ quyển và lợi

ích hợp pháp của công dân của nước mình ở nước ngoài "Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam nói cluug và công đần Việt Nam ở nước ngoài

nói riêng là nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt trong hệ thống pháp luật của Việt Nam

Tuy nhiên, việc thục hiện nguyên tắc này sẽ kém hiệu lực, hiệu quả nếu không có

sự bễ trợ của tập quản vả pháp luật quốc tế Thực tế trên đòi hỏi Việt Nam phải tăng, cường hơn nữa hoạt động hợp tác quả tế thông qua việc dam phản, ký kết và thực hiện các điển ưóc quốc lễ song phương và đa phương nhằm tạo cơ sở pháp lý cho

việo bảo hộ công đân Việt Nam ở nước ngoài, đảm bảo cho người đi cư có được

đây đủ các quyền và lợi ích chính đáng cả về vật chất lần tính thân "[10, tr.71]

Hiện nay, số lượng người Việt học tập, làm ăn, sinh sống tại Pháp rất lớn

điên cạnh đó, Pháp cũng la địa điểm đến lý trưởng của người nhập cư trải phép tử

Việt Nam [93, tr.4] Bởi vì Pháp là một quốc gia phát triển, cái nội của trì thúc nhân loại nên có sức hút lớn đối với người Việt Nam sang học tập, lắm việc và định cư

Ngược lại, sẻ lượng người Pháp đang làm việc và sinh sống & Việt Nam cững rat

lớn Như vậy, sụ hợp lắc giữa Việt Nam và cộng hoà Pháp trong ngăn ngữa, phòng,

và chống các tôi phạm có yếu tổ nước ngoài lả cần thiết Hiện nay, hai nước đã ký kết hiệp định vẻ dẫn độ tôi phạm và tương trợ tư pháp hình sự Tuy nhiên, hiệp định

này vẫn đang trong quá trình thực hiện các thủ tục pháp lý đẻ có hiệu lực pháp luật

Để việc hợp lác hiệu qua va thuận lợi, rất cản những công trình khoa hoc nghiên cứu một cách toàn điện dưới góc độ so sánh về tội phạm và hình phạt theo

pháp luật hình sụ của Việt Nam và cộng hod Pháp Công trình khoa học nay có nhiệm vụ chỉ ra sự tương đồng và khác biệt giữa pháp luật của Việt Nam và cộng

hoà Pháp về tội phạm và hình phạt để các nhà đàm phán hai bên tim ra được tiếng

nói chung rhẩm thống nhất các nội dung của điều ước quốc lế song phương Ngoài

Ta, sự hiểu biết pháp luật của nhau cĩng giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng của hai bên phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả, tránh những xưng đội hoặc vướng mắc không, cần thiết

Tên cạnh đó việc sơ sánh các quy định về hình phạt của Việt Nam và Cộng hoa Phap sẽ gop phản nâng cao nhận thức lý luận vẻ hình phạt, đúc rút kinh nghiệm quý báu trong hoạt đông lập pháp vẻ hình phạt của Cộng hoà Pháp, từ dé góp phản hoàn thiện các quy định về hình phạt trong pháp luật hình sự của Việt Nam

Việc Việt Nam nghiên cứu vả học tập kình nghiệm lập pháp và thực tiễn của

cộng hoà Pháp cũng xuất phát từ mỗi quan hệ đặc biệt giữa hai quốc gia Mặc dù

pháp luật hình sự của Việt Kam có những đặc thủ riêng, tuy nhiên do Việt Nam đã

từng là thuộc địa của công hoà Pháp, cho nên những tu tưởng và học thuyết pháp

luật Châu Âu lục địa vẫn côn ảnh hướng sâu đậm đến pháp luật Việt Nam Vì vậy,

so với pháp lưật hình sự của các nước thuộc họ pháp luật Châu Âu lục địa, thì pháp

luật hình sự của công hoà Pháp trong đỏ có chế định hính phat ít nhiều gần gữi với pháp luật hình sự Việt Nam hơn Vi vậy, việc học hỏi kunh nghiệm và cấy ghép

tà

pháp luật (nêu có) của cộng hoà Pháp sẽ đễ dàng được chấp nhận hơn so với việc học hồi kinh nghiệm và cấy ghép pháp luật cửa các nước họ pháp luật Châu Âu lục

dua kháe

Che đến nay, mặc đủ đã cá một số công trình khoa học ít nhiền so sánh một

hoặc một số khía cạnh của pháp hại hình sự Việt Nam với pháp luật hình sự Pháp

nhưng chưa co một công trình khoa học nào ở cấp độ tiến sĩ luật học nghiên cứu một cách toàn diện và đẩy đủ dưới khia cạnh so sảnh luật học về hình phạt theo

pháp luật hình sự của Việt Nam và cộng hoả Pháp Vì lẽ đó, nghiên cứu sinh lựa chọn để tải: “So sánh các quy định về hình phạt của pháp luật hình sự Vật Nam và

pháp luật hình sự Cệng bòa Pháp ” đề làm đề tài luận án tiên sĩ luật học

iệm vụ nghiên cứu của luận án 3-T Mục đích nghiên cứu

Luận án đt ra mục đích nghiên cứu sau đây: rút ra được những bài học kinh

nghiệm trong lập pháp và nang cao hiệu quả áp dụng pháp hiệt về hình phạt của cộng hoà Pháp để từ đỏ dưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp kiệt vé hinh

phạt của Việt Nam

2.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

ĐÃ đạt được các mục địch nêu trên, luận án phải thực hiện được các nhiệm

vụ cụ thể sau đây:

so sảnh các quy định về hình

phat trong pháp luật hình sự của Việt Xam và pháp luật hình sự của Cộng hoà Pháp

Thứ nhất giải quyết những vấn dé lý luậy

"Thứ hai, làm sáng tả những điểm tương đồng và khác biệt giữa các quy định về

hình phạt trong pháp luật hình sự của Việt Kam và pháp luật hinh sự của Cộng hoả

Pháp Bên cạnh đó, hiện án sẽ nỗ lực đưa ra một số nguyên nhân của sự tương đồng và

khác biệt trong quy định vẻ hình phạt trong pháp luật hình sự cũa Việt Nam và pháp luật hình sự của Công hoà Pháp

Thứ ba, chỉ ra những bái học kinh nghiệm quỷ bản trong lập pháp và áp

đụng pháp luật về hình phạt cửa Cộng hoa Pháp, tù đó đứa ra những kiến nghị nhằm

hoàn thiện các quy định về hình phạt của Việt Nam

3 Đỗi tượng và phạm vì nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiền cứu của để lài luận án là các quy định về hình phal

trong pháp luật hình sự của Việt Nam và Cộng hỏa Pháp Vì đây lá một để tài rộng lớn và phúc tạp, nên nghiên cứu sinh chỉ thục hiện luận án nảy trong phạm

vị những văn để được nhìn nhận từ góc độ khoa học luật hình sự Taận án không,

nghiên cứu các hình phạt áp dung cho từng tội phạm cụ thé ma chi tap tung

nghiên cứu các quy định chung vẻ hình phạt Ngoải ra, luận án chỉ tập trung so

sánh các quy định vẻ mục đích của hình phạt, hệ thông hình phạt, một số hình

phai cơ bến và quyết định hình phạL Về thời gian nghiên cửa, luận án lập trung

nghiên cứu so sảrh các quy định thực định vẻ hình phạt của Việt Kem và Công

hoà Pháp trong giai đoạn từ năm 2000 cho dén nay

ĐÃ làm cơ sở khoa học cho việc so sánh các quy định vẻ hình phạt trong

pháp luật hinh sự của Việt Nam và Cộng hoà Pháp, luận án sẽ lãm sáng lỗ những

van để lý luận cơ bản về so sánh các quy định về hình phại trong pháp luật hình sự

Việt Nam và pháp luật hình sự Cộng hoà Pháp

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

41 Phương pháp luận

luận án dựa trên co sở phương pháp luận của chủ ngÌữa Mác Lénin, tr

tưởng Hỗ Chỉ Minh đồng thời vận dụng cac quan điểm cửa Đăng về xây dựng pháp luật và cải cách tư pháp trong nhả nước pháp quyền để nghiên cửu về bình phat

của pháp luật hình sự Việt Nam va Cộng hoà Pháp,

Đặc biệt, Luận án cén dựa trên phương pháp luận nghiên cứu Luật so sánh

đã dược các nhà khoa học trong và ngoài nước phát triên Tác giả Michael Bogdan (1994) trong tác phẩm Luật số sánh của nhà xuất bản Kluwer Norstedts Juridik

Tanto (Người địch PGS.TS Lẻ Hỏng Hanh, Ths Duong Thi Hiển) đã nhận định

“Hạt nhân của luật so sánh là so sánh, nghĩa là xem xét các yếu tổ có tính chất sơ

sánh của hai hay nhiều hệ thống luật và xác định các điểm tương đồng và khác biệt

giữa cáo yếu tế đó”[4, tr.44] Theo tác giả, điểu thú vị nhất của luật so sánh là cổ

ging giải thích những điểm tương đổ:

Các yêu tê tạo nền sự

tương đồng và khác biệt giữa các hệ thống pháp huật là: (1) hệ thống kinh tế, (2) hệ thống chính Irị và hệ tu lưỡng, (3) lôn giáo; (4) yêu lô lịch sử và địa lý; (5) yêu tổ đân số học, (6) tác động phổi hợp của cáo biện pháp kiểm soát khác, (7) những yếu

tế ngẫu nhiên ŒSTS Võ Khánh Vinh (2012) trong tác phẩm Giáo tình luật so

sánh của Nhà xuất bản Công an nhân đân, nằm 2012 đã chỉ ra khách thể cửa Taật so

sánh bao gồm: (1) hiển thực pháp luật, (2) các hiện tượng và thiết chế pháp luật, (3) các học thuyết, các quan điểm và các quan niệm pháp luật; (4) các hệ thống pháp

luật của các quốc gia; (5) các văn bản và tổng thẻ pháp luật được hình thành trong

các liên mình quốc gia; (6) các vấn bản quy phạm pháp luậi của quốc gia, (7) gác ngành, tiểu ngành và các loại văn bản qww phạm pháp luật; (§) các chế định pháp

luật; (9) các quy phạm pháp luậi; (10) kỹ thuật pháp lý [44, tr.120]

42 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp so sánh luật học được sử đựng xuyên suốt trong toàn bộ nội

ding của luận án Khi áp đụng phương pháp này Thông qua phương pháp so sánh, những tương đồng vả khác biệt giữa các quy định vẻ hùnh phạt trong pháp luật hình

sự Việt Nam và cộng hoả Pháp sẽ được lâm sảng tỏ và lý giải cụ thể Phương pháp

so sánh luật học cũng giúp luận án tỉm ra những bài học có giả trị từ pháp luật về hình phạt của Cộng hoà Pháp để đưa ra những kiến nghị góp phan hoản thiện các

quy định về hình phạt theo pháp luật hình sự của Việt Nưn

Tiên cạnh đó, phương pháp lich st cùng được sử dụng thưởng xuyên Theo đó,

những vẫn dé lý luận, pháp luật thực định về hình phạt của Việt Nam và Cộng hoa

Tháp được nghiền cứu, đổi chiếu với sự vận động không ngừng, của hoàn cảnh kinh tế,

xã hội và văn hóa ở cả hai nước Phương pláp lịch sử giúp hiểu sâu sắc hơn chính sách hình phạt của Cộng hoà Pháp và Việt Nam, đề từ đó có những luận giải và kiến nghị có

# nghĩa thực tế cho việc hoản thiện pháp luật về hình phạt của Việt Nam

Ngoài ra, luận án còn sử dụng phương pháp xã hội học pháp luật và phương,

pháp kinh tế luật để lý giải mỗi quan hệ của hình phạt với các yếu tổ kinh tế, xã hột,

cũng như xác định xu hưởng vận động của các quy định vẻ hình phạt của Việt Nam

và Cộng hoà Pháp,

Ngoài các phương pháp vừa nêu trên, luận án còn sử đụng các phương pháp

nghiên cửu truyền thống của luật học, đỏ là phương pháp nghiên cửu phân lích pháp

lý, tổng hợp và phương pháp thống kê, sơ sánh số liệu

5 Dóng góp mới về khoa học của luận án

Tuan án cónhững điểm mới sau day trong khoa học và thục liễn:

Thứ nhất, luận án lá công trình nghiên cửu đây đủ vả toàn diện những vấn

đề lý luận về so sảnh các quy định của hình phạt trong pháp luật hình sự Việt Nam

và pháp luật hình sự của Cộng hoà Pháp Trong đỏ, hiện án làm sang tả đối tượng

so sánh, mục đích ao sảnh, mục Liêu so sảnh vai trò của việc so sánh, mối Nên giữa pháp luật hình sự Việt Nam với pháp luật hinh sự Công hoả Pháp, các yếu tổ ảnh hướng đến chính sách hình sự của Việt Nam và Cộng hoà Pháp,

Thứ hai, luận an chi ra được những điểm tương đồng và khác biệt trong các

quy định về mục đích của hình phạt, hệ thống hình phạt, môi quan hệ giữa các hinh

phai, quyết định hình phạt Bên cạnh đó, luận án cững chỉ ra một số nguyễn nhân

của sự tương đông và khác biệt đó

Thứ ba, đua ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về hình phạt

trong pháp luật hình sự của Việt Nam và nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt, đặc

biệt là hình phạt tiền

6, Ý nghĩa lý luận và thục tiễn của luận ân

Ý nghĩa lý luận: Các kết quả nghiên cứu của luận án sẽ cung cấp một hệ thống trí thức, hiểu biết phong phủ và toàn điện hơn về quy định hình phạt của pháp,

luật hình sự Việt am và Cộng hoà Pháp Luận án cũng xây đụng khung lý thuyết

co ban ban dau vẻ luật hình sự sơ sánh đặc biệt lá các vấn đẻ vẻ so sánh chế dịnh

hình phạt trong pháp luật hình sự của Việt Nam và Cộng hoà Pháp qua đó cung cấp những luận cứ khoa học cho việc nghiên cứu và hoàn thiện chính sách hình phạt của

Việt Nam Ngoài ra, luận án cũng gợi mở một số lướng nghiên cửu mới về so sảnh các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam với các quốc gia khác,

Trong nghiên củu và giảng dạy pháp luật nói chưng và pháp luật hình sự nói

riêng, các nhà khoa học pháp lý Việt Nam đêu khẳng định vai trỏ quan trọng của so

sánh luật học Thâng qua so sảnh luật học, các lý thuyết, học thuyết pháp lý, pháp

luật thục định và thực Liễn ap dụng pháp luật của các hệ thẳng pháp luật được đôi chiếu, sơ sảnh Từ đỏ, những tình họa trong khoa học pháp lý của mỗi mước sẽ được chất lọc, phát triển nhằm làm hoàn thiện hơn nữa lý thuyết và học thuyết pháp lý chưng trên toản thể giới, cũng như bản thân khoa học pháp lý của mỗi nước Trong, công tác đào tao, việc để sinh viên tiếp cân các chuyên ngành pháp lý dưới khia cạnh so sánh luật học sẽ giúp các em có được kiến thúc toàn điện của chuyển

ngảnh, nâng cao năng lực tu duy pháp lý và khả năng tiếp cận và giải quyết vấn để

ở nhiều môi trường pháp lý khác rhau Vì vậy, trong chuyên ngành luật hình sự

thuật hình sự so sảnh là một bộ môn khoa học không thể thiểu đổi với tất cả các sinh

viên Trong cáo nội dung của luật hình sự so sánh thì so sánh về hình phạt là một

trong những, nội dung quan trọng nhất

'Ý nghĩa thực tiễn: Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đôi bd sưng năm 2017 (san

đây gọi là Bộ luật hình sự rắm 201 5) đã được ban hành để thay thể Bộ luật hình sự

năm 1999 8o với Bộ luật hình sự nắm 1999, các quy định về hình phạt và hệ thông

bình phạt trong Hộ luật hình sự năm 2015 có nhiều điểm tiến bộ và phù hợp với xu

thế chung của thời đại Tuy rhiên, điểu nay không có nghĩa là các quy định về hình

phạt và hệ thống hình phạt trong, Bộ luật hỉnh sự năm 2015 đã hoàn thiện Trong thế giỏi hiện đại, với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, dân đến các nhân tổ của đời sống kinh tế - xã hội cũng thay đổi theo Hình phạt cũng không nằm ngoài xu thể vận động đó Ngoàt ra, sự tăng lên nhanh chỏng về dân số, sự ô nhiễm

môi trường, gánh nặng ngàn sách quốc gia, sự tăng lên của các tội phạm kinh tế và

tội phạm công nghệ cao cũng đã làm cho các nhà làm luật đã có những thay đổi

trong quan niệm và chính sách hình phạt, Các hình phạt nghiêm khắc như từ hình,

tủ chung thân, tủ có thời hạn đang giảm đân và được thay thể bôi các hình phạt

khác Pháp luật của các nước phát triển trong đó có Pháp về hình phạt phần ảnh rõ

xu thể này, Những vẫn dé ma cdc nude dang gặp phải như trên cũng đang diễn ra ở

Việt Nam, vì vậy hệ thống hình phạt của Việt Nam cẩn tiếp tục được hoàn thiện

nhằm phủ hợp với sự thay đổi nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội Nghiên

cứu so sánh các quy định về hình phạt của pháp luật hình sự Việt Nam và Céng hoa Pháp cũng giúp cho các nhà lắm luật lim ra được những quy luật phát triển chưng

của hệ thống hình phạt, mối quan hệ gắn bỏ giữa hệ thống hình phạt với nên tảng, kinh tế - xã hội, Nghiên cứm so sánh các quy định vẻ hình phạt của pháp luật hình

sự Việt Nam và Cộng hoà Pháp còn giúp cho các nhà làm luât đúc rút được những bài học kinh nghiệm trong lập pháp của Công hoà Pháp góp phần vào việc hoàn

thiện các quy định của pháp luật Việt Nam về hình phạt nhằm bảo đảm hệ thống

hình phạt của Việt Nam phủ hợp với thục tiễn vận động và phát triển của Việt Nam

trong thời kỳ hội nhập quốc lễ

7 Kết cẫu của luận án

Ngoài phân Mỡ đầu, Kết luận, Danh mục các công trình công bổ cửa tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo, luận ản gêm 04 chương với cấu trúc như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Dễ tài

Chương 2: Nhũng vấn đề lý luận so sánh quy định về hình phạt trong

pháp luật hình sự Việt Nam và pháp luật hình sự Cộng hòa Pháp

Chương 3: Những tương đồng và khác biệt trong các quy định về hình

phạt của pháp luật hình sự Việt Nam và Cộng bod Phap

Chương 4: KẾt quả so sánh và những vấn dé đặt ra đối với chỉnh sách

hình phạt trong luật hình sự Việt Nam

Kết luận

CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TĨNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

DEN DE TAT

1.1 Tình hình nghiên cửu ở ngoài nước

1.1.1 Tình kình nghiên cửa lý luận về so sảnh các quy dink vé hink phạt trong

phúp luật hình sự Liệt Nam và Cộng hoà Pháp

Ở nước ngoài, số lượng các công trình khoa học nghiên cửu vẻ LSS rat 46

số, trong đỏ cỏ mội số công trình tiêu biểu như sau Jean Pradel (2008), Droit penal

comparẻ, Nxb Dalloz, (Luật hình sự so sánh của Jean Pradel, 2008) ; Peter de Cruz (1999), Comparative law in a changing world, Cavendish Publishing Limited

(uậi so sảnh trong một thế giới chuyên động của Pøter de Cua, Nxb, Cavendish,

năm 1999); Piere Logrand & Roderick Munday (2003), Comparative Legal Studies: Traditions and Transitions, Cambridge University Press (Nghién clu Ludt

so sinh: Truyền thông và Chuyễn tiép, Neb Dai hoc Cambridge adm 2003); Sir

Basil Markcsinis & Jarg Fedtke (2009), Engaging with Foreign Law, Harl

Publishing Lid (Kết nói với fudt nic ngodi cia Sir Basil Markesinis & Jérg

Fedike, Nxb Hart, ném 2009); Mark Van Hoccke (2004) , Frangois Ost & Tuc Wuitgens, Epistemology and Methodology of Comparative Law, Hart Publishing Ltd (Nhận thức luận và phương phap Indn cla Ludt so sinh, Nvb, Hart, ndm 2004)

và nhiêu công trình khoa học khác

Vé co ban, cáo công trình nghiên cứu vé LSS déu khẳng định LSS là một khoa học với đối tượng phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu riêng Các công trình khoa học nghiên cứn chưng vé 1.88 tao nên tầng khoa học để phát triển

LHS58 Ở nước ngoài, cỏ các công trình sau: Jean Pradel (2008), Droit pénal comparó, Nxb Dalloz; (Luật hình sự so sánh của Jean Pradel); Le droit pénal a Vaube du trowsiéme millénaire, Mélanges offerts a Jean Pradel, Nxb Cujas, 2006; {Luat hink su ddu thién nién ky thik ba, chuy8n khảo đành tang Jean Pradel, nam 2006); Kevin Ion Heller and Markus D Dubber (edited) (2011), The handbook of

comparative criminal law, Stanford University Press (Cam nang vé Ludt hinh sso

sánh của Kevin Jon Heller va Markus D Dubber, Neb Dai hoe Stanford, nim 2011); Terance T Micthe & Hong T.u (2005), Punishment — 4 Comparative Historical Perspective, Cambridge University Press (Su trimg phat céich tip can lịch sử sa sénh cia Terance D Miethe & Hong Lu, Nxb Dai hoc Cambridge nim 2005), va Warren Young and Mark Brown (1993), Crass-national Comparisons of

Imprisonment, Crime and Justiec, Vol 17 (1993) (So sénh xuyên quốc gia về hình

phạt tù, Tạp chỉ Tội phạm và công lý, lập 17 năm 1903)

Cac tée gid Kevin Jon Heller va Markus D Dubber (2011) trong tac phim The handbook of comparatwe criminal law, Stanford Universily Press (Cam nang

vế Luật hình sự so sảnh của Kevin on Heller và Markus D Dubber, Nxb Bai hoc Stanford, răm 2011) có dé cập đến T.HSSS với Lư cách là mội phân tích so sảnh PLHS Như vậy, cáo tác giả này clua xác định rõ LH588 có phải là một khoa học

pháp lý hay không Thục chất, cuẩn sách này chỉ trinh bày về PLIIS của một số nước trên thể giới trong đỏ có Pháp [72, Ir 215]

Bat dau tiếp cận LHSSS từ hai phương điện phương diện nội đụng và

phương điện địa lý, tác giả Jean Pradel (2008) trong tác phẩm 7roit pénal camparé (Ludi hin sự sa sánh ), Nxb Dalloz, năm 2008 đã đưa ra định nghĩa ban đâu về

LHSSS niu saw LHSSS lá các nghiên cứu về sự khác biệt và tương đồng giữa hai hay nhiều hệ thống PILHS Từ đỏ, lác giả đặt vẫn để : như vậy, liệu IJT85§ có phải

là một ngành khoa học pháp lý dée lap hay chỉ đơn thuần là một phương pháp nghiên cứu? Jean Pradal đã phân tích quan điểm thử nhất được ủng hộ bởi R David

va ELC Gutteridge cho ring LŠS (trong đó có LHSSS) chỉ là một phương pháp, táo

giả cũng phân tích quan diễm thử hai cho ring LSS (trong dé co LHSSS) là một

ngành khoa học pháp lý độc lập, đứng ngang hàng với các ngành khoa học pháp lý

khác theo cách tiếp cận được hình thành từ thế kĩ 19 và thế kỷ 20 bởi hai nhà luật

học nguời là Pháp Bdousrd Lambert va Raymond Salcilles

Từ những phân tích đó, táo giả Iean Pradal (2008) đưa ra kết luận rằng L8§ (bao gồm LIIS3S) không chỉ là một phương pháp mà còn là một môn khoa học pháp lý thục thụ với tư cách là một phương phép trinh bảy, xem xét nghiên cửu và

tiếp cận pháp luật Tuy nhiên, ngành khoa học này không được hình thánh từ những quy định pháp luậi thực định bối vì 1.88 chỉ là sự đối chiếu những quy định pháp luật rút ra từ những ngảnh luật đã tên tại trước đỏ Vậy nên, LH5S8 không phải là một ngành luật mới hoặc một ngành luật độc lập như luật thương mại, luật đân sự

Thay gần gũi nhàt là luật hình sự LHSSS là một khoa học dưới góc nhìn là phưg,

pháp nghiên cứu, một phương pháp khoa học quan trọng nhưng không dễ sử dung trên thực tế [119, tr.4]

Vì vậy, tác giả cho rằng việc so sánh PLHS trước tiền cân được bắt đầu bằng

việc chuẩn bị các nguồn lải hệu và sau đỏ phải đâm bảo rằng những lài liệu này có

thể được sử đựng vào mục đích so sánh Các nguồn tài liêu theo tác giả bao gồm

pháp luật thực định đo eo quan lập pháp và cơ quan xét xử bạn hành như các Luật,

bộ luật, gác tuyển tập án lệ (trong đỏ có các nguồn án lệ từ các điều ước quốc tế mà

quốc gia là thành viên rửm án lệ của Toả án nhàn quyền Châu Ẩn), các học thuyết ban gồm các chuyên khảo, các số liệu điều tra (cỏ bảng hỏi và xử lý số liêu), các tạp

chỉ chuyên ngành (có thể kế tên như Tạp chi về luật hình sự và tội phạm học của

‘My (The journal of criminal law and criminology) , Tạp chí về thi hành TỊP tù và luật hinh su (Ja Revue pénitentiaire et de droit penal), tap chi khoa hoc luat hình sự

va LHSSS cia CH Phap (/a Revue de science criminelle et de droit pénal compare)

Thí khai thác các nguồn lãi liệu trên cần hm ý những điều sau (1) bối cảnh kình tê

xã hội của mỗi quốc gia khác nhau: bao gỗm tình trạng tội phạm, viếc áp dụng pháp

huật trên thực tế, hệ tư tưởng (ví dụ triết lý PLIIS nằm sau các IIP là gỉ: sự rắn de,

nhằm loại bỏ hay để cài tạo, giáo đục), yêu tổ tâm lý, tôn giáo, môi trường chỉnh trị

(bắt én thường xuyên bị klrủng bó hay không) thậm chỉ nhân sinh quan của xã hội đổi với một hiện tượng xây ra trong xã hội đó; (2) các khía cạnh thực tế của các quy đỉnh pháp hiật (ví đụ ở Pháp, sẽ là thiêu sót nếu bỏ qua một thực tiễn là thẩm phán của CH Pháp dựa trên các tỉnh liễu khách quan có thẻ tiêu hình hoá các tồi mả theo quy định pháp luật la trong tội); (3) nghĩa của các thuật ngữ sử dụng (rất nhiều

thuật ngữ tương tự vẻ hình thúo (ni cing gốc la tỉnh) nhưng mang nội đưng khác

vả ngược lạ) Về cách thức vả các bước sử dụng để so sánh, cân lưu ý: (1) các

céng cu str dung dé so sánh, bao gồm: (1) các yêu tô quyết định của một hệ thống PLHS (các yến lễ này là một số các quy lắc Lạo thành hệ thống pháp luật và chỉ phổi các chế định còn lại như các nguyễn tắc pháp chẻ, tính không hỏi tổ của đạo luật

hình sụ, phân loại tội phạm, TNIS của pháp nhân ) ; (ii) sự tương đương của các

thiết chế sử dụng (đối với một hành ví vì phạm các quốc gia có thể xếp vào các loại tôi với khách thể khác nhau hoặc có quốc gia xử lý bằng con đường hình sự, cỏ

quốc gia lại ấp dụng xử phạt hành chính) ; (3) lĩnh vực thực hiện so sánh, theo đó

các nhà so sánh có thể sử dụng hai phương pháp so sánh tuỳ theo tiếp cận từ gác độ

(inh hay động Phương pháp tĩnh phan tich hé théng PLHS tai mét thai điểm nhái

định thời gian đừng lại tại thời điểm nhà so sánh tiến hành việc so sảnh Ngược lại

phương pháp déng quan tam dén cả xu hưởng phải triển và tiễn trình lịch sử của vấn

để sơ sánh, thời gian không ngừng lại và nhà so sánh phải nhìn nhận cả nguyên do

và hệ quả của các quy định pháp luật Rõ ràng là phuơng pháp động có yêu câu cao

hơn, cân nhắc đến cả các xu hưởng cửa cơ quan lập pháp và cơ quan xét xử, do đó

phong phú, chính xác và thiết thực hơn [119, tr.38]

Tac gid X Blanc-Jouvan (2006) trong bai viét Ox va le droit comparé ? Mélanges J Pradel, Le droit pénal 4 Taube du troisigme millénaire, Nxb Cuias (Teng lai ndo eda Ludt so sénk?, trong chuyén khfo dành tặng, Jean Pradel với nhan để Luật bình sự đầu thiên niên kỳ thứ ba, năm 2006, Nxb Cuja nim 2006)

đã lo ngại rằng, vì là một khoa học tương dối mới mẻ, LS5 cần phải để phòng môi de

doa bi trộn lẫn với các ngành khoa học không mang tỉnh pháp lý khác vá nguy cơ bị

nhằm lẫn với việc thông nhất hoá hoặc bai hoa hoá pháp luật [132, tr.709] Do vậy,

phương, pháp của LH5S8 cân phải dược xác dịnh rõ

Một số công trình khoa học đã công bố ở nước ngoài cũng đã làm sáng tổ íL nhiêu về vai trà của LHSSS

Tac gid Michacl Bogdan (1994) trong cuốn Tuất xơ sảnh (do PGS.TS Lê

Hồng Hạnh, Tls Dương Thị Hiển dich) đã chỉ ra vai trỏ gủa LSS trong link vue

hiật hình sự quốc tế Theo tác giả: “Việc so sảnh pháp luật mước ngoài với luật nội

địa cũng cần thiết đốt với ngành luật hình sự quốc tế Ở nhiều nước, thông thường,

mệt người không thẻ bị trừng phạt vì banh vi thực hiện ở nước ngoài nêu như hành

vị đồ không thể bị trừng phi theo pháp luật của quốc gia nơi hành ví đỏ được thực hiện và thông thưởng thì HP áp dụng không thể nghiêm khắc hơn HP nghiêm khắc nhất mả quốc gia đó áp dụng Iiơn thế nữa, việc đẫn độ ra nước ngoài chỉ điễn ra khi hành vị dẫn độ tới yêu cầu tương đương với một loại tội nghiêm Irọng nhất định theo pháp luật của nước dỏi dẫn độ Trong từng vụ việc cụ thể, không thể xác dịnh thể nao lả “TIP nghiêm trọng nhất” hay "loại tội phạm tương đương” nếu không có

sự so sánh giữa luật nội địa vả luật mước ngoài" [1, tr.27] Tuy nhiên, quan điểm

này chưa phải là lý luận đây đủ về vai Irò của T.HSS§

Cae tac gid Kevin Jon Heller và Markus D, Dubber (2001) trong tác phẩm, The handbook of comparative criminal law, Stanford University Press (Cam nang

vẻ Luật hình sự sơ sánh, Kxb Đại học Btanford, năm 2001) cũng đã lắm rõ vai trò tích cực của phản tích sơ sảnh PLLHS dối với hoạt động lập pháp, tư pháp, nghiên

cửu và giảng dạy, Các tác giả cũng chỉ ra rắng sự phát triển của luật hình sự quỏe tế cing gan Lién vai LHSSS Voi những quy đính có nội dung rộng của Quy chế Rome

về tỏa án hình sự quốc tế đồi hôi phải có những khảo sát so sánh vé TNHS va cdc

van dé khác Các lác giả khẳng định rằng phân tích so sánh làm giàu thêm nữa các

uật hình su (72, tr 215]

học thuyi

Tac gid Jean Pradel (2008) trong công trinh nghiên cứu về Luật hình sự so

sánh đề cập ở trên cũng đã đề cập đến lợi ích cửa I.HS8S khi phân tích những nhân tổ

có lại cho sự phát triển của LITSSS Theo đó LIISSS có các lợi ích: (1) cưng cấp một kiển thủc tốt bơn về luật hình sự nói chung; (2) giúp các nhá nghiền cứu hiểu biết sâu

hen về chính hệ thống PLHS của quắc gia minh; (3) mang giá trị áp dựng thực liễn

gi ich quan trong nhất) trong những trường hợp đời hỏi sự hiểu biết pháp luật nước ngoài khi mà thẩm phán không những phải năm rõ văn bản pháp luật mà còn phải

ầm rõ cả quá trình áp dụng pháp luật, thông qua kiểm tra đánh giá pháp luật nước ngoài các quốc gia có thể hoàn thiện luật pháp của quốc gia minh tir dé cho phép sự xích lại gần nhau giữa các hệ thing PLAS quée gia Ngoai ra, LHSSS côn rải cần thiết cho cả việc xây dựng các quy phạm hình sự quốc tế (vi đụ của Liên minh châu

An va Lién Hop Quốc) [119, tr 10]

13

Cho dến nay, không có nhiều công trình khoa học công bố ở nước ngoài nghiên cứu sâu lý luận về so sánh các quy định về IIP trong PLIIS của các nước

‘Tac gia Richard 8 Frase (1990) trong tác phẩm Comparative Criminal Justice as a

Cnide io American Law Reform: How do the French do ut, How can we Find out,

and Why Should we Care, 78 Cal L Rev 539 (1990) (Tw pháp hình sự so sánh,

cam nang hướng dẫn công cuộc cải cách pháp luật lại Mỹ: người Pháp làm điễu đó như thê nào, chúng ta có thê phải hiện ra như thê nào, và tại sao chúng ta nên quan lâm năm 1990) đề cập đôi nót về so sánh TTP Khí đề cập để phương pháp so sánh

về HD, lác giả đưa ra các nguyên lắc sau: Thử riái, nhà nghiên cứu cẩn nghiên cứu mỗi hệ thống một cách riếng lễ và toàn diện Thử bai, hệ thống nước ngoài phải được nghiền cửu bởi nhiều nguồn bao gồm các nguồn chính thống chứa đựng quy

phạm pháp luật, các tài liệu mô tả thục tiễn áp đụng pháp luật, và các số liệu Thứ

ba, nhà nghiên cứu phải nghiên cửu bản thân hệ thống pháp luật của nước mình cä

về lý thuyết vả thục tiễn, để xác định những điểm khác biệt với hệ thông cửa nước ngoái Cuỗi cùng, việc nghiền cứu và cài cách cân phải clrủ trọng đến những khác biết nhỏ giữa hệ thẳng pháp luật của quốc gia của nhà nghiên cửu với hệ (hồng pháp luật nước ngoài, bởi vi những khác biệt nhô đó có thể có giá trị thực tế để có thể vay

mượn, cấy ghép [85, tr.553]

Khi so sánh các quy định về IIP trong PLIIS của Việt Nam và PLIIS của CHI

Pháp, không thể không để cập đến các yếu tổ ảnh hưởng đến CSIIS của mỗt quốc gia cũng như mỗi liên hệ giữa PLHS của Việt Nam và CH Pháp Đây là những yêu

tế lý giải cha sự tương đồng và khác biệt giữa quy định vẻ IIP trong PLIIS của Việt

Nam và HP trong PLHS của CH Pháp Hiện nay trên thể giới dã có một số công

trình nghiên cứu đưới góc độ so sánh cáo yếu tổ ảnh hưởng đến chính sách IIP của quốc gia Các tác giả Warren Young va Mark Brown (1993) trong tác phẩm Cross-

national Comparisons of Imprisonment, Crime and Justice, Vol 17 (1993); (So

sảnh xuyên quốc gia quốc gia về hình phạt tù đăng trêu Tạp chí tội phạm và Công,

lý, lập 17, năm 1993) đã chỉ ra các

Năng lực chứa của nhà tù: Theo các tác giả sự quá tải của nhà th dẫn đến

thẩm phan hạn chế áp đựng IIP tù hoặc việc miễn giảm thời hạn chấp hành HP tủ

u tổ tác động đến HP là Các yếu tổ đó là:

Tỷ lệ thất nghiệp: Các tác giả cho rằng thất nghiệp dân đến sự giận dữ của xà hội và sự bắt ồn của xã hội, do đỏ dẫn đến hiện tượng các IIP được tăng cường Qua

so sánh tỷ lệ thất nghiệp với tỷ lệ người ngôi tủ, các tác giả cho thấy mỗi quan hệ

giữa hai yêu tổ mày là khác nhau ở các nước khác nhau Như ở Pháp, tỷ lệ thải

nghiệp có mối quan hệ chặt chế với tỷ lệ người bị tạm giam hơn lả người bị phạt tử

Thư vậy, theo các lắc giã lý lệ thốt nghiệp chỉ là công cụ hữu hiệu để đánh giá xu

hướng sử dựng HT tù ở trong một quốc gia hơn là so sánh giữa các quốc gia

Chính sách: Theo các tác giã bản chất và lính nghiêm khắc của HP có thể được xác đình bởi câu trúc của tên kinh lê và những ruồi quan lâm cửa xã hội, các bình thức của quyền lực trong xã hội, các cách thức thục hiện quyền lục nhà nước

có xu hưởng mềm hoa HP [96, tr.41-42]-

Khi nghiên cứu về IIP tủ hình dưới gác độ so sánh, các tác giả Austin Sarat

va Christian Boulanger (2005) trong tác phẩm The cultural fives of capital punishment: comparative perspectives, Stanford University Press (Doi séng van

hoá của TỊP từ hình: từ góc nhìn so sảnh, Nàb Dại học Stanford, năm 2005) cho

rang HP phan ảnh các yéu (6 van hỏa vá chính trị xã hội và là biểu tượng rõ ràng

của văn hóa Theo các tác giả thi tử hình bị bãi bỗ ở Châu Âu là do tử hình không

thể được chấp nhận ở các quốc gia văn minh Qua nghiên cứu sở sánh, các tác giả chỉ ra rằng các yếu tố như tỷ lê phạm lôi, kinh tế chính trị, chế độ, lôn giáo và quan

điểm chung của cộng đồng ảnh hưởng đến việc duy trì hay không duy trì HP tử

hình Những kết quã nghiên cửa của các lác giả trong công trình nảy là những cơ sở

khoa học quan trọng để khi tiên hành so sánh quy định về HP của Viet Nam va CH

Pháp, yếu tổ văn hóa là yêu tổ không thể không xem xét, đối chiều

15

Các tác giả Michael Tory vi Richard § Frese (2001) trong tác phẩm

Sentencing and Sanctions in Western Countries, Oxford University Press ( Quyết định

hình phạt và hình phạt tại các nước phương tây, Nxb Đại học Oxford năm 2001)

cũng chỉ ra các yếu lố dẫn đến xu hướng HP tăng lên lả tÿ lệ tội phạm lắng lên, quan điểm của xã hội, sụ phát triển của khoa học công nghệ cũng giúp việc xác định thủ

phạm dé đồng hơn, áp lực Lừ xã hội đổi với việc ra quyết định về HP, sự bt ổn của xã

hội gia tăng, tải câu trúc kinh tẻ, một số quắc gia tang HP với mục đích cạnh tranh

với quốc gia khác nhằm ngăn chặn tôi phạm xâm nhập vào nước mình [78, tr 265]

Có thê thây rằng những nghiên cứu trên lạo nên lâng cho việc nghiên cứa các yếu tổ ảnh hưởng đến so sánh các quy dinh vé [IP trong PLIIS của Việt Nam va CII

Pháp Tuy nhiên, cho đến nay vân cản những công trình khoa học nghiên cứu một

cách đây đủ vả toàn điện các yếu tổ ảnh hưởng đến so sánh các quy định vẻ HP

trong PLH8 của Việt Nam vá CHÍ Pháp

11.2 Tink bình nghiêu cửu những tưởng đồng và khắc biệt của các quy định về

hình phạt trong pháp luật hình sự Việt Nam và pháp luật hình sự Cộng hoà Pháp

Cho đến nay, không có nhiều công trình khoa học ở nước ngoài so sánh trực

diện các quy dạnh vẻ HP trong PLHS của Việt Nam va PLHS eta CH Pháp

Tập 3 và 4 trong bộ sách gồm 44 tập của cdc téc gid Marcelo F Aebi, Véronique Jaquier, Graeme R Newman (2011), Crime and Punishment around the World — ASIA AND PACIFIC (Volume 3), ADC-Clo (Tôi phạm và trừng phạt rên

thé giới — Châu Á và Thái Bình Dương năm 2011) va Crime and Punishment

around the World HUROPE (Votume 4), ADC-Cho (Tội phạm và trừng phạt én

thé giới — Châu u) trình bay về PLIIS của tắt cả các quốc gia trên thể giới Dây là

bộ sách dưới đạng bách khoa thư, Irinh bảy những nót cer ban của PLHS của các xuớc trên thế giới Trong hai tập 3 và 4 của bộ sách này, các tác giả cũng Irinh bây

một cách tóm tt hệ thống HP của Việt Nam, CH Pháp Hệ thông HP của Việt Nam theo BLHS nam 1999 duoc trinh bay ngắn gọn trong lập 3 Trong khi đỏ, hệ thống

THP theo pháp luật cửa CH Pháp được trình bảy tóm Lắt trong tập 4 Các tác giả chỉ

Ta sự đang đạng của hệ thống HD của CH Pháp Trong đỏ cỏ HP tù chung thản, rù

có Thời hạn, phại tiển, Ngoài ra, BUHS và các đạo luật chuyên ngành côn quy định

các HP khác nhẹ hơn, lạo cơ sở pháp ly để thám phán lựa chọn các HT theo xu

hướng giảm nhẹ Bên cạnh HP tù, hệ thông HD của CH Pháp còn có phạt tiên theo

ngày, lao động công ch, thực tập tư cách công dân, hạn chế một số quyền nhất

định Pháp luật của CII Pháp có cơ chế đình chỉ chấp hành IIP tù và phạt tiên Kem theo cơ chế đỉnh chỉ chấp hành HP tủ là cơ chế giảm sát (án treo) Ngoài ca

chế đình chỉ chấp hành IIP, tòa án còn được quyền miễn IIP trong trường hợp thiệt

hại do tội phạm gây ra đã được khắc phục và những xáo trộn trật tự xã hội do hành

vị phạm tôi gây ra đã châm đứt Theo nghiên cửu của các tác giả thì phạt tiền là HP

được sử dụng nhiều nhất trong thục tiên

1.1.3 Tình hình nghiên cửa về kết quã so sảnh và những vẫn đà đặt ra đỗi với chỉnh

sách hình phạt trong luật hình sự Việt Nam

Cho đến nay, chưa có công trình khoa học nào ở nước ngoài nghiên cứu các

quy định về HP trong PLHS của Việt Nam và CH Tháp dười góc độ so sánh có phê

phan để tìm ra những điểm hợp lý cũng nỉn: những han chế của chế định HP của PLIIS Cll Pháp để từ đó rút ra những bài học kính nghiệm nhằm hoàn thiện pháp trật về HP của Việt Nam

1.2 Tình hình nghiÊn cứu trong nước

1.2.1 Tình hình nghiên cứu về lỆ luận cũa việc so sảnh các quy định về hình phạt

trong pháp luật hình sự Việt Nam và Cộng hoà Pháp

Chợ đến nay, ở Việt Nam chi cd mét số công trình nghiên cứu về LHS8§

chẳng, hạn như cuồn Thông tìn khoa học pháp lý (L999), Tư pháp hình sự sa sánh

(tà sách Luật so sảnh), Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, PGS.TS,

TIể 5ÿ Sơn (201 L), Một số nhận thức ban đầu về Luật hình sự so sánh, Tạp chí Nhà

nước và Pháp luật, số 5/2011; và PGS.TS Hỗ Sỹ Sơn (2018), Tuật hình sự so sánh (sách chuyên khảo), Nhà xuất bản Chỉnh trị quốc gia sự thật

Trong các công trình vừa nêu trên thì PGS.TS Hỗ Sÿ Sơn là một trong những

tác giả có công trình khoa học trong móc trình bay một cách toàn điện về các vấn để

ly luan cia LHSSS PGS.TS Hé S¥ Sơn (2011) Irong bài việt Mộ! số nhận thúc bạn

đầu và Luật hình sự so sánh, Tap chí Nhà nước và Pháp luật, số 5/2011 đã dựa ra được khát niệm về LIISSS Theo tác gid “LUSSS la khoa hoc chit yêu sử dụng

phương pháp của LSS đễ nghiên cứu các hiện tượng và quả trình PLHS như thực tiễn

xây dựng và áp dụng PLHS, các chỗ định PLHS (trong đĩ cĩ hành vi tội phạm, lãi,

chủ thể của tội phạm, năng lực TNHS, HP, quyết định HP v.v) cũng như các hạc

thuyết và phạm trù về PLHS"T28, tr39] Ngồi ra, trong bài viết của minh, tác giá

cũng chỉ ra các phương pháp của LIISSS, xác định ốc mơi quan hệ giữa LIISSS với các khoa học pháp lý khác

Tác phẩm Thơng tin khoa học pháp lý (1999), Tự pháp hình sự so sánh (tả sách Luật so sảnh), Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, răm 1999 cĩ

để cập đến ba phương pháp so sánh, đĩ là phương pháp lịch sử, phương pháp chính

trị và phương pháp miêu lâ Các ide giả khẳng định “Để hiểu được hệ thống ur pháp hình sự của một nước, chúng ta phải hiểu hệ thống chính trị của nả"[35, tr.13]

Vẻ phương pháp mơ lâ, các lác giả chỉ ra bai kỹ thuật được sử dụng “Thứ nhất, đỏ

là kỹ thuật phân tich theo từng nước Và thủừ hai lả kỹ thuật phân tích theo tửng, chủ để (mỗi chủ để là một bộ phận của của hệ thơng tư pháp hinh sự và sẽ lấy nhiều

nước làm vi dụ mình họa} [35, Ir.14] Bên cạnh đỏ, các lác giã cịn dé cập đến so

sánh qua phân loại

Về phương pháp của LIISSS, theo PGS.TS IHIễ Sÿ Sơn (2011) các phương

pháp thường được sử dụng trong quả trình đổi chiều so sánh là phương pháp tư đuy

trừu tượng và phương pháp lịch sử pháp lý cụ thể (so sánh khia cạnh lịch sử của

pháp luật) Tác giã cũng chỉa so sảnh pháp luật thành ba cấp độ lá so sảnh quy phạm pháp luật (so sánh vi rổ), so sánh các chế định và ngành luật thuộc các hệ thống

pháp luật và so sánh cáo hệ thống pháp luật (so sánh vĩ mơ) PGS.TS Hễ Sÿ Sơn

(2011) cũng chỉ rõ một số vai trỏ của LHSSS, như làm sáng tỏ được những điểm khác biệt trong hoạt động xây dựng PLHS, làm sảng té tinh đặc thủ của những "lơ

hồng pháp hiật” cùng như những nội dưng mà nhà làm luật tại các quốc gia khác nhau “bọc chứng trong những thuật ngữ nhất định [28, tr.39]

Cuốn sách chuyên khảo “Tật hình sự so sánh” của PGS.TS Hồ

(2018) do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật xuất bản năm 2018 là sự phải

triển sâu hơn những vấn để lý luận vẻ LII3SS đã được PGS.TS Hiế 5ÿ Sơn đặt ra

trong cơng trinh nghiên cứu đã được nhắc tới ở trên

ÿ Sơn

Qua nghiên cứu, mặc đà NCS nhận thấy các công trình khoa học đã công bố chưa trục tiếp để cập đến cách thức tiếp cận về so sảnh các quy định về HP trong LHS Việt Nam và LHS CH Pháp, nhưng kết quả nghiên cứu đã công bố tạo nên tảng lý luận quý báu dé NCS phat triển các vẫn đề vẻ cách thức tiếp cận so sánh các

quy định về HD trong LHS Việt Nam và LHS CH Pháp

Thi nghiên cứu so sánh quy dịnh về HP trong LHS của Việt Nam và LHS của

GII Pháp, không thể không nghiên cửu mdi liên hệ giữa LIIS của Việt Nam va LIS

của CH Pháp

GSTS Võ Khánh Vinh (2014) đã dinh chương II Giáo trình Luật hình sự

Việt Nam — Phan chung để trình bày về lịch sử phát triển của luật hinh sự Việt Nam

từ tháng 9/1945 cho đến nay Ở mỗi giai doạn lich sit, tac giã đều phân tích hoàn cảnh

lịch sử với tư cách lá nên tảng của PLHS cũa giai đoạn đó Trong nội dụng nghiên

cm về PLIS của Việt Nam, tác giả cũng có một số nội đìmg phân tích về HP qua các

thời kỳ

Chuyên để “Quả trình hình thành và phát triển hệ thông FP trong PLHS Việt Nam (từ 1945 đến 1985) thuộc công trinh khoa học Tỏa án nhân dân tỗi cao năm

1996 là một công trình trình bảy tương đối đầy đủ và khải quát về lịch sử hình

thành và phát triển của hệ thống HP trong PLHS Việt Nam Bên cạnh đó, G8

Nguyễn Huy Chiếu trong tác phẩm Tình [ai rằm 1973-1974 xuất bản bởi Tuuậi

khoa Đại học đường — Viên Đại học Sài Gòn đã phân tích lịch sử PLHS Việt Nam

trong thời kỳ phong kiến và thời kỳ Pháp thuộc PGS.TS Trịnh Quốc Toản trong tác

phẩm “Nghiên cứu hình phạt trong luật hình sự Việt Nam dưới góe độ bảo về quyền

cơn người”, do nhà xuất bàn chỉnh trị quốc gia xuất bản năm 2015 cũng dã phân tích tương đối chỉ tiết PLIIS của Việt Nam trong thời kỳ Pháp thuộc vả thời kỳ đầu

của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Những nghiên cứu trên của các tác giả đà cho thấy những môi liên hệ giữa

PLHB cửa Việt Nam và PLHS của CH Pháp

19

Tình hình nghiên cửa những tương đẳng và khác biệt của các quy định và

hink phạt trong phúp luật hình sự Việt Num và pháp luật hình sự Cộng hoà Pháp

Trong phẩn nảy, NCS sẽ trình bảy các kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học trong nước về so sánh các quy định về IIP trong PLIIS của Việt Nam và

CH Phap theo cac néi dung sau rauc dich HP, hệ thống HP và quyết định HP

Cần phải khẳng định rằng số lượng công trình nghiên cứu vẻ mục dich cia

IỊP theo pháp luật của Việt Nam cũng như pháp luật của Cộng hòa Pháp là rất lớn

Nmg những công trình khoa học nghiên cứu về mục đích của HP theo pháp luật

của Việt Nam và Cộng hòa Pháp dưới góc độ so sánh là không nhiễu

Ở Việt Nam, tác giả Phan Thị Liên Châu (2001) trong luận văn thạc sỹ hrật học, chuyên ngành luật hình sự, Đại học Tuật Hà Nội năm 2001 với liêu dé Wink phạt và hệ thẳng hình phạt _ So sánh giữa luật hình sự của Cộng bòa Pháp và luật hình sự CHIXLICN Việt Nam cũng đã có những nghiên cửu bước đầu về khái niệm, bên chất và mục đích của HD của pháp luật Việt Kam và Cộng hòa Pháp dưới góc

dé so sánh Qua so sảnh, tác giả đã chỉ ra một số tương dỗng và khác biệt giữa khải niệm IIP trong PLIIS Việt Nam vả CII Pháp Về những tương đồng, tác chỉ ra rằng

cả luật hình sự Việt Nam và luật hình sự Cộng hỏa Pháp déu quan niệm HP là

biện pháp cưỡng chế nhả nước nghiêm khắc nhất, được quy định trong luật hình

sự và do lòa án quyết định [9, 17.18] Tac gia cũng khẳng định kế cả ở Việt Nam

va CH Pháp, HP dêu có tinh cả nhân Vẻ sư khác biệt, tác giả chơ rằng khái niệm

TIP không được đưa vào trong luật hình sự của Cộng hòa Pháp trong khu đó khái niém HD đã được luật hóa trong BLHS của Việt Nam Về mục đích của HP, tác

giả cho rằng pháp luật của Việt Nam và CH Pháp dêu cỏ chung nội dung co ban

là tring tri, ran đe nhằm phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung và mục đích

cuối củng và châ yêu nhất là vẫn là cải tạo, giáo dục người phạm tội để họ trở

thành người có Ích cho xã hội [9, Ir.23]

Về khái niệm và mục dich của HP, G5 TSKH Lê Cảm (2005) trong tác phim

“Nghiên cứu so sánh Luật hình sự của một số nước Chau An”, Tạp chỉ Toà án nhân

cân số 18 năm 2005 cũng chỉ ra rằng nhà lkm luật Pháp không đưa khái niệm va myc

địch của HP trong PLHS thực định Khải niệm và mục đích HP được bản hiện trong

khoa học hiệt hình sự của CH Pháp Theo tác giả có hai học thuyết là trường phái cổ điển đương, đại và trường phải bảo vệ xã hội PGS TS Hé S¥ Son (2009) trong bái viết

“Chế định hình phạt trong Bộ luật hình sự Cộng hoà Pháp và một số gợi mở nhằm

hoàn thiện Bộ luật hình sự của nước 1a” đăng trên Tạp chỉ Nhà nước & Pháp huật số /2009 cũng chỉ ra rằng có hai trường phái về khái niệm và mục đích cửa TP ö Công hòa Pháp, đó là trưởng phải kính điển mới và trường phái bảo vệ xã hội mới Tác giá

nhận xét "nhà làm luật mước này đã cố gắng thẻ hiện những trr tưởng của trường phải

kinh điển mới hiện đại và những luận điểm có lĩnh nguyên lắc cửa trường phái bảo vệ

xã hội mới” [26, tr.54] Theo nghiên cứu của PGS.TS Hả Sý Sơn (2018) thị: “Ở CH Tháp, cả PI.HS và pháp luật Lế tụng hình sự đến ghí nhận HP có các mục đích cải tao

người có lỗi, phòng, ngừa xã hội, phỏng ngừa chuyên biệt” [29, tr.207

1.2.3 Tink hình nghiên cứu về kết quả so sảnh và những vẫn đề đặt ru dối với chỉnh

sách hình phạt trong luật kình sự Việt Nam

PGS TS Trịnh Quốc Toản cũng đã công bố một só công trình nghiên cửu về LIP ap dung đổi với pháp nhân trong số đỏ bài viết Về rách nhiệm hình sự của pháp

nhân trong luật hình sự một số nước theo truyền thông luật Châu Au lục địa đăng

trên Tap chi Nhà nước vả Pháp luật số 11/2005 đã có một số nghiên cứu về một số quy định trong pháp luật của CH Phap vé HP ap dung déi với pháp nhân Theo nghiên cửu của tác giả thì các HP áp dụng dối với phép nhân bao gồm HP tiến, giải thể, cắm tiến hành trục tiếp hoặc giản tiếp một hoặc nhiều hoạt động nghề nghiệp

hoặc xã hội trong thời hạn tối đa đến 5 năm hoặc vĩnh viễn, chịu sự giảm sát tư

pháp trong thởi bạn tối da 5 năm; đóng cửa vĩnh viễn các cơ sở hoặc một trong nhiều cơ sở của pháp nhân mà pháp nhân đã sử dụng đề tiến hành các hoạt động

phạm tôi trong thời hạn tổi đa là 5 năm hoặc vĩnh viễn, cấm vĩnh viễn hoặc trong

thời hạn tối đa 5 năm việc huy động vốn, cắm phải hành séc hoặc sử dụng thê thanh toán trong thời bạn tối đa 5 năm, tịch thu vật đà được sử dụng hoặc dành cho việc

thực hiện hành vi phạm tội hoặc vật do phạm tội mà có; niêm yết quyết định da

được Tỏa ản luyến hoặc thông báo quyết định đó trên các phương tiện nghe nhin

[40, tr83] Ngoái ra, HP áp dung cho pháp nhân còn được quy định trong các bộ hiật hoặc các luật chuyên biệt ngoài những :py định Irong RLHS

Tác giả Phan Thị Liên Châu (2001) cùng trình bày hệ thông HP theo PLHB của CII Phap va hé théng IIP theo BLIIS năm 1999 của Việt Nam Qua nghiên cứu, tác

giả cũng đã chỉ ra được một số Lương đẳng giữa hệ thống HP cửa Việt Nam va CH Pháp Theo tác giả những nét tương đồng bao gêm: (1) tỉnh đa dạng, phong phú của

hệ thống TIP; va (2) cé tinh công bằng, binh đẳng và nhân đạo, không tồn tại TIP trả

thù, nhục hình, chà đạp phẩm giả con người Bên cạnh đò, táo giả cũng chỉ ra những,

khác biệt giữa hệ thông HP của Việt Xem và CH Pháp: (1) Pháp luật Việt Nam phân

chia thinh HP chinh và HP bê sưng còn pháp luật CH Pháp chia thành HP áp đụng,

cho pháp nhân và HP áp dụng cho thể nhân (2) Hệ thống HP của CH Pháp đa đang

vả phong phú hơn (3) Việt Nam không quy định HP áp dụng cho pháp nhân (4)

Trang hệ thống [IP của CTI Pháp không tên tại IIP tử hình (5) Trong hệ thắng [IP

của Việt Nan không tồn tại HP tiền theo ngày và lao động công ích Không thể phủ

nhận những kết quả nghiên cửu của tác giả Phan Thị Liên Chảu có những giá trị nhất định Tuy nhiên, đây là công trình được công bổ trong thời gian BLIIS năm 2015 chưa được ban bánh Do đó, những phát hiện của tác giả liên quan đến quy định về

TP đối với pháp nhân và một số nội dụng khác không còn tính cập nhật Ngoài ra, ở

mức độ một luận văn thạc sĩ luật học, tác giã chưa lý giải vi sao lại có sự tương đồng

và khác biệt giữa hệ thống TP của Viết Nam và CH Pháp,

Trong cuồn sách chuyên khảo “Luật hình sự so sánh” do Nhà xuất bản Chính

trị quéc gia sự thật xuất bản năm 2018, PGS.TS Hồ 5ÿ Sơn (2018) cũng so sánh

một cách khái quát hệ thống HP cửa Việt Nam và CH Pháp Đặc biệt, tác giả chỉ ra

nguyên nhân của những điểm khác biệt về hệ thống ITP, đó là: truyền thông văn hoá pháp lý, đặc điểm vẻ thể chế hoá pháp luật đối với các quan hệ xã hội trong hệ thống pháp luậi, đặc điểm phát triển mang tính lịch sử của nhà nước và xã hội cũng như tính đặc biệt của giai đoạn lịch sử cụ thể, sự ảnh lưởng của các nguyên tắc vả

quy phạm pháp luật quéc tế tới hoạt động xây đụng pháp luật quốc gia Cũng trong.

cuốn sách này, tác giả cũng đã so sánh khái quát một số HD cu thé trong PLHS ctia

Việt Nam và PILHS của CH Pháp

Cho đến nay, chưa cỏ công trình nào nghiên cứu toàn diện vẻ quyết định HP

theo PLIIS của Việt Nam và CH Pháp dưới gác độ so sánh Tác giả Trần Văn Dũng

Hoang Ngoc Thành (2013) trong bải viết “Tình phạt lù có thời hạn tiếp cận dưới

góc độ so sánh giữa luật hình sự Việt Nam và Cộng hỏa Pháp” đồng trên Tap chi

‘Toa an nhân dân ký II, tháng 01-2012 (số 2) có nghiên cửu khái quát một số nguyên

tắc về quyết định HP tủ nhẹ hơn quy định của luật theo pháp luật Việt Nam và pháp

luật CH Pháp dưới góc độ so sánh Theo nghiên cứu của các tác giả, pháp luật Việt

Nam có xu hướng giới hạn mức phạt tù thấp nhật của khung HP trong khi đó theo PILHS của CH Pháp, tòa án có quyển quyết định mội mức phạt tù dưới mức quy

định trong luật Pháp lưật của CH Pháp chỉ đưa ra một số trường hợp cá biệt mà tòa

án không được quyển quyết định một mức phạt tù đưới mức quy định trong luật

GS.TSKH I.ê Câm (2005) trong lác phẩm “Nghiên cứu so sảnh Tuật hình sụ của

một số nước Châu Âu”, Tạp chi Toa an shin dân số 18 năm 2005 cũng cỏ một vài nghiên cứu rất cơ bản về quyết định IIP theo PLIIS của CH Pháp Tác giả chỉ ra:

“Khi quyết định HP, các Tòa án cũng được nhà làm luật trao quyền rộng trong việc quyết định nhiều chế định nhân đạo như a) Thay thể HP (chỉ được áp dựng đối với

các khinh tội), b) Chấp hành HP (CHHT) theo từng phản; c) Chế độ tự dn không

hoàn toàn, đ) Hoãn thí hành HP (được áp đụng đổi với cả thể nhân và pháp nhân), đ) Hoãn quyết định TIP (chỉ được áp dụng đối với cáo khinh tội vả các vì cảnh), e)

Giám sát, kiểm tra và hỗ trợ (kể cà hỗ trợ vật chất) đối với đổi tượng được quyết

định các chế định hoàn, v+ "[6, tr.48] PGS.TS Hẻ Sỹ Sơn (2009) trong bai viết

“Chế định IIP trong BLIIS Cộng hòa Pháp và một số gợi mở nhằm hoàn thiện

BLHS của mước ta" đáng trên Tạp chỉ Nhà nước & Pháp luật số 3/2009 cũng có một

số nhận xéL về quyết định HP lheo pháp luật của CH Pháp Tác giả viết: “các nguyên tắc quyết định HP được quy định trong BLHS Cộng hỏa Pháp cho phép Tòa

án cả thể hỏa TIP trong thục tiễn áp dựng Hằng cách đó BLIIS Cộng hòa Pháp cho

phép Tòa án “mềm hóa” HP trong trường hợp cản thiết nhằm nhanh chóng đạt được

mục: đích của HP” [26, tr.60]

“rong, cuốn sách chuyên khảo về "Luật hình sự so sánh” đã nói ở trên PGS

TS 114 S¥ Sơn (2018) cũng so sánh một cách khải quát cáo vẫn đẻ về quyết định TIP trong PI.HS của Việt Nam và CH Pháp Theo đó, tác giả đã chỉ ra được nhiều điểm

khác biệt trong chế dịnh quyết dịnh HP giữa PLHS của Việt Nan và PLHS của CH

Pháp Tác chỉ ra rằng vẫn dé quyết định IIP trong trường hợp phạm tội chưa đạt

không được BLHS CH Pháp điều chỉnh [29, tr 299]

1.3 Đánh giá nh hình nghiên cứu

1.3.1 Những kết quả đại được

Từ những nghiên cửu trên, NƠS nhận thấy các công Irình khoa học dã dại

được những, kết quả sau:

Thứ nhất, những lý luận về L55 với tư cách là một khoa học đã được các

nhủ khoa học Irong và ngoài nước phát triển với đây đủ nội đụng về đối lượng

nghiền cứu, vị trí, vai trỏ, phương pháp của L&S Những kết quả nghiên cửu trên là

niên tảng lý thuyết cơ bản dé NCS van dung để giải quyết những vẫn để lỷ luận về

so sánh các quy đình về HP của PLHS Việt Nam và CH Pháp

Thứ hai, các công trình khoa học đã công bố đã bước đầu chỉ ra một số vai trò và phương pháp cia LHSSS Nhin chung, các tác giá đêu dựa trên những vấn để

lý luận về vai trỏ và phương pháp của LSS dé dua ra vai wo va phuong pháp của

1IISS5S Những kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước sẽ được NCS kế thửa có

chọn lọc để giải quyết những vẫn lý luân về so sảnh các quy định vẻ HP trong

PLHS của Việt Nam vả CH Pháp

Thứ ba, các công trình khoa học đã công bê đã cung cấp một búc tranh đây

đã và toán điện về lịch sử hình thành và phát triển chẻ định HP trong pháp huật Việt Tam và CH Pháp Những kết quả nghiên cứu của lác giả sẽ dược NCS kế thửa va

van dụng để chỉ ra mồi liên hệ giữa PLHS của Việt Nam và CH Pháp, đặc biệt lá chế định TIP

Thứ tư, mặc dù chua có công trình nảo nghiên cửu vẻ những yêu tế ảnh

hưởng đến so sảnh các quy định vẻ trong PLHS của Việt Nam và CH Pháp Tuy nhiên, đã có một số công Irình khoa học do các tác giả nước ngoài đã chỉ ra những

yếu tổ ảnh hưởng đến chính sách HP cụ thể của một số quốc gia trên thế giới Các yêu tổ đó là kinh tá, thái độ chưng của xã hội, năng bre ova nha tt, van hóa Những kết quả nghiên cứu mày của các tác giả đi trước sẽ liếp Lục được NŒS kế thừa và sử đụng để nghiên cứu các yếu tổ ảnh hưởng đến so sánh các quy định HP trong PLHS

của Việt Nam và CH Pháp,

Thứ năm, những kết quả nghiên cứu so sánh về một số nội đụng trong quy định

vẻ HP trong pháp luật của Việt Nam và CH Pháp đã được công bồ của các nhà khoa học

sẽ được NCS sử đưng làm thông tintin cậy trong quả trình phân tích, so sánh, đổi chiều, đảnh giá và lỗng hợp về các quy định về HP của Việt Nam và CH Pháp,

1.3.2 Những vẫn để cần tiép tục được nghiên cứu và phốt triển bởi luận dm

‘Thu phat, mac di di cỏ các công trình khoa học nghiên cứu về những vận để

ly luan vé LHSSS Tuy nhiên, những vấn để cụ thể về lý luận vẻ so sánh các quy định về HP trong luật hình sự Việt Nam và Cộng hoa Pháp cần được tiếp tục lan sáng tỏ và sâu sắc thêm Vì vậy, luận án sẽ làm rõ vả sâu sắc thêm những vẫn để về

lý luân về so sảnh các quy định về HP trong luật hình sự Việt Nam và Công hòa Pháp bao gồm: phạm vị so sảnh, đối tượng so sảnh, mục đích so sánh và phương

pháp so sánh

“Thử bai, các công trình hiện nay chưa làm rò các yếu tổ ảnh hưởng đến sơ

sánh các quy định về IIP trong PLIS Việt Nam vả PLIIS CII Pháp Dây là những

ca sở khoa học và thực tiễn lý giải cho những tương đẳng và khác biệt của các quy

định về HP của PLHS Việt Nam và CH Pháp Ngoài ra, hiểu biết tường tận các yếu

tế ảnh hưởng đến so sánh các quy định về IIP trong PLIIS Việt Nam và PLIIS CII Tháp sẽ giúp nhà so sánh hiểu một cách sâu sắc CSHS của nước ngoái cĩng như

quốc gia mình Tù đỏ, nhà so sánh mới có thể dúc rút ra đuợc những kinh nghiệm

quý báu của nước ngoài phủ hợp với thực tiến của nước mình để cỏ thể vay mượn,

cây ghép những quy định tốt về IIP của pháp luật mước ngoài Vì vậy, trong luận án

nay, NCS cé nhiệm vụ làm sáng tổ các yếu tổ ảnh hưởng đến so sánh các quy định

vé HP trong PLHS Việt Nam và PLHS CH Pháp

“Thứ ba, các công trinh đã công bá đã có những nghiên cửu ở những khia cạnh

nhất định về quy định về HP trong PLHS cũa Việt Nam và CH Pháp Một số sông, trinh đã nghiên cứu so sánh về các quy định vé TIP tù, quyết định IIP tủ Một sẽ công Irình đã nghiên cứu so sánh về hệ thống HP tủ của PIHS Việt Nam và CH

Pháp dưới góc độ so sánh Tuy nhiên, vẫn cần một công trình nghiên cửu một cách

ẻ mục đích của IIP, hệ thống LIP, quyết định TIP

đưới góc độ so sánh Vì lẽ đó, trong công trinh này, NCS sẽ nghiên cửu một cách

toàn diện và đây đủ các win dé

toàn điện và đầy đủ các vẫn để về mục đích của HP, hệ thống HP, mat 36 HP cụ thể

và quyết định HP đưới géc độ so sánh trên cơ sở có cập nhật những điểm mới của

BLHS niim 2015

Thi tu, cdc công trình khoa học đã công bổ cũng đã chỉ ra những điểm tiến bộ

trong cáo quy định về IIP trong PLIIS CTI Pháp và đưa ra những kiến nghị hoàn thiện

các quy đình về HP trong PLH§ Việt Nam Tuy nhiên, vẫn còn nhiên điểm liên bộ trong các quy dịnh về HP trong PLIHS CH Pháp cần tiếp tục được làm sáng tỏ, dễ từ đó đưa ra nhũng kiến nghị hoàn thiện các quy định về ITP trong BLIIS nim 2015 của Việt Nam Luận án có nhiệm vụ giải quyết vẫn để này

1.4 Các giả thuyẾt nghiên cửu và câu hỏi nghiên cứu

1.41 Cơ sẽ thuyết

Luận áu được xảy dụng dựa trên các cơ sở lý thuyết sau:

Một là, những vẫn để lý luận về LSS: Vì là một công trình khoa học so sánh

hiật họo, nên nên tảng lý thuyết xuyên suốt của luận ản là các vận đề lý luận về so

sánh luật học đã dược phát triển bởi các học giả trong và ngoài nước như G8 TS

Võ Khánh Vinh, PGS.TS li S¥ Son, Michael Bogdan, Jean Pradel, Peter de Cruz

và nhiều học giả khác

Hai là, luận én cũng được nghiên cửu dựa trên cơ sở những lý thuyết hiện

đại về HP,

Ta lả, luận án cũng đựa trên những cơ sở lý thuyết vẻ kinh tế luật, xã hội học

pháp luật và những lý thuyết của khoa học luật hình sự

1.4.2 Giả thuyết nghiên cửu và câu hổi nghiên cửa

a) Câu hỏi nghiên cứu thủ nhất: Những vấn để lý luận của việc so sánh cáo

quy định về HP wong PLHS của Việt Nam và Cộng hỏa Pháp là gì?

- Giả thuyết nghiên cứu Những vấn để lý luận về so sánh các quy định về FAP trong PLHS ctia Viel Nam va CH Phap duoc phat triển trên cơ số lý đuyết chung vé LSS va LHSSS

bì Câu hỏi nghiên cửu thử hai: Có những yếu tổ nào ảnh hưởng đến chính

sách HP của Việt Nam và CH Pháp?

- Giả thuyết nghiền cửu Các yếu tổ ảnh hưởng đến chính sách TP của một quốc gia bao gồm văn héa, kinh tế, xã hội, quan điểm chưng của công đông và các yếu lễ khác

eo} Câu hỏi nghiên cứu thử ba: Các quy định về HP trong pháp luật hình sự

Việt Nam va CHI Pháp có những điểm tương đông và kháo biệt nào ?

- Giả thuyết nghiên cứu Các quy định về HT trong pháp huật hình sự Việt

Nam và CH Pháp như: mục đích HP, hệ thống HP, quyết định HP có những diễm tương đồng và khác biệt

đ) Câu hỏi nghiên cứu thứ tr Pháp luật thực định vẻ HP của CH Pháp có những ưu điểm mà Việt Nam cần học tập?

Giả thuyết nghiên cứu: Tháp hiật thục định cia CH Pháp về TP có những ưu điểm mà Việt Nam cần học tập Từ đỏ, luận ản dưa ra một số kiến nghị nhắm hoàn

thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật của Việt Nam vé IP

tà a

KÉT LUẬN CHƯƠ

Qua nghiên cửu các công trình khoa học dã công bổ ở trong và ngoải nước, NCS nhận thấy cho đến nay mặc đủ đã có một số công trình khoa học nghiên cửu lý luận về IHSSS Tuy nhiên, vẫn để lý luận cụ thể về so sánh các quy định về HP cần được tiếp tục làm sáng tỏ và sâu sắc hơn Như vay, nhiệm vụ của luận án sẽ làm sáng tỏ các vấn dé lý luận về so sảnh các quy định về IIP trong PLIIS của Việt Nam

va PLHS của CH Pháp bao gồm

(1) Phạm vị, đối tượng, mục đích nội dung và phương pháp so sánh

{2) Ý nghĩa của việc so sánh các quy định vẻ HP trong PLHS của Việt Nam và CH Pháp Œ) Các yếu tổ ảnh hưởng đến so sảnh các quy định về IIP trong PLIIS của Việt

Nam va CH Pháp

Cho đến nay, đã có nhiều công trinh khoa học công bổ ở Việt Nam nghiên

cứu so sánh những khia cạnh nhảt định về HP trong PI.HS của Việt Nam va PLHS

của CH Pháp Tuy nhiên, các công trình đã công bố chủ yếu giải quyết một hoặc một vải khia cạnh của các quy định về IIP dưới gỏe độ so sảnh Vì vậy, luận án có

nhiệm vụ tiếp thu những kết quả đã nghiên cứn của các tác giả và giải quyết những vấn để mà các công Irình khoa học đã công bố chưa giải quyết Ngoài ra, luận án côn tiếp tục làm rõ những điểm tiền bộ của các quy định về IIP ở Pháp đề từ đỏ đúc

Tứ ra nhưng bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Luận án được triển khai trên cơ sở lý luận về L8, lý thuyết hiện đại về IIP,

kinh tế luật, xã hội học pháp luật và những lý thuyết của khoa học luật hình sự để

giải quyếL những nhiệm vụ đãi ra của luận án

CHƯƠNG 2: NHUNG VAN DE LY LUAN VE SO SANH QUY ĐỊNH VE HÌNH PHẠT TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VẢ PHÁP LUẬT HÌNH

SỰ CỘNG HÒA PHÁP

2.1 Lý luận về so sánh quy định của pháp luật hình sự về hình phạt

2.1.1 Khải niệm va ban chit cha so sảnh: quy đinlt cũa pháp luật hình: sự về hình

phạt

Tác giả Michael Bogdan (1994) trong cuỗn Ludt so sảnh (da PGS.TS Lê

Hồng Hạnh, Ths Dương Thị Hiển dịch) đã nhận định vé LSS La:

“t Sơ sảnh các hệ thống pháp luật khác nhau nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt, + Sử dựng những sự tương đồng và khác biệt đã từ ra nhằm giải

đánh gia cach giải quyết trong cáo hệ thống pháp luật, phân

thich ngudn gd

nhóm các hệ thống pháp hiật hoặc lim ra những vấn để cốt lõi, cơ bản của các hệ thông pháp luật, và +Xủ lý những vẫn dé mang tỉnh chất phương pháp nay sinh trong quá trình so sánh luật, bao gồm cả những những vấn để khi

nghiên cứu luật nước ngoài” [4, tr13]

Tac gia Peter de Cruz (1999) trong cudn Comparative law in a changing

world, Cavendish Publishing Limited udt so sdénh trong mét thé gidi chuyén dong,

Neb Cavendish, năm 1999) cũng khẳng dink: “LSS có thể được hiểu là một môn

khoa nghiên cứu có hệ thông các truyền thông pháp luật và quy phạm pháp luật cụ thể trên cơ sở so sảnh” [S3, tr.3] Tác chỉ ra các nhỏm nghiên cửu của LŠS bao gồm: (a) so sánh hệ thống pháp luật rước ngoài với hệ thống pháp luật trong nước dễ xác đmh những tương đồng và khác biệt, (b) phân tích có tính hệ thống và khách quan

các giải pháp mà các hệ thống pháp luật khác nhau đưa ra để

quyết những van

đề pháp ly nhất định, (c) tìm biểu mỗi quan hệ niên quả giữa các hệ thống pháp luật, (d) so sánh các giai đoạn lịch sử của các hệ thông pháp luật, (e) tìm hiểu và kiểm chứng những phát triển của pháp luật có tính tuần tự theo các giai đoạn và hệ

thống [83, tr7]

Ở Việt Nam, GS.TS Võ Khánh Vinh (2012) trang cuồn Giáo trình Luật so

sánh, Nhà xuấi bên Công mn nhân dân, năm 2012 cñmg nhận định mội cách đút khoải

L8 là một khoa học Với tư cách là một môn khoa hoc, LSS có đổi tượng bao gồm:

“+ Những vẫn để phương pháp luận của việc so sánh trong pháp luật (lý luận

về phương pháp so sánh pháp luật), - Nghiên cửa so sảnh các hệ thông pháp luật cơ bản hiện nay trên thể giới (ở đây việc phản tích các hệ thông đỏ có ý nghĩa rất quan trọng, - "Các văn bản quy phạm pháp luật so sánh” mang tỉnh

chất trưyền thẳng, tức là so sảnh các nguồn quy phạm pháp luật theo các vấn

để pháp lý cụ thể, đặc biết là ở mức độ và trong pham vị của các ngành pháp luật; - So sảnh các chúc năng và một số loại nghiên cứu pháp LSS khác được định hưởng về mặt xã hội học; - Nghiên cửu so sánh phap kiật về mặt lịch sử" [44, tr.22] Theo tác giả thì danh mục đổi tượng của LSS sẽ được tiếp tục

bố sung, mở rộng và hoản thiện

Như vậy, cho đến nay, hau hết các nhà khoa học trang và ngoài nước đếu

khẳng dinh LSS 1a mét khoa hoc LSS véi tư cách là một môn khoa học pháp lý đà

phát triển những vẫn đẻ phương pháp luận của việc so sánh trong pháp luật vả các phương pháp so sánh là kim chỉ nam và công cụ để các nhả so sánh tiên hành các

dự án so sảnh của mình Hoạt động so sảnh được chúa thành nhiều mức độ, so sánh

so sảnh các ngành (lĩnh vực) pháp luậi cụ thể, so sánh các chế định pháp luật cụ thể và so sánh các quy phạm pháp luật cụ thể,

Trong lĩnh vực PLIIS, cho đến nay đã có nhiều công trình khoa học nghiên các hệ thống pháp luậi,

cứu so sánh về PLHS của các quốc gia, đồng thài cũng có nhiều công trinh nghiên

cửu so sánh từng chế định cụ thẻ trong PLHS cũa các nước Kevin Jon Heller và Markus D, Dubber (2011) trong cudn The handbook of comparative criminal law,

Stanford University Press; (Cẩm mơng và Luật bình sự so sénh, Nxb Dai hoc

tanford, năm 2611) giới thiêu về PLHS của một số nước trên thể giới trong đỏ có

Pháp, Các tác giã của cuồn sách này không xác định LHS5S là một khoa học độc lập [72 tr13] Trong khi đó, PGS.TS 116 S¥ Som dinh nghia: “LIISSS 14 khoa hoc cli

yếu sử dụng phuong phap cla LSS dé nghién ctu cdc hién tong va qua trinh PLIIS

như thực tiễn xây đựng và áp dụng PLHS, các chế định PLHS (trong đó có hành ví

tôi phạm, lỗi, chủ thể của tôi phạm, năng lục TNTT8, HP, quyết định HP v.v) cũng

như các học thuyết và phạm tri vé PLHS” [28, tr.39] Trong định nghĩa này một điều rất đáng chủ ý là tác giả đã khẳng định phương pháp chủ yêu của LIISSS là phương

Trên cơ sở những lý luận vẻ LHSSS đã nêu trên, có thể thấy so sánh các quy

đinh về LIP trong PLIS của Việt Nam và CII Pháp là một hoạt động so sánh một chế

định cụ thể trong TT.HS, đó là các qạy phạm pháp luật trong chế định HP Nỏi cách khác, việc so sánh các quy định về HP trong PLLHS thuộc cấp độ so sánh thứ nhất, Đỏ

là so sảnh vị mô, Do là so sánh các quy định câu thánh nên chả định TIP trong PLIIS Tức la so sánh trực điện các quy định cụ thẻ vẻ HP trong PLHS cửa Việt Nam và CH

Pháp Việc so sánh nảy đòi hỏi nhả nghiên cửu phẩt phân tích tỉ mỉ vẻ cụ thể nội dung của các quy phạm pháp luật vẻ HP lrong PLHS Việt Nam và CH Pháp Ví dụ, để sơ sánh các quy định vẻ HP tủ trong PLHS của Việt Nam và CH Pháp, nhà nghiện cứu

phat tap hợp, tìm hiểu, phân tích các quy phạm pháp ludt vé TIP tủ trong PLIIS của

Việt Nam và CH Pháp đề tìm ra sự tương đẳng và kháe biệt Việc so sánh các quy định

vẻ HP trong PLHS của Việt Nam va CH Pháp chỉ tập trung vào các quy phạm pháp

huật về TTP trong PLIIS của Việt Nam và CH Pháp Mặc đù vậy, IIP không thê tên tại tách rời CSHS nói chưng, chế định tội phạm và thí hành HD Vì vậy, khi tiên hành so sánh, nhả nghiên cứu không cô lập HP khôi bối cảnh kinh lễ - xà hội, CSHS của quốc gia, chế định tội phạm và vấn đề thị hành HP

Mặc dù IE phải được nghiên cứu trong môi liên hệ biện chứng với các chế

định khác của PLIIS, nhưng tội phạm, thị hành IỊP và các chế định khác không phải

là đổi tương của việc so sánh các quy định vẻ HP trong PLHS cửa Việt Nam và CH Pháp Đải tượng của việc so sánh các quy đính vé HP trong PI.HS của Việt Nam va

CH Pháp chính là các quy định pháp luệt thực định vẻ HP trong PLHS của Việt Nam va CII Phap

So sánh các quy đình vẻ HD Irong PILHS của Việt Nam va CH Pháp cũng là

hoạt động sơ sánh pháp luật Vì vậy, có thẻ thấy, LSS là cái cung còn so sảnh các

quy dịnh vẻ IIP trong PLIIS của Việt Kam và C11 Pháp là cái riêng, Cái riêng có

những đặc điểm của cái chung Vì vậy, viếc sa sánh các quy định về PLHS của Việt

Nam và CH Pháp được thục hiện trên cơ sở phương pháp luận và các phương pháp

đã được phát triển bởi LSS có xét thêm tính đặc thù của chế định HP PGS.TS Hà

Sÿ Sơn chỉ ra rằng IHSSS là khoa học pháp lý chuyên sân sử dụng phương pháp

của luật họp so sánh là chủ yếu khi nghiên cửu các hiện tượng và quá trình PLHS

9, tr11]

VỀ cải chung, mục đích của việc so sánh các quy định về HD trong PLHS của

Việt Nam và CH Pháp là học hỏi những bải học kinh nghiệm quý báu trong các quy

định về TP trong PLIIS của CII Pháp để tù đó đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn

thiện các quy định về HP trong PLHS của Việt Nam Việc so sánh các quy định về

HP trong, PLHS của Việt Nam và CH Pháp cũng sử dụng các phương pháp cirung

của I.88 Đồng thời, những phương pháp đã được phát triển cia LHSSS cing được van dung đẻ so sảnh các quy định về HP trong PLHS của Việt Nam và CH Pháp

Những phương pháp chưng đã được phát triển bởi LSS can được vận dung

cả xét đến tỉnh đặc thù khi so sánh cáo quy định vẻ HI trong PLHS của Việt Nam

vả CH Pháp Điều này xuất phát từ những đặc tha của HP HP có nhiều dặc diễm riêng biệt, trong đó có những đặc điểm riêng biệt sau đỏi hỏi phải có cách tiếp cận

đậc thủ khi nghiên cứu so sánh

Mat là, TP lá biên pháp cường chế nghiêm khắc nhất của Nhà muớc Tỉnh

“nghiêm khắc nhất” của HP được thể hiện ở nhiều yếu tế, trong đó yếu tổ “HP có

nội mg trừng trị” Nội dưng trừng trị của IIP được thể hiện ở chỗ HP tước hoặc

hạn chế của người bị kết án một số quyền và lợi ich nhất định [43, tr.190] Trong

các sách bảo của CH Pháp cùng thừa nhận HP có nội dung trừng trị [119, tr.486] Thư các HP khác, HP tù là phân ứng của Nhà nước trước bảnh vì phạm lội Nhà

nước là tổ chức quản lý xã hội theo một trật tự nhất đụ Vi vay, Nha nước được trao quyền trùng trị những chủ thể só hành vi chẳng lại lợi ích chưng của xã hội Các học giả Phap cũng thửa nhận bản chải trừng tri cia HP “Trong thực tế tất cả cac HP déu mang tinh chất trừng phat, và hưởng đến sự trừng phạt do được quy

đình bởi chính bản chất của TTP.” [100, tr.420]

Ngoài ra, khi tiên hành so sánh nội đụng trừmg trị (hậu quả pháp lý mà người

phạm tội phải gánh chị do thục hiện hành vì phạm tội, nhà nghiên cửu phải

nghiên cửu vả làm sang 16 sự tương đồng và khác biệt về nội dụng trừng trị của HP

trong PLIIS của Việt Nam và PLIIS của Pháp,

Tiai là, HP được quy định trong luật hình sự: Lá biên pháp cuông chế nhà

muớc nghiêm khắc, IIP chỉ có thể và phải được quy định chất chẽ trong đạo luật quy định về tôi phạm ('fex seripla”), chỉ có luật mới có thể xác định TP cho mỗi lội

phạm và quyền làm luật chỉ cỏ thể trao cho nhà lam luật - Quốc hội (Nghị viện) —

cơ quan lập pháp cao nhất của Nhà nước đàn nhiệm [41, tr.28] Đặc diễm này có mdi liên hệ mật thiết với một trong những đặc điểm của tôi phạm, đó là tính được quy định trong luật hình sự Theo đó, không thể coi một hành vị lá tội phạm nêu như luật không quy định, không thể áp dụng một IIP mà luật không quy định ITP đó cho một tôi phạm cụ thể Đặc điểm mày phản ảnh nguyên lắc pháp chế của PI.HS Đặc điểm này dòi hồi nhà nghiên cứu phải làm rõ nguồn chứa đựng các quy định về TIP Cáo lĩnh vực pháp luật khác, nguồn luật tương đổi rộng hơn so với nguồn của

TLHS Vi dụ, pháp luật đần sự có nguồn không chi bao gồm các văn bản quy phạm

pháp luật, án lệ mã côn cả lập quản, thởi quan Trong khi đỏ, TIP chỉ được quy định bởi đạo luật do Quốc hội (Nghị viện) ban hành Vì vậy, khi nghiên cứu nội đụng của cáo HP, người nghiên cứu phải bám sảL và cập nhật các quy định trong các đạo

luật quy định về tội phạm và HP Việc xác định sai nguồn luật chứa đựng quy định

vé TIP sé dan đến kết quả nghiên cứu có sai sát và không đáng tin cậy.

Ba 14, HP do Toa an áp dụng: Đặc điểm nảy cũng phân ánh nguyên tắc pháp chế của PLHS Theo đó, toả án là cơ quan duy nhất có thâm quyển tuyên một chủ thể phạm tội và áp dụng HP đổi với chủ thể này Các cơ quan khác không có thàm quyển xét xủ, tuyên một chủ thể phạm tội vả áp đụng TIP Dac điểm này đói hỏi nhà nghiên cứu khi muốn trả lời cầu hỏi thực sự một quy định cụ thể về TTP được áp

dụng như thế nào trong thực tiển phải nghiền cứu thực tiễn toa an thông qua các bản

án, quyết định của toà án

Từ những lập lận ở trên, có thể đưa ra khái niệm ober saw

Ño sảnh các quy định về HP của PLH§ Việt Nam và CH Pháp là việc vận

đụng phương pháp luận và phuong pháp của1SS để tìm ra sự tương đẳng và khác biệt giữa các quy dịnh về HP trong PLHS của Liệt Nam và cde quy định về HP trong PLHS của CH Pháp, đẳng thời chỉ ra nguyên nhân của những sự tương động

và khác biệt đó, nhằm hiểu, haàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định

về HP của Lệi Nam

2.1.2 Pham vi, dai tượng, nội dụng so sảnh qip định của pháp luật hình sự về hình

phạt

Chế định HP là một trong những chế định quan trọng nhất của TLHS Chế đmh HP có khối lượng quy phạm khống lễ quy định vẻ mục đích, hệ thống, nội dung của từng HP, quyết định HP, Đối Lượng so sánh là các quy định pháp hật

thực định về HP dang có hiệu lực thú bảnh ở Việt Nam và CH Pháp, Các quy định

của pháp hiật về ITP để cập đến nhiều nội dụng liên quan đến IIP Cụ thể, đối tượng

việc so sánh các quy định vẻ HP trang PLHS của Việt Nam và CH Pháp bao gdm:

- Nguồn luật chửa dựng các quy phạm pháp luật về HP: Việc xác định chỉnh xác nguồn luật là điều rất quan trọng khi nghiên cứu về ITP Việc so sánh nguôn luật chứa đựng các quy phạm pháp luật về HP giúp làm sáng tỏ sự tương đồng và khác biết về nguồn luật quy định về HP trong PLTHS của Việt Nam và CH Pháp

- Mục dich eta HP: Nhiệm vụ của so sánh là làm sáng tố sự tương đồng và

khác biệt về mục đích ITP, đề làm rõ mue dich nao duoc clit trong trong PLIT8 của

Việt Nam và CHI Pháp